Nerve fiber layer, visual fields, high-pass resolution perimetry, glaucoma.

(1)

T. Oft. Gaz. 30, 439-443, 2000

Glokomda Retinal Sinir Lifi Tabakas1 Hasar1 ve Gorme Alan1

Ahmet Akman (* ), Cem Kiir;iikerdonmez (** ), Pznar Aydzn (***)

OZET

Ama<;: Primer a91k a91h glokom hastalannda yiiksek rezoliisyonlu perimetre (YRP) indekslerinden noral kapasite ve global deviasyon indeksi ile retina sinir lifi tabakas1 (SLT) hasan arasmdaki ili§kinin degerlendirilmesi.

Yontem: Primer a<;Ik a<;Ih glokomu olan 25 hastanm 50 gbzi.i <;ah§ma kapsamma ahnarak, Ophthimus versiyon 3.0 YRP ile yapllan gorme alanlanndaki noral kapasite ve global deviasyon indeksleri ile yan kantitatif olarak evrelendirilen SLT fotograflanndaki genel SLT hasan arasmdaki iliki, korelasyon analizi yontemi ile ara§tmlmi§tlr.

Sonw;lar: SLT hasan ile noral kapasite ve global deviasyon degerleri arasmdaki ili§ki, sag gozlerde (mas1 ile r= -0.826, p<O.OOI ve r=0.783, p<O.OOl) ve sol gozlerde (mas1 ile r=-0.723, p<O.OOI ve r=0.779, p<O.OOI) <;ok iyi derecede bulunmu§tur. Her iki goz birlikte degerlendirildiginde SLT hasar evresi ile noral kapasite arasmdaki (r=-0.758, p<O.OOI) ve SLT hasar evresi ile global deviasyon arasmdaki (r=0.760, p<O.OOI) ili§ki istatistiksel olarak anlamh ve <;ok iyi derecededir.

Tarti§ma: YRP'nin istatistik indeksleri ile genel SLT hasan arasmda <;ok iyi derecede korelasyon saptanmas1, ganglion hiicresi hasanm belirleyen iki yontem arasmda teorikte beklenen uyumun pratikte de var oldugunu gostermi§tir.

Anahtar Kelimeler: Sinir lifi tabakas1, gorme alam, yi.iksek rezoliisyonlu perimetre, glokom.

SUMMARY

Norve Fiber Layer Damage and Visual Fileds in Glaucoma

Aim: To investigate the correlation between retinal nerve fiber layer (NFL) damage and highpass resolution perimetry (HRP) indexes.

Methods: 50 eyes of 25 primary open angle glaucoma patients were evaluated using Ophthimus version 3 HRP and NFL photography. The correlation between visual field indexes (neural capacity and global deviation) and semi-puantitative NFL damage grades were evaluated.

Results: There was a statistically significant, high correlation between the visual field indexes and the NFL damage grades (neural capacity: r= -0.826, p<O.OOI; global deviation r=0.783, p<O.OOl) in the right eyes and (neural capacity: r=-0.723, p<O.OOI; global deviation

(*) Ba§kent Oniversitesi Tip Fakliltesi Goz Hasta!Iklan ABD, Yard. Dol!. Dr.

(**) Ba§kent Oniversitesi T1p Fakliltesi Goz Hasta!Iklan ABD Ara§tmna Gorevlisi, Dr.

(***) Ba§kent Oniversitesi Tip Fakliltesi Goz Hasta!Iklan ABD, Prof. Dr.

Mecmuaya Geli~· Tarihi: 29.03.2000 Kabul Tarihi: 04.05.2000

(2)

r=0.779, p<O.OOI) in the left eyes. If both eyes were evaluated together, there was a high corre- lation between neural capacity and NFL damage grade (r=-0.758, p<O.OOI) and also between global deviation and NFL damage grade (r=0.760, p<O.OOl).

Conclusion:

HRP idexes were highly correlated with NFL damage grades and this result showed that the theoretical correlation between two techniques evaluating ganglion cell damage was present clinically.

Key Words:

Nerve fiber layer, visual fields, high-pass resolution perimetry, glaucoma.

GiRiS

Retinal sinir lifi tabakas1 (SL T) degerlendirmesi, glokomun erken tamsmda onemli rol oynayan bir yontemdir. Glokom hastalann da perimetrik olarak gosterilebilen gorme alam defektlerinin olU§Umundan onceki donemde, SL T degerlendirilerek glokom hasan gosteri- lebilir (1 ,2). Bu nedenle glokom §iiphesi olan hastalarda erken tam konulmasmda ve erken donem glokom hastalannda olu§an ganglion hiicresi hasannm izlenme- sinde SL T fotograflanmas1 kullamlmaktadu (1-5).

