H e r ailenin başta gelen isteklerinden biri de ev y a p - tırmaktır. A n c a k bu hususta ekseriya sistematik, v e d o ğ - ru h a r e k e t edilmediği için ev yaptırmak, t a h a k k u k eden bir e m e l d e n ziyade çok üzücü bir gaileden ibaret

F a y d a l ı n o t l a r

H e r ailenin başta gelen isteklerinden biri de ev y a p - tırmaktır. A n c a k bu hususta ekseriya sistematik, v e d o ğ - ru h a r e k e t edilmediği için ev yaptırmak, t a h a k k u k eden bir e m e l d e n ziyade çok üzücü bir gaileden ibaret kalıyor.

Bunun sebeplerni araştırarak önüne geçmek çarelerini incelemek f a y d a l ı d ı r :

D ü n y a d a her işin bir ehli, bir erbabı vardır. B i r t e r - likçi bir kostüm dikemez. Dikerse o kostüm giyilmez. G i - yilirse onunla i f t i h a r edilemez. Bir mühendis bir a p a n - disit a m e l i y a t ı y a p a m a z ; bir b a y t a r bir k ö p r ü hesaplıya- maz, bir sıvacı bir p r o j e çizemez; çizerse o p r o j e tatbik edilemez, edilirse f e n a ve gülünç olur.

Y a p ı işinin ehli, erbabı, mütehassısı m i m a r d ı r . M i - mar, yüksek mektep tahsili esnasında ve m e z u n olduk- tan sonra çalışmasını sırf yapı işinin bilgi ve san'at b a k ı - m ı n d a n bütün inceliklerine hasretmiş, m i m a r î yüksel- meyi, meslekî şerefi ideal saymış olgun bir insan- dır. M i m a r ı , ucuz olsun diye, yapı işinde h a z f e t m e k i k t i - sat v e y a akıllılık değildir, g a f l e t t i r . B i r m a k i n e m ü h e n - disi nasıl, bütün yüksek tahsiline, zekâsına rağmert has- ta bir köpeği tedavi edemezse, bir doktor da, bir avukat da bir f i l o z o f da bir binayı, bütün zekâ v e kendi meslek- lerindeki dirayete ve umumî m a l û m a t l a r ı n a r a ğ m e n , bil- ginin, san'atın ve tekniğin bütün isteklerine u y g u n olarak y a r a t a m a z l a r . B i r şeyler y a p m ı y a kalkışırlarsa y a p t ı k l a - rını kendilerinden v e h a y r a n l a r ı n d a n başkasına beğendi- remezler; ve beğenenler a n l a m ı y a n insanlardır.

O h a l d e netice: M i m a r ı , yapı sahasının y e g â n e sa- lâhiyetli a d a m ı olarak kabul e t m e k v e en u f a ğ ı n d a n en büyüğüne kadar bütün yapı işlerini m i m a r ı n projesine g ö - re tatbik e t m e k en makul bir zarurettir.

Bu h a k i k a t i kabul e t t i k t e n sortra üzüntüsüz ve sis- tematik bir t a r z d a y a p ı yapabilmek için bir m i m a r ı n bir yapı sahibine tavsiyelerini gözden geçirebiliriz:

Y a p ı y a p m a k bir iştir. B u işin tahakkuku için işin başından sonuna kadar uğraşan muhtelif insanlar ve b u n - ların m u a y y e n v a z i f e l e r i vardır.

Y a p ı işine en önce y a p ı sahibi başlar. B i r arsa se- çer, y a p t ı r a c a ğ ı e v i n kat'î p r o g r a m ı n ı hazırlar, parayı temin için kendince bir muvazene yapar. S o n r a bir m i - m a r a bağlanarak onu vazifelendirir.

M i m a r yapı sahibinden aldığı p r o g r a m , arsa v a z i - yetine g ö r e projesini y a p a r ; bir şartname hazırlar. Y a p ı - nın götürü v e y a e m a n e t e n yapılacağına göre yapı sahi- binin müteahhidle, tüccarla ve işçilerle b a ğ l a n m a s ı n a n e - zaret eder.

Y a p ı y ı üzerine alan m ü t e a h h i d v e y a işçi m i m a r ı n projesine göre v e onun kontrolü altında evi inşa ve ikmal eder.

Y a p ı n ı n muhtelif s a f h a l a r ı n a ait n o t l a r :

A r s a s e ç i m i .

Arsa seçiminde göz önünde tutulacak noktalar:

a ) A r s a vaziyeti.

Arsanın, y a p ı sahibinin iş yeri ile münasebeti; vakit, rahatlık v e iktisat b a k ı m ı n d a n nakil vasıtaları kolaylığı;

alım satım yerleri, mektep, eczane ve gezinti y e r l e r i y a - kınlığı; güneş ve h a v a bolluğu, manzara, mutedil iklim.

b ) A r s a n ı n yapıya müsaittik derecesi.

A r s a n ı n şehir plânı v e yapı n i z a m n a m e s i b a k ı m ı n - dan, arzu edilen ev şekline müsait olması; kanalizasyon, elektrik, gaz ve su tesisatı t a m a m olan bir yol üzerinde bulunması; z e m i n i n y a p ı m a s r a f ı n ı nisbetsîz derecede yükseltecek ve m ü h i m t e m e l işleri açacak çürüklükte o l - m a m a s ı ; bodrum katı için su basmasını, üst katlar için rütubeti karşılıyacak m a s r a f l a r ı n f a z l a olmaması.

c ) M ü l k i y e t i tehdit edecek sebeplerin tetkiki.

A r s a n ı n tapuca ilişiksiz ve hudutları münazaasız, kat'î bir şekilde vazih olarak alınabilmesi; birikmiş v e itirazlı vergilerin t a m a m i l e temizlenmiş olması; yola, is- timlâke terkedilecek, köşe kesilecek kısımların göz ö n ü n - de tutulması.

d ) A r s a f i a t ı .

A r s a n ı n daimî k ı y m e t i ; takrir ve noter m a s r a f l a - rı; halen v e ilerideki vergi n ö b e t l e r i n i n emsalile m u k a y e - sesi.

M a s r a f m u v a z e n e s i .

Y a p ı işinde hiç bir a d ı m atmadan, arsa v e p r o j e m a s r a f l a r ı n a g i r m e d e n evvel, y a p ı m n bitmiş h a l i n e k a - dar lâzım olan para işlerini ilişiksiz olarak t e m i n ve t a n - zim etmelidü

. H a z n para, terhin suretile tedarik edilecek, tahvilâttan veya şahıslardan borç olarak temin olunacak para, bütün faiz, komisyon v e pul m a s r a f l a r ı ve borsa kıymetleri göz önünde tutularak hesaplanmalıdır.

Bütün m a s r a f l a r ı n (arsa bedeli, komisyon v e pul masrafları, a n a h t a r teslimi yapı, belediye harcı, m i - m a r ücreti) karşılığı % 5 fazlasile t e m i n edilmiş o l m a d ı k - ça işe başlamak doğru olamaz. Y a p ı işinde bundan baş- ka göz önünde tutulacak nokta, terhin bedelinin, faiz, k o - misyon ve borçların ödenmesi imkânlarıdır.

Y a p ı p r o g r a m ı .

Y a p t ı r ı l m a k istenen yapıya ait vazıh v e kat'î p r o g - r a m tasarlandıktan sonra m i m a r a m ü r a c a a t edilmelidir.

Bu p r o g r a m d a oda sayısı ve aşağı yukarı ölçüleri i h t i y a -

ca ve iktisada en uygun şekilde tesbit edilmelidir. Y a p ı

sahibinin, kendi ikametine tahsis edeceği v e y a k i r a y a v e -

receği kısımlar hakkındaki f i k r i t a m a m i l e kararlaştırıl-

malıdır.

M i m a r l a b a ğ l a n ı m .

(Bu sözleşme f o r m ü l ü not halindedir: H e r b a ğ l a n ı - m ı n hususiyetine göre maddeler değişebilir.)

Y a p ı sahibi ile M i m a r a r a - sında aşağıda yazılı sözleşme yapılmıştır.

1 — de sokağında n u m a r a l ı arsa üzerinde yapılacak eve ait aşağıda yazılı m i m a r i işler m i m a r a verilmiştir.

a ) E v i n bütün plân, görünüş, kesim ve tafsilât r e - simleri; m u k a v e m e t ve beton a r m e hesapları ve resimleri;

belediyece istenen dosyaların tanzimi.

b ) T a a h h ü t t e k l i f l e r i n i n tetkiki, y a p ı işlerinin v e - rilmesi, hesaplanması, m a l z e m e v e işçilik hesaplarının yapı sahibinin m u v a f a k a t i l e yerinde görülmesi;

c ) Y a p ı y a , yerinde, teknik v e san'at b a k ı m ı n d a n ne- zaret.

2 — M i m a r a bu işlere karşılık m u k a n n e n

veya keşif bedeli üzerinden % lira verilecektir. Bu bedel, yapı p r o g r a m ı n d a veya m i m a r i işlerde çıkacak t a - dilât üzerine değişen işler nisbetinde artar.

T e d i y e şartları:

% 10 peşin.

% 20 B e l e d i y e d e n ruhsatiye alındığı zaman.

% 20 Birinci kat döşemesi döküldüğü zaman.

% 20 Ç a t ı alındığı zaman.

% 20 İ ç sıva ve döşeme kaplaması bittiği zaman.

% 10 A n a h t a r tesliminde.

M ü t e a h h i t l e b a ğ l a n ı m .

( B u sözleşme f o r m ü l ü n o t halindedir. B a ğ l a n ı m ı n hususiyetine göre m a d d e l e r değişebilir.)

Y a p ı sahibi B a y ile m ü t e a h h i t ( f i r m a ) B a y arasında aşağıda yazılı şartlarla m u k a - vele yapılmıştır.

1 B a y deki numaralı para ( v e y a keşif bedeli üzerinden % ...) verilecektir. B u

bedel, yapı p r o g r a m ı n d a veya m i m a r i işlerde çıkacak t a - dilât üzerine değişen işler nisbetinde artar.

2 — Belediye ve hükümete verilecek vergi, yapı h a r - cı, pul m a s r a f l a r ı n d a n başka bütün yapı masrafları, n a - kil ve p r o j e ücretleri ve her türlü tesisatın yoldaki tesi- sata bağlanması m ü t e a h h i d e aittir.

3 — Tesbit edilen m a k t u f i a t piyasadaki m a l z e m e v e işçilik f i a t l a r ı n ı n değişmesile artıp eksilemez.

4 — Y a p ı bedeli m ü t e a h h i d e aşağıda yazılı taksit- lerle verilecektir. ( M i s a l : 2 kat, bir de bodrumdan iba- ret 10,000 liralık bir ev olarak alınmıştır.)

1 inci taksit yer katı döşemesinin beton d ö k ü m ü n - de % 10,

2 inci taksit üst kat duvarlarının bitiriminde % 15, 3 üncü taksit çatının t a h t a kısmının örtülmesinde

% 15.

4 üncü taksit, kapı kasalarının v e pencerelerin t a k ı l - masile iç sıvanın bitirilmesinde % 15,

5 inci taksit, döşeme kaplamalarının v e kapıların bitmesinde % 10,

6 ıncı taksit, elektrik, havagazı v e sıhhi tesisatın b i - tirilmesinde % 15,

7 inci taksit, badana ve boya işlerinin bitirilmesin- de % 10,

8 inci ve son taksit, e v i n anahtar tesliminden v e bü- tün kusurların toplanarak temizlik yapılmasından sonra.

5 — Bu taksitler gününde ödenmediği takdirde m ü - teahhit işi, taksiti alıncıya kadar geciktirmekte serbest- tir. Bu günler yapı müddetine eklenecektir.

6 — Y a p ı müddeti t a m 4 aydır günü girilebilecek şekilde yapı t a m a m e n bitmiş olacaktır. H e r

gecikme günü için son taksitten 20 şer lira kesilecektir.

7 — Y a p ı d a olacak kusurlardan yalnız müteahhit mes'uldür.

8 — M ü t e a h h i t işin t a m a m i l e bitmesine kadar y a p ı -

da mes'ul bir iş başı bulundurmıya mecburdur.