Kronik Hepatit C’li Hastalarda Standart
‹nterferon-α+ Ribavirin Kombinasyonu ile Pegile-‹nterferon-α+ Ribavirin Kombinasyon Tedavilerinin Etkinli¤i
Nail ÖZGÜNEfi, Fatma SARGIN, Saadet YAZICI, Nüket CEYLAN, Ayfle Canan ÜÇIfiIK, P›nar ERGEN, Arzu DO⁄RU, Özlem AYDIN
Kronik Hepatit B ‹nfeksiyonunda Antiviral Tedavinin De¤erlendirilmesi
Özgür GÜNAL, Kenan HIZEL, Özlem GÜZEL, Murat D‹ZBAY, Fatma ULUTAN, Dilek ARMAN
Kronik Akci¤er Hastalar›nda
Hepatit B ve C ‹nfeksiyonlar› Prevalans› ve Hastal›k Süresi ile ‹liflkisi
fiener BARUT, Serpil ÖCAL, Ayfle YILMAZ, Handan ‹NÖNÜ, Ünal ERKORKMAZ, Özcan AVCI
Hemodiyaliz Hastalar›nda HGV-RNA ve TTV-DNA S›kl›¤›n›n Araflt›r›lmas›
‹lhan AFfiAR, Mehmet TANRISEV, Asl› Gamze fiENER, Metin TÜRKER, Mustafa C‹R‹T
Akdeniz Üniversitesi T›p Fakültesinde Çal›flan Hekimlerde Hepatit B ‹nfeksiyonuna Karfl›
Afl›lanma Durumu
Özge TURHAN, H. Hüseyin POLAT, Hakan ERENG‹N, Levent DÖNMEZ, A. Nevzat YALÇIN
Mersin Üniversitesi T›p Fakültesi Hastanesi Sa¤l›k Personelinde HAV, HBV, HCV
Seroprevalans› ve Hepatit B Afl›lamas›
Gülden ERSÖZ, Elif fiAH‹N, Özlem KANDEM‹R, Öner KURT, Nuran DEL‹AL‹O⁄LU, Ali KAYA, Gürol EMEKDAfi
Isparta ve Burdur’da Çal›flan Hemflirelerin Hepatit B Virüs ‹nfeksiyonu Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davran›fllar›
Mümin POLAT, Serdal Ö⁄ÜT, Hikmet ORHAN, Mustafa Bahad›r SUCAKLI
Hemflirelik ve Ebelik Birinci S›n›f Ö¤rencilerinde
HBsAg ve Anti-HBs Pozitifli¤inin ve Hepatit B ‹çin
Risk Faktörlerinin Belirlenmesi
Sakine MEM‹fi, Gülengün TÜRK
Kronik Hepatit C Virüs ‹nfeksiyonunda Pegile ‹nterferon-α2a ve
Ribavirin Tedavisi ile
‹liflkili Eritema Multiforme Olgusu
‹lhan ÖZGÜNEfi, Elif DOYUK KARTAL, Nurettin ERBEN, Sayg›n NAYMAN ALPAT, Gaye USLUER
Hepatit A Virüsüne Ba¤l› Geliflen
Heterofil Negatif ‹nfeksiyöz Mononükleoz Benzeri Sendrom
Ayflegül ULU, Önder ERGÖNÜL, Aysel ÇEL‹KBAfi, Levent BAfiARAN, Baflak DOKUZO⁄UZ
Akut Miyeloid Lösemili Bir Hastada Geliflen Akut Hepatit B ‹nfeksiyonu
Hüsnü PULLUKÇU, Meltem IfiIKGÖZ TAfiBAKAN, Tansu YAMAZHAN, O¤uz Reflat S‹PAH‹, Bilgin ARDA, Sercan ULUSOY
Cilt: 11 Say›: 2 Y›l: 2006
Kronik Hepatit C’li Hastalarda Standart ‹nterferon-α+ Ribavirin Kombinasyonu ile Pegile-‹nterferon-α+ Ribavirin Kombinasyon Tedavilerinin Etkinli¤i
Nail ÖZGÜNEfi, Fatma SARGIN, Saadet YAZICI, Nüket CEYLAN, Ayfle Canan ÜÇIfiIK,
P›nar ERGEN, Arzu DO⁄RU, Özlem AYDIN ...61-64
Kronik Hepatit B ‹nfeksiyonunda Antiviral Tedavinin De¤erlendirilmesi
Özgür GÜNAL, Kenan HIZEL, Özlem GÜZEL, Murat D‹ZBAY, Fatma ULUTAN, Dilek ARMAN ...65-69
Kronik Akci¤er Hastalar›nda Hepatit B ve C ‹nfeksiyonlar› Prevalans› ve Hastal›k Süresi ile ‹liflkisi
fiener BARUT, Serpil ÖCAL, Ayfle YILMAZ, Handan ‹NÖNÜ, Ünal ERKORKMAZ, Özcan AVCI ...70-75
Hemodiyaliz Hastalar›nda HGV-RNA ve TTV-DNA S›kl›¤›n›n Araflt›r›lmas›
‹lhan AFfiAR, Mehmet TANRISEV, Asl› Gamze fiENER, Metin TÜRKER, Mustafa C‹R‹T...76-79
Akdeniz Üniversitesi T›p Fakültesinde Çal›flan Hekimlerde Hepatit B ‹nfeksiyonuna Karfl› Afl›lanma Durumu
Özge TURHAN, H. Hüseyin POLAT, Hakan ERENG‹N, Levent DÖNMEZ, A. Nevzat YALÇIN ...80-83
Mersin Üniversitesi T›p Fakültesi Hastanesi Sa¤l›k Personelinde HAV, HBV, HCV Seroprevalans› ve Hepatit B Afl›lamas›
Gülden ERSÖZ, Elif fiAH‹N, Özlem KANDEM‹R, Öner KURT, Nuran DEL‹AL‹O⁄LU, Ali KAYA, Gürol EMEKDAfi ...84-88
Isparta ve Burdur’da Çal›flan Hemflirelerin Hepatit B Virüs ‹nfeksiyonu Konusundaki Bilgi, Tutum ve Davran›fllar›
Mümin POLAT, Serdal Ö⁄ÜT, Hikmet ORHAN, Mustafa Bahad›r SUCAKLI ...89-94
Hemflirelik ve Ebelik Birinci S›n›f Ö¤rencilerinde HBsAg ve Anti-HBs Pozitifli¤inin ve Hepatit B ‹çin Risk Faktörlerinin Belirlenmesi
Sakine MEM‹fi, Gülengün TÜRK ...95-100
Kronik Hepatit C Virüs ‹nfeksiyonunda Pegile ‹nterferon-α2a ve Ribavirin Tedavisi ile ‹liflkili Eritema Multiforme Olgusu
‹lhan ÖZGÜNEfi, Elif DOYUK KARTAL, Nurettin ERBEN, Sayg›n NAYMAN ALPAT, Gaye USLUER ...101-104
Hepatit A Virüsüne Ba¤l› Geliflen
Heterofil Negatif ‹nfeksiyöz Mononükleoz Benzeri Sendrom
Ayflegül ULU, Önder ERGÖNÜL, Aysel ÇEL‹KBAfi, Levent BAfiARAN, Baflak DOKUZO⁄UZ ...105-108
Akut Miyeloid Lösemili Bir Hastada Geliflen Akut Hepatit B ‹nfeksiyonu
Hüsnü PULLUKÇU, Meltem IfiIKGÖZ TAfiBAKAN, Tansu YAMAZHAN,
O¤uz Reflat S‹PAH‹, Bilgin ARDA, Sercan ULUSOY ...109-112
‹Ç‹NDEK‹LER
Cilt: 11 Say›: 2 Y›l: 2006
V‹RAL HEPAT‹T DERG‹S‹
V‹RAL HEPAT‹T DERG‹S‹ YAZIM KURALLARI
1. “Viral Hepatit” dergisi, Viral Hepatitle Savafl›m Derne¤i (VHSD)’nin süreli bilimsel yay›n› olarak dört ayda bir ya- y›nlanmaktad›r. Bu derginin amac›, viral hepatitler konu- sunda yap›lan klinik ve deneysel araflt›rmalar, ilginç olgu bildirimleri, derlemeler türünden yaz›lar ile okuyucular aras›nda bilgi al›flveriflini sa¤lamak; özellikle VHSD’nin kurulufl amac› olan konularda ülkemizin bilimsel gelifli- mine katk›da bulunmakt›r. Dergide bas›lan çal›flmalarla il- gili görüfller ve bunlara yay›n sahibinin verdi¤i cevaplara
“Editöre Mektup” bölümünde yer verilir.