SLT'da glokom hastalannda olu§an defektler; yank ben- zeri defektler, kama §ekilli defektler, genel SLT kayb1 ve ileri glokom hastalannda bu defektlerin kombinasyo- nu §eklinde izlenir (1). bzellikle kama §ekilli defektlerin ve genel SLT kaybmm belirlenmesi, SL T fotograflan ile glokom hasannm belirlenmesinde en 90k kullamlan tek- niklerdir.

Kama §eklindeki defektlerin gorme alamnda olu§an skotomlar ile korelasyonunu degerlendiren 9ah§malarda, bu defektlerin otomatize perimetri ve yiiksek rezoliisyonlu perimetre (YRP) ile gosterilen skotomlar ile uyumlu oldugunu gosterilmi§tir (6,7 ,8).

Gene! SLT kayb1 9ogu zaman normal ve anormal diye iki grupta degerlendirilmi§tir. Ancak bu degerlen- dirmenin yetersiz kalmas1 nedeni ile genel SLT kaybm1 daha aynntlh inceleyen ve tekrarlanabilirligi "reproduci- bility" yiiksek bir evrelendirme sistemi Quigley ve ark.

tarafmdan onerilmi§tir (9).

YRP "high-pass resolution perimetry", gorme alam- m uzaysal rezoliisyon e§ik degerlerini kullanarak degerlendiren bir yontemdir (10). Ekstrafoveal rezoliisyon e§ik degerlerinin, lokal ganglion hiicresi dag1hmlan ile dogru orantlh olmas1, YRP i9in ozgiin olan noral kapasite isimli indeksin hesaplanmasm1 saglar (10). Bu indeks, e§it ya§ grubu normal bireylerin degerleri ile kar§Ila§tlfl- larak yiizde cinsinden hesaplamr ve hastanm goziindeki fonksiyonel ganglion hiicre kana! saylSlmn tahmin edil- mesini saglar. Noral kapasite indeksi di§mda YRP istatistik program1 gorme alamndaki genel ve lokalize e§ik deger degi§imlerini, bu degi§imlerin normal bireylere ait degerlere gore sapmas1 gibi bir 90k indeksin daha he- saplanmasma olanak verir.

Bu 9ah§mada primer a91k a91h glokom hastalannda YRP ile elde gorme alam indekslerinden gorme alam genelindeki fonksiyonu gosteren noral kapasite ve global deviasyon indeksleri ile SL T fotograflanndaki genel SL T kayb1 evreleri arasmdaki korelasyonun degerlendirilmesi ama9lanm1§tlr.

GERE<;veYONTEM

25 primer a91k a91h glokom hastasmm 50 goziine aym hafta i9erisinde iki kez YRP ile santral 30 derecelik gorme alam testi uyguland1. Gorme alanlan Ophthimus sistem YRP (versiyon 3.0; High Tech Vision, isve9) ile yaplld1. ilk gorme alanlan, ogrenme etkisinin ortadan kaldmlmas1 amaCl ile degerlendirme kapsamma almma- dl. Gorme alam yapllan hastalann SL T fotograflan kir- mlZJdan yoksun l§lk kullamlarak fundus kamera (Top- con 50IX) ile 9ekildi ve dijital gortintiileme sisteminin (Topcon Imagenet 640) veritabanma kaydedildi.

SLT fotograflan gorme alam sonu9lanna maskelen- mi§ ara§tlrmaCl (AA) tarafmdan Quigley ve ark.'nm (9) evrelendirme sistemine gore evrelendirildi. Bu evrelendirme sistemi tablo 1 'de ozetlemi§tir. Optik ortam opa- siteleri hem gorme alam indekslerini etkiledigi hem de SLT fotograflannm kalitesini bozdugu i9in kataraktl olan hastalar 9ah§ma kapsamma almmad1.

YRP ile yapllan gorme alanlanndan elde edilen nora! kapasite ve global deviasyon indeksleri 9ah§ma kapsamma ahnd1.

SL T fotograflan evreleri ile gorme a! am indeksleri arasmdaki ili§ki, korelasyon analizi yontemi ile ara§tml- dl. istatistiksel degerlendirmelerde YRP'nin istatistik degerlendirme paketi ve SPSS istatistik program1 kullaml- mi§tlr.

