ÖDENMEM fi, TEC L ED LM fi VEYA TAKS TLEND R LM fi SOSYAL GÜVENL K PR MLER N N MUHASEBE KAYITLARI VE UYGULAMADA YAPILAN HATALAR

Tam metin

(1)

ÖDENMEM‹fi, TEC‹L ED‹LM‹fi VEYA TAKS‹TLEND‹R‹LM‹fi SOSYAL

GÜVENL‹K PR‹MLER‹N‹N MUHASEBE KAYITLARI VE UYGULAMADA YAPILAN HATALAR

l

Umut TOPCU*

I- G‹R‹fi

Dünyada yaflanmakta olan küresel ekonomik kriz flüphesiz ki ülkemizde de etkisini göstermekte. Ekonomik krizin toplumun her kesiminde kendini iyi- ce hissettirmeye devam etti¤i bu günlerde ifl dünyas› da krizden pay›na düfle- ni almakta. Ekonomik durgunluk ve daralma neticesinde sat›fllar azalmakta, gelirler düflmekte buna ba¤l› olarak da iflverenler devlete karfl› olan baz› yasal yükümlülüklerini yerine getirmekte zorlanmaktad›rlar. Bu duruma örnek ola- rak iflverenlerin ayl›k olarak ödemekle mükellef olduklar› sosyal güvenlik primlerini gösterebiliriz. ‹flverenler zaten yüksek oldu¤unu düflündükleri sos- yal güvenlik primlerini ödemekte s›k›nt› yaflamakta hatta zaman zaman öde- yememektedir. Zaten Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine bak›ld›¤›nda da 2009 y›l›n›n ilk alt› ay›nda Kurum gelirleri yüzde 7 oran›nda azalmas›ndan da bu sonucu ç›karmak mümkündür.

Makalemizde ödenmeyen ve/veya daha sonraki dönemlerde ödenmek üzere Sosyal Güvenlik Kurumu ile tecil/taksitlendirme sözleflmesi yap›lan prim borçlar›n›n muhasebe kay›tlar›n›n nas›l yap›lmas› gerekti¤i aç›klanacak ve uygulamada yap›lan ve s›kça karfl›lafl›lan yanl›fllar›n neler oldu¤u izah edil- meye çal›fl›lacakt›r.

(2)

II- ÖDENMEM‹fi SOSYAL GÜVENL‹K PR‹MLER‹ ‹LE ‹LG‹L‹

YASAL DÜZENLEME VE UYGULAMASI

193 say›l› Gelir Vergisi Kanunu’nun “‹ndirilecek Giderler” bafll›kl› 40.

maddesinin ikinci f›kras›na göre, sâfi kazanc›n tespit edilmesi için; hizmetli ve iflçilerin sigorta primlerinin ve emekli aidat›n›n (bu primlerin ve aidat›n is- tirdat edilmemek üzere Türkiye’de kâin sigorta flirketlerine veya emekli ve yard›m sand›klar›na ödenmifl olmas› ve emekli ve yard›m sand›klar›n›n tüzel kiflili¤i haiz bulunmalar› flart›yla) indirilmesi kabul edilir.

5510 say›l› Sosyal Sigortalar ve Genel Sa¤l›k Sigortas› Kanunu’nun

“Primlerin Ödenmesi” bafll›kl› 88. maddesinin birinci f›kras›na göre 4. mad- denin birinci f›kras›n›n (a) bendinde belirtilen sigortal›lar› (yani hizmet akdi ile bir veya birden fazla iflveren taraf›ndan çal›flt›r›lanlar›) çal›flt›ran iflveren, bir ay içinde çal›flt›rd›¤› sigortal›lar›n primlerine esas tutulacak kazançlar top- lam› üzerinden bu Kanun gere¤ince hesaplanacak sigortal› hissesi prim tutar- lar›n› ücretlerinden keserek ve kendisine ait prim tutarlar›n› da bu tutara ekle- yerek en geç Kurum’ca belirlenecek günün sonuna kadar Kurum’a öder. Mez- kur maddenin onbirinci. f›kras›na göre ise; Kurum’a fiilen ödenmeyen prim tutarlar›, gelir vergisi ve kurumlar vergisi uygulamas›nda gider yaz›lamaz.