2. Derginin yay›n dili Türkçe’dir. Yaz›lar›n Türk Dil Kuru- mu’nun Türkçe sözlü¤üne ve yeni yaz›m k›lavuzuna uy- gun olmas› gerekir. Ancak deneysel çal›flmalar, klinik ça- l›flmalar ve olgu sunumlar› için ‹ngilizce bafll›k, ‹ngilizce özet ve ‹ngilizce anahtar kelimelerin bulunmas› zorunlu- dur. K›saltmalar uluslararas› kabul edilen flekilde olmal›, ilk kullan›ld›klar› yerde aç›k olarak yaz›lmal› ve parantez içinde k›salt›lm›fl flekli gösterilmeli ve metin içinde daha sonra k›saltmalar› kullan›lmal›d›r.
3. Gönderilen yaz›lar önce yay›n yürütme kurulu ve editör taraf›ndan de¤erlendirilir. Yay›n yürütme kurulu ve edi- törden onay alan yaz›lar, isimleri gizli tutulan konuyla il- gili üç yay›n inceleme kurulu üyesi taraf›ndan de¤erlendi- rildikten sonra, en az iki olumlu görüfl almak kayd› ile ya- y›nlanmaya hak kazan›r. Yaz›lar gelifl tarihi göz önüne al›- narak yay›n kurulunun belirledi¤i s›raya göre yay›nlan›r.
Yay›n kurulu yay›n koflullar›na uymayan bilimsel yaz›lar›
yay›nlamamak, gerekti¤inde düzeltmek üzere yazar›na geri vermek, yazar›n iznini alarak k›saltmak yetkisine sa- hiptir.
4. Yaz›lar A4 ka¤›d›na yaz›c› ile; solda 3, sa¤da 2 cm boflluk kalacak flekilde çift aral›kl› ve 12 punto ile imla ve yaz›m hatalar› olmayacak flekilde bilgisayarda yaz›lm›fl halde bilgisayar disketi ile birlikte 3 nüsha halinde gönderilme- lidir.
5. Antibiyotik ve antivirallerin isimleri dil bütünlü¤ünü sa¤- lamak aç›s›ndan okundu¤u gibi yaz›lmal› ve cümle bafl›n- da de¤ilse ilk harfi küçük harfle yaz›lmal›d›r. Örne¤in; ri- bavirin, interferon-alfa 2b, streptomisin gibi.
6. Araflt›rma ve olgu sunumu fleklindeki makaleler mutlaka afla¤›da belirtilen düzene uygun olmal›d›r;
1. Sayfa: Bafll›k (Türkçe), Yazarlar, Kurum, Yaz›flma Adresi, 2. Sayfa: Özet (Türkçe), Anahtar Kelimeler, ‹ngilizce Bafl- l›k, ‹ngilizce Özet, ‹ngilizce Anahtar Kelimeler,
3. ve sonraki sayfalar s›ras› ile Girifl, Materyal ve Metod, Bulgular, Tart›flma ve Kaynaklar bölümleri olacak flekilde yaz›lmal›d›r
7. Derleme türü makalelerde Türkçe ve ‹ngilizce Özete ge- rek yoktur. Kaynak say›s› mümkünse 40’›n üzerinde olma- mal›d›r
8. Tablo, fiekil ve Resimler (numaralar› ve alt yaz›lar› ile bir- likte) gönderilecek olan üç örnekten yaln›zca birinde ya- z› içinde yer almas› istenen flekilde haz›rlanmal› (eklen- meli, yap›flt›r›lmal› vs.), di¤er iki örnekte numara, bafll›k veya alt yaz›lar› ile birlikte her biri bir A4 ka¤›d›na haz›r- lanarak yaz›ya eklenmelidir. Son iki örnekte yaz› dan›flma kurulu üyelerine isim sakl› olarak gönderilece¤i için, ya- zar isimleri ve çal›flman›n yap›ld›¤› yer ile ilgili bilgiler bulunmamal›d›r.
9. Kaynak numaralar› metinde parantez içinde ve cümle so- nunda belirtilmeli, metin sonunda eserin içindeki geçifl s›ras›na göre numaraland›r›lmal›d›r. Kaynaklar›n yaz›l›m›
afla¤›daki örneklere uygun olmal›d›r.
Kaynak bir dergi ise;
Yazar(lar)›n soyad› ad›n›n bafl harf(ler)i, 6 ve daha az say›da- ki yazarlar için yazarlar›n tamam›, 6’n›n üzerinde yazar›
bulunan makaleler için ilk 3 yazar belirtilmeli Türkçe kay- naklar için “ve ark.” Yabanc› kaynaklar için “et al.” ‹bare- si kullan›lmal›d›r. Makalenin bafll›¤›, derginin ‹ndex Medi- cus’a göre uygun k›salt›lm›fl ismi Y›l; Cilt: ilk ve son say- fa numaralar›.
Öne¤in; Kuo G, Choo QL, After HJ, et al. An assay for circula- ting antibodies to a major etiologic virus of human non-A, non-B hepatitis. Science 1989; 244: 362-4.
Kaynak bir kitap ise;
Yazar(lar)›n soyad› ve ad›n›n bafl harf(ler)i. Kitab›n ad›. Ka- ç›nc› bask› oldu¤u. Bas›mevi, Bas›m y›l›.
Örne¤in; Sykes G. Disinfection and Application. 2nded. Lon- don: FN Spon Co, 1967.
Kaynak kitaptan bir bölüm ise;
Bölüm yazar(lar)›n›n soyad› ad›n›n bafl harf(ler)i. Bölüm bafl- l›¤›. In: Editör(ler)in soyad› ad›n›n bafl harf(ler)i (ed) ve- ya (eds). Kitab›n ad›. Kaç›nc› bask› oldu¤u. Bas›m yeri:
Yay›nevi, Bask› y›l›: Bölümün ilk ve son sayfa numaras›.
Örne¤in; Yenen Ofi. Hepatit C virusu molekül özellikleri ve se- rolojik tan›. K›l›çturgay K (ed). Viral Hepatit 94. 1. Bask›.
‹stanbul: Viral Hepatitle Savafl›m Derne¤i, 1994: 133-7.
10. Olgu sunumlar›n›n girifl ve tart›flma k›s›mlar› k›sa ve öz olmal›, kaynak say›s› s›n›rl› olmal›d›r.
11. Editöre mektup bölümü, dergide daha önce yay›nlanm›fl yaz›lara elefltiri getirmek, katk› sa¤lamak ya da orjinal bir çal›flma olarak haz›rlanmam›fl ve haz›rlanamayacak bilgi- lerin iletilmesi amac›yla oluflturuldu¤undan k›sa-öz olma- l›, özet içermemeli, kaynaklar› s›n›rl› olmal›d›r.
12. Yaz›lar, yaz›n›n daha önce bir dergide yay›nlanmam›fl ve- ya yay›nlanmak üzere gönderilmemifl oldu¤unu bildiren, makaledeki isim s›ras›na uygun biçimde yazarlar taraf›n- dan imzalanm›fl bir üst yaz› ile gönderilmelidir.
13. Daha önce sunulmufl bildiriler yer ve tarih belirtmek ko- flulu ile yay›nlanabilir. Bu durum ilk sayfa alt›nda belirtil- melidir.
14. Yay›nlanan yaz›lar›n hukuki sorumlulu¤u yazarlara aittir.
Yazarlara telif ücreti ödenmez.
15. Gönderilen yaz›lar, disket ve resimler yaz› kabul edilsin veya edilmesin hiçbir flekilde iade edilmez.
16. Yaz›lar afla¤›daki adrese YUKARIDAK‹ KURALLARA UY- GUN fiEK‹LDE 3.5” disket ile birlikte ve mutlaka üç nüs- ha olarak gönderilmelidir.