SONU<;LAR

25 hastanm 14'ii kadm, 11 'e erkekti. Ya§ ortalamas1 56.5±8.2 (deger arahg1: 42-67) y1l olarak saptand1. Has- talann ortalama gozi9i basm9lan 18.6±2,8 mmHg (deger arahg1: 14-25 mmHg) olarak ol9iildti.

(3)

Glokomda Retinal Sinir Lifi Tabakas1 Hasan ve Gorme Alam 441

Tablo 1. Sinir lifi tabakasz (SLT) hasan degerlendirme kriterleri (Quigley HAve ark (9) makaleden alznmz§tlr)

EvreO Evre 1

SLT gorlintiisli

Parlakhk Parlak Az parlak

Yap1 Slk ve ince c;izgilenme ince c;izgilenme Damarlar

Bliylik Net veya bulamk Net

Orta Bulanlk Az bulamk

Klic;lik <;ok bulamk Bulamk

<;ah§ma kapsamma alman gozlerin ortalama SL T fotograf evreleri ve gorme alam indeksleri tablo 2'de ozetlenmi§tir.

Korelasyon analiz yontemi ile kar§Ila§tmldigmda sag gozlerde, SLT fotograflan ile noral kapasite ve global deviasyon degerleri arasmda istatistiksel olarak anlamh, c;ok iyi ili§ki izlenmi§tir (mas1 ile r=-0.826, p<O.OOl ve r=0.783, p<O.OOl). Sol gozlerde de noral kapasite ve global deviasyon ile SL T fotograflan arasmda anlamh, c;ok iyi ili§ki mevcuttur (sorasr ile r=-0.723, p<O.OOl ve r=0.7779, p<O.OOl). Noral kapasite indek- sinde azalma kaybr belirtirken ve SL T hasar evresinde ve global deviasyonda yiiksek degerler kaybr belirttigin- den noral kapasite ile SL T hasar evresi skoru ili§kisinde Pearson korelasyon katsay1s1 olan "r" degeri negatif olarak hesaplanmaktadrr.

Tiim gozler bir arada degerlendirildiginde SLT hasar evresi ile noral kapasite arasmdaki (r=-0.758, p<O.OOl) ve global deviasyon ile SLT hasar evresi arasmdaki (r=0.760, p<O.OOl) korelasyon degerleri de c;ok iyi derecede bulunmu§tur. SLT hasar evresi ile noral kapasite arasmdaki ili§ki ~ekil 1 'de, SL T hasar evresi ile global deviasyon arasmdaki ili§ki ~ekil 2'de gosterilmi§- tir.

TARTI~MA

Genel SL T hasan evresi ile gorme alam indeksleri arasmda c;ok iyi korelasyon gosterilmesi, teorik bilgiler-

Evre2 Evre3

Minimal parlak Karanhk Belirsiz c;izgilenme <;izgilenme yok

Net Net

!jekill. Sinir lifi tabakasz hasar evresine gore ortalama nora! kapasite dagzlzmz

120

100

;g

~ 80 'iii .2l

til 60

Q.

::.:: til

7ii

...

40

•O z

20

0

0 2 3

E v r e

le pratik uygulama arasmdaki uyumu gostermektedir.

YRP'ye ozgii olan noral kapasite indeksi ile SL T fotograflan arasmda gosterilen c;ok iyi ili§ki YRP peri- metrenin iizerine kuruldugu rezoliisyon teorisini desteklemektedir. Bu teori, YRP ile saptanan rezoliisyon e§ik degerleri ile anatomik ve fizyolojik olarak tammlanabi- len retino-kortikal noral kanallar arasmdaki ili§kiye da- yanarak noral kapasite indeksinin hesaplanmasm1 sagla- Tablo 2. r;atz§ma kapsamma alznan gozlerin ortalama sinir lifi tabakasz (SLT) evresi ve gorme alam indeksleri

Ortalama Standart Deviasyon Minimum Maksimum

Global deviasyon (dB) 1.76 1.23 0 6.8

Nora! kapasite (%) 65.1 19.98 16 100

SLT hasar evresi 1.59 0.88 0 3

- --- -- ---

(4)

fiekil2. Sinir lifi tabakasz hasar evresine gore ortalama global deviasyon dagzlzmz.

5

4

iii :3.

g

³

>- ca til

·:;:

Q)

0 2

(ij ..0

a

0

0 2 3

E v re

maktad1r (11,12). SLT'daki hasann artmas1 ve gene!