Ayl›k Prim ve Hizmet Belgesinin Sosyal Güvenlik Kurumu’na Verilme- sine ve Primlerin Ödenme Sürelerine Dair Usul ve Esaslar Hakk›nda Teb- li¤’de 5510 say›l› Kanun’un 4. maddesinin birinci f›kras›n›n (a) bendi kapsa- m›nda sigortal›lar› çal›flt›ran iflverenlerin, bir ay içinde çal›flt›rd›klar› sigorta- l›lar›n prime esas kazançlar› üzerinden hesaplanacak sigortal› hissesi prim tu- tarlar›n› sigortal›lar›n ücretlerinden keserek, kendi hissesine isabet eden prim tutarlar›n› da bu tutarlara ekleyerek en geç takip eden ay/dönemin sonuna ka- dar Kurum’a ödeyecekleri belirtilmifltir.

174 S›ra No.lu Gelir Vergisi Genel Tebli¤i’nde ise Gelir Vergisi Kanu-

(3)

minin gider olarak dikkate al›nabilmesi için, bu primlerin Sosyal Sigortalar Kurumu’na fiilen ödenmifl olmas› gerekti¤i, bu nedenle, sigorta primlerinin, dönemine ve ait oldu¤u y›la bak›lmaks›z›n fiilen ödendi¤i tarihte gider yaz›- laca¤›, sosyal güvenlik mevzuat› gere¤ince bir aya ait sigorta primleri ertesi ay›n sonuna kadar ödenebilece¤inden, Aral›k ay›na ait olan sigorta primleri- nin ertesi y›l›n Ocak ay› içinde ödenmesi durumunda bu primlerin Aral›k ay›- n›n gideri olarak dikkate al›nabilece¤i belirtilmifltir.

Buna göre, sigorta primleri, dönemine ve ait oldu¤u y›la bak›lmaks›z›n fiilen ödendi¤i tarihte gider yaz›l›r. Ayr›ca primler beyanname verilmeden ön- ce fakat y›l› geçtikten sonra ödenirse ilgili oldu¤u y›l de¤il ödendi¤i tarihin beyannamesinde gider yaz›l›r. Örne¤in Ekim ay› prim borcu fiubat ay›nda ödenmiflse sonraki y›l beyannamesinde gider olarak dikkate al›n›r, önceki y›l beyannamesi verilene kadar ödenmifl olmas› önceki y›l beyannamesinde indi- rilebilece¤i anlam› tafl›mamaktad›r.

III- ÖDENMEM‹fi, TEC‹L ED‹LM‹fi VEYA TAKS‹TLEND‹R‹LM‹fi (YEN‹DEN YAPILANDIRILMIfi) SOSYAL GÜVENL‹K PR‹MLER‹N‹N MUHASEBE KAYITLARI

Sigorta primleri ödensin veya ödenmesin ilgili oldu¤u dönemde gider veya maliyet hesab›na borç 361 no.lu hesaba alacak kaydedilerek tahakkuk et- tirilir.

1. Ücretin Tahakkuk Ettirilmesi Durumu ve Dönem Sonunda Yap›lacak Muhasebe Kay›tlar›:

_____________________________ / ___________________________

(7’L‹ HESAP GRUBU) ………..

360 ÖDENECEK VERG‹ VE FON. ………….

361 ÖDENECEK SOS. GÜV. KES‹NT‹LER‹ ………….

335 PERSONELE BORÇLAR …………..

_________________________________________________________

(4)

Tahakkuk ettirilen SGK prim borç as›llar›n›n, dönem sonunda ödenme- meleri nedeniyle ilgili olduklar› hesap döneminde 7’li veya 9’lu hesaplarda

“Kanunen Kabul Edilmeyen Gider” olarak dikkate al›nm›fl olmalar› gerekir.

Buna göre;

Vergi matrah›n›n tespiti yönünden ödenmeyen sigorta priminin iflçi ve- ya iflveren pay› olup olmamas›n›n bir önemi yoktur. 361 veya 368 no.lu hesap bakiyesi topluca dikkate al›nacakt›r.

_____________________________31/12/_______________________

361-ÖDENECEK SOSYAL

GÜVENL‹K G‹DERLER‹ ………..

368-VADES‹ GEÇM‹fi ERTELENM‹fi VEYA TAKS‹T VERG‹ VE D‹⁄ER

YÜKÜMLÜLÜKLER ………..

_________________________________/________________________

950-KANUNEN KABUL ED‹LMEYEN

G‹DERLER ………..

950.01-Ödenmeyen SGK Primi

951-KANUNEN KABUL ED‹LMEYEN

G‹DER KARfiILI⁄I ………..

