A R K İ T E K T
I R C I L I K V E T U R İ Z M D E R G İ S İ Q ı ı a r t e r l y publicatiocı on A r c h i t e c - | - j D r e i m o n a t s z e i t s c l ı r i f t f u r t ü r e eity p l a n n i n g a n d d e c o ı a t i o n b a u k u n s t , s t a e d t e b a u u n d d e k o r a t i o n S A H İ B İ VE B A Ş Y A Z A R I : Z E K İ S A Y Â K . U. N E Ş R İ Y A T M Ü D Ü R Ü M. İLHAN GÖNEN A R K İ T E K T A N A D O L U H A N No. 33 E M İ N Ö N Ü . İ S T A N B U L T E L E F O N : 2 2 1 3 0 Vi A S Y A Z I :
İ N Ş A A T Y A T I R I M L A R I
Y. Mimar HALUK BAYSAL T. M. M. O. B. Mimarlar Odası Başkanı M İ M A R L I K , Ş E H Revııe t r i m e s t r i e l l e D ' a r c h i t e c t u r e - p^J D.urbarıisme et des a r t s d e c o r a ı i f s İ M T İ Y A Z A D R E S : K U R U L U Ş U : 1931
Cilt: 35 No. : 321
A b o n e ş a r t l a r ı :Resmî ve özel bürolar için yıllığı 50.— T.L. Özel kişiler için yıllığı 40.— T.L. » Altı aylığı ... 22.50 T.L. Bu sayı 15.— T.L. Yabancı memleketler için 60.— T.L. ARKİTEKT'in KOLLEKSİYONLARI : 1931 — 1935 beher cildi 40.— T.L. 1936— 1940 » » 40.— T.L. 1941 — 1945 » » 35.— T.L. 1946— 1965 » » 45.— T.L. İlân tarifemiz talep üzerine gönderilir. Yazı; foto; resim ve abone bedelleri ARKİTEKT'in adresine posta ile gönderil-melidir. Basılmıyan yazılar iade edilir. Adreslerini değiştiren abonelerin en geç iki ay içinde idarehanemizi haberdar etme-leri lâzrmdır. Aksi takdirde kaybolan derg i l e r d e n M ü d ü r l ü ğ ü m ü z m e s ' u l i y e t k a
-b u l e t m e z . Muhabirlerimiz :
B. Almanya: Y. Müh. Mimar Arslan TER-ZİOĞLU — Fransa: Y. Mimar Halûk TOGAY — İsviçre : Y. Mimar Seyfi SONAD — B. Amerika: Y. Mimar Nezahat ARIKOĞLU — İngiltere : Y. Mimar Özcan ALTABAN — İzmir: Y. Mimar Harbi HOTAN _ Ankara : Y. Mimar Tuncel KAZMA.
Pour tout payement et demande des ren-seignements; ainsi que pour tout envoi des documents, tels que photos, articlcs, annon-ces bibliographie â inserer, s'adresser â la Direction.
Abonnements pour l'etranger I an 5 Dollars Prix de ce numero 1.25 » Ali subscriptions, letters, photos, articles, advertisements ete. Should be addressed To : A R K İ T E K T
No. 33, Anadolu han Eminönü, Subscription rates :
Annual subscription Dollars 5.00 Single copy 5 1.25
Türkiye'nin dengeli ve hızlı kalkınma-sını sağlamak zorunluğu Anayasa, Kalkın-ma Plânı ve Hükümet programlarında ön-celikle yer alan bir gerçek olup bu yolda Parlâmentoya, ilgili Bakanlıklara, bilimsel ve teknik kuruluşlara büyük sorumluluk düşmektedir. Dengeli ve hızlı kalkınma ya-tırımların eksiksiz olarak gerçekleşmesi ile sağlanacaktır.
Çeşitli sektörlerdeki yatırımların bü-yük kısmı inşaat faaliyeti olarak şekillen-mekte ve dolayısiyle inşaat sektörü yatırım-larının gerçekleşmesi büyük önem taşımak-tadır. 5 Yıllık Plâna göre, inşaat yatırım-ları tüm yatırımyatırım-ların % 63,5'unu teşkil etmektedir.
PLAN VE İ N Ş A A T :
İnşaat sektörü bir yatırımın yapı kıs-mına ait faaliyetlerin tümüdür. Yapının fikir halinde ortaya çıkışı, etüd ve proje safhası, yapı malzemesinin ve yapı projesi esaslarının kullanılması ve fizikî bir varlık olan yapının inşa ve tamamlanması ile ilgili bu faaliyetler, özel sektör ve resmî sektör olmak üzere iki ana grupta toplanır. Özel inşaat sektörü çoğunlukla, konut, ticarî ve sınaî yapılarda, resmî sektör ise kamu hizmeti olarak bütün yapı gruplarında faa-liyet göstermektedir. Bu faafaa-liyet yapının fi-kir halinde ortaya çıkışında etüd ve proje faaliyetlerini içine aldığı gibi yapının finans-manı ve yaptırılmasını da kapsamaktadır (Birinci 5 Yıllık Kalkınma Plânı, sayfa 365).