V‹RAL HEPAT‹T DERG‹S‹
Sa¤l›k Mahallesi, Süleyman S›rr› Caddesi, No: 2/15
S›hhiye-ANKARA
Tel: 0312 433 74 26 • Faks: 0312 433 06 54
V‹RAL HEPAT‹T DERG‹S‹
Cilt: 11 Say›: 2 Y›l: 2006
Editör:
‹smail BALIK Editör Yard›mc›s›:
Rahmet ÇAYLAN Yay›n Kurulu:
Necati ÖRMEC‹
Nefle SALTO⁄LU
‹rfan fiENCAN
Ömer Fehmi TABAK Selma TOSUN
Yay›n Sekreteryas›:
Rahmet ÇAYLAN Özgecan TAfiTAN
Hakan ABACIO⁄LU Canan A⁄ALAR Ayhan AKBULUT Esragül AKINCI Salih Zeki AKSU Mustafa ALTIND‹fi Bilgin ARDA Dilek ARMAN Kemalettin AYDIN Bilgehan AYGEN Neriman BALABAN
‹smail BALIK Nurcan BAYKAM
Bülent BEfi‹RBELL‹O⁄LU Hürrem BODUR
Rahmet ÇAYLAN Fügen ÇOKCA Nefle DEM‹RTÜRK Baflak DOKUZO⁄UZ
‹lyas DÖKMETAfi Hakan ERDEM Cafer ERO⁄LU fiaban ESEN Can Polat EY‹GÜN Yunus GÜRBÜZ Kenan HIZEL Salih HOfiO⁄LU Seza ‹NAL
Dilara ‹NAN Özlem KANDEM‹R O¤uz KARABAY Arif KAYGUSUZ Sedat KAYGUSUZ Dilek KILIÇ Mehmet KIYAN Ömer Faruk KÖKO⁄LU
‹ftihar KÖKSAL Halil KURT
Hakan LEBLEB‹C‹O⁄LU Ali MERT
Necati ÖRMEC‹
Tijen ÖZACAR
‹lhan ÖZGÜNEfi Recep ÖZTÜRK Nefle SALTO⁄LU Fatma SIRMATEL Mustafa SÜNBÜL Fehmi TABAK Yeflim TAfiOVA Alper TEKEL‹
Selma TOSUN Emel TÜRK ARIBAfi Gaye USLUER Tansu YAMAZHAN Orhan YILDIZ
Dan›flmanlar Kurulu
Viral Hepatitle Savafl›m Derne¤i
Baflkan
‹smail BALIK
‹kinci Baflkan Nefle SALTO⁄LU
Genel Sekreter Rahmet ÇAYLAN
Muhasip Üye
‹rfan fiENCAN
Üyeler Ömer Fehmi TABAK
Necati ÖRMEC‹
Selma TOSUN
Yönetim Yeri
Viral Hepatitle Savafl›m Derne¤i Sa¤l›k Mah. Süleyman S›rr› Cad. No: 2/15
S›hhiye/ANKARA Tel: 0 312 433 74 26 Faks: 0312 433 06 54 e-mail: [email protected]
Hesap Numaras›
Türkiye ‹fl Bankas›
Samanpazar› fiubesi/ANKARA VHSD - 785627
Sahibi
‹smail BALIK
Yaz› ‹flleri Müdürü Rahmet ÇAYLAN
Yaz›flma Adresi
Viral Hepatitle Savafl›m Derne¤i Sa¤l›k Mah. Süleyman S›rr› Cad. No: 2/15
S›hhiye/ANKARA Tel: 0 312 433 74 26 Faks: 0312 433 06 54 e-mail: [email protected]
Viral Hepatit Dergisi Viral Hepatitle Savafl›m Derne¤i taraf›ndan yay›nlanmakta ve üyelerine ücretsiz olarak da¤›t›lmaktad›r. Bu derginin bas›m› ve da¤›t›m›ndaki katk›lar›ndan dolay›
Roche Müstahzarlar› A.fi.’ye teflekkür ederiz.
Viral Hepatit Dergisi’nde yay›nlanan yaz›lar, resim, flekil ve tablolar editör ve yay›n kurulunun izni ol- madan k›smen veya tamamen ço¤alt›lamaz. Bilimsel amaçlarla kaynak gösterilmek flart› ile özetleme ve al›nt› yap›labilir.
V‹RAL HEPAT‹T DERG‹S‹
Tasar›m, Dizgi ve Bask›
B‹L‹MSEL TIP YAYINEV‹
Bükrefl Sokak No: 3/20 Kavakl›dere - ANKARA Tel: 0 312 426 47 47 • 0 312 466 23 11
Faks: 0 312 426 93 93 e-mail: [email protected] www.bilimseltipyayinevi.com
Genel Koordinatör Ecz. ‹brahim ÇEV‹K
w w w. v h s d . o r g
Kronik Hepatit C’li Hastalarda
Standart ‹nterferon- α + Ribavirin Kombinasyonu ile Pegile-‹nterferon- α + Ribavirin
Kombinasyon Tedavilerinin Etkinli¤i
Nail ÖZGÜNEfi, Fatma SARGIN, Saadet YAZICI, Nüket CEYLAN, Ayfle Canan ÜÇIfiIK, P›nar ERGEN, Arzu DO⁄RU, Özlem AYDIN
SB Göztepe E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi, ‹nfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Klini¤i, ‹STANBUL
ÖZET
Bu çal›flma, kronik hepatit C (KHC) tan›s› alan hastalarda standart interferon-alfa (IFN-α) + ribavirin ile pegile-interfe- ron-alfa (PEG-IFN-α) + ribavirin tedavilerinin etkinli¤ini de¤erlendirmek amac›yla 2003-2005 y›llar› aras›nda klini¤imiz- de yap›lm›flt›r. Çal›flmaya toplam 52 hasta al›nm›flt›r. Otuz befl hastaya (grup I) standart IFN-α2a veya 2b ve ribavirin, 17 hastaya (grup II) PEG-IFN-α2b + ribavirin tedavisi verilmifltir. Tedaviler 12 aya tamamlanm›flt›r. Tedavi sonu biyokim- yasal yan›t (TSBY), tedavi sonu virolojik yan›t (TSVY), kal›c› yan›t (KY) s›ras›yla; grup I’de ise %66.6, %78.7, %57.7, grup II’de %71.4, %85 ve %66.7 olarak saptanm›flt›r. Her iki grupta da tedavinin etkin oldu¤u, PEG-IFN-α+ ribavirin grubunda TSBY, TSVY ve KY oranlar›n›n daha yüksek oldu¤u, ancak bu farklar›n istatistiksel olarak anlaml› olmad›¤› tespit edil- mifltir. Bu sonuçlara göre, hasta memnuniyeti ve uyumu da gözönüne al›n›rsa, PEG-IFN’nin tercih edilmesi uygun olacakt›r.
Anahtar Kelimeler: Kronik hepatit C, interferon alfa, pegile interferon alfa, ribavirin.
SUMMARY
The Effectivity of Combination of Standard Interferon-α+ Ribavirin and Pegylated Interferon-α+ Ribavirin Therapy in Patients with Chronic Hepatitis C
This study was done in order to evaluate the effectivity of combination therapy of standard interferon alpha (IFN-α) + ribavirin and pegylated IFN-alpha (PEG-IFN-α) + ribavirin in patients with chronic hepatitis C between 2003-2005 years in our clinic. Totally 52 patients were included in the study. In the combination treatment protocols, standard IFN-α2a or 2b plus ribavirin was given in 35 patients (group I) and PEG-IFN-αplus ribavirin in 17 patients (group II). Duration of treatment was 12 months. Rate of biochemical and virological responses at the end of the therapy and sustained response were 66.6%, 78.7%, 57.7% in group I and 71.4%, 85%, 66.7% in group II, respectively. In conclusion, treatment protocols was effective in both groups and the rate of biochemical and virologic responses at the end of the therapy and sustained response were higher in group II than group I but the differences between groups were not significant. In according to the results of this study; PEG-IFN should be preferred to standard IFN-α.
Key Words: Chronic hepatitis C, interferon alpha, pegylated interferon alpha, ribavirin.
G‹R‹fi
Kronik hepatit C (KHC) infeksiyonu, dünyadaki kronik karaci¤er hastal›¤›n›n önemli bir sebebi, karaci¤er transplantasyonunun ise en önemli en- dikasyonlar›ndan biridir (1,2). ‹nterferon-alfa (IFN-α), 10 y›ldan daha uzun bir süredir KHC in- feksiyonunun standart tedavisinde yer alm›flt›r.