_________________________________________________________

Ödenmeyen sigorta primleri tahakkuk tarihinde gider kaydedildi¤i için kurumlar vergisi beyannamesinin verildi¤i tarihte kazanca ilave yap›l›nca 950 ve 951 no.lu hesaplar karfl›l›kl› olarak kapat›l›r. Burada çal›flm›fl olan naz›m hesaplar beyanname üzerinde gösterilmelidir. Böylece hem muhasebenin te- mel ilkeleri gere¤i ve gerçek durumu yans›tmas› için ödenmeyen primlerin yevmiye kayd›nda gider olarak gözükmesi sa¤lanm›fl, hem de ödenmemifl olan bu primler mali kâra geçiflte gider olarak dikkate al›nmam›fl olacakt›r.

(5)

2- Daha Sonra Ödenen SGK Priminin Muhasebelefltirilmesi ________________________________/_________________________

368-VADES‹ GEÇM‹fi ERTELENM‹fi VEYA TAKS‹T VERG‹ VE D‹⁄ER

YÜKÜMLÜLÜKLER ………..

100-KASA / BANKA ………..

________________________________/_________________________

9..-NAZIM HESAPLAR ………..

‹ndirilecek Giderler

9..-NAZIM HESAPLAR ………..

‹ndirilecek Giderler Karfl›l›¤›

_________________________________________________________

Ödenmeyen sigorta primlerini ödemenin yap›ld›¤› y›lda mali kar›n tes- pitinde “indirim” olarak dikkate alabilmek için, ilgili oldu¤u dönemde ticari kazanc›n tespitinde indirilmifl ve mali kara ilave edilmifl olmal›d›r. Ticari ka- zançta dönemsellik ilkesi ve tahakkuk esas› geçerli oldu¤u için ödenmeyen si- gorta primleri kazanc›n tespitinde gider olarak dikkate al›nacakt›r. Bu durum Tekdüzen Muhasebe Sisteminin de bir gere¤idir. Bu bak›mdan mali kara ilifl- kin düzenlemeler beyanname üzerinde yap›lmal›d›r. Gider kaydedilen tutar›n fiilen ödeme yap›lmad›¤› için giderlerden ç›kart›l›p baflka bir hesaba al›nmas›

(Gelecek Y›l Giderleri veya Ortaklardan Alacaklar gibi…) mümkünse de, bu tür kay›tlar iflletmecilik prensiplerine, Tekdüzen Muhasebe Sistemine ve ulus- lar aras› muhasebe standartlar›na uygun de¤ildir(Apak, 2009).

3- Prim Borçlar›n›n Tecil Edilmesi veya Taksitlendirilmesi (Yap›land›r›lmas›) Durumu

Yeniden Yap›land›r›lan prim borcunun muhasebelefltirilmesini bir örnek ile aç›klayal›m.

X Ltd. fiti.’ nin mevzuata göre 2009/Ocak, fiubat, Mart aylar› itibariyle

(6)

SGK’ ya toplam 36.000 TL borcu bulundu¤unu ve bu borçla ilgili 18 ay üzerin- den ve eflit taksitler halinde yeniden yap›land›rma sonucunda toplam borcunun gecikme zamm› (3.600.TL) ile birlikte 39.600 TL olarak hesapland›¤›n› farz edelim. Buna göre iflverenin yapmas› gereken kay›t afla¤›daki gibi olacakt›r.

________________________ 01 / 04 / 2009 ________________________

361-ÖDENECEK SOSYAL GÜVENL‹K G‹DERLER‹ 36.000.- 368-VADES‹ GEÇM‹fi ERTELENM‹fi VEYA

TAKS‹TLEND‹R‹LM‹fi VERG‹ VE 36.000.-

D‹⁄ER YÜKÜMLÜLÜKLER

368.01.01 Yeniden Yap›land›r›lan Prim Asl›

_________________________ 01 / 04 / 2009________________________

180 GELECEK AYLARA A‹T G‹D. 1.800.-

180.01.01 Gecikme Zamm› (1.800.-)

280 GELECEK YILLARA A‹T G‹D. 1.800.-

280.01.01 Gecikme Zamm› (1.800.-) 368 VAD. GEÇM‹fi ERTELENM‹fi VEYA

TAKS. VERG. VE D‹⁄. YASAL YÜK. 3.600.-

368.02.01 Yap›land›r›lan SGK prim as›llar›na iliflkin Gecikme Zamm›

_____________________________________________________________

3-A. Yap›land›r›lan Prim As›llar›n›n ve Taksitlendirme Farklar›n›n Ödenmesine ‹liflkin Muhasebe Kay›tlar›:

Nisan – Aral›k Aylar› (ayl›k kay›t):

__________________ 30 / 04 / 2009 – 30 / 09 / 2010 _________________

368 VAD. GEÇM‹fi ERTELENM‹fi VEYA

TAKS. VERG. VE D‹⁄. YASAL YÜK. 2.200.- 368.01.01 Yeniden Yap›land›r›lan Prim Asl› (2000.-)

(7)

____________________ 30 / 04 / 2009 – 30 / 09 / 2010__________________

770 GENEL YÖNET‹M G‹DERLER‹ 200.-

180 GELECEK AYLARA A‹T G‹D. 200.-

____________________ 30 / 04 / 2009 – 30 / 09 / 2010_________________

950-KANUNEN KABUL ED‹LMEYEN G‹DERLER 200.- 950.02-Ödenen Gecikme Zamm›

951-KANUNEN KABUL ED‹LMEYEN 200.-

G‹DERKARfiILI⁄I

950.02-Ödenen Gecikme Zamm› Gideri Karfl›l›¤›

______________________________________________________________

3-B. Ödenen SGK Prim As›llar›n›n Matrahtan ‹ndirilmesine ‹liflkin Muhasebe Kay›tlar›:

______________________ 30 / 04 / 2009 __________________________

950 MATRAHTAN ‹ND‹R‹LECEK UNS. KARfi. 2.000.- 950.01.01 Matrahtan indirilecek SGK prim as›llar›

951 MATRAHTAN ‹ND‹R‹LECEK UNS. 2.000.- 951.01.01 Matrahtan indirilecek

SGK prim as›llar›

______________________________________________________________

Yap›land›r›lan SGK prim as›llar›, 9’lu hesap grubunda takip edilecek olup, bu hesapta biriken tutarlar, ilgili bulunduklar› dönemlere iliflkin vergi beyannameleri üzerinde “Di¤er indirimler” olarak dikkate al›nacakt›r.

IV- ÖDENMEM‹fi SOSYAL GÜVENL‹K PR‹MLER‹ KONUSUNDA SIKLIKLA YAPILAN HATALAR (Tafl,2009, 203)

A- Gider Yaz›l›p Ödenmeyen Primlerin Mali Kâra Eklenmemesi:

Yukar›da anlat›ld›¤› üzere primler, Gelir ve Kurumlar Vergisi Kanunla- r› aç›s›ndan ödendikleri y›lda gider olarak kabul edilmektedir. Dolay›s›yla ça-

(8)

l›flanlar›n ücretlerinin tahakkuku s›ras›nda 7-Maliyet Hesaplar› s›n›f›na kay- dolunan, yani dönem sonunda 6-Gelir Tablosu Hesaplar› s›n›f›na yans›t›lan ödenmemifl sosyal güvenlik primleri, kanunen kabul edilmeyen giderlere at›l- mak suretiyle mali kâra eklenmelidir. Fakat uygulamada bu konu genellikle atlanmaktad›r. Yap›lan bu hatan›n nedeni yukar›da anlat›lan mevzuat›n bilin- memesi, gider yazman›n ne demek oldu¤unun bilinmemesi, bilinmesine ra¤- men uygulanmamas› olabildi¤i gibi, anlatt›¤›m›z uygulaman›n yarg› kararla- r›na, ticari kazanc›n hesab›nda tahakkuk esas›na vs. ayk›r› oldu¤unun düflü- nülmesi de olabilmektedir.

Devletin vergisel aç›dan primlerin gider yaz›lmas› için ödenmesi flart›n›

getirmesi bir otokontrol mekanizmas› olarak son derece uygun bir hükümdür.

B- Gider Yaz›l›p Ödenmeyen Primlere ‹liflkin Olarak, Sadece ‹flçi Pay› Veya Sadece ‹flveren Pay› Mali Kâra Eklenmesi:

Baz› mükelleflerin “Kurum’a fiilen ödenmeyen prim tutarlar›, gelir ver- gisi ve kurumlar vergisi uygulamas›nda gider yaz›lamaz” hükmünü sadece ifl- çi pay› veya sadece iflveren pay›n›n gider yaz›lamayaca¤› fleklinde yorumla- d›klar› bilinmektedir. Ancak Kanun hükmü gider yazmay›, prim tutarlar› de- mek suretiyle hem iflçi hem iflveren pay› için ödeme flart›na ba¤lam›fl olup, iki- si aras›nda herhangi bir fark bulunmamaktad›r.

