AİLEDE DİN EĞİTİMİ
Prof. Dr. Cemal Tosun Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi
SORU
AİLENİN ÇOCUK ÜZERİNDEKİ AİLENİN ÇOCUK ÜZERİNDEKİ
GÖREVLERİ NEDİR?
GÖREVLERİ NEDİR?
Biyolojik görev Ekonomik görev
Koruyuculuk görevi Psikolojik görev
Eğitim görevi Dini görev
Boş zamanları değerlendirme görevi
Prestij sağlama görevi
AİLEDE DİN EĞİTİMİ
1. AİLEDE DİNİ SOSYALLEŞME: İnformal din eğitimi
2. AİLEDE DİNİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM: Yarı
formal din eğitimi
Ailenin Din Eğitimi
Sorumluluğu-Dini Yaklaşım
Allah, sizi annelerinizin karnından hiç bir şey bilmez olarak çıkardı ve umulur ki
şükredersiniz diye işitme, görme (duyularını) ve kalp verdi. (
NAHL SURESİ / 78)
Ailenin Din Eğitimi
Sorumluluğu-Dini Yaklaşım
Öyleyse sen yüzünü Allah'ı birleyen (bir
hanif) olarak dine, Allah'ın o fıtratına çevir; ki insanları bunun üzerine yaratmıştır. Allah'ın yaratışı için hiç bir değiştirme yoktur. İşte
dimdik ayakta duran din (budur). Ancak
insanların çoğu bilmezler. (RUM SURESİ
/ 30 )
Ailenin Din Eğitimi
Sorumluluğu-Dini Yaklaşım
İnsanın dünyaya geldiği esnada zayıf ve yardıma muhtaç bir varlık oluşundan
bahseden ayet (Rûm suresi 54. ayet),
Ailenin Din Eğitimi
Sorumluluğu-Dini Yaklaşım
Ey iman edenler! Kendinizi ve aile efradınızı cehennem ateşinden
koruyunuz” (Tahrim 6)
Ailenin Din Eğitimi
Sorumluluğu-Dini Yaklaşım
“Her insanı annesi (Allah’a inanmaya
yetenekli ve dînî inancı kabul etmeye elverişli bir) fıtrat üzere dünyaya getirir. Sonra
ebeveyni onu Yahudi, Hıristiyan veya Mecusi
biri haline getirir. Eğer ana babası Müslüman
iseler çocuk da Müslüman olur.” (bkz. Buhari
Cenaiz, 79; Müslim, İman 264; Kader 23-25.)
Aile eğitiminin anlamı
Okul öncesi eğitim- okul öncüsü eğitim
Okulla birlikte ise;
sosyal çevreden,
okuldan öğrenilenlerin aileyle karşılaştırılması, tartışılması,
düzeltilmesi
Aile eğitiminin önemi
Çocuğun kişiliğinin temel özellikleri ilk yıllarda oluşur
Karakterin 2/3'ü altı yaşına gelinceye kadar teşekkül eder
İnsan davranışlarının bilinç altı kökenlerinin önemli
kısmı bu dönemde oluşur
.
AİLEDE DİNİ ÖĞRENME-SOSYALLEŞME NE ZAMAN BAŞLAR?
Çocuk din ile ilgili yaşantılara soru sormaya başladığında başlar
Gelişimde kritik zamanlar vardır
Önemli bir ilke: Yazılan silinir, ama söylenen,
görülen silinmez.
AİLEDE EĞİTİM NASIL GERÇEKLEŞİR?
Taklid ve özdeşim yoluyla
Taklid: Çocuğun çevresinde ve özellikle yakınında olan kişilerde algıladığı
davranışları benzeterek yapmaya çalışmasıdır.
Özdeşim: Taklid ettiği davranışları daha taklid ettiği andan itibaren kendi davranışı haline
getirmesidir.
AİLEDE EĞİTİM NASIL GERÇEKLEŞİR?
İnsan neyi taklid eder? Gördüğünü Ne ile Özdeşleşir? Sevdiğiyle
Çocuk neyi sever? Haz aldığını, sevdiğini Çocuk kimi sever? Kendisini seveni
Sevmek ne demektir? Nitelikli birliktelik
Anne-babayı taklid ve onlarla özdeşim
Özellikle okul öncesi dönemde çocuk
kendisini özdeş tutacağı model olarak anne ve babasını alır.
Onların özellikleriyle değer yargılarını örnek olarak benimser; hareketlerini, konuşma ve davranışlarını taklit etmeye uğraşır.
Bir başka deyişle çocuk, dış dünyayı anne
babasının gözlüğü aracılığıyla görmeğe
çalışır.
Dil ve kavram gelişimi ve din eğitimi
Çocuk dili öğrenmeye ne zaman başlar?
Konuşmaya ne zaman başlar?
Dil öğrenmek, kavramları, anlamları, değerleri
öğrenmek demektir
Ödül ve Ceza
Çocuğun haz aldığı, sevdiği şey ödül
Çocuğun haz almadığı,
sevmediği cezadır.
AİLEDE DİNİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM
Okuma yazma bilmeyen çocuğu eğitmenin yolları nelerdir?
- Seyredebileceği uygun görsel ve işitsel araçlar olabilir
- Birlikte oynanacak oyunlar olabilir.
- İlgi+sevgi+ödül dengesi
olmazsa doğrudan eğitme çabalarının başarı şansı azdır.
Diğer Yollar
1) İyi örnekler oluşturulmalı 2) Çocukların sorularından
yararlanma
3) Uygun zaman ve ortam gözetilmelidir
4) Sevgi ile yaklaşılmalı
5) Alternatifler getirilmelidir 6) Hikayelerden ve
masallardan yaralanılmalıdır
7) Mabedlere ve kutsal yerlere götürülmelidir
8) Hastalık veya ölüm anında dua
ERGENLİK DÖNEMİNİN TEMEL ÖZELLİKLERİ
Duygusal coşku ve taşkınlık
Çabuk kurulan ve bozulan ilişkiler
Kolay etkilenme
Toplum içinde sivrilme
İlgi çekme
Rol sahibi olma çabası
Bağımsızlık isteği
Bu temel özelliklerden hareketle Gençlik Çağı :
Dinin ortaya koyduğu
esaslara eleştirel yaklaşılan bir çağdır.
Bilinçli öğrenme çağıdır.
Bilinçli öğrenme; Yeni
öğrendiklerini ve önceden öğrendiklerini eleştirir
süzgecinden geçirerek, taklit ve gelenek
düzeyinden bireysel, kendi bilgisi düzeyine çıkarma çabasıdır.
Genç, kendisi olarak
toplumda yer ve rol alma çabasındadır.
Bu temel özelliklerden hareketle Gençlik çağı:
Arayış dönemidir. Genç, toplumun dilini, dinini,
gelenek ve göreneklerini, kültürünü ve değerlerini, tanımaya, anlamaya,
benimsemeye, kendisi için yeniden üretmeye çabalar.
Anlayıcı bir çaba vardır.
İnançları eleştirisiz kabul etmez.
Eleştirirken de bazen günahkarlık duygularına kapılır. Suçluluk duyar.
GENCİN DİNE KARŞI TUTUMU NEDİR?
yeni dini arayış ve tercihlere yönelir
geçici ya da uzun süreli dine ilgisizlik ya da
dini bir grup veya cemaat içerisinde kendini
bütünüyle dine verme...
GENÇLİK ÇAĞINDAKİLERİ ANLAYABİLMEK İÇİN ŞU SORULARA CEVAP VEREBİLMEMİZ GEREKİR:
1. İnançları, dini duygu ve bilgileri gençlere, içinde yaşadıkları yaş özelliklerinin gereği ortaya çıkan sorularını çözmede yardımcı olabiliyor mu?
2. Doğru düşünme, doğru karar verme ve doğru davranma noktalarında dinin
(ebeveynin) beklentileri ile gencinkiler birbirini
destekliyor mu?
GENÇLİK ÇAĞINDAKİLERİ ANLAYABİLMEK İÇİN ŞU SORULARA CEVAP VEREBİLMEMİZ GEREKİR:
3. Ebeveynin Din Ve Ahlak Adına Beklentileri;
Ne kadar doğru
beklentiler? Yetişkinler bu konuda kendilerini
sorguluyorlar mı?
Bu beklentiler gencin yaş gereği temel özelliklerini
destekliyor mu yoksa sınırlandırıyor mu?
Beklentiler doğru ise de beklemek ne kadar doğru?
Beklemek doğru ise bekleyiş şekli doğru mu?
4. Hayatın anlamını keşfetme arayışında inançların motive edici, araştırıcı, teşvik edici dinamikleri var mıdır?
SORUNLARIN ÇÖZÜMÜ
ÖNCE SORUNUN TANIMLANMASI GEREKİR
Gerçekten bir sorun mu vardır? Yoksa bizimki bir duygusal tepki midir?
Sorun varsa; bu tanımlama esnasında sorunun esasen kimin olduğu da belirtilmelidir. Genç mi rahatsızdır yoksa ebeveyn mi?
Geçici midir?
Kalıcı mıdır?
Zararı kime, ne kadar ve ne sürelidir?
Gelişim özelliklerine bağlı sorunlar
Çevreye bağlı sorunlar vb.
ÇÖZÜM İÇİN ALTER-
NATİFLER ÜRETİLMELİDİR
Sorunu çözecek olan, gencin kendisidir