IFN-α’n›n tedavideki etkinli¤i, klerensinin h›zl› ve yar› ömrünün k›sa olmas› nedeniyle s›n›rl› olmufl- tur. Bu nedenle IFN’lerin pegile formlar› gelifltiril- mifltir (3). Bu çal›flma; standart IFN-α+ ribavirin kombinasyonu ile PEG-IFN-α+ ribavirin kombinas- yonunun KHC infeksiyonundaki etkinli¤inin arafl- t›r›lmas› amac›yla yap›lm›flt›r.
MATERYAL ve METOD
Çal›flma 2003-2005 y›llar› aras›nda klini¤imizde yap›ld›. Çal›flmaya, anti-HCV’si ve polimeraz zin- cir reaksiyonu (PCR) ile HCV-RNA’s› pozitif, alanin aminotransferaz (ALT) düzeyi normalin üst s›n›r›ndan en az 1.5 kat yüksek, histopatolojik olarak kronik hepatit tan›s› alm›fl 52 (29 kad›n, 23 erkek) hasta al›nd›. Malign hastal›¤› olan, alkol- ilaç ba¤›ml›l›¤› bulunan, ciddi depresyon ve kar- diyak sorunu olan, antinükleer antikor (ANA) po- zitifli¤i, anti-HIV ve HBsAg pozitifli¤i veya gebeli-
¤i olan hastalar çal›flma d›fl› b›rak›ld›. Yafllar› 21- 63 aras›nda de¤iflen (ortalama 43.9 ± 9.6) 35 has- taya IFN-α2a (Roferon A-Roche-Basel, ‹sviçre) ve- ya 2b (Intron A- Schering Plough, ‹rlanda) haftada üç gün, günde 4.5 veya 5 MU, subkütan (SC) ve 800-1200 mg/gün ribavirin (Rebetol-Schering-Las Piedras, Puerto Rico), yafllar› 28-60 aras›nda de¤i- flen (ortalama 43.4 ± 9.1) 17 hastaya ise PEG-IFN- α-2b (Pegintron-Schering Plough, ‹rlanda) 1.5 µg/kg dozunda, haftada bir kez SC ve 800-1200 mg/gün ribavirin (Rebetol-Schering-Las Piedras, Puerto Rico) 12 ay boyunca verildi.
Tedaviye Yan›t Kriterleri (3,4,7).
Erken virolojik yan›t (EVY): Üçüncü ayda HCV- RNA’n›n PCR ile negatif saptanmas›.
Tedavi sonu biyokimyasal yan›t (TSBY): Tedavi so- nunda ALT düzeyinin normal s›n›rlar içinde olmas›.
Tedavi sonu virolojik yan›t (TSVY): Tedavi so- nunda HCV-RNA de¤erinin PCR ile negatif olmas›.
Kal›c› yan›t (KY): Tedavi kesildikten alt› ay sonra virolojik yan›t›n devam etmesi.
‹statistiksel De¤erlendirme
Bulgular›n de¤erlendirilmesinde ki-kare testi ve Student t-testi kullan›lm›flt›r. p< 0.05 anlaml› ka- bul edilmifltir.
BULGULAR
Kronolojik yafl, grup I’de 43.9 ± 9.6 y›l iken grup II’de 43.4 ± 9.1 y›l idi. Histolojik aktivite indeksi (HA‹), grup I’de 7.7 ± 3.4 ve grup II’de 9.2 ± 2.7; fib- rozis, grup I’de 1.63 ± 1.2 ve grup II’de 1.73 ± 1.4 idi. Grup I’de bafllang›ç ALT düzeyi 95.34 ± 67.5 IU/L iken, grup II’de 107 ± 77.5 IU/L olarak bulun- du. Her iki grup aras›nda yafl, HA‹, fibrozis ve bafl- lang›ç ALT de¤erleri aç›s›ndan anlaml› farkl›l›k saptanmad› [(p> 0.005), (Tablo 1)].
Grup I ve II tedavi öncesi ve sonras› ALT de¤erle- ri aç›s›ndan karfl›laflt›r›ld›¤›nda her iki grupta da tedavi sonras›nda ALT de¤erlerinde tedavi önce- si de¤erlere göre anlaml› azalma oldu¤u saptand›
(p< 0.001). Grup I ve II karfl›laflt›r›ld›¤›nda ise te- davi öncesi ve sonras› ALT de¤erleri aç›s›ndan fark olmad›¤› görüldü [(p> 0.05), (Tablo 2)].
Grup I’deki 35 (18 kad›n, 17 erkek) hastadan biri- nin tedavisi lökopeni, trombositopeni ve prot- rombin zaman›ndaki ileri derecede uzama nede- niyle beflinci günde kesildi. EVY (%82.3) elde edi- len 28 hastadan biri tedavisini üçüncü ay›n so- nunda kendi iste¤i ile b›rakt›. Tedaviye devam eden 27 hastada TSBY %66.6, TSVY %78.7, KY
%57.7 olarak saptand›.
Grup II’deki 17 (11 kad›n, 6 erkek) hastan›n 14 (%82.3)’ünden EVY al›nd›. Yan›t veren 14 hastan›n üçünde tedavi çeflitli nedenlerle (hipertiroidi, dep- resyon, tedaviyi tolere edememe) üçüncü ay›n so- nunda kesildi. Tedaviye devam eden 11 hastada TSBY %71.4 , TSVY %85, KY %66.7 olarak saptand›.
Her iki grup EVY, TSBY, TSVY ve KY oranlar› aç›- s›ndan karfl›laflt›r›ld›. TSVY oranlar›n›n grup II’de daha yüksek oldu¤u görüldü. Ancak her iki grup karfl›laflt›r›ld›¤›nda tedaviye yan›t oran› aç›s›n- dan anlaml› fark saptanmad› (p> 0.05). Tablo 3’te hastalar›n tedaviye yan›t oranlar› verilmifltir.
TARTIfiMA
KHC’li hastalar›n tedavisindeki as›l amaç, hepatik fibrozis geliflimini önlemek ve kal›c› virolojik ya- n›t› sa¤lamakt›r. Bu amaçla tedavide öncelikle IFN-α + ribavirin, daha sonra ise PEG-IFN-α+ riba- virin kombinasyonlar› kullan›lm›flt›r.
1998 y›l›nda yap›lan iki büyük çal›flma ile kronik HCV infeksiyonlar›nda IFN-α + ribavirin kombi- nasyon tedavisi onay alm›flt›r (4,5). Poynard ve arkadafllar›n›n çal›flmas›nda 48 hafta süreyle IFN + ribavirin verilen 505 hastada TSY %51, KY %41, nüks %21 oran›nda izlenmifltir (5).
Özgünefl N ve ark.
Yine 1998 y›l›nda nükslü 345 hasta içeren çok merkezli bir çal›flmada, alt› ayl›k IFN-α2b + ribavi- rin kombine tedavisiyle TSY %82, KY %49 olarak bulunmufltur (6).
Bal›k ve Memiko¤lu’nun yapt›¤› IFN + ribavirin te- davisinin alt› ay süresince uyguland›¤› bir çal›fl- mada KY %86.4 oran›nda bulunmufltur (7).
Leblebicio¤lu ve arkadafllar›n›n 74 hepatit B ve C infeksiyonu olan hastada IFN tedavisine yan›tlar›
de¤erlendirdikleri çal›flmada KHC’li hastalarda 12 ay sonunda TSVY %65.3, TSBY %46.1, KY %26.9 oranlar›nda bulunmufltur (8).
Akkufl ve arkadafllar› IFN monoterapisi ile IFN + ribavirin kombinasyon tedavisini karfl›laflt›rd›kla-
r› çal›flmada IFN + ribavirin tedavi grubunda KY
%57.1 bulmufllard›r (9).
Fried ve arkadafllar›n›n yapt›¤› bir çal›flmada PEG-IFN-α + ribavirin verilen grupta KY oran›
%56, IFN-α+ ribavirin verilen grupta ise %45 bu- lunmufltur (10). Manns ve arkadafllar›n›n bir ça- l›flmas›nda ise PEG-IFN-α+ ribavirin verilen grup- ta KY oran› %54, IFN-α+ ribavirin verilen grupta ise %47 bulunmufltur. Genotip 2 ve 3’te tüm teda- vi gruplar›nda KY %80’e ulaflm›flt›r (11).
Bu çal›flmada, IFN-α + ribavirin tedavisinde KY oranlar›n›n çok-merkezli iki çal›flma ve Akkufl’un çal›flmalar› ile PEG-IFN-α+ ribavirin tedavisindeki KY oran›n›n da literatürdeki di¤er çal›flmalarla uyumlu oldu¤u görülmüfltür.
Kronik Hepatit C’li Hastalarda Standart ‹nterferon-α + Ribavirin Kombinasyonu ile Pegile-‹nterferon-α + Ribavirin Kombinasyon Tedavilerinin Etkinli¤i
Tablo 1. Vakalar›n karakteristik özellikleri ve bafllang›ç histopatolojik bulgular›.
Grup I Grup II p
Cinsiyet
(kadın/erkek) 18/17 11/6
Yaş 43.9 ± 9.6 43.4 ± 9.1 AD*
HAİ 7.7 ± 3.4 9.2 ± 2.7 AD
Fibrozis 1.63 ± 1.2 1.73 ± 1.4 AD
Başlangıç ALT 95.34 ± 67.5 107 ± 77.5 AD
*AD: Anlamlı değil, p> 0.05, HAİ: Histolojik aktivite indeksi, ALT: Alanin aminotransferaz.
Tablo 2. Tedavi öncesi ve tedavi sonras› ALT düzeyleri.
Tedavi öncesi ALT Tedavi sonrası ALT
n (IU/L) (IU/L) p
Grup I
(IFN-α + ribavirin) 35 95.34 ± 67.5 58.44 ± 14.2 < 0.001
Grup II
(PEG-IFN + ribavirin) 17 107 ± 77.5 47.21 ± 56.6 < 0.01
p AD* AD
*AD: Anlamlı değil.
Tablo 3. Kronik HCV hastalar›n›n tedaviye yan›t oranlar›.
Erken virolojik Tedavi sonu Tedavi sonu
yanıt biyokimyasal yanıt virolojik yanıt Kalıcı yanıt Grup I
(IFN-α + ribavirin) %82.3 %66.6 %78.7 %57.7
Grup II
(PEG-IFN + ribavirin) %82.3 %71.4 %85 %66.7
Bu çal›flmada tedaviye yan›t› etkileyebilecek yafl, HA‹, fibrozis ve bafllang›ç ALT de¤erleri gibi de-
¤iflkenler aç›s›ndan grup I ve II aras›nda denge ya- kalanm›flt›r. Bu da grup I ve II’nin tedavi yan›tlar›- n› optimal flekilde de¤erlendirmemizi sa¤lam›flt›r.
Literatürdeki çal›flmalarla uygun olarak grup II’de tedavi yan›tlar› grup I’e göre daha yüksek bulun- mufltur. Ancak istatistiksel olarak anlaml›l›k sap- tanmam›fl olmas› hasta say›s›n›n azl›¤›na ba¤la- nabilir. Genotip 1’in ülkemizde %98 oranlar›nda bask›n olarak bulundu¤u ve bunlar›n büyük ço-
¤unlu¤unun genotip 1b oldu¤u bilindi¤inden ge- notiplendirme yap›lmam›flt›r (12,13). Çal›flmaya al›nan hastalar›n tedavisi genotip 1’de önerildi¤i gibi bir y›la tamamlanm›flt›r. Uzun süreli tedavi- nin de tedavi yan›t oranlar›m›z› artt›ran önemli bir faktör oldu¤u sonucuna var›lm›flt›r.
Standart IFN-α+ ribavirin ile PEG-IFN-α+ ribavirin kombinasyon tedavilerini karfl›laflt›rd›¤›m›z çal›fl- mam›zda TSBY, TSVY ve KY oranlar› PEG-IFN-α+ ribavirin grubunda daha yüksek bulunmufl, ancak istatistiksel olarak anlaml›l›k saptanmam›flt›r. Bu- gün için PEG-IFN, standart IFN’ye göre daha kolay tolere edilebilmesi, haftada bir uygulanmas›, da- ha sabit bir kan düzeyi oluflturmas› nedeniyle ter- cih edilen IFN formudur (14). Günümüzde PEG- IFN-α + ribavirin kombinasyon tedavisi KHC in- feksiyonunun tedavisinde ilk seçenek olarak kul- lan›lmaktad›r. Ancak çal›flmam›zda da görüldü¤ü gibi hastalar›n %35’lik bir bölümünde kal›c› yan›t sa¤lanamamaktad›r. Ayr›ca, bu hastalar›n uzun dönemde nüks oranlar› aç›s›ndan de¤erlendirilme- leri gerekmektedir. Sonuç olarak, KHC tedavisinde standart IFN yerine PEG-IFN tercih edilmelidir.
KAYNAKLAR
1. Alter MJ, Kruszon-Moran D, Nainan OV, et al.
The prevalence of hepatitis C virus infection in the United States, 1988 through 1994. N Engl J Med 1999; 341: 556-62.
2. Detre KM, Belle SH, Lombardero M. Liver trans- plantation for chronic viral hepatitis. Viral Hepa- titis Rev 1996; 2: 219-28.
3. Grace MJ, Bordens RW, Cutler DL. Peginterfe- rons for the treatment of chronic hepatitis C. He- patology Rev 2005; 2: 3-9.
4. McHutchison JG, Gordon SC, Schiff ER, et al. In- terferon alfa-2b alone or in combination with riba- virin as initial treatment for chronic hepatitis C.
Hepatitis Interventional Therapy Group. N Engl J Med 1998; 339: 1458-92.
5. Poynard T, Marcellin P, Lee SS, et al. Randomised trial of interferon-α2b plus ribavirin for 48 weeks or for 24 weeks versus interferon-α2b plus place- bo for 48 weeks for treatment of chronic infection with hepatitis C virus. Hepatitis Interventional The- rapy Group (IHIT). Lancet 1998; 352: 1426-32.
6. Davis G, Esteban-Mur R, Rustgi V, et al. Interfe- ron-alfa2b or in combination with ribavirin for the treatment of relapse of chronic hepatitis C. N Engl J Med 1998; 339: 1493-9.
7. Bal›k İ, Memikoğlu O. Kronik hepatit C’li hasta- larda interferon alfa 2b-ribavirin kombinasyon te- davisi. Viral Hepatit Dergisi 2001; 7: 360-3.
8. Leblebicioğlu H, Sünbül M, Ayd›n K ve ark. Kro- nik hepatit B ve kronik hepatit C hastalar›nda in- terferon tedavisine yan›t›n değerlendirilmesi. Flo- ra 2001; 6: 159-63.
9. Akkuş M, Sünbül M, Esen Ş, Eroğlu C, Leblebici- oğlu H. Kronik hepatit C infeksiyonunda antiviral tedavinin değerlendirilmesi. Viral Hepatit Dergisi 2004; 9: 12-7.
10. Fried MW, Shiffman ML, Reddy KR, et al. Pegin- terferon alfa-2a plus ribavirin for chronic hepatitis C virus infection. N Engl J Med 2002; 347: 975-82.
11. Manns MP, McHutchison JG, Gordon SC, et al.
Peginterferon alfa-2b plus ribavirin compared with interferon alfa-2b plus ribavirin for initial treatment of chronic hepatitis C: A randomised tri- al. Lancet 2001; 358: 958-65.
12. Türkoğlu S. HCV enfeksiyonu: Viroloji ve seroloji.
K›l›çturgay K, Badur S (editörler). Viral Hepatit 2001. 1. Bask›. İstanbul: Deniz Ofset, 2001: 182-92.
13. Sönmez E, Taşyaran MA, K›z›lkaya N ve ark. He- patit C virüsü (HCV) ile infekte 59 hastada HCV genotiplerinin dağ›l›m›. Flora 1996; 1: 92-5.
14. Glue P, Fang JW, Rouzier-Panis R, et al. Pegyla- ted interferon alfa-2b: Pharmacokinetics, pharma- codynamics, safety and preliminary efficacy data.
Clin Pharmacol Ther 2000; 68: 556-67.
YAZIfiMA ADRES‹
Dr. Fatma SARGIN
SB Göztepe E¤itim ve Araflt›rma Hastanesi
‹nfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Klini¤i
‹STANBUL
e-mail: [email protected] Özgünefl N ve ark.
Kronik Hepatit B ‹nfeksiyonunda Antiviral Tedavinin De¤erlendirilmesi #
Özgür GÜNAL, Kenan HIZEL, Özlem GÜZEL, Murat D‹ZBAY, Fatma ULUTAN, Dilek ARMAN
Gazi Üniversitesi T›p Fakültesi, ‹nfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal›, ANKARA
ÖZET
Kronik hepatit B (KHB) infeksiyonu tedavisinde interferon (IFN) ve nükleozid analoglar› olan lamivudin (LAM) ve adefovir (ADV) kullan›lmaktad›r. Bu çal›flmada, hepatit B virüsü (HBV)’ne ba¤l› kronik hepatit tan›s›yla en az bir y›l tedavi alan hastalar›n virolojik yan›tlar› de¤erlendirilmifltir. Çal›flmaya 42 (35 erkek, 7 kad›n) hasta al›nm›flt›r.
Bu hastalar›n 17 (%40.5)’si HBeAg pozitif, 25 (%59.5)’i HBeAg negatif idi. HBeAg pozitif 17 hastan›n alt›s› IFN, alt›s› LAM, biri IFN + LAM, dördü ADV tedavisi kullanm›flt›r. On ikinci ayda HBV-DNA’s› negatifleflen hasta say›lar›
s›ras›yla 4, 3, 0 ve 1 olarak bulunmufltur. HBeAg negatif 25 hastan›n alt›s› IFN, 10’u LAM, üçü IFN + LAM ve alt›s›
ADV tedavisi kullanm›flt›r. On ikinci ayda HBV-DNA’s› negatifleflen hasta say›lar› s›ras›yla 5, 10, 3 ve 6 olarak bu- lunmufltur. Sonuç olarak, tedavi sonuçlar›na bak›ld›¤›nda kullan›lan tedavi seçenekleri aras›nda hasta say›s› az ol- makla birlikte anlaml› bir fark olmad›¤›, IFN ve oral antivirallerin 12. ay›n sonunda benzer yan›t oran› verdi¤i göz- lenmifl, kronik hepatitli hastalarda tedavi karar›n›n bireysel temelde ele al›nmas› gerekti¤i düflünülmüfltür.
Anahtar Kelimeler: Kronik hepatit B, tedavi, interferon, lamivudin, adefovir.
SUMMARY
The Evaluation of Antiviral Therapy in Chronic Hepatitis B
Currently, interferon (IFN) and nucleoside analogues (lamivudin-LAM and adefovir-ADV) are used in the treatment of chronic hepatitis B infection. In this study; virologial responses of the patients who have taken at least one year treatment because of chronic hepatitis B were evaluated. Fourty-two patients (35 male, 7 female) were involved in this study. Of these patients, 17 (40.5%) were HBeAg positive, 25 (59.5%) were HBeAg negative. Of 17 HBeAg po- sitive patients; six of them were treated with IFN, six with LAM, one with IFN + LAM, and four with ADV. On 12th month, the rate of negative HBV-DNA levels of these patients were found as 66%, 50%, 0%, 25%, respectively. Of 25 HBeAg negative patients; six of them were treated with IFN, 10 with LAM, three with IFN + LAM, and six with ADV.
On 12thmonth, the rate of negative HBV-DNA levels of these patients were found as 83%, 100%, 10%, 100%, res- pectively. In conclusion, although the number of the patients in the study is low, there was not significantly diffe- rence among the treatment options used. Similar therapeutic responses were observed with both IFN and oral an- tiviral agents at the end of one year. Adverse effects of IFN, and some conditions such as uncertainty of duration of
G‹R‹fi
Kronik hepatit B (KHB) infeksiyonu siroz, hepato- selüler karsinom (HSK) ve ölüme yol açan önemli bir hastal›kt›r. Dünya nüfusunun %5’i hepatit B vi- rüsü (HBV) tafl›y›c›s›d›r ve KHB infeksiyonu Dün- ya Sa¤l›k Örgütü (DSÖ) taraf›ndan ölüm nedenleri aras›nda dokuzuncu s›rada gösterilmektedir (1).
Asya, Afrika ve Pasifik k›y›lar›nda HBV’ye ba¤l›
hastal›klar en önemli üç ölüm nedeninden biridir (2). Ülkemizde toplumun genelinde yap›lan tara- malarda HBsAg pozitifli¤i %1.7-21 aras›nda bulun- mufltur (3). Yine ülkemizde yap›lan çal›flmalarda, en yüksek oranda (%8.6) kronik HBV infeksiyonu 40-59 yafl aras› erkeklerde görülmüfltür (4).
Virüsün moleküler yap›s›n›n çözülmesiyle tedavi alan›nda son y›llarda önemli aflamalar kaydedil- mifltir (5). Tedavide amaç viral replikasyonun bask›lanmas›, siroz ve HSK gibi komplikasyonlar geliflmeden önce karaci¤er hastal›¤›nda remisyon sa¤lanmas›d›r. KHB tedavisinde interferon (IFN) ve nükleozid analoglar› olan lamivudin (LAM) ve adefovir (ADV) kullan›lmaktad›r (6). Önümüzdeki y›llarda tenofovir ve entekavir gibi yeni nükleozid analoglar›n›n da kullan›lmaya bafllanmas›yla te- davi seçeneklerinin artaca¤› düflünülmektedir.
Bu çal›flmada, HBV’ye ba¤l› kronik hepatit tan›- s›yla en az bir y›l tedavi alan hastalar›n virolojik yan›tlar› de¤erlendirilmifltir.
MATERYAL ve METOD
Çal›flmada alt› ay süresince HBsAg pozitif, alanin aminotransferaz (ALT) düzeyi normalin üst s›n›-
r›ndan en az 1.5 kat yüksek, polimeraz zincir re- aksiyonu (PCR) ile HBV-DNA pozitif (HBeAg pozi- tiflerde > 100.000 kopya/mL, HBeAg negatiflerde
> 10.000 kopya/mL) olan ve histopatolojik olarak kronik aktif hepatit tan›s› alan hastalar geriye dö- nük olarak de¤erlendirildi.
Hastalar bir y›l boyunca tek bafl›na IFN (9 MU haf- tada üç kez), IFN (9 MU haftada üç kez) ile LAM (100 mg/gün) birlikte, tek bafl›na LAM (100 mg/gün) veya ADV (10 mg/gün) tedavisi ald›. Has- talar›n ald›klar› tedavinin üçüncü ve 12. ay›ndaki viral yan›tlar› de¤erlendirildi. IFN tedavisi alan hastalar›n tedavisi 12. ayda sonland›r›ld› ve tedavi bitiminden alt› ay sonraki (kal›c› yan›t) HBV-DNA yan›tlar› kaydedildi. ADV ve LAM alan hastalarda ise tedaviye 12. aydan sonra da devam edildi.
BULGULAR
Kronik aktif hepatit tan›s› alan 42 [35 (%83) erkek, 7 (%17) kad›n] hastan›n yafl ortalamas› 33.5 (yafl aral›¤› 18-62) idi. Bu hastalar›n 17 (%40.5)’si HBe- Ag pozitif, 25 (%59.5)’i HBeAg negatif idi. Hastala- r›n hastal›k süreleri ve aile öyküleri hakk›nda gü- venilir bilgilere ulafl›lamam›flt›r. Hastalar›n altta yatan ek bir hastal›klar› ve alkol kullan›m öyküle- ri ise bulunmamaktad›r.
HBeAg pozitif 17 hastan›n alt›s› IFN, alt›s› LAM, bi- ri IFN + LAM, dördü ADV tedavisi alm›flt›. On ikin- ci ayda HBV-DNA’s› negatifleflen hasta say›lar› s›- ras›yla 4, 3, 0 ve 1 olarak bulunmufltur. Bu hastala- r›n HBV-DNA negatifleflme say›lar› ve tedavi sonu biyokimyasal yan›tlar› Tablo 1’de görülmektedir.
Günal Ö ve ark.
Tablo 1. HBeAg pozitif hastalarda HBV-DNA negatifleflme say›lar› ve biyokimyasal yan›tlar.
Viral yanıt Biyokimyasal yanıt
Kalıcı yanıt*
Tedavi Hasta sayısı 3. ay 12. ay (Tedavi sonu 6. ay) 12. ay (Tedavi sonu 6. ay)*
IFN 6 4 4 4 3 2
LAM 6 2 3 - 4 -
IFN + LAM 1 0 0 0 0 0
ADV 4 1 1 - 1 -
* IFN için.
antiviral treatment and development of resistance led us to consider that the decision of treatment in patients with chronic hepatitis had to be chosen on individuals base.
Key Words: Chronic hepatitis B, treatment, interferon, lamivudine, adefovir.
#Bu çal›flma, VIII. Ulusal Viral Hepatit Kongresi (2-5 Eylül 2006, Antalya)’nde poster olarak sunulmufltur.
HBeAg pozitif hastalar›n üçünde IFN ve IFN + LAM tedavileri sonras›nda relaps geliflmesi üzerine ADV tedavisi bafllanm›flt›r. Bu hastalar›n ikisinde ADV tedavisine klinik yan›t al›nm›fl iken, bir has- tada ADV tedavisine yan›t al›namam›fl ve tedavisi kesilmifltir. Bafllang›ç tedavisi olarak ADV baflla- nan bir hastada ise 12. ayda viral yan›t al›namaz- ken, tedavinin 18. ay›nda viral yan›t al›nm›fl ve te- davisine devam edilmifltir.
HBeAg negatif 25 hastan›n alt›s› IFN, 10’u LAM, üçü IFN + LAM ve alt›s› ADV tedavisi kullanm›flt›r.
On ikinci ayda HBV-DNA’s› negatifleflen hasta sa- y›lar› s›ras›yla 5, 10, 3 ve 6 olarak bulunmufltur.
Bu hastalar›n HBV-DNA negatifleflme say›lar› ve tedavi sonu biyokimyasal yan›tlar› Tablo 2’de görülmektedir.
HBeAg negatif hastalar›n birinde IFN sonras› kal›- c› yan›t al›namam›fl, tedavisi IFN + LAM olarak dü- zenlenmifl ve viral yan›t al›nm›flt›r. Bir hastada ise IFN + LAM tedavisi sonras› relaps geliflmesi nede- niyle ADV tedavisine geçilmifl ve viral yan›t al›n- m›flt›r. Bu hasta da ADV kullanan hastalar aras›n- da çal›flmaya dahil edilmifltir.
Tedavi sonunda HBeAg pozitif hastalardan IFN kullanan iki hastada, LAM kullanan iki hastada ve ADV kullanan iki hastada HBeAg serokonversiyo- nu gözlenmifltir. Tedavi sonunda HBsAg serokon- versiyonu veya negatifleflmesi hiçbir hastada tes- pit edilmemifltir.
‹laç yan etkilerine bak›ld›¤›nda, tek bafl›na IFN ya da IFN içeren kombinasyon tedavisi alan hasta- larda en s›k s›ras›yla; halsizlik, lökopeni, miyalji, kafl›nt›, ifltahs›zl›k, bulant›, saç dökülmesi, atefl, libido kayb› ve oral aft olarak saptanm›flt›r. Oral antiviral kullanan hastalarda ise; halsizlik, ifltah- s›zl›k, miyalji ve kilo kayb› gibi yan etkiler saptan- m›flt›r. Hastalardaki yan etkiler ve görülme s›kl›k- lar› Tablo 3’te görülmektedir.
TARTIfiMA
Akdeniz ülkelerinde s›k rastlanan prekor mutant kronik HBV infeksiyonlar›nda anti-HBe varl›¤›na karfl›n viral replikasyon ve karaci¤er hasar› de- vam etmektedir. Prekor mutant kronik HBV gelifl- mesine katk›da bulunan olas› faktörler; HBV’nin vertikal bulaflmas›, infeksiyon süresinin uzun ol- mas› ve cinsiyetin erkek olmas›d›r (7). Bizim ça- l›flmam›zda da ülkemizin co¤rafi konumuna uy- gun olarak prekor mutantlar daha s›k saptanm›fl- t›r. Toplam hasta say›m›z›n 17 (%40.5)’sini HBeAg pozitif, 25 (%59.5)’ini HBeAg negatif olgular olufl- turmaktayd›. Tedaviye yan›tlar› farkl› olabilece-
¤inden, her iki grubu ayr› de¤erlendirmeyi uygun gördük. Ülkemizden bildirilen çal›flmalara benzer, ancak yurt d›fl› çal›flmalardan farkl› olarak, çal›fl- mam›zda HBeAg negatif hastalardaki tedavi yan›t›
Kronik Hepatit B ‹nfeksiyonunda Antiviral Tedavinin De¤erlendirilmesi
Tablo 2. HBeAg negatif hastalarda HBV-DNA negatifleflme say›lar› ve biyokimyasal yan›tlar.
Viral yanıt Biyokimyasal yanıt
Kalıcı yanıt*
Tedavi Hasta sayısı 3. ay 12. ay (Tedavi sonu 6. ay) 12. ay (Tedavi sonu 6. ay)*
IFN 6 6 5 5 3 2
LAM 10 7 10 - 7 -
IFN + LAM 3 3 3 2 3 2
ADV 6 5 6 - 2 -
* IFN için.
Tablo 3. Hastalardaki yan etkiler ve görülme s›kl›¤›.
Görülme sıklığı Yan etki IFN (16) Oral antiviral (26)
Halsizlik 8 5
Lökopeni 5 -
Kaşıntı 4 -
Miyalji 4 1
İştahsızlık 3 5
Bulantı 3 -
Saç dökülmesi 3 -
Ateş 2 -
Libido azalması 1 -
Oral aft 1 -
Kilo kaybı - 1
mutant olmayanlardan (HBeAg pozitif) daha yük- sek saptanm›flt›r (8,9). Bu durum, hasta say›m›z›n az olmas› nedeniyle flüpheli karfl›lanmakla birlik- te, ülkemize özgü bir alt türün olabilece¤i uzak bir düflünce olarak akla gelebilir ve daha genifl çapl›
çal›flmalarla desteklenmesi gerekmektedir.
Günümüzde kronik viral hepatitlerin standartlafl- m›fl ve tüm dünyada kabul görmüfl tedavi flekli IFN’dir. IFN’ler vücudumuzda do¤al olarak oluflan endojen glikoproteinlerdir. Virüs infeksiyonlar›na yan›t olarak hücrelerde üretilirler. IFN-α, IFN-βve IFN-γolmak üzere üç tipi vard›r. Viral hepatitlerin tedavisinde kullan›lan, IFN-α’d›r. IFN hem RNA hem de DNA hepatit virüslerinin replikasyonunu engeller. Bu etkisini; virüsün hücreye yap›flmas›- n›, k›l›f›n› b›rakmas›n› inhibe ederek ve antiviral ürünleri hücrelere tafl›yan ribonükleaz ve prote- inleri indükleyerek gösterir (10). IFN’nin belirti- len bu etkilerine karfl›n 10 y›l› aflk›n süredir KHB hastalar›ndaki tedavi baflar›s› ancak %30-35 ora- n›nda görülmektedir (11). Ülkemizde yap›lan ça- l›flmalarda KHB infeksiyonunda IFN monoterapi- sinin sonuçlar› çok farkl›d›r. Bu çal›flmalarda te- davi sonu viral yan›t %36.4-60.4 aras›nda de¤ifl- mektedir (12). Bizim çal›flmam›zda, HBeAg pozitif ve HBeAg negatif hastalarda tedavi sonu viral ya- n›t say›lar› s›ras›yla alt› hastan›n 4 (%67)’ü ve alt›
hastan›n 5 (%83)’i olarak saptanm›flt›r. Çal›flma- m›zda sonuçlar›n daha iyi ç›kmas›n›n hasta say›s›- n›n az olmas›yla iliflkili olabilece¤i düflünülmüfltür.
LAM, bir sitozin analo¤udur. Monofosfat formu HBV-DNA’ya eklenerek zincir sentezini sonland›- r›r. IFN’den farkl› olarak, LAM tedavisi s›ras›nda HBV-DNA ve ALT azalmalar› nispeten efl zamanl›- d›r; sirotik hastalarda rahatl›kla kullan›labilir (13). Yap›lan çal›flmalarda bir y›l süreyle LAM kul- lanan hastalarda tedavi sonu yan›t oranlar› yakla- fl›k olarak %65 bulunmufltur (14). Bizim çal›flma- m›zda LAM kullanan HBeAg pozitif alt› hastan›n 3 (%50)’ünde, HBeAg negatif 10 hastan›n tamam›n- da (%100) tedavi sonu yan›t saptanm›flt›r. LAM te- davisinin uzun dönem etkinli¤i çok iyi bilinme- mekle birlikte, iki y›l veya daha uzun süreli teda- vi rejimleri daha güvenli ve yüksek yan›t oranlar›
sa¤lamaktad›r (15). Bu nedenle biz de, hastalar›- m›z›n tedavisini 12. ayda kesmeyerek devam et- tirdik. Ancak, LAM’›n uzun süre kullan›m›nda en önemli sorunlardan biri, direnç geliflimidir. Çeflit- li çal›flmalar LAM kullanan hastalar›n %8-17'sinde HBV-DNA'n›n yeniden pozitifleflti¤ini göstermek-
tedir (16,17). Direnç genellikle tedavinin alt›nc›
ay›ndan sonra geliflmektedir. Direnç, LAM kulla- nan hastalarda özellikle pol geninin YMDD moti- findeki mutasyonlar sonucu olmaktad›r (18).
LAM’a karfl› zaman içinde geliflen bu direncin önümüzdeki y›llarda bu ilac›n kullan›m›nda en büyük sorun olaca¤› aç›kt›r. Direnç sorununu afl- mak ve tedavi baflar›s›n› art›rmak amac›yla IFN ve LAM’›n birlikte kullan›m› denenmifl, ancak tekli ilaç tedavilerine bir üstünlü¤ü olmad›¤› saptan- m›flt›r (6,8). Bizim çal›flmam›zda da hasta say›s›
az olmas›na karfl›n, tek bafl›na IFN alanlarla ben- zer yan›t oranlar› gözlenmifltir. LAM tedavisi alan hasta grubumuzda bir y›ll›k tedavi sonunda di- renç geliflimi ise saptanmam›flt›r.
ADV dipivoksil, antiretroviral etkili bir revers transkriptaz inhibitörü (nükleozid)’dür. Adeno- zin monofosfat›n fosfonat nükleotid analo¤u olan ADV’nin oral etkili prodrogudur. Ba¤›rsaklardan h›zla aktif metaboliti olan ADV’ye çevrilir (13).
Hepadnavirüs, retrovirüs ve herpes virüslerinde DNA polimeraz› önemli oranda kompetetif olarak inhibe ederek DNA’n›n zincirini sonland›r›r ve vi- ral replikasyona engel olur. HBeAg pozitif kronik aktif hepatitli 515 hastada yap›lan randomize ça- l›flmada ADV 10 mg/gün, 30 mg/gün ve plasebo grubunun 48 haftal›k tedavi için karfl›laflt›r›ld›¤›
bir çal›flmada, tedavi sonu HBV-DNA negatiflefl- mesi s›ras›yla %21, %39 ve %0 olarak bildirilmifl ve plasebo grubuna göre anlaml› fark bulunmufl- tur (19). HBeAg negatif kronik aktif hepatitli 185 hastada 48 haftal›k ADV tedavisinin plasebo ile karfl›laflt›r›ld›¤› baflka bir çal›flmada ise tedavi so- nu HBV-DNA negatifli¤i %51’e karfl›l›k %0 bulun- mufl ve fark›n istatistiksel olarak anlaml› oldu¤u belirtilmifltir (20). Tedavi öncesi ALT seviyesi dü- flük, hepatik aktivite indeksi düflük ve HBV-DNA seviyesi yüksek olan hastalarda tedaviye cevap oranlar› düflük olmaktad›r (21). Çal›flmam›zda ADV tedavisi alan hastalarda, 12. ayda viral yan›t say›lar› HBeAg pozitif dört hastan›n 1 (%25)’i, HBeAg negatif alt› hastan›n tamam› (%100) olarak saptanm›flt›r. Yap›lan bir çal›flmada, HBeAg nega- tif hastalarda 144 hafta süreyle ADV kullan›m›n›n daha k›sa süreli kullan›mlara oranla daha baflar›- l› sonuçlar verdi¤i belirtilmifltir (22). Bizim çal›fl- mam›zdaki hastalarda da ADV tedavisi 12. ayda sonland›r›lmay›p sürdürülmüfltür.
Tedaviye yan›t al›namayan hastalar›n hepsi erkek olup, tedavi süresi ve ilaç dozlar›na uyum göster- dikleri gözlenmifltir. Tedavi sonuçlar›na bak›ld›- Günal Ö ve ark.
¤›nda, kullan›lan tedavi seçenekleri aras›nda has- ta say›s› az oldu¤u için istatistiksel de¤erlendir- me yap›lamamakla birlikte, farkl›l›k gözlenmemifl- tir. IFN ile LAM ve ADV’nin 12. ay›n sonunda ben- zer yan›t oran› verdi¤i gözlenmifltir. Çal›flmam›z- da LAM ve ADV kullanan hastalar›n tedavilerinin halen devam etmesi nedeniyle kal›c› viral yan›t (KVY) de¤erlendirilememifltir.
Sonuç olarak, KHB tedavisinde kullan›lan ilaçla- r›n benzer baflar› göstermesi nedeniyle tedavi ka- rar› bireysel ele al›nmal›d›r.
KAYNAKLAR
1. Taşova Y, Saltoğlu N, Erbudak Ö, Aksu HSZ. Kro- nik hepatit B infeksiyonlar›nda interferon tedavisi.
Viral Hepatit Dergisi 1998; 1: 46-50.
2. Curry MP, Chopra S. Acut viral hepatitis. In:
Mandell GL, Bennett JE, Dolin R, (eds). Principles and Practice of Infectious Diseases. 6thed. Phila- delphia: Churchill Livingstone, 2005: 1426-41.
3. Taşyaran M. HBV infeksiyonu epidemiyolojisi. Te- keli E, Bal›k İ (editörler). Viral Hepatit Dergisi 2003: 121-8.
4. Kaygusuz S, K›l›ç D, Ayaşl›oğlu E ve ark. K›r›kka- le’de yaşa ve cinsiyete göre HAV, HBV ve HCV se- ropozitiflik sonuçlar›. Viral Hepatit Dergisi 2003;
8: 160-5.
5. Badur S, Akgün A. Diagnosis of hepatitis B infec- tions and monitoring of treatment. J Clin Virol 2001; 21: 229-37.
6. Akkuş M, Sünbül M, Esen Ş, Eroğlu C, Leblebici- oğlu H. Kronik hepatit B infeksiyonunda antiviral tedavinin değerlendirilmesi. Viral Hepatit Dergisi 2004; 9: 5-11.
7. Hadziyannis SJ, Vassilopoulos D. Hepatitis B e antigen-negative chronic hepatitis B. Hepatology 2001; 34: 617-24.
8. Kaymakoğlu S, Donakoğlu A, Aksoy N ve ark. Na- ive anti-HBe pozitif kronik B hepatitinde tek baş›- na interferon ile interferon + lamivudin kombine tedavisinin karş›laşt›r›lmas›. 19. Ulusal Gastroen- teroloji Haftas› PB7/30. 1-6 Ekim 2002 Antalya.
9. Sünbül M, Leblebicioğlu H, Köksal İ ve ark. Pre- kor mutant ve mutant olmayan kronik hepatit B in- feksiyonlar›nda interferon tedavisine yan›t. Viral Hepatit Dergisi 2001; 2: 286-9.
10. Dianzani F, Antonelli G, Capobianchi MR. The bi- ological basis for the clinical use of interferon. J Hepatol 1990; 11: 5-10.
11. Fried MW. Therapy of chronic viral hepatitis. Med Clin North Am 1996; 80: 957-72.
12. Uygun A, Bağc› S, Erdil A ve ark. Kronik B hepa- titinde interferon tedavisi ile elde edilen sonuçlar.
17. Ulusal Gastroenteroloji Haftas› (3-8 Ekim 2000) Özet Kitapç›ğ›. Antalya, 2000; 343: 96.
13. Beş›ş›k F. Kronik B hepatit tedavisinde nükleozid analoglar›. Tabak F, Bal›k İ, Tekeli E (editörler).
Viral Hepatit 2007. İstanbul: Ohan Matbaas›, 2007; 196-205.
14. Lok AS, McMahon BJ. Chronic hepatitis B. Hepa- tology 2001; 34: 1225-41.
15. Buti M, Cotrina