1426 no`lu (Hicri 1312 / Miladi 1895) Giresun Şer`iyye Sicilinin transkripsiyonu ve değerlendirmesi

(1)

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

İSLÂM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI

1426 NO’LU (HİCRİ 1312 / MİLADİ 1895) GİRESUN ŞER’İYYE SİCİLİNİN TRANSKRİPSİYONU VE DEĞERLENDİRMESİ

Yüksek Lisans Tezi

Abdullah BAL

Danışman

Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ

SAMSUN, 2014

(2)

(3)

ONDOKUZ MAYIS ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ

İSLÂM TARİHİ VE SANATLARI ANABİLİM DALI

1426 NO’LU (HİCRİ 1312 / MİLADİ 1895) GİRESUN ŞER’İYYE SİCİLİNİN TRANSKRİPSİYONU VE DEĞERLENDİRMESİ

Yüksek Lisans Tezi

Abdullah BAL

Danışman

Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ

SAMSUN, 2014

(4)

BİLİMSEL ETİK BİLDİRİMİ

Hazırladığım Yüksek Lisans Tezinin, proje aşamasından sonuçlanmasına kadar olan süreçte bilimsel etiğe ve akademik kurallara özenle riayet ettiğimi, tez içinde bulunan tüm bilgileri bilimsel ahlâk çerçevesinde elde ettiğimi, tez yazım kurallarına uygun olarak hazırladığım bu çalışmamda doğrudan veya dolaylı olarak yaptığım her alıntıya kaynak gösterdiğimi ve yararlandığım eserlerin kaynakçada gösterilenlerden oluştuğunu, yazımda enstitü yazım kılavuzuna uygun davranıldığını taahhüt ederim.

/ 11 /2014

Abdullah BAL

i

(5)

TEZ KABUL VE ONAYI

Abdullah BAL tarafından hazırlanan “1426 No’lu (Hicri 1312 / Miladi 1895) Giresun Şer’iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi” başlıklı bu çalışma, 26/11/2014 tarihinde yapılan savunma sınavı sonucunda oybirliği/oy çokluğuyla başarılı bulunarak jürimiz tarafından Yüksek Lisans tezi olarak kabul edilmiştir.

İmza Başkan: Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ ____________

Üye : Prof. Dr. Fahri SAKAL ____________

Üye : Yrd. Doç. Dr. Osman KESKİNER ____________

Yukarıdaki imzaların adı geçen öğretim üyelerine ait olduğunu onaylarım.

26/11/2014

Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ Müdür

ii

(6)

ÖZET

1426 No’lu (Hicri 1312 / Miladi 1895) Giresun Şer’iyye Sicilinin Transkripsiyonu ve Değerlendirmesi

Abdullah BAL

Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü

İslâm Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Yüksek Lisans, Kasım /2014 Danışman: Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ

Bu tez çalışmasında, (Hicri 1311-1312 / Miladi 1895-1896) yıllarına ait

“1426 Numaralı Giresun Şer‘iye Sicilinin transkripsiyonu yapılarak, defterde bulunan belgeler ışığında adı geçen dönemde Giresun’daki idarî, sosyo – ekonomik, dinî ve kültürel yapı değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışmamız giriş ile birlikte üç bölümden meydana gelmiştir. Giriş bölümünde araştırmanın amacı ve önemi, araştırmanın temel kavramları, yöntem ve verilerin çözümlenmesi ele alınmıştır. İlk bölümde “1426 Numaralı Giresun Şer‘iye Sicili Defteri” nin transkripsiyonlu metni yer almaktadır.

İkinci bölümde ise, defteri oluşturan belgeler konularına göre ayrılmış, daha sonra her bir konu bu belgeler çerçevesinde ayrı ayrı değerlendirilmiştir. 1895 - 1896 yıllarında Giresun şehrinin idarî, sosyo – ekonomik, dînî ve kültürel yapısı hakkında transkripsiyonu yapılan belgelerden istifade edilerek bilgiler verilmiştir.

Anahtar kelimeler: Kadı, Mahkeme, Ser‘iyye Sicili, Giresun

iii

(7)

ABSTRACT

1426 (Hegira 1312 / Ad. 1895) Number of Giresun the Court Registers Document Transcript and Valuation

Abdullah BAL

Ondokuz Mayıs University, Institute of Social Sciences Department of İslâmic History and Arts, M.A. , November /2014

Supervisor: Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ

This thesis aims to transcribe “The Court Register Number 1426 of Giresun” which belongs to the years 1895 - 1896 (Hegira 1311 -1312) and to evaluate Giresun’s govermental, socio-economic, religious and cultural structures in the light of the documents in the register. Our work consists of three parts. The purpose and importance of research, the basic concepts of research methods and data analysis are discussed in the introduction. In the first part, the transcribed version of the text of “Court Register Number 1426 of Giresun”.

In the second part, the documents that constitute court registers are classified according to their topics, and then each topic is evaluated separately in the framework of these documents. It is given information on the govermental, socio-economic, religious and cultural structures of Giresun between the years of 1895 -1896 with the help of the documents which has been transcribed before.

Key Words: Judge, Court, Court register, Giresun

iv

(8)

ÖNSÖZ

Türkiye Cumhuriyeti Develeti’nin genç kuşakları milli kalkınma, ekonomik ve siyasal yönden güçlenme hedefine ulaşmada vârisi bulunduğu Osmanlı Devleti’ni gerçek boyutlarıyla ve çok iyi tanımak zorundadır. Onlar ancak bu suretle genç Cumhuriyetin karşı karşıya bulunduğu çeşitli sorunları analitik olarak çözebilmenin yollarını bulabileceklerdir. Tarih araştırmalarında günümüze kadar gelebilen belgeler, geçmişin aydınlatılması ve geleceğe ait projeksiyonların daha doğru yapılabilmesi için büyük öneme sahiptir. Bu anlamda, Şer’iyye sicilleri, Osmanlı döneminin sosyo-ekonomik, kültürel ve diğer alanlarına ait ayrıntılı, ibretli, hikmetli belgeleri ihtiva eder. Bir şehrin sosyal, ekonomik, siyasi, kültürel, iktisadi ve mimarî unsurları yanında; dil, çevre, eğitim, sağlık vs. yönlerden tarihinin okunacağı en ayrıntılı kaynak Şer’iyye sicilleridir. Türk tarihinin yaklaşık olarak beş yüz yıl gibi uzun bir bölümünü kapsayan Şer’iyye sicilleri şehrin ait olduğu dünya görüşü ve medeniyetin birinci elden yazılı kaynağıdır. Osmanlı’nın hâkimiyet coğrafyasındaki bütün şehirlerini kuşatan ve kılcal damarlarına kadar en ayrıntılı olayları ihtiva eden Şer’iyye sicillerinin gün ışığına çıkarılması, medeniyetin inşasına katkı sağlayacaktır.

Osmanlı Devleti'nin arşivleri arasında yer alan Şer’iyye sicilleri, Türk İslâm tarihinin aydınlatılmasında ve dönemin sosyo-kültürel ve ekonomik yapısının bilinmesinde başvurulacak önemli kaynaklardandır. Milletlerin tarihinde siyasi tarih kadar sosyal tarih de önemlidir. Sosyal tarih de öz kültürümüzü bilmek ve öz kültürümüzün yerini, dünya milletlerinin kültür değerleri içerisindeki önemini tespit etmek gerekmektedir.

Birçok milleti bünyesinde barındıran ve bir kültür mozayiği oluşturan Osmanlı Devleti, dünya coğrafyasında yüzlerce yıl denge unsuru olmuştur.

Avrupa’nın bloklara ayrılarak savaşa doğru gittiği yıllarda Osmanlı Devleti Asya ve Ortadoğu'da barışı sağlamaya çalışmıştır. Osmanlının bu başarısının sebebini çok uluslu ve çok kültürlü insanların barış içinde yaşadığı adaletli bir hukuk ve idare sistemi ve kültürel yapısında aramak doğru okunması gereken bir gerçekliktir.

v

(9)

Osmanlı Devleti, bünyesinde değişik etnik grupları ve mezhepleri barındıran bir yapıya sahiptir. Bunların milli birlik ve beraberlik içerisinde yaşayabilmesi için insanlara ve hukuk kurallarını uygulayan yargı mercilerine bir takım vazifeler düşmektedir. Bunun yanısıra değişen dünya şartlarında insanların ihtiyaçlarına cevap verecek olan kural ve kaidelerin kendini yenilemesi gerekir.

Bu nedenle hukuk kuralları ve bunu yerine getiren mahkemeler tarihsel süreç içerisinde kendini yenileyerek günümüze kadar gelmiştir. Zaman içerisinde birtakım kurallar işlevini yitirse de geçmişte var olan bazı kural ve kaideler günümüz modern hukuk sistemine ve yargı müesseselerine ışık tutmaktadır.

Bu düşüncelerden yola çıkılarak Osmanlı Devleti döneminden hicri 1311- 1312 (miladi 1895-1896) yıllarına ait 1426 Numaralı Giresun Şer’iyye Sicili’nin transkripsiyonu ve değerlendirmesi yapılmıştır. Söz konusu tarihte Giresun’un sosyal, kültürel, ekonomik, idari, hukûki ve siyasi hayatı hakkında bilgi sahibi olunmaya çalışılmıştır. Şer’iyye sicillerinin, şehir tarihi araştırmalarında önemli bir yere sahip olmasından dolayı, çalışmış olduğumuz Giresun Şer’iyye sicili önce transkripsiyona tabi tutularak günümüz Türkçesine çevrilmiş ve daha sonra bir plan dahilinde değerlendirilmiştir.

Defterden günümüz Giresun ilinin idari ve fiziki yapısı ile ilgili olarak belirtilen yıllara ait, merkeze bağlı nahiye, köy ve mahalle isimleri ve dağılımını tespit etmek mümkün olmuştur. Bunun yanı sıra incelediğimiz dava kayıtlarından sosyal hayatla ilgili olarak; Türk ve Rumlara ait şahıs isimlerine de ulaşılmıştır.