C- Süresinden Sonraki Y›lda Fakat Nisan Ay›nda Verilecek Kurumlar Vergisi Beyannamesinden Önce Ödenen Primlerin Mali Kâra Eklenmemesi:

Burada anlatmak istedi¤imiz konuyu flu örnekle aç›klayabiliriz. Örne¤in 2007 Eylül primini 2008 fiubat ay›nda ödeyen bir mükellef, 2008 fiubat ay›n- da ödedi¤i 2007 Eylül primini mali kâra ulaflmak için 2007 y›l› beyanname-

(9)

vergisi uygulamas›nda gider olarak dikkate al›namayaca¤› hükmünün amac›- n›n sadece primlerin tahsilini sa¤lamak oldu¤u, bu nedenle gelir veya kurum- lar vergisi beyannamesi verilinceye kadar ödenen sigorta primlerinin de vergi uygulamas›nda gider olarak dikkate al›nmas› gerekti¤idir. Bununla birlikte 174 S›ra No.lu Gelir Vergisi Genel Tebli¤i’nde aç›kland›¤› üzere primler ge- lir ve kurumlar vergisi kanunlar› aç›s›ndan ödenmifl oldu¤u y›l›n gideri olarak kabul edilir ve örne¤imizde 2008 y›l› fiubat ay›nda ödenen 2007 Eylül ay›na iliflkin söz konusu prim, ancak 2009 y›l›nda verilecek olan 2008 y›l› beyanna- mesinde indirim konusu yap›labilir. Bunun tek istisnas› Tebli¤’de de aç›klan- d›¤› üzere Aral›k ay›na iliflkin primlerin Ocak ay›nda ödenmesi durumunda bu giderin Aral›k ay›n›n gideri olarak dikkate al›nabilmesidir.

D- ‹lgili Y›l Mali Kâr›n Hesab›nda Gider Olarak Dikkate Al›nmayan Ödenmemifl Primlerin, Ödendi¤i Y›l Vergi Kanunlar› Aç›s›ndan Gider Yaz›lmas›n›n Nas›l Yap›laca¤›n›n Bilinmemesi:

Mükellefler primlerin tahakkuku s›ras›nda 7-Maliyet hesap s›n›f›na yaz- mak ve dönem sonunda 6-Gelir Tablosu Hesaplar› s›n›f›na yans›tmak suretiy- le yevmiye kayd› yapmal› ve dönem sonunda ödenmeyen primleri kanunen kabul edilmeyen giderlere atmal›d›rlar. Bu primler ödendi¤i y›lda ise, beyan- name üzerinde di¤er indirimler olarak mali kârdan indirilecek unsurlar aras›n- da gösterilmeli ve bu ifllem naz›m hesaplarda izlenmelidir.

V- SONUÇ

5510 say›l› Kanun’un 88. maddesinde Sosyal Güvenlik Kurumuna öde- nen primlerin gelir veya kurumlar vergisinin hesab›nda gider olarak dikkate al›nabilmesi için ödenmifl olmas›n›n gerekti¤i unutulmamal›d›r. Gelir vergisi kanunu aç›s›ndan ticari kazanc›n tespitinde, iflverenlerce hizmet erbab› için ödenen SGK primlerinin gider olarak indirilece¤i hükme ba¤lanm›flt›r. Bu ne-

(10)

denle, sigorta primleri, dönemine ve ait oldu¤u y›la bak›lmaks›z›n fiilen öden- di¤i tarihte gider yaz›lacak, ödenmedi¤i durumlarda ise muhasebe kay›tlar›n›n do¤rulu¤u aç›s›ndan ticari kar›n tespitinde gider olarak gösterilecek ancak mali kar›n tespitinde beyanname üzerinden kanunen kabul edilmeyen gider- lerde takip edilecektir.

KAYNAKÇA

Apak, Talha(2009). “Ödenmemifl SSK Primlerinin Gelir Vergisi Ve Ku- rumlar Vergisi Uygulamas›nda Gider Olarak Kabul Edilmemesi Ve Muhase- be ‹fllemleri” http://www.alomaliye.com, (eriflim tarihi15.10.2009).

Tafl, Ferit(2009). “Ödenmemifl Sosyal Güvenlik Primlerinin Vergi Ka- nunlar› Uygulamas›nda Gider Olarak Kabul Edilmemesi, Muhasebe ‹fllemle- ri, Beyanname Üzerinde Gösterilmesi Ve Uygulamada S›kl›kla Yap›lan Hata- lar” Yaklafl›m Dergisi 203 (2009).

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :