112Mart 2007 B‹L‹MveTEKN‹K
!
!!
!
! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! ! YYYY››››lllldd››dd››zzzz TT TTaaaakk››kk››mmmm››››
Pleksiglas olarak da bilinen akrilik cam içine bir parçac›k h›zland›r›c›s› yard›m›yla elek- trik yüklerinin yollanmas›yla ortaya ç›kar›lan Lichtenberg flekilleri, ›fl›kl› e¤reltiotlar›na benzeyen görünümleriyle, gerçekten de son derece ilgi çekici. Yal›tkan maddelerin içine ya da üzerine çok yük- sek h›za sahip elektronlar›n gönderilmesiyle ortaya ç›kan Lichtenberg flekillerinin her biri, t›pk› kar taneleri gibi, kendine özgü bir flekle sahip.
Atomlar›n çekirde¤i etraf›nda dönen eksi yüklü parçac›klar olan elektronlar, parçac›k h›zland›r›c›s›n›n etkisiyle da- ha da h›zlanarak bir araya geliyorlar ve yüksek enerjili bir demet halini al›yorlar. H›z- land›r›c›y› terkeden elektron- lar›n h›z›, ilk anda ›fl›k h›z›n›n
%99’u civar›nda oluyor. Yal›t- kan maddenin içine ani bir flekilde verilen bu çok h›zl›
elektron demeti de, kendisi- ne a¤aç dallar›na benzer yol- lar açarak ilerliyor ve h›z›n› kaybetti¤i noktada hapso- lup kal›yor. Duruncaya kadar da, akrilik cam içerisin- de küçük y›ld›r›mc›klar yaratmaya devam ediyor.
‹lk kez 1742-1799 y›llar› aras›nda yaflam›fl Alman fizik- çi Georg Christoph Lichtenberg taraf›ndan keflfedilen bu fizik olgusu, y›ld›r›m düflen alanlarda, a¤açlarda, hatta y›ld›r›m çarpmas›na maruz kalan insanlar›n cilt- lerinde de meydana gelebiliyor. Ancak, parçac›klar›n bu davran›fl›ndan yararlanarak hediyelik eflya yarat- ma fikri, birçok kiflinin hofluna gitmifl görünüyor.
Kaynak: http://205.243.100.155/frames/lichtenbergs.html
Lichtenberg fiekilleri
Bunun için gerek duyaca¤›n›z malzemeler:
Su, 1,5-2 litrelik kapakl›
bir pet flifle, kibrit
1. fiiflenin içine, sadece dibi- ni örtmeye yetecek kadar, çok az miktarda su koyun.
2. Bir ya da birkaç kibriti yanyana yak›n, birkaç sani-
yeli¤ine yanmalar›na izin verin ve söndürdükten sonra hemen baflafla¤› çevirip, fliflenin içine at›n.
Bu aflamada bir büyü¤ünüzden yard›m alman›z gerekiyor. Kibriti att›¤›n›zda, fliflede hafif bir du- man olufltu¤unu göreceksiniz.
3. fiiflenin içinden çok fazla duman kaçmamas›na dikkat ederek, kapa¤›n› kapat›n ve çalkalay›n. ‹çe- rideki duman yok oluyormufl gibi görünse de, as- l›nda parçac›klar hâlâ fliflenin içinde.
4. Pet flifleyi yanlar›ndan kuvvetlice bast›rarak 7-8 kez s›k›flt›r›p b›rak›n. En sonunda, flifleyi bir kez daha yanlar›ndan s›k›flt›r›p, birkaç saniyeli¤ine o flekilde tutun ve aniden b›rak›n! B›rakt›¤›n›z an- da, ince bir sisin oluflmaya bafllad›¤›n› göreceksi- niz. ‹flte bulutunuz!
Nas›l Yapt›k?
Bulutlar›n oluflmas› için, su damlac›klar›n›n bir araya gelmesi gerekti¤ini söylemifltik. Ancak, damlac›klar›n kolayca bir araya gelebilmesi için, havada kat› parçac›klar›n bulunmas› ge- rekiyor. Kibrit duman›, bize bu kat› parçac›kla- r› sa¤lad›. Daha sonra flifleye bas›nç uygulad›k ve moleküllerin bir araya gelmelerini sa¤lam›fl olduk. En sonunda ellerimizi b›rakt›¤›m›zday- sa, içeride s›k›flt›rd›¤›m›z hava aniden genleflti, bu nedenle havan›n s›cakl›¤› azald› ve su bu- har› su damlac›klar›na dönüfltü.
Pet fiiflede Bulut
Deniz Candafl
Bir y›ld›r›m› fanus içine hapsetmeyi ister miy- diniz? Cevab›n›z evetse, odan›z için bir Lich- tenberg küresi almaya ne dersiniz?
Atmosferdeki su buhar›, yükseklere ç›kt›¤›nda so¤uk havayla karfl›lafl›yor ve minik su damlac›klar› haline geli- yor. Bu su damlac›klar› da bir araya gelerek bulutlar› oluflturuyorlar. Siz de kendinize bir bulut yapabilirsiniz.
deniz 16/2/6 19:46 Page 1