Plâna göre: inşaat sektöründe standart ve maliyetler bakımından birliğin sağlan-ması, plân dönemindeki yatırımların yara-tacağı malzeme, teknik kadro, iş süresi, işçi istihdamı seviyelerine ait limitlerin
tutula-bilmesi bakımından alınması gereken ve yatırımların her 1.— T.L.'na düşen yapı hacminin azamî olmasını sağlayan tedbirle-rin gösterilmesi, inşaat sektörünün yeni he-defi olarak alınmıştır (Birinci 5 Yıllık Kal-kınma Plânı, sayfa 366).
AKSAKLIKLAR :
Devlet Kalkınma Plânının üç yıllık uy-gulaması sonunda inşaat sektöründe büyük çapta aksama olduğu ortaya çıkmış bulun-maktadır. Bu durum Kalkınma Plânı 1965 yılı programında şöyle açıklanmıştır:
«inşaat işlerinin programlanmasındaki düzensizlikler kalkınma plânının iki yıllık uygulamasındaki başarıyı önemli ölçüde sı-nırlamıştır. Çeşitli sektörlerde yapılan yatı-rımların büyük oranının inşaat faaliyetleri olarak şekillenmesi bu konudaki gecikme-lerin tüm programlar üzerindeki etkisini arttırmaktadır.» (11856 sayılı 25 Kasım 1964 tarihli Resmî Gazete).
İnşaat yatırımlarındaki gecikme ve ak-samalar aşağıdaki belirtilen safhalarda türlü hataların toplamı halinde ortaya çıkmak-tadır.
Yatırımların yurt sathında düzenlen-mesini sağlayacak genel yerleşme plânı ve uygulaması bulunmadığı için kamu ve özel sektör inşaat yatırımları en uygun yerde ya-pılmamakta, mükerrer yatırımlar önlene-memekte ve gecekondu konusunda olduğu gibi birçok yatırımlar değerlendirilernemek-tedir.
Kalkınma Plânında inşaat sektörü ama-cı olarak öngörülen Standart ve Maliyet Birliği sağlanamamış, plân döneminde yatı-rımların yaratacağı malzeme ve teknik kad-ro, iş süresi, işçi istihdam seviyelerine ait
limitler tutulamamış ve netice olarak her 1.— T.L.'na düşen yapı hacminin azamî olması gerçekleşememiştir.
Geleneksel bir hal almış olan yetersiz, eksik ve yerine uymayan tip projelerle yapı-lan uygulamalar ve kontrolsüzlük inşaat sektöründeki yatırımların gerçekleşmesini engellemiş ve maliyeti büyük oranda yük-seltmiştir.
İŞTE Ö R N E K L E R :
Aksaklıklar sonucu olarak ortaya çı-kan kamu zararları, çeşitli yatırımlardan alınan örneklerle açık bir şekilde belirmek-tedir.
Genel plânlama ve organizasyon aksak-lıkları (1):
Örnek: Eskişehir İşçi Sigortaları 500 yataklı bir hastaneyi tamamlamıştır. Bayın-dırlık Bakanlığı ise 800 yataklı bir hastane-nin tüm projelerini yaptırmıştır.
Sonuç: Yurt çapında hastane örgütü düşünülmediği için aynı konuda ve aynı mahalde gereksiz yatırım yapılmış ve in-şaat yatırımı % 100 arttırılmıştır.
Arsa seçimi ve alımında aksaklıklar — Arsa politikası :
Örnek : Bursa Kapalı Spor Salonu 3 milyon liraya ihale edilmiş, zemin çürük olduğundan 3 milyon temelde harcanmıştır. Sonuç: Yatırım yüzde yüz artmıştır. Standart eksikliği ve program aksak-lıkları (2):
Sağlık yapıları: Eskişehir hastanesi ya-tak başına 87 M2 inşaat ve 1 M2 inşaat 940 liraya, Gaziantep hastanesi 52 M2 inşaat ve 1 M2 inşaat 560 liraya malolmuştur. Tür-kiye için 550 M2 maliyet ve yatak başına 50 M2 kabul edileceğine göre 5 hastane üzerinde yapılan tesbitlerden 980 yatak ye-rine 2429 yatak yapılabileceği anlaşılmak-tadır.
Sonuç : Hastaneler; 5 misli pahalıya malolmuştur.
ABDULLAH ZİYA
KOZANOĞLU
VEFAT ETTİ
Meslekdaşımız ve dergimizin mües-sislerinden Y. Mimar Abdullah Ziya Ko-zanoğlu 29 Mart 1966 da vefat etmiştir.
Kederli ailesine ve meslekdaşlarımıza baş sağlığı dileriz.
Okul yapıları :
Örnek: 1961 - 64 yıllarında Ankara ve İzmir'de yapılan kalorifersiz ilkokullarda M2 maliyeti 230 ile 430 T.L. arasında oy-namıştır. Yalnız 1964 yılında ilkokullar için 225 milyon ödenek ayrılmıştır.
Sonuç : Okullar % 40 pahalıya malol-muştur.
İDARE BİNALARI :
Örnek: 1959- 1960 yıllarında Ege bölgesinde yapılan Hükümet konakları M2 inşaat maliyeti 254 ile 395 T.L.'sı arasında değişmiştir. 1964 yılında idare binaları için 33 milyon ödenek ayrılmıştır.
Sonuç : Bütün idare binaları % 30 pa-halıya malolmuştur.
Oteller :
Örnek: Ankara, İzmir Efes ve İstan-bul Tarabya otellerinde bir yatak maliyeti vasatî 190.000 T.L.'dır. D.P.T. Turizm Ko-misyonu raporuna göre yatak maliyeti 20.000 liradır.
Sonuç: Aynı para ile 1330 yatak ye-rine 11.305 yatak fazlasiyle 12.635 yatak yapılabilirdi. Yatak maliyeti 9,5 misli paha-lıya malolmuştur.
Dairelerce hazırlanan tip projelerle müteahhide ihale edildikten sonra inşaat projelerinin müteahhitten istenmesi de çe-şitli aksaklıklara yol açmaktadır. Bunlara da bir örnek verelim :
Okul yapıları:
Örnek : 42 milyon keşif bedelli 9 okul ihale edilmiş, % 50 keşif ilâvesi ile devam ettirilmiş, okullar tamamlanamamış, her okul için yeniden % 30 dahilinde keşif ilâ-vesi yapılmış, 1961, 1962 yılına yetişecek okullar hâlâ açılamamış ve toplam maliyet 75 milyonu bulmuştur. Ayrıca ilk keşifte bulunan yedek elektrojen grupları, çamaşır-hane tesisleri bu ihaleden çıkarılarak ayrı bedelle başka müteahhide ihale edilmiştir.
Sonuç: Okullar maliyeti % 100 artmış, iki seneden fazla gecikme olmuştur. Böyle kctü bir örnek varken 1963 yılında 9 okul daha aynı şekilde ihale edilmiştir.
Yukardaki tesbitler, sınırlı imkânları-mızın israf edildiğini ve inşaat yatırımları-nın tamamen kalkınma plânı amaçları dı-şında yapıldığını göstermektedir.
Aksaklıkların nedeni ve çözüm yolları Genel Yerleşme Problemi hariç olmak üze-re Devlet Plânlamaca açık ve detaylı olarak
belirtilmiştir. Ancak Kalkınma Plânı Prog-ramlarında yer alan tedbirlere de yatırımcı kuruluşlar çoğunlukla uymamış, uymak iste-yen teklifler ise Devlet Plânlama Teşkilâ-t ı n d a reddedilerek 1966 yılı programına so-kulmamıştır.
Bu kadar açık bir şekilde beliren ka-mu zararları başta Devlet Plânlama olmak üzere bütün kuruluşlara büyük sorumluluk-lar yüklemektedir. İnşaat sektöründeki dü-zensizlik her yıl ortalama biı milyar liralık kamu zararına yol açmaktadır.
Sonuç : Kalkınmamızın gerçekleşmesi inşaat sektörü yatırımlarının başarısına bağ-lıdır, halen bu yatırımlar sınırlı imkânla-rımızı en kötü şekilde harcamakta ve kal-kınmayı engellemektedir.
N E D E N A K S I Y O R :
Aksaklıkların başlıca nedenleri şu şe-kilde özetlenebilir :
İş ve iş gücünün yurt sathında dengeli dağılışını sağlayacak Genel Yerleşme Plânı ve Uygulama tedbirlerinin yokluğu (3).
Standart ve program yokluğu.
Projelendirme, uygulama ve kontrol düzeni yetersizliği olarak özetlenebilir.
İnşaat sektöründe bugünkü durumda şunların yapılması gerekmektedir:
1 — Eksik ve aksaklıkların giderilmesi için Devlet Plânlama Teşkilâtı ekonomik plâna paralel Genel Yerleşme Plânı zorun-luğunu kabul ederek gerçekleştirmesi tedbir-lerini almalı ve kendi koyduğu inşaat sek-törü prensiplerine bağlı kalarak icraatın bu-na uymasını istemelidir.
2 — Bu konudaki her türlü çalışma-lara yardımcı olmak üzere ilgili kamu ku-ruluşları ve İhtisas Odalarının iştirak ede-cekleri devamlı bir İnşaat Sektörü Komis-yonu kurulmalıdır.
3 — Devlet Plânlama prensipleri Hü-kümetçe inşaat politikası olarak benimsen-meli ve uygulanması sağlanmalıdır.
(1) İnşaat sektöründe kamu zararları, Mimarlar Odası yayını.
(2) İnşaat sektörü aksaklıkları, Mimar-lar Odası yayını.
(3) Plânlı Kalkınmada kamu zararları, Mimarlar Odası yayını.