Yapılan araştırmada Giresun’un geçmişten günümüze kadar siyasi tarihi ve burada yaşayan milletlerin bıraktığı kültürel mirası anlatılmıştır. Anadolu’da bulunan milletlerin kültürleriyle oluşan Anadolu medeniyeti zaman içerisinde ilerlemelere ve gerilemelere maruz kalmıştır.

vi

(10)

Çalışmamızda Osmanlı şer’î mahkemeleri’nin tarihsel süreç içerisindeki gelişmesi incelenmiştir. Bu mahkemelerde bulunan kamu görevlileri ve sicillere kaydedilen defterlerin türleri hakkında bilgi verilmiştir. Kadı sicilleri’nde yer alan belgelerin transkripsiyonu ve kısa özetleri yapılarak insanların bilgisine sunulmuştur.

Tarihin aydınlatılması için toplumda yer alan kültürel yapılar, insanların yaşadığı mahalle ve bölgeler, toplumda bulunan meslek gurupları ve bunu temsil eden şahsiyetler incelenmiştir. Aynı zamanda devlet memurları ve ekonomik yönden ileri olan kişilerin toplumda üstlendiği sosyal vazifeler araştırılmıştır. Bunun yanı sıra idâri mekanizmalar ve bunu temsil eden kişiler incelenmiştir. Bu bilgiler ışığında sosyal tarih alanında özellikle de şehir tarihinin aydınlatılmasında önemli bir yere sahip bilgiler ortaya konulmuştur.

1895-1896 yılları arasında Giresun yöresinde insanların sahip olduğu menkul ve gayri menkul niteliğindeki mallara bakılarak halkın ekonomik durumu ve imtiyazlı milletlerin yaşam biçimi incelenmiştir. Bununla birlikte insanların dünyaya bakış açısı ve davranışları incelenerek sosyal tarih alanında önemli bilgiler elde edilmiştir. Yapılan araştırmada halkın aile yapısı ve ekonomik gücü medeni hukukla ortaya konulmuştur. Burada insan odaklı ilişkilerin biz şeklinde, sosyal hak ve dayanışmanın evrensel boyutta olduğu görülmektedir. Bu sistem dünya milletlerine örnek alacak bir müessese niteliğindedir.

..…/11/2014

Abdullah BAL

vii

(11)

TEŞEKKÜR

Bu çalışmamın hazırlanmasında kıymetli zamanını ve bilgisini esirgemeyen, gerek transkripsiyon gerekse değerlendirme aşamasında bana yardımcı olan, kaynaklara ulaşmamda yol gösteren çok kıymetli hocam ve tez danışmanım Prof. Dr. Mustafa Zeki TERZİ’ ye teşekkürlerimi arz ederim.

viii

(12)

İÇİNDEKİLER

BİLİMSEL ETİK BİLDİRİMİ.……….i

TEZ KABUL VE ONAYI..………ii

ÖZET…...………...…iii

ABSTRACT………...………...…….iv

ÖNSÖZ………...v

TEŞEKKÜR...………...viii

İÇİNDEKİLER..………...….ix

KISALTMALAR...………...xiv

GİRİŞ 1. Problem Durumu..……….1

2. Araştırmanın Amacı..………...1

3. Araştırmanın Önem………....………..1

4. Araştırmanın TemelKavramları (Tanımlar)..………1

5. Sınırlılıklar………...………..………...3

6.Yöntem (Metodoloji)………..………...3

7.Veri Toplama………..…………...3

8.Verilerin Çözümlenmesi………4

I. BÖLÜM TRANSKRİPSİYONLU METİN KAYIT - 1 : Verâset Da’vâsı Hücceti………...5

KAYIT - 2 : İ’tâ-i Deyn Hücceti………...5

KAYIT - 3 : Vasî Ta’yîn-i Hücceti………..6

KAYIT - 4 : İ’tâ-i Deyn Hücceti………..8

KAYIT - 5 : İ’tâ-i Mihr-i Mu’accel Hücceti………...8

KAYIT - 6 : İkmâl-i Mederese Hücceti………...10

KAYIT - 7 : Mütevellî Nasb ve Ta’yîni Hücceti………...10

KAYIT - 8 : Verâset Hücceti………...12

KAYIT - 9 : Verâset Hücceti………...13

KAYIT-10 : İ’tâ-i Deyn Hücceti………14

KAYIT-11 : Vekâlet Hücceti……….15

KAYIT-12 : Sarı Mahmûd oğlu Hacı Ali bin Ahmet bin Ömer’in Ahmet Ağa bin Ömer Efendi’nin oğlu Mahmûd Efendi’den Alacağı İle İlgili Anlaşmazlık……….16

KAYIT-13 : Fındık Bahçesi Satışında Çıkan Anlaşmazlık………...17

KAYIT-14 : Mîras Taksîminde Çıkan Anlaşmazlık………..19

KAYIT-15 : Deyn Hücceti………20

KAYIT-17 : Verâset Hücceti……….23 ix

(13)

KAYIT-18 : Vekâlet Hücceti……….24

KAYIT-19 : Vekâlet-i Âmme Hücceti………..25

KAYIT-20 : Verâset Hücceti……….26

KAYIT-22 : Vasî Ta’yîni Hücceti……….29

KAYIT-25 : İcrâ Hücceti………...33

KAYIT-27 : İbrâ Hücceti………...35

KAYIT-29 : Vesâyet Hücceti………37

KAYIT-30 : Vasî Ta’yîni Hücceti………...38

KAYIT-31 : Âriyet Hücceti………...39

VARAK-17: Kayıt Mevcut Değil………...40

KAYIT-32 : Mihr-i Müeccel Hücceti………40

KAYIT-33 : ‘Akdü’n-Nikâh Hücceti……….42

KAYIT-34 : Verâset Hücceti………...43

KAYIT-35 : Fındık Bahçesinde Fındık Toplamak İle İlgili Anlaşmazlık…...44

KAYIT-36 : Deyn Hücceti………...45

KAYIT-40 : İbrâ Hücceti………...50

KAYIT-41 : Vakıf Hücceti………51

KAYIT-44 : Rü’yet-i Hilâl Hücceti………...55

KAYIT-45 : İkrâr-ı Deyn Hücceti………...56

KAYIT-48 : İştirâ-i Kısrak Hücceti………...60

KAYIT-49 : Cuma ve Bayram Namazı Kıldırmak İçin İmam Ta’yîni……….61

KAYIT-50 : İkrâr-ı Deyn Hücceti……….62

KAYIT-52 : İkrâr-ı Deyn Hücceti……….65

KAYIT-54 : ‘Akdü’n Nikâh Hücceti………...68

KAYIT-60 : Cuma ve Bayram Namazları Kıldırmak İçin İmam Ta’yîni………….75

x

(14)

KAYIT-65 : İ’tâ-i Mihr-i Müeccel Hücceti………...81

KAYIT-66 : Kayıt Mevcut Değil………...82

KAYIT-68 : İ’tâ-i Ücret Hücceti………...83

KAYIT-69 : İkâme-i Da’vâ Hücceti………..84

KAYIT-72 : Kayıt Mevcut Değil………...87

VARAK-39: Kayıt Mevcut Değil………...89

KAYIT-75 : Kayıt mevcut Değil………...90

KAYIT-77 : İ’tâ-i Nafaka Hücceti………...91

KAYIT-78 : İştirâ-i Mülk Hücceti………...92

KAYIT-80 : İ’tâ-i Mihr-i Müeccel Hücceti………...95

KAYIT-84 : ‘Akdü’n-Nikâh Hücceti….………...100

KAYIT-86 : Cuma ve Bayram Namazı Kıldırmak Üzre İmam Hatip Atanması Talebi………...102

KAYIT-87 : ‘Akdü’n Nikâhın Reddi Hücceti………...103

KAYIT-92 : ‘Akdü’n-Nikâh Hücceti………...109

KAYIT-94 : Kayıt Mevcut Değil……….111

KAYIT-96 : Kayıt Mevcut Değil……….112

KAYIT-98 : İ’tâ-i Deyn Hücceti………..113

KAYIT-99 : İ’tâ-i Deyn Hücceti………..114

KAYIT-100: Kayıt Mevcut değil……….115

KAYIT-101: Vekâlet Hücceti………...115

xi

(15)

II. BÖLÜM

1426 NO’LU GİRESUN ŞER’İYYE SİCİL DEFTERİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

2.1. DEFTERİN TANITIMI………..………...117

2.1.1. Defterin Diplomatik Açıdan İncelenmesi……..……….117

2.1.2. Şer’iyye Sicilleri………...117

2.2. İNCELEDİĞİMİZ ŞER’İYYE SİCİL DEFTERİMİZDEKİ BELGE TÜRLERİ………...121

2.2.1. Hüccet………...………...121

2.2.2. Fermân……….123

2.2.3. Berât……….124

2.2.4. İmam Ta’yîni………...125

2.2.5. Buyuruldu………...126

2.2.6. Tereke Kayıtları………...127

2.2.7. Temessükler……….129

2.2.8. Vasî Ta’yîni……….130

2.2.9. Vekâlet……….131

2.3. GİRESUN KAZASI’NIN İDÂRİ VE FİZİKİ YAPISI……….132

2.3.1. Kadı………...132

2.3.2. Kadıların Görevleri………...133

2.3.3. İncelediğimiz Dönemde Giresun’da Nüfus Yapısı………...134

2.3.4. Köy ve Mahalleler………134

2.3.5. Köyler………...135

2.3.6. Mahalleler………...135

2.4. DİNÎ HAYAT VE EĞİTİM KURUMLARI………...136

2.4.1. Câmiler……….136

2.4.2. Medreseler………137

2.4.3. Vakıflar………...138

2.5. GİRESUN’DA EKONOMİK HAYAT………...140

2.5.1. Ekonomi..………...140

2.5.2. Giresun’da Kullanılan Ev Eşyaları………...140

2.5.3. Giresun’da Giyim Kuşam İçin Kullanılan Eşyalar………...141

2.5.4. Giresun’da Kullanılan Mutfak Eşyaları………142

2.5.5. Gıda Maddeleri………...143

2.5.6. Giresun’da Kullanılan Ziynet Eşyaları………...143

2.5.7. Girseun’da Kullanılan Paralar………..143

2.5.8. Girseun’da Kullanılan Ölçü Birimleri………..144

2.5.9. Giresun’da Madenler………144

2.5.10. Giresun’da Yetişen Ağaç Türleri………144

xii

(16)

2.7. GİRESUN’DA SOSYAL VE KÜLTÜREL HAYAT………...145

2.7.1. Aile………145

2.7.2. Kullanılan İsim ve Lakaplar………...147

SONUÇ...……….149

BİBLİYOGRAFYA..………...151

ÖZGEÇMİŞ..………...154

xiii

(17)

KISALTMALAR LİSTESİ

a.g.e. : Adı geçen eser Bkz. : Bakınız

c. : Cilt

DİA : Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi GŞS : Giresun Ser‘iyye Sicilleri

haz. : Hazırlayan h. : Hicri

İ.A. : İslam Ansiklopedisi K. : Kayıt

M. : Milâdî Mah. : Mahalle nr. : Numara s. : Sayfa S. : Sayı

Şs : Şer’iyye Sicilleri

TDAV : Türk Dünyası Araştırmaları Vakfı T.D.V. : Türkiye Diyanet Vakfı

V. : Varak V.b. : Ve benzeri V.d. : Ve diğerleri Yay. : Yayınları

xiv

(18)

1 GİRİŞ

1. Problem Durumu

Şer’iyye sicilleri dönemin mahkeme kayıtlarıdır ve Osmanlı döneminin en önemli kaynaklarından birini teşkil etmektedir. Bu defterlerde Osmanlı döneminde her kazada görevli kadıların baktığı çeşitli meselelerin kararları ile devlet merkezinden kadıya gönderilen ferman-emir gibi kayıtlar yer almaktadır. Bu kayıtlarda dönemin sosyo-ekonomik, idari, dini ve kültürel hayatına ait bilgiler bulunmaktadır. Osmanlı Devletinin önemli merkezlerinden olan Trabzon Vilâyetinin Giresun Kazası’nın Miladi 19. yüzyılın son döneminde, şehrin sosyal tarihinin, ilgili şer’iyye sicilinin verdiği bilgiler ışığında araştırılması ve böylece Giresun sosyal tarihi araştırmalarına katkı sağlanması çalışmamızın temel problemidir.

2. Araştırmanın Amacı

İlgili şer’iyye sicil defterinin verdiği bilgiler kapsamında, şehrin sosyal tarihi araştırılacak ve dönemin sosyo - kültürel yapısı ortaya konmaya çalışılacaktır.

3. Araştırmanın Önemi

Osmanlı arşivine ait orijinal belgeleri içeren bir defter, ilk defa bu çalışmayla bütünüyle okunmuş, incelenmiş, değerlendirilmiş ve bilim dünyasına sunulmuştur.

4. Araştırmanın Temel Kavramları (Tanımlar)

Bu temel kavramlardan ilki sicil sözcüğüdür. Sicil, sözlükte kaydetmek ve karar vermek anlamlarına gelir. Terim olarak ise, insanlarla ilgili bütün hukuki olayları, kadıların verdikleri karar suretlerini, hüccetleri ve yargıyı ilgilendiren çeşitli yazılı belgeleri içeren kadı defterleri veya mahkeme kayıtlarını ifade eder.

Şer’iyye Sicillerinde geçen bir başka kavram olan hüccet ise, belgenin üst tarafında hüküm veren kadının hükmünü (kararını) içermeyen, taraflardan birinin ikrarını, diğerinin bu ikrarı tasdikini içeren kadının mühür ve imzasını taşıyan belgeye verilen isimdir. Şer’iyye sicillerinde bulunan hüccet çeşitleri ise şunlardır.

(19)

2

Vesâyet Hücceti, bu tür hüccetler ya çocuk için ya da yaşlı veya akli dengesini kaybetmiş kişiler için tayinlerinin yapıldığını gösteren belgelerdir. Vekâlet Hücceti, isminden de anlaşılacağı gibi bir kişinin, bir kişi ya da kişileri kendi yerine vekil tayin ettiğini gösteren belge türüdür. Ayrıca bu tür hüccetlerde dava konusunun ne olduğu, davaya konu olan eşya veya malın bütün özellikleri ve hüccetlerin bütününün sahip olduğu ortak özelliklerin davayla ilgili olduğu kadarı bulunur.

Tatlik Hücceti, tatlik Arapça bir kelime olup, terim anlamı olarak erkeğin hanımını boşaması demektir. İki çeşit boşama olup bunlar “talak-ı ric’î” ve “talak-ı bâin” dir.

Nafaka Hücceti, vesâyet hüccetlerinde olduğu gibi kişilerin haklarının korunması için alınan tedbirlere bir örnek olup bu hakların korunduğunun da bir delilidir. Nafaka hüccetleri genellikle iki türlüdür. Bunlardan birincisi boşanan ya da eşi tarafından terk edilen kadının, geçimini sağlamak üzere mahkemeye başvurup taleb ettiği ücreti gösteren hüccet çeşididir. Nafaka hüccetlerinin ikinci türü çocuk, yaşlı veya akli dengesi yerinde olmayanlar için velilerinin, bazen de bizzat kişinin kendisinin talep ettiği ücreti gösteren belgelerdir. Ispat-ı Veraset Hücceti, kişinin miras işlemlerinden yararlanabilmek için mahkemeden aldığı hüccettir. Tereke taksimi gibi davalarının, en çok tartışılan konularından biri olduğu düşünülürse, bu hüccetin değeri daha iyi anlaşılır.

Vasî ve Kayyım Hüccetleri, çocuk, yaşlı veya akli dengesi yerinde olmayanların yerine, haklarını korumak üzere tayin edilen şahıslara verilen ad olarak tarif edebileceğimiz bu iki terimi, şer’iyye sicillerinde açıkça görmekteyiz. Bunlar Osmanlı Devletinin küçükten büyüğe kadar vatandaşına verdiği değeri ve toplumsal dengeyi nasıl tesis ettiğini gösteren çarpıcı örneklerden biridir. Vakfiye Hücceti, herhangi bir taşınır veya taşınmaz malın bütün kullanım haklarıyla birlikte Allah rızasına tahsis edilmesine vakıf denir. Bazen bu tahsisin sosyal amaçlarla da yapıldığı olmuştur. Vakfiye ise, vakfedilen malın vasıflarını ve vakfedilme şartlarını içeren ve kadı tarafından onaylanan belgelerdir.

Temel kavramlardan biri de mahdar kelimesidir. Mahdar sözlükte huzur ve hazır olmak demektir. Terim olarak ise, iki anlamı vardır. Birinci anlamı, hukuki bir dava ile ilgili olarak tarafların iddialarını ve delillerini içeren ancak hâkimin kararına esas teşkil etmeyen yazılı beyanlardır. İkinci anlamı ise, herhangi bir mesele hakkında düzenlenen yazılı belgenin içeriğinin doğruluğunu i’lâm için, mecliste hazır bulunan ve konuyu bilen subaşı, çavuş ve mübâşir gibi kişilerin yazılı olarak

(20)

3

takrir ettikleri şahitlik beyanlarına ve belgenin altında bulunan imzalarına verilen isimdir.

5. Sınırlılıklar

Araştırmamız 1426 No’lu (H.1312 / M.1895) Giresun Şer’iyye Sicilini konu edindiği için belirtilen sicil defteriyle ilgilidir.

6. Yöntem (Metodoloji)

Tezimizin ana kaynağını, H. 1312 (M. 1895) yıllarına ait kayıtları ihtiva eden ve 53 sayfadan oluşan Giresun’un 1426 Numaralı Ser’iyye Sicili oluşturmaktadır. Milli Kütüphane Arşivi’nden temin ettiğimiz sicil defteri ile ilgili çalışmamız, genel olarak şer’iyye sicilleri ve Giresun Şer’iyye Sicilleri ile ilgili daha önceden yazılmış olan kitap, tez, makale gibi çalışmalardan da yararlanılarak zenginleştirilmeye çalışılmıştır. Çalışmamıza, defterin orijinalinde sayfa ve kayıt numaraları bulunmadığından, daha kolay okunabilmesi için her sayfa kendi içinde varak ve kayıt olarak isimlendirilmiş ve bunlara numara verilmiştir. Daha sonra okuyucuya kolaylık sağlaması için defterdeki her satıra numara verilmiş ve karşılığı transkribe edilmiş metinde aynı numarayla gösterilmiştir. İncelediğimiz Şer’iyye Sicil Defteri’nin transkripsiyonunu yaparken günümüz Türkçesi’nin imlâ kuralları içinde hareket edilmiş ancak günümüz Türkçesi’ne uygun olmayan kelimeler Osmanlı Türkçesi imlâ kuralları içinde yazılmıştır. Metinde (ayn) harfi (’) ile, uzatma ve inceltme harfleri (ˆ), okunamayan kelimeler [okunamadı] şeklinde, bazı kayıtlar herhangi bir hüküm ortaya koymadan bitmesi nedeniyle bunlar da ……(beş nokta) ile ve bazı kayıtlarda silik veya eksik bırakılmış kelimeler siyak ve sibaka göre tamamlanmış ve [ ] işareti ile gösterilmiştir.

7. Veri Toplama

Araştırmamız temel olarak konumuz olan 1426 No’lu Giresun Ser’iyye Sicil Defteri’nin transkribe edilmesi esasına dayanmaktadır. Bu işlem belli bir takvim çerçevesinde ve danışman gözetiminde yapılarak yanlış okumaların önüne geçilmeye çalışılmıştır.

(21)

4 8. Verilerin Çözümlenmesi

Değerlendirmemiz danışman gözetiminde ve okunan kaynaklardan özet çıkarmak yoluyla karşılaştırmalı olarak yapılmıştır. Elde edilen bulgular ise danışman denetiminde belirlenen içerik ile birlikte takvimde belirlenen zamana göre yazıya aktarılmıştır.

(22)

5 1. BÖLÜM

TRANSKRİPSİYONLU METİN

VARAK-1 [KAYIT-1]

Verâset Da’vâsı Hücceti

(1)Padaroğlu ile Hacı ‘Ömeroğlu da’vâsı(2)sekseninci sahifede Şeyh Bilâl Efendi vereseleri ile Heci Panayutoğlu da’vâsı.

VARAK – 2 [KAYIT-2]

İ’tâ-i Deyn Hücceti

(1)Çebnikıran Karyesinde sâkin iken bundan akdem vefât eden Molla İbrâhimoğlu İbrâhim bin Emîn bin ‘Abdullah ile oğlu Emîn(2)hayatlarında 1304 senesi Hazîran’ının 25. günü Yolağzı İskelesinde bizim huzûrumuzda Düz Karyesi sâkinlerinden(3)işbu hâzır-ı bi’l-meclis Hacı İbrâhimzâde Hüseyin Efendi ibn-i Hacı

‘Ömer Ağa mâlından ve yedinden yüz otuz altı ‘aded yüzlük mecîdiye(4)altunu ile on iki guruşu baba-oğul yek dîğerine kefîl bi’l-mâl ve kefîl bin-nefer olarak ahz ü kabz ve umurlarına sarf(5)eylediklerini bize takrîr ve ifâde edip mezbûr Hüseyin Efendi yedine işbu meclis-i şer’de mu’ayyene eylediğim târih-i mezkûr ile müvarrah(6)imzâlarıyla mümzâ bir kıt’a senedi i’tâ edip bizi işhâd eylediler biz dahi ol vecihle şâhidiz şehâdet dahi ederiz.

15 Cemâziye’l-âhir 1312 (7)Düz Karyesinden Veziroğlu Hüseyin bin Sabri

Parmak İzi

(8)Cingiran Karyesinden Veziroğlu İbrâhim bin Halîl Mühür

(23)

6

(9)Şâhid-i mezbûrenin mühürleri olmayıp da zîr-i imzasına(10)parmak bastığını tasdîk ederiz. 15 Cemâziye’l-âhir 1312 (11)Molla Mahmûdzâde (12)Demirzâde

Mühür Mühür

(13)Bâlâda muharreru’l-esâmî-i şâhidân-ı mezbûrân Veziroğlu İbrâhim bin Halîl ve yine Vezir oğlu Hüseyin bin Sabri nâm kimesnelerin etmiş oldukları (14)şehâdet adl ve makbûlü’ş-şehâde ettikleri mensûb olundukları karye hey’et-i ihtiyâriyeleri tarafından sırran tezkiye olundukları gibi(15)hakîkaten şehâdetleri adl ve

makbûlü’ş-şehâde olduklarını biz dahi sûret-i ‘aleniyyede tasdîk ve tezkiye eyledik.

5 Şubat 1312 (16)Demircizâde Hâfız Hasan Efendi bin ‘Ali

Mühür

(17)İmamzâde Necîb Efendi ibn-i Mehmed Mühür

(18)Bayramşah Karyesinden Aydınoğlu Temel bin Dursun Mühür

(19)Düz Karyesinden Molla Mehmedoğlu Sâdi bin Sabri Ağa

Mühür

[KAYIT-3]

Vasî Ta’yîni Hücceti

(1)Keşap Nahiyesi’nin Cingiran Karyesinde sâkin iken bundan akdem vefât eden Molla İbrâhimoğlu Emîn bin İbrâhim bin Emîn‘in(2)sulbî sağîr oğlu Temel ve sağîre kızları Hafize ve Hayriye’nin tesviye-i umûrlarına bir vasî nasbı ehemm ve elzem idüğünden vesâyet uhdesinden(3)her vecihle gelmeye muktedir ve istikâmet ile ma’rûf sağîrân-ı mezbûrânın vâlidelerini zâtını ‘ârifân olduğunu(4)işbu hâzıre-i bi’l-meclis Zeyneb Hâtun ibnet-i ‘Ömer vesâyeti muhâfaza eylediğinden vasî nasb ve ta’yîn olunmak(5)olduğunu tasdîk ederiz(6)ben

dahi vesâyeti kabûl eyledim. 8 Receb 312 (7)Çebnioğlu Hacı Sâlih Ağa ibn-i Mehmed

Mühür

(8)Molla ‘Ömeroğlu Nemil ibn-i ‘Ömer (9)Hacı İbrâhimzâde Mühür Mühür

(24)

7

(10)Keşap Nâhiyesi’nin sâkini iken bundan akdem vefât eden Molla İbrâhim oğlu İbrâhim bin Emîn bin ‘Abdullah’ın(11)verâseti zevce-i menkûha-i metrûkesi Hadîce bint-i ‘Osman oğluyla sulbî kebîr oğlu Emîn nâm kimesneye münhasıra ve ba’dehû Emîn dahi vefât(12)edip veresesi zevce-i metrûkesi Zeyneb binti ‘Ömer ile sulbî sağîr oğlu Temel ve sağîre kızı Hayriye’ye münhasıra olduğu bi’l-ihbâr(13)İnde’ş- şer’il enver zâhir ve a’yân oldukdan sonra Müteveffeyâ-nı mezbûrân İbrâhim ve Emîn’in nâhiye-i mezkûrun Düz Karyesi(14)sâkinlerinden Hacı İbrâhimzâde Hüseyin Efendi ibn-i Hacı ‘Ömer’in zikr-i âti vekîl-i müseccel-i şer’î da’vâ vekillerinden(15)ve Kokara Mahallesi mütemekkinlerinden tebe’a-i Devlet-i

‘Aliyye’nin Rûm Milletinden İstefan Efendi veled-i Yorki meclis-i şer’de müteveffeyâ-nı mezbûrânın(16)tereke-i vâfiyesi bi’l-vesâye vâzı’atü’l-yed’e mütehakkık olan mezbûrânın zevcesi Zeyneb mahkeme-i şer’den ale’l-usûl(17)ayrı ayrı kendilerine üç def’a da’vetiye varakasıyla bir kıt’a ihbarnâme teblîğ olup mahkemeye gelmekle ve vekîl dahi göndermediği ecilden(18)taraflarından hukûkunu muhâfaza için vekîl-i musahhar nasb ve ta’yîn olunan Mahmûd Efendi ibn-i Hâfız Ahmed Efendi muvâcehesinde da’vâsı (19)müteveffâ-yı mezbûrân İbrâhim ve Emîn Bey’in hayatlarında 1304 sene-i Rûmiyyesi Haziran’ın 25. günü her bir kefîl bi’l-mâl ve kefîl bin-nefer(20)olarak müvekkilim Hüseyin Ağa kendi kendimin mâlından Yolağzı nâm iskelede mahzar-ı şuhûda ikrâz ve kabz ve umûrlarına sarfla istihlâk eylediler yüz otuz altı(21)’aded lira yüzlük mecîdiye altunu ile on iki guruş zimmetlerinde alacak hakkı olup hatta yedine târih-i mezkûr ile müvarrah(22)ve imzâlarıyla mümzâ bir kıt’a deyni senedi i’tâ edip ve bu cihetle meblağ-ı mezkûr vâcibü’l- edâ sahih deynler olmakla(23)meblağ-ı mezkûrân kable’l-edâ ve’l-îfâ vefât etmeleriyle meblağ-ı mezkûrun tereke-i vâfiyelerinden olmak üzre(24)vâzı’atü’l-yed bulunan mezbûr Zeyneb Hâtun’a izâfetle vekîl mezkûr Mahmûd Efendiden bi’l- vekâle taleb ederim.

15 Cemâziye’l-âhir 312 (25)Müvekkil İstefan Efendi veled-i Bodos

(26)müteveffeyâ-nı mezbûrânın terekelerine bi’l-vesâye ve bi’l-verâse vâzı’atü’l-yed lâkin müdde’înin mâ ‘adâ müdde’âsı ma’lûmum değildir.

(27)Vekîl-i musahhar 15 Cemâziye’l-âhir 312 Mühür

(25)

8 VARAK-3 [KAYIT-4]

(1)Trabzonî olup Giresun Kasabası’nın Sultan Selîm Mahallesinde müsâfireten mukîm Terzi ‘Osmanzâde Hasan Ağa ibn-i ‘Osman nâm kimesnenin zikr-i âti(2)vekîl-i müseccel-i şer’îsi da’vâ vekillerinden Sâlih Safvet Efendi ibn-i Mehmed Efendi meclis-i şer’de Giresun’un Kapu Mahallesi sâkinlerinden ve zabtiye(3)onbaşılarından Mumoğlu Mehmed Ağa muvâcehesinde da’vâsı (4)merkûm Mehmed onbaşı(5)müvekkilim Hasan Ağa her bir re’s esb hayvanını her biri 309 senesi Teşrîn-i-evvel’inde Kulakkaya nâm mahallede otuz bir buçuk ‘aded(6)sîm mecîdiyeye altı yüz otuz guruşa Karahisarlı Anastas’a furuht edip meblağ-ı mezkûra mahsûben müvekkilime dört yüz seksen sekiz buçuk(7)guruş teslîm edip mütebâkî yüz kırk bir buçuk guruş hâlen merkûm Mehmed onbaşının zimmetinde deyn olmakla meblağ-ı mütebâkî-i mezkûru teslîm etmek(8)üzre merkûma tenbîh

olunmasını taleb ederim. 17 Cemâziye’l-âhir 312 (9)Vekîl

Mühür

(10)Mehmed onbaşı dahi cevâbında(11)meblağ-ı mezkûr altı yüz otuz guruş borcum yokdur ben ol meblağı tamâmen i’tâ eyledim lâkin yarın Bâzâr günü vekîl tutacağım şayet kendim(12)gelmez veya vekîl göndermez isem lâzım gelen

mu’âmele hüküm mûcebince ifâdesi cereyân etsin. 17 Cemâziye’l-âhir 312 (13)Mumoğlu Mehmed Onbaşı

(14)Merkûm Mehmed onbaşının mührü yanında olduğunu(15)bize takrîr edip biz dahi tasdîk ederiz.

(16)Hasanzade Râşid Efendi Mühür

(17)Mâhiroğlu Zabtiye Hasan Ağa İbn-i Mustafa

Mühür [KAYIT-5]

İ’tâ-i Mihr-i Mu’accel Hücceti

(1)Kapu Mahallesi sâkinlerinden Hacı Şeyhzâde kerîmesi Rukiye Hâtun ibnet-i Hacı İbrâhim Efendi’nin zikr-i âtî hususda bâ-hüccet-i şer’iyye vekîli(2)Trabzonî olup el- yevm Giresun Kasabası’nın Sultan Selîm Mahallesi sâkinlerinden ve da’vâ

(26)

9

vekillerinden Sâlih Safvet Efendi ibn-i Mehmed Beşîr Efendi(3)meclis-i şer’de Kale Mahallesi sâkinlerinden Bastırmacızâde Hüseyin Ağa ibn-i ‘Ömer’e mahkeme-i şer’iyyeye mahsus ayrı ayrı günlerde üç def’a da’vetiye varakasıyla(4)bir kıt’a ihbarnâme gönderilüb mahkemeye gelmemekle ve vekîl dahi göndermediği cihetle tarafından hukûkunu muhâfazası için vekîl-i musahhâr nasb ve ta’yîn olunan(5)Sultan Selîm Mahallesinden Mahmûd Efendi ibn-i Hâfız Ahmed muvâcehesinde da’vâsı (6)merkûm Hüseyin Ağa müvekkilem mezbûre Refîka Hâtun’u işbu yedimde olup meclis-i şer’de ibrâz ve irâe eylediğim 5 Cemâziye’l- evvel 312 târihli bir kıt’a(7)i’lâm-ı şer’î mûcibince tatlîk edip merkûm Hüseyin Ağa zimmetinde mutekarrır ve ma’kûdü’n -‘aleyh yirmi ‘aded lira-i Osmânî ile bir guruş(8)mihr-i müeccel ve nafakayı müddet-i mu’ayyenesi ile her biri yirmi beşer guruştan ikibin iki yüz altı guruşluk gâzi altunu(9)ve her biri yedişer guruştan kırk

‘aded gâzi rub’iye altunu ikiyüz seksen ve yetmiş beşer guruştan iki ‘aded sanduklu altunu yüz altı ve bir ‘aded(10)gümüş sîm kemer kıymeti iki yüz kırk ve bir çift elmas küpe kıymeti üçyüz ve bir ‘aded elmas yüzük kıymeti iki yüz ve bir ‘aded basma sîm sa’at me’a köstek(11)iki yüz ve bir ‘aded bütün beşer liralık beş yüz kırk(12)guruş mihri müeccel ile zikr olunan yirmi ‘aded lira-i Osmânî bir guruş ya’nî iki bin yüz altmış bir guruş olup(13)min-haysü’l-cumû’ altı bin üçyüz yirmi guruşu müvekkilem mezbûreye vermediğinden mevcûd ise ‘aynen müstehlik ise bedelen (14)müvekkileme teslîm olunmasını mezbûr Hüseyin Ağa’ya izâfetle vekîl-i

musahhar mezbûr Mehmed Efendi’den bi’l-vekâle taleb ederim.

17 Cemâziye’l-âhir 312 (15)Vekîl Safvet Sâlih Efendi

Mühür

(16)Vekîl-i mûmâ-ileyh Sâlih Safvet Efendi’nin tatlîk ifâdesi i’lâmı mûcebince ma’lûmum olup lâkin mâ ‘adâ müdde’âler ma’lûmum değildir.

17 Cemâziye’l-âhir 312 (17)Vekîl-i musahhar

Mühür

(18)İş bu iddi’âmı isbâta müheyyâyım.

(19)Vekîl Mühür

(27)

10 VARAK – 4 [KAYIT-6]

İkmâl-i Medrese Hücceti

(1)İnşaatı ikmâl edilmiyor vakfın böyle noksâniyetde bırakılması şer’an ve nizâmen câiz olmadığından mûmâ-ileyh Kapûdân Yorki’nin(2)talebiyle medrese-i mezkûrun bi’l-muhâkeme noksanın ikmâli ve yâhud encümen-i mezkûrun kararıyla tefrîk olunan meblağın i’tâsıyla(3)yine medreseye sarf olunup ikmâlini bi’t-tevliye taleb ederim. 18 Cemâziye’l-âhir 312 (4)Mütevellî ve müderris Mehmed Nuri Efendi

Mühür

(5)Müdde’î mûmâ-ileyh Mehmed Nuri Efendi’nin ifâdesinde müceddeden medrese inşaatı ma’lûmumdur lâkin mâ ‘adâ müdde’âsı ma’lûmum değildir.

18 Cemâziye’l-âhir 312 (6)Vekîl Mehmed

Mühür

(7)Bâlâda muharrer müdde’âmı Giresun kaymakamı izzetlü ‘Ali Nevzat Bey ve idâre a’zâsından Sarı ‘Alemdarzâde Hasan Efendi (8)yine idâre a’zâsından Sarı Mahmûdzâde Mustafa Efendi ve belediye a’zâsından Hacı ‘Ali Ağazâde Mehmed ‘Ali Efendi(9)yine idâre a’zâsından ‘Arslanîden Save Ağa yine belediye a’zâsından Deliyoroğlu Heci Panayut ve belediye kâtibi(10)Ahmed Efendi bunları bilir ve bunlar ile isbât edeceğim gibi ve yine idâre a’zâsından Mator Ağa idâre kâtibi İshak Efendi(11)ve belediye a’zâsından Kefalidis Terzi Yani bunlar ile dahi

isbâta müheyyâyım. 18 Cemâziye’l-âhir 312 (12)Mehmed Nuri Efendi

Mühür

[KAYIT-7]

Mütevellî Nasb ve Ta’yîni Hücceti

(1)Bastırmacı oğlu Hüseyin Ağa’ya 1310 senesi Cemâziye’l-âhır’ın 14. günü bizim huzûrumuzda yirmi ‘aded lira-i Osmânî (2)bir guruş mihr-i müeccel ve elli ‘aded gâzi altunu ve kırk ‘aded beşlik yeni gâzi rub’iyyesi iki ‘aded çifte sanduklu altunu ve bir ‘aded gümüş yüzük ve bir çift(3)elmas küpe ve bir ‘aded elmas yüzük ve sa’at me’a köstek ve bütün bir ‘aded beş liralık mihr-i mu’accel tesmiyesiyle

‘Abdullah Bey'in selâmlığında Hacı(4)Şeyhzâde kerîmesi Refika Hâtun’u ‘akd-i

(28)

11

nikâh olunup ba’dehû tezevvüc ve kabûl ve duhûl eylediğini bilir hasbete’n-lillâh şahitleriz şehâdet dahi(5)ederiz. 19 Cemâziye’l-âhir 312 (6)İshak Beyzâde İshak Efendi ibn-i ‘Ali Bey

Mühür

(7)Kervancızâde Mehmed Ağa ibn-i Mehmed Mühür

(8)Şâhid-i mûmâ-ileyhimâ İshak Bey ve Mehmed Ağa’nın bu bâbda etmiş oldukları şehâdetleri adl ve makbûlü’ş şehâde oldukları(9)sırran mensûb oldukları imâm ve muhtar heyet-i ihtiyâriyesi taraflarından sırran tezkiye olundukları gibi biz dahi şâhidân-ı (10)mûmâ-ileyhi sûret-i ‘aleniyyede tezkiye ve tasdîk eyledik.

1 Muharrem 316 (11)İsak Hasanzâde (12) Nuhukzâde (13)Sırzâde

Mühür Mühür Mühür

(14)Giresun Kasabası’nın Hacı Mikdat Mahallesi sâkinlerinden müderrisînden nakîbü’l- eşrâf kaymakamı Mehmed Nuri Efendi ibn-i Hâfız Süleymân Efendi meclis-i şer’de (15)Lonca Mahallesi mütemekkinlerinden tebe’a-i Devlet-i

‘Aliyye’nin Rûm Milletinden Giresun Kasabası belediye reîsi Kapûdân Yorki veled-i Kostantin’e mahkeme-i şeriyye bâ- husûs(16)ayrı ayrı günlerde üç def’a da’vetiye varakasıyla teslîm ve bir kıt’a ihbarnâme teblîğ olunup mahkemeye gelmemekle ve tarafından bir vekîl-i şer’î göndermediği ecilden tarafından(17)hukûkunu muhâfaza için Sultan Selîm Mahallesi sâkinlerinden Mahmûd Efendi ibni Hâfız Ahmed Efendi vekîl-i musahhar nasb ve ta’yîn olunup(18)ol dahi vekâlet-i mezkûreyi bi’r-rızâ kabûl eyledikten sonra mûmâ-ileyh Mahmûd Efendi muvâcehesinde da’vâsı(19)müderrisi ve mütevellîsi olduğum Kapu Câmi-i Şerîfi kurbunda vâki’ Mehmed Ağa Medresesinde tarîka tesadüfi cihetle bundan mukaddem tarîkin(20)tevsîi sırasında müceddeden fevkânî olarak mükemmelen inşâ edilmek üzre mezkûr medrese hedmele bir hayli miktar arsası yola gitmiş(21)ve gerçi medresenin bir hayli mahalli bazı hamiyyet- mendânın iânesi ve belediyenin akçesiyle belediye tarafından yaptırılmış ise de(22)fevkindeki odaları nâ tamam bırakılmış ve bunların itmâmı için 310 senesi belediye vâridâtından encümen-i belediyece bir mikdar(23)akçe tefrîk edilmiş ise de yeniden Reîs Kapûdân Yorki Efendi tarafından mezkûr medresenin noksan kalan…..

(29)

12 VARAK-5 [KAYIT-8]

Verâset Hücceti

(1)Husûs-ı âti’l-beyânın mahallinde ketb ve tahrîr ve istimâ’ı için cânib-i şerîat-ı garrâdan bi’n-niyâbe ta’yîn olunduğumda Hacı Hüseyin Mahallesinde(2)vâki’

Penazoğlu İsmâil’in menziline varılarak zîr-i cerîdede muharreru’l-esâmî kimesne huzûrunda ‘akd-i meclis-i şer’-i ‘âlî olundukda Giresun Kazası’nın(3)Hacı Mikdâd Mahallesinde sâkin iken bundan akdem vefât eden Etmekçivelizâde ‘Abdullah Efendi ibn-i Hacı Mehmed’in verâseti zevce-i menkûha-i(4)metrûkesi Emine bint-i Hacı İsmâil ile sulbî kebîr oğlu ‘Ali ve kebîre kızı Fâtıma ve sağîre kızı Edibe’ye münhasıra olup verese-i mezbûrûndan(5)ve sağire-i mezbûrenin tesviye-i umûruna bâ-hüccet-i şer’iyye ve vasî-i mansûbesi ma’rifetü’z-zât zevce-i mezbûre Emine Hâtun meclis-i ma’kûd-ı(6)mezkûrda ikrâr-ı tâm ve takrîr-i kelâm edip mûrisimiz müteveffâ-yı mezbûr ‘Abdullah Efendi’den benimle diğer vereselerine intikâl eden(7)mezkûr Hacı Mikdâd Mahallesinde vâki’ tarafları tarik-i

‘âm ve Mollamusaoğlu Hüseyin Yazıcı ve tarîk-i hâs ile mahdûd bir bâb mülk menzili(8)müşerref harâb ve mâil-i türâb olup ben de bunun mahvolacağından ben ve diğer verese-i kebîrler hissemizi bey’ edeceğimizden vasîsi olduğum (9)sağîre-i mezbûrenin hissesi dahi me’an bey’ olunup da semeni idâne ve istidâne olunur ise hakkında mahalleden ahz olunan şehâdetnâme mûcibince(10)min külli’l-vücûh hakkında evlâ ve enfa’ olacağından ol vech ile bey’a bana kıbel-i şer’den izin

verilmesini taleb ederim. 19 Cemâziye’l-âhir 1312 (11)Sağîre Edibe vasîsi Emine Hâtun ibnet-i Hacı İsmâil

Mühür

(12)Bâlâda muharrer ifâdeli zâtını ‘ârifân olduğumuz Emine Hâtun’a bizim huzûrumuzla takrîr edip imzası tahtında bulunan mühür dahi kendisinin(13)olduğunu ve ifadesi ise sağîre-i mezbûre ve Edibe hakkında min külli’l-vücûh enfa’ ve evlâ olduğunu tasdîk ederiz. 19 Cemâziye’l-âhir 312 (14)Bekâroğlu ‘Ali Ağa bin Halîl (15)Ferdioğlu Hasan Efendi ibn-i Mehmed Efendi Mühür Mühür

(16)Feridoğlu Mehmed Efendi oğlu İsmâil (17)Sârzâde İsmâil Ağa Mühür

(30)

13

[KAYIT-9]

Verâset Hücceti

(1)Kale Mahallesinde sâkine iken bundan akdem vefât eden Kokıoğlu kızı Fâtıma Zehrâ bint-i Mehmed bin Süleymân’ın verâseti sadrî kebîr oğlu Sâlih(2)ve kızı Mihri Hâtun benûn Mehmed’e münhasıra olup vereseden mezbûr Sâlih meclis-i şer’de zikr-i âtî verâseti Mahmûd Efendi mahzârında(3)iddi’â edip vâlide-i müteveffiye-i mezbûrenin mezbûr Mahmûd Efendi zimmetinde hayâtında iken kırk guruş alacak hakkı olmakla meblağ-ı (4)mezkûrun kable’l-ahz ve’l-istîfâ vâlidem vefât etmekle terekesi benimle diğer vereselerine münhasıra ve bizden başka vârisi(5)ve terekesine müstehâk olmadığından meblağ-ı mezkûrdan hissemi bi’l-

verâse taleb ederim. 18 Cemâziye’l-âhir 312 (6)Barlasoğlu Sâlih Ağa ibn-i Mehmed

(7)Fi’l-hakîka müteveffiye-i mezbûreye cihet-i karzdan kırk guruş zimmetimde borcumdur lâkin Sâlih Ağa’nın verâset müdde’âsı ma’lûmum değildir.

18 Cemâziye’l-âhir 312 (8)Vekîl-i musahhar Mahmûd Efendi

(9)İş bu hâzır-ı mezbûr Sâlih Ağa ile kız karındaşı gâibe ani’l-meclis Mihrü Hâtun’a Kale Mahallesinde vefât eden(10)Kokıoğlu kızı Fâtıma Zehra Hâtun bint-i Mehmed bin Süleymân’ın Sadr-i sahih oğlu ve kızları olup bunlardan başka (11)aslâ ve kat’â vârisi ve terekesine müstehâk âharı olmadığını bilir hasbete’n- lillâh şâhidiz şehâdet dahi ederiz. 18 Cemâziye’l-âhir 312 (12)Emiroğlu Hüseyin Ağa ibn-i ‘Ali

Mühür

(13)Mahkemeden Mollaoğlu Mehmed bin Mustafa Mühür

(14)Müteveffâ Hemşinlioğlu Hacı Ahmed’in sülüs-i vasiyyetinin tenfîzine mukaddemen ta’yîn olunan Süleymân Efendi’nin âhire kendiliğinden vesâyet-i mezkûre(15)mahlûl kaldığından yerine Sâlih Safvet Efendi kıbel-i şer’den vasî nasb olunduğundan mûmâ-ileyh Sâlih Safvet Efendi’nin ifâdesi(16)müteveffâ Hacı Ahmed’in terekesi sülüsünün vasî olmadığından tenfîz-i vasiyyet zımnında benim vasî ta’yîn buyurulmamı taleb ederim.

(17)Sâlih Safvet Efendi 18 Cemâziye’l-âhir 312

(31)

14 VARAK-6 [KAYIT-10]

(1)Murûr-i zaman hakkında olan müdâfâsına ba’dehû cevâb verilmek üzre evvel emirde işbu meclis-i şer’e ibrâz eylediğim bir kıt’a rûmîyyü’l- ibâre tercemesiyle(2)ilm ü haberin zeylinde imzâ mûris-i müteveffânın olup olmadığına bir cevâb verilmesini taleb ederim. 21 Cemâziye’l-evvel 312 (3)Vekîl ‘Ali Ağa

Mühür

(4)Evvel emirde murûr-i zaman cihetine bir karar verilsin de ona göre cevâb vereceğim. 22 Şa’bân 312 (5)Kösekeşişoğlu Yoriga veled-i Kostantin

İmza

(6)’Ali Ağa dahi cevâbında(7)işbu da’vâmızda murûr-i zaman yokdur zirâ iddi’â eylediğim mebâliğ-i ma’lûma müdde’î Yoriga’nın mûrisi Kostantin işbu hazır merhûm Hattatzâde Ahmed Ağa’ya bey’ ve ferâğ etmiş olduğu(8)bahçe esmânından dolayı yüz liralık deyni senedine mahsûben Yoriga’nın mûrisi kendi zu’munca İşkembecioğlu Todori yedine meblağ-ı müdde’â bihi (9)ahz edip ve yedine işbu mahkeme-i şer’iyyeye ibrâz eylediğim ilm ü haberi vermiş ise de bahçe-i mezkûreye mâl-ı müstehâk zuhûr edip(10)Ahmed Ağa’dan alındığı cihetle Yoriga’nın mûrisi yedinde bulunan mezkûr yüz liralık sened hükümsüz kaldığını hâvî işbu meclis-i şer’de ibrâz eylediğim(11)târihli i’lâm-ı şer’ ile sâbit olup müdde’â ‘aleyh Yoriga’nın mûrisinde dahi işbu senede mahsûben İşkembecioğlu mekûm Todori yedine aldığı işbu mebâliği(12)merkûm Todori’ye i’tâya borcu olmasından dolayı merkûm Todori dahi müvekkilim Dumanzâde İbrâhim Efendi’ye nef’-i mülk eylediği cihetle murûri(13)zaman olduğundan meblağı müdde’â bihi merkûm

Yoriga’nın mûrisi terekesinden bi’l-vekâle tahsîli husûsunu taleb ederim.

22 Şa’bân 312 (14)Vekîl ‘Ali Ağa

Mühür

(15)Vekil-i mûmâ-ileyh ‘Ali Ağa’nın iddi’â eylediği i’lâm mûcebince ru’yet olunan da’vânın işbu ibrâz eylediği senede şumûli olmayıp(16)ol da’vâ ayrıca bir

(32)

15

da’vâ olup ol cihetle murûri zaman olduğundan sened-i mezkûrun hükmü kalmayıp

ifâdesinin reddini taleb ederim ve bu gibi senetleri Samiro dahi(17)kabûl etmez.

22 Şa’bân 312 (18)Kösekeşişoğlu Yoriga veled-i Kostantin

İmza

(19)Vekîl ‘Ali Ağa tekrar cevâbında müdde’â ‘aleyh Yoriga’nın iddi’â eylediği işbu ifâdeden ibârettir ki müdde’îye olan senet ayrıca bir da’vâ olup yoksa beyân(20)eylediğim i’lâm-ı şer’iyyeye şumûli olmadığını müdafâ-i der-miyân eylemekte ise de beyân eylediğimde ise sâlifü’z-zikr meblağ-ı müdde’âya beyân olunan bahçe esmânından tevellüd ve onun tefrî’âtından(21)olduğunu şuhûd-ı şahsiyye ile tebeyyün etmeye hazır ve muheyyâ olduğumdan tarafıma beyyine verilmesini bi’l-vekâle taleb ederim. 22 Şa’bân 312 (22)Vekîl

Mühür

[KAYIT-11]

Vekâlet Hücceti

(1)Kuka Mahallesinde mütemekkin iken bundan akdem fevt olan tebe’a-i Devlet-i

‘Aliyye’nin Rûm Milletinden Kösekeşişoğlu Kostantin(2)veled-i Todori veled-i Otam’ın verâseti zevce-i metrûkesi Anastasya bint-i Anastas ile sulbî kebîr oğlu Yoriga ile sulbiye(3)kebîre kızları Bartana ve Katerini ve Kalisi ve Pılaya’ya münhasıra olduğu bi’l-ihbâr inde’ş-şer’i’l-enver zâhir ve numâyan oldukdan sonra(4)müteveffâ-yı merkûmun dâyinlerinden Kapu Mahallesi sâkinlerinden Dumanzâde İbrâhim Efendi ibn-i Hacı Bilâl nâm kimesnenin (5)zikr-i âtî husûsa vekîl-i müseccel-i şer’î da’vâ vekillerinden ‘Ali Ağa ibn-i Hüseyin meclis-i şer’de müteveffâ-yı merkûmun (6)terekesine vâzı’u’l-yed bulunan kebîr oğlu merkûm Yoriga muvâcehesinde da’vâsı(7)müteveffâ-yı merkûm Kostantin veled-i Todori veled-i Asam’ın sağlığında 1879 senesi Eylül’ünde (8)ya’nî 1295 senesinin Eylül’ünün birinci günü Heci Lefter nâmı diğer İşkembecioğlu Todori(9)yedine seksen ‘aded yüzlük mecîdiye altunu ile elli beş guruş ahz ü kabz ve iktirâz ederek merkûm Todori yedine(10)verilen işbu meclis-i şer’de ibrâz eylediğim târih-i mezkûr ile muverrah bir kıt’a ilm ü haber mûcibince vekîli olduğum Duman(11)zâde İbrâhim Efendi ve meblağ-ı mezkûr alacağı olduğu cihetle

(33)

16

müteveffâ-yı merkûmun terekesinden olarak merkûme Yoriga’dan(12)bi’l-vekâle

taleb ederim. 20 Cemâziye’l-âhir 312 (13)Vekîl ‘Ali Ağa

Mühür

(14)Vekîl-i mûmâ-ileyhe ‘Ali Ağa’nın ibrâz etmiş olduğu senet târihinden beru kaç sene olmuş bir kere o cihetini ekli yazımda cevâb vereceğim senedin zamanı doğru(15)olup işbu senedin târihi 1879 sene-i mîlâdiyyesi Eylül’ünün birinci günü ya’nî(16)1295 senesi Eylül’ünün birinci günü olup târih-i mezkûrdan beru onbeş seneye mütecâviz olarak işbu sened-i(17)mezkûr târihi murûr-i zaman bulunmakla işbu da’vâ istimâ’ olmaz. 21 Cemâziye’l-âhir 312 (18)Kösekeşişoğlu Yoriga

İmza

VARAK-7 [KAYIT-12]

Sarı Mahmûdoğlu Hacı ‘Ali bin Ahmet bin ‘Ömer’in Ahmet Ağa bin ‘Ömer Efendi’nin oğlu Mahmûd Efendi’den Alacağı İle İlgili Anlaşmazlık

(1)Giresun Kazası’nın Hacı Hüseyin Mahallesinden olup dördüncü ordûy-ı hümâyûnun Erzurum’da Morgof kışla-i hümâyûnunda Aramsan piyâde 25. alayın 2.

taburunun birinci bölüğünde(2)3. takım neferâtından Sarımahmûdoğlu Hacı ‘Ali bin Ahmed bin ‘Ömer’in zikr-i âtî vârisi olduğunu iddi’â eden pederi Ahmed Ağa Kamber şâir Mahmûd Efendi muvâcehesinde(3)oğlum müteveffânın mezbûr Mahmûd Efendi zimmetinde olan kırk guruş alacak hakkı kablel ahz vefât etmekle müteveffânın verâseti vâlidesi Zâhide bint-i Emine münhasıra olup bundan gayri vârisi ve terekesine(4)müstehak âharı olmadığından meblağ-ı mezbûrdan hisse-i irsiyyemi yedime edâ ve teslîme mezbûr Mahmûd Efendi’ye kıbel-i şer’den tebyîn

olunmasını taleb ederim. 20 Cemâziye’l-âhir 312 (5)Sarı Mahmûdzâde

Mühür

(6)Müteveffânın zimmetinde kırk guruş alacağı ikrâr lâkin verâseti ma’lûmum değildir. 20 Cemâziye’l-âhir 312 (7)Molla Solakvâhizâde

(34)

17

(8)Müteveffânın verâseti pederi Ahmed Ağa ile vâlidesi Zâhide bint-i Emin’e münhasıra bunlardan gayrı zâhirde vârisi ve terekesine müstehak âharı yokdur biz bu

husûsa bu vech üzre şâhidiz şehâdet dahi ederiz. 20 Cemâziye’l-âhir 312 (9)Mahalleden Nezirzâde Hâfız Abdülaziz Efendi bin Yûsuf

Mühür

(10)Hacı Hüseyin Mahallesinden Bâridzâde Hacı Hasan Efendi bin Mustafa Merdan Mühür

(11)Ma’kûd-ı meclis-i şer’-i şerîf-i enverde bâis-i hâzihi’l-vesîka mezkûr Giresun Kazası Nâibi fazîletlü Mehmed Emîn Efendi mahzarında ikrâr-ı tâm ve takrîri kelâm(12)edip benim bundan akdem vefât eden zevcim firâşından ve benden mütevellide benim sadriye sağîre kızım işbu hâzıre-i bi’l-meclis yaşında(13)gerek babasından mûris ve gerek kendisinin aslen mâlı olmayıp ben dahi ma’dûm olduğum cihetle âhar bir kimesneye vardığım(14)zevcem merkûme-i mezbûre yanında bulunmasına rızâ olmayıp bu sûretle nafaka ve kisveye eşeddi ihtiyâç ile muhtâç olmakla kızım sağîre-i(15)mezbûre nâib-i müşârun-ileyh yanında hizmet etmek üzre ‘aded-i şuhûr beyân etmeksizin işbu târih-i zabıttan beher şehr yüzer para ücret tesmiyesiyle(16)müşârun-ileyhin karîb ve baîd bulunduğu beldede hizmet etmek üzre müşârun-ileyh Mehmed Emîn Efendi’ye bi’l-velâye icâr ve teslîm ve vech-i lâyıkıyla istihdâma izin(17)verdim aslâ ve katâ alakam kalmadığından kendisinin taht-ı icâresindedir ve ücret-i müsemması olan meblağ-ı merkûm beher şehr yüzer parayı müstehâk oldukça(18)kızım sağîre-i mezbûrenin kadr-i ma’rûf nafaka ve kisve ve sâir luzûm-i zarûriyesine buluğına değin harç ve sarfa müşârun-ileyh Mehmed Emîn Efendiyi bi’l-velâye emir ve tev(19)kîl eyledim. 2 Cemâziye’l-âhir 312 (20)Ben dahi ber minvâl-i muharrer mezbûrûnun emri üzre kabûl sağîre-i mezbûreyi kabûl eyledim(21)işbu hâzıre-i bi’l-meclis zâtını ‘ârifân olduğumuz Hâtun’un bâlâda huzûrumuzla eylediği takrîr kendisinin olup ifâdesinin sahih olduğunu tasdîk ederiz.

[KAYIT-13]

Fındık Bahçesi Satışında Çıkan Anlaşmazlık

(1)Gerçi sened-i mezkûr iddi’â eylediği da’vâsının teferruâtından olmayıp ol vakit ibrâz olunmak lâzım gelirdi ol vakit madem ibrâz(2)olunmamıştır ol da’vânın da ona şumûlü yokdur. 22 Şa’bân 312

(35)

18 (3)Kösekeşişoğlu Yoriga

İmza

(4)İ’lâm-ı mezkûrları ba’de’l-mütâla’a mezkûr meblağ ve senedin şumulli olduğu i’lâm-ı mezkûr mündericâtiyle işbu iddi’â olunan (5)meblağ iddi’âları muvâfık olmakla bu suretle işbu iddi’â olunan meblağ i’lâm-ı mezkûr mûcibince da’vânın teferruâtından olmuş(6)olmağın ol vecihle murûr-i zaman olduğu müdde’â ‘aleyh Yoriga’ya tefhîm olundu(7)madem ki mahkemeden tefhîm olunduğuna nazaran fermanda murûr-i zaman yokdur buna karşı cevâb vermeye yarın ki Pazar günü mecbûrum. 12 Zilka’de 312 (8)Kösekeşişoğlu Yoriga

İmza

(9)Yoriga’nın emr-i cevâbında(10)murûr-i zaman olup olmadığına kânî olmadığından kararı temyîz edeceğim cebr-i kabûl câiz olmadığını dahi beyânım vecihle işbu mahalde imza eyledim(11)huzûra lâzım gelen Hâfızzâde Ahmed Ağa cevâbında….. 12 Zilka’de 312 (12) Kösekeşişoğlu Yoriga

İmza

(13)Müteveffâ Kösekeşişoğlu Kostantin bana 1295 senesi tarîhinde Akyoma Karyesinde vâki bir kıt’a fındık(14)bahçesini yüz otuz lira bedel ile bana bey’ edip ben dahi iştirâ eyledim ve bedeli olan yüz otuz liradan otuz(15)lirasını peşînen teslîm edip bâki yüz lirasına bir kıt’a deyn senedini yedine teslîm eyledim işbu yüz liradan seksen lira ve ellişer guruşunu(16)Dumanzâde İbrâhim Efendi’ye havâle eyledim ve mûmâ-ileyh İbrâhim Efendi dahi İşkembecioğlu Todori vâsıtasıyla merkûm Kostantin’e(17)i’tâ ve teslîm eylemiş her ne kadar ilm ü haber zahrında dahi benim borcum değildir ve emrim yokdur demiş isem de madem ki benim bahçem pâresinden(18)dolayı da’vâlı ber minvâl-i muharrer İbrâhim Efendi’ye havâle ol dahi Todori vâsıtasıyla kendisine teslîm olunmuşdur işbu meblağ benim hakkım (19)olduğu gibi meblağ-ı mezkûr bu suretle İbrâhim Efendi’nin alacağı olup ve bu benim iştirâ etmiş olduğum bahçemin semeni olarak(20)i’tâ olunmuş ise de bahçe-i mezkûru mâl-ı müstehak zuhûru ile yedimden aldılar ve bahçe-i mezkûr benden gittiği sırada üç yüz beşer(21)guruştan târihinde peşin verdiğim otuz lira ile yüz liralık senedimi merkûm Kostantin’in terekesinden mahkeme-i şer’iyeye bi’l- mürâca’a vereselerinden taleb-i da’vâ(22)eyledim ol bab’da meblağ-ı mezkûr otuz liranın tahsîlini ve sened-i mezkûrun teslîmini istihsâl eylediğim 1306 senesi

(36)

19

Zilkâdesinin(23)13. günü târihiyle i’lâm-ı şer’î mûcibince hüküm verilmişdir ki işbu ber mûceb-i hüküm otuz lirayı ahz eyledim yalnız(24)yüz liralık senedimi teslîm etmediği ve ber minvâl-i ma’rûz seksen lira ile ellibeş guruş sened-i mezkûra mahsûben İbrâhim Efendi ma’rifetiyle teslîm (25)olunmakla meblağ-ı mezkûr bana ve yahud İbrâhim Efendi’ye teslîm olunmasını taleb ederim.

12 Zilka’de 312 (26)Mustafazâde

Mühür

(27)Ve târih-i mezkûrdan beru iddi’âmız olup ol vecihle murûr-i zaman olmadığını beyân ederim. 16 Zilka’de 316

VARAK-8 [KAYIT-14]

Mîras Taksîmiminde Çıkan Anlaşmazlık

(1)Vekîl-i mûmâ-ileyh ‘Ali Ağa’nın edâ eylediği fındığın cinsi ve sened-i harcına olan borcuna ki borcun zamanı ve mekanı ma’lûm olmasını(2)ve nev’i ve cinsini beyân ve talebden ibâret olduğuna binâen ifâdesine cevâbımdır şöyle ki, 28 Haziran 1300 târihinde(3)bir ‘aded siyah peştamal ve yine târih-i mezkûr Eylül’ünün 6. günü bir ‘aded Trablus kuşak altı dirhem elli sekiz(4)mahdûmi için fes me’a püskül ve yedi buçuk arşun sapçıklı mahuralı kerîmesi için yetmiş beş ve bir ‘aded elyuta peştemal beş ve bir ‘aded(5)kerîmesi için mendîl yerine Eylül’ün 8. günü müteveffâ kendisi için dört buçuk arşun mahuri bezi altı guruş otuz para(6)ve kerîmesi için astarlık dokuz endâze hasse bez on üç buçuk ve Eylül’ün 12. günü Uzgurlu katırcıların fındık kirası için(7)doksan altı ve Eylül’ün 25. günü hemşiresi Gülsüm Hanım için üç endâze basma altı ve yine hemşiresi Gülsüm için on endâze yünli(8)kırk beş ve kantar parası beş guruş on para 9 Haziran 1300 târihinde dört endâze gömlek sufûf bez ve 9 Teşrîn-i-sânînin (9)11 Kanûn-i-evvel 1300 târihinde bir buçuk endâze ispinadu 2 ve 26’sında beş endâze sapçıklı yünli don yirmi iki buçuk(10)8 Nisan 1311 târihinde köylü için aldığı yedi endâze basma on beş guruş otuz para ve yine târihinde köylü için beş endâze(11)mahuri bezi yedi buçuk ve 16’sında ve dört buçuk endâze defaten köylü için mahuri bezi altı guruş otuz para ve yevm-i mezkûrda defaten köylü için iki buçuk endâze dokuma altı guruş on para da(12)mezkûr Nisan’ın 21’inde köylü için sekiz endâze basma on iki ve yevm-i

(37)

20

mezkûrda beş endâze bez beş guruş ki cem’an dört yüz on dört(13)guruş otuz para eşya bedelinden ve ber mûcib-i sened yedi yüz altı guruş ki cem’an bin yüz altı dört otuz para mütevekkilim Heci Vartan’ın(14)müteveffâ-yı mezbûr Ahmed Ağa zimmetinde alacak hakkı olmakla meblağı mecmû-ı mezkûre mahsûben Eylül 1300 senesinde sekiz buçuk kantar sarı fındık(15)kantarı altmış guruştan beş yüz on guruş Uzgurlu katırcıların yediyle müvekkilime teslîm olunup bi’t-tenzîl altı yüz altı otuz dört para alacağı (16)kaldığından meblağ-ı mezkûr hükm-i evvel mûcibince defter-i mûcib olan meblağ-ı mezkûr deynleri olduğuna ma’lûmâtları olmadığına verese-i mezbûrûnun(17)tahlîflerini taleb ederim bu cürmü vekîl-i mûmâ-ileyhe tefhîm olunsun da ikrâr mı inkâr mı inkâr ise ber vech-i ma’rûz ‘adem-i ilimlerine

yemîn(18)verilmesini bi’l-vekâle taleb ederim. 8 Şevvâl 1312 (19)Vekîl Artin Ağa

İmza

(20)Müvekkilim dahi mûmâ-ileyh İbrâhim Efendi’nin vasîsi bulunduğu eytâmın mûrisleri müteveffâ Ahmed Ağa vekîl-i mezbûr Artin Ağa’nın zikreylediği eşyâları(21)almamıştır ve yemîn bahsine gelince verese-i kebîrler hânelerinde olmayıp âhar mahallede olduklarından verese-i kîbar hânelerine geldiğim sırada(22)’adem-i ilme yemîn edecekleri tabî’îdir. 16 Şevvâl 312 (23)Vekîl ‘Ali Ağa

Mühür

[KAYIT-15]

Deyn Hücceti

(1)Hacı Mikdâd Mahallesinde sâkin iken bundan akdem vefât eden Uzunzâde Ahmed Ağa bin İbrâhim bin ‘Abdullah’ın(2)verâseti zevce-i menkûha-i metrûkeleri Sıddıka Hâtun ibnet-i Hacı Bilâl Ağa ile sulbiye kebîre kızı Fâika ve sulbî kebîr oğlu İbrâhim(3)ve sağîr oğlu Râsim’e münhasıra olup bi’l-ihbâr inde’ş-şer’i’l-enver zâhir ve numayân oldukdan sonra sağîr-i mezbûrun vasî-i mensûbu(4)dâyinleri Romanzâde İbrâhim Efendi’nin zikr-i âtî husûsu vekîli bâ-hüccet-i şer’iyye vekîli

‘Ali Ağa ibn-i Hüseyin(5)meclis-i şer’de Kokara Mahallesi mütemekkinlerinden tebe’a-i Devlet-i ‘Aliyye’den Çıplakyan Heci Vartan Ağa veled-i Agob’un kezâlik(6)vekîli tebe’a-i müşârun-ileyhânın sülüs-i merkûmesinden Kumyalı Mahallesinden Artin Ağa veled-i Kaspar muvâcehesinde(7)vekîl-i merkûm Artin

(38)

21

Ağa’nın müteveffâ-yı merkûm Ahmed Ağa terekesinden olarak müvekkilim İbrâhim Efendi’nin vesâyetiyle(8)’aleyhinde bi’l-vekâle alacak da’vâsından dolayı mahkeme- i şer’iyyeden istihsâl eylediği 3 Teşrîn-i-evvel 1333 târihli(9)bir kıt’a i’lâm-ı şer’î’nin bir sûret-i musaddakasını müvekkilim mûmâ-ileyhe teblîğ eylemiş ve i’lâm-ı mezkûrun mâl-ı mütebâkileri ise müteveffâ Ahmed Ağa’ya(10)hayatında zimmetinde bâ-sened yedi yüz altı ve bâ-defter eşyâ bahâsı olarak dört yüz on dört guruş ki otuz para alacağı(11)olup mablâğ-ı mezkûre mahsûben beş yüz on guruş fındık esmânı teslîmâtı olduğunu ve işbu teslîmât borcu olan mebâliğdan(12)tenzîl olundukda altı yüz elli dört guruş otuz para mütebâki borcu kalıp meblağ-ı mezkûrden sened mûcibince(13)yedi yüz elli guruş şâhideyn-i mu’dileyn ile ba’de’s-sübût ve defter mûcibince dört yüz on dört guruş otuz beş para veresenin(14)adem-i ilim tahliflerine ta’lîkan meblağ-ı mezkûru müteveffâ-yı merkûmun terekesinden olmak üzre müvekkilim vasî-i mûmâ-ileyh İbrâhim (15)Efendi’ye izâfetle vekîl-i musahhar Mahmûd Efendi’ye merkûm Heci Vartan Ağa’ya edâ ve teslîmi tenbîh olunduğundan ibâret olup(16)müvekkilim mûmâ- ileyh İbrâhim Efendi işbu i’lâm gıyâbında hüküm ‘adem-i kana’atıyla bi’l-vekâle i’tirâz eyledim şöyleki evvel emirde müdde’î vekîli Artin Ağa(17)beş yüz on guruş fındık esmânı teslîmâtı olduüğunu ikrâr etmiş ise de mezkûr fındık kaç kantar ve kaç kıyye ve fiatı neden ibâret(18)ve hangi zamanda ve mezkûr fındık sivri ve kara mıdır buralarını beyân etmeyerek beş yüz on guruş fındık esmânı teslîmât(19)vukû’ bulduğu ikrârı yolsuzdır zîr-i bâ-mâlik bir mâlın cins ve miktârı ve fiyatı ve zamanı beyân olunmak icâb-ı şer’îdendir bir de sened harici olarak(20)ber mûcib-i defter dört yüz on dört guruş otuz para borcu olduğunu iddi’â eylemekte ise de işbu borç ne gibi borç zamanı ve mekanıyla (21)münferiden cins

ve nev’lerini beyân eylemesini bi’l-vekâle taleb ederim. 25 Şa’bân 312 (22)Vekîl ‘Ali Ağa

Mühür

VARAK-9 [KAYIT-16]

Deyn Hücceti

(1)Müvekkilem mezbûre ‘Âişe Hâtun fi’l-hakîka vâlidesi müteveffiye Fâtıma Hâtun’un terekesine bi’l-verâse vâzı’atü’l-yed’dir lâkin(2)vekîl-i mûmâ-ileyhin alacak müdde’âsı ma’lûmum değildir. 25 Cemâziye’l-âhir 312