SLT kaybma dayanan evrelendirme sistemindeki skorun ytikselmesi, glokom hasanndaki arti§I ve ya§ayan ganglion hticresi saylSlndaki azalmay1 gosterirken, bu kanal- lann fonksiyonelligini degerlendiren nora! kapasite indeksi de azalmaktad1r.

<;ah§mada kullamlan diger indeks olan global deviasyon, gorme alamnda test edilen noktalardaki rezoltis- yon e§ik degerlerinin normalden olan sapmalanmn orta- lamasmi gostermesi nedeni ile gene! SL T kayb1 olan hastalarda ytikselen e§ik degerler olarak izlenmi§tir.

Boylece her iki indeks de gene! SLT hasanna paralel olarak degi§im gostermi§lerdir.

Airaksinen ve ark. (13) nora! kapasite (<;ah§mada kullamlan YRP 2.0 versiyonundaki ismi ile fonksiyonel kana! oram) ile SLT ve klinik optik disk ol<;:timleri arasmdaki ili§kiyi degerlendirmi§lerdir. Bu <;:ah§mada nora!

kapasite ile gene! SLT hasan arasmda istatistiksel anlamh ytiksek korelasyon izlemi§lerdir (r = -0.63, p<0.0001). Aynca nororetinal rim alam ile nora! kapasite arasmda da korelasyon izlenmi§dir. (r

=

0.44;

p<0.001).

Tuulonen ve ark. (8) lokal SLT defektleri ile Hump- hrey Field Analyzer ve YRP gorme alam sonu<;lan arasmdaki ili§kiyi ara§tirdiklan <;ah§malannda SLT fotograflanndaki defektlerle gorme alam defektlerinin uyumlu oldugunu belirtmektedirler. Aynca yazarlar, erken glokomda gorme alam defekti izlenmeyen hastalarda SL T fotograflannda defekt gosterildiginin alt1m <;izerek, gorme alanmm normal olmasmm glokom hasan olmad1-

g1 anlamma gelmedigini ve ttim glokom §tiphesi olan hastalarda SLT fotograflarmm <;ekilerek incelenmesi ge- rektigini savunmaktad1rlar.

Diger <;ah§malarda da elde edilen sonu<;lar gorme alam ile SLT degerlendirmeleri arasmda uyum oldugunu desteklemektedir (6,7,8). Aynca SLT fotograflamas1 ile glokom hastalannda, perimetre ile gosterilebilen gorme alam defektlerinin olu§umundan onceki donemde glokom hasanmn belirlenebileccegi belirtilmektedir (6,7,14). Quigley (14) glokom §tiphesi olan ancak gorme alanmda defekt gosterilmeyen hastalann %13'tinde ve erken glokom oldugu dti§tintilen hastalann %28'inde SL T defekti saptami§tlr. Gene! SL T hasannm glokom hastalanndaki oram <;e§itli <;ah§malarda %49 ile %94 degi§mektedir (15,16,17). Bu varyasyonun fotograflama teknigindeki degi§ikliklerden kaynakland1g1 dti§tintilmektedir.

bzellikle Humphrey gibi perimetrelerde daha aynn- tih gorme alam programlan kullamlarak glokomlu hastalarda gorme alanm defektlerinin erken saptanmasmm mtimktin oldugu one stirtilse de bu programlann uzun test stireleri pratikte uygulanabilirliklerini ortadan kal- dirmaktadir (1). Buna kar§m YRP daha klsa test stiresin- de ve daha erken donemde glokoma ait gorme alam ka- yiplanm saptayabilmesi ile onem kazanmaktad1r (13- 20). Humphrey ile kar§Ila§tinldigmda YRP glokom hastalannda gorme alam defektlerini daha erken belirle- mektedir (13-20). Bu nedenlerle YRP'nin gelecekte daha yaygm kullamm alam bulacag1 dti§tintilmektedir.

SLT fotograflanmn degerlendirilmesinde en onemli problem yan kantitatif biryontem olmasmdan dolay1 tekrarlanabilirligi ile ilgili sorunlard1r. Ancak <;ah§ma- miZda kullamlan evrelendirme sisteminin, yakla§Ik dort saatlik egitimle kolayca ogrenilerek uygulanabildigi ve egitim sonunda uygulayici!ar arasmda mtikemmele ya- km bir uyum ve ytiksek tekrarlanabilirlik degerleri elde edildigi bildirilmektedir (9).

Sonu<; olarak YRP'nin gorme alam indeksleri ile gene! SL T hasan arasmda <;ok ytiksek derecede korelasyon saptanmas1, her iki yontemin arasmdaki teorikte beklenen uyumun pratikte de var oldugunu gostermi§tir. Bu iki yontemin birlikte uygulanmas1, glokom hastalannda SL T'm olu§turan ganglion hticrelerindeki hasann goste- rilmesini kolay la§tiracaktir.

KAYNAKLAR

1. Airaksinen PJ, Tuulonen A, Werner EB: Clinical evaluation of the optic disc and retinal nerve fiber layer. In: The Glaucomas, Ritch R, Shields MB, Krupin T. Editors.

Mosby, St. Louis. 1996; 617-657.

(5)

Glokomda Retinal Sinir Lifi Tabakas1 Hasan ve Gorme Alam 443

2. Sommer A, Katz J, Quigley HA, Miller NR, Robin AL, Richter RC, Witt KA: Clinically detectable nerve fiber atrophy precedes the onset of glaucomatous field loss. Arch Ophthalmology 1991; 109: 77-83.

3. Tiimta§ EM, Engin G, Y1lmazh C, Kiirkytioglu AR, Kara- han H: Glokom tamsmda sinir lifi tabakas1 incelenmesi ve fotografisi. MN Oftalmoloji 1995; 2: 241-4.

4. Honrubia F, Calonge B: Evaluation of the nerve fiber layer and peripapillary atrophy in ocular hypertension. Int Ophthalmol1989; 13: 57-62.

5. Tuulonen A, Airaksinen PJ: Initial glaucomatous optic disc and retinal nerve fiber layer abnormalities and their progression. Am J Ophthalmol1991; 111: 485-90.

6. Teesalu P, Airaksinen PJ, Tuulonen A: Blue-on-yellow visual field and retinal nerve fiber layer in ocular hypertension and glaucoma. Ophthalmology 1998; 105: 2077- 81.

7. Polo V, Abecia E, Pablo LE, Pinilla I, Larrosa JM, Hon- rubia FM: Short-wave-length automated perimetry and retinal nerve fiber layer evaluation in suspected cases of glaucoma. Arch Ophthalmol 1998; 116: 1295-8.

8. Tuulonen A, Lehtola J, Airaksinen PJ: Nerve fiber layer defects with normal visual fields: do normal optic disc and normal visual field indicate absence of glaucomatous abnormality. Ophthalmology 1993; 100: 587-598.

9. Quigley HA, Reacher M, Katz J, Strahlman E, Gilbert D, Scott R: Quantitative grading of nerve fiber layer photog- raphs. Ophthalmology 1993; 100: 1800-1807.

10. Frisen L: High-pass resolution perimetry. Doc Ophthal- mol 1993; 83: 1-25.

11. Frisen L: Clinical tests of vision. New York: Raven Press, 1990: 55-77.

12. Friesen L: Acuity perimetry: estimation of neural chan- nels. Int Ophthalmol1988; 12: 169-174.

13. Airaksinen PJ, Tuulonen A, Valimaki J, Alanko HI: Reti- nal nerve fiber layer abnormalities and high-pass resolution perimetry. Acta Ophthalmol (Copenh) 1990; 68: 687- 9.

14. Quigley HA, Miller NR, George T: Clinical evaluation of nerve fiber layer atrophy as an indicator of glaucomatous optic nerve damage. Arch Ophthalmol1980; 98: 1564-71.

15. Lachenmayr BJ, Drance SM, Airaksinen PJ: Diffuse nerve fiber layer loss and central visual function in glaucoma. J Glaucoma 1992; 1: 32-7.

16. Quigley HA, Katz J, Derick RJ, Gilbert D, Sommer A:

An evaluation of optic disc and nerve fiber layer exami- nations in monitoring progression of early glaucoma damage. Ophthalmology 1992; 99: 19-28.

17. Tuulonen A, Airaksinen PJ: Initial glaucomatous optic disc and retinal nerve fiber layer abnormalities and their progression. Am J Ophthalmol1991; 485-9.

18. Chauhan BC, House PH, McCormick TA, LeBlanc RP:

Comparison of conventional and high pass resolution perimetry in a prospective study of patients with glaucoma and healthy controls. Arch Ophthalmoll999; 117: 24-33.

19. Chauhan BC, Mohandas RN, Whelan JH, McCormick T A: Comparison of reliability indices in conventional and high-pass resolution perimetry. Ophthalmology 1993;

100: 1089-94.

20. Meyer JH, Funk J: High-pass resolution perimetry and light-sense perimetry in open-angle glaucoma. Ger J Oph- thalmology 1995; 4:222-77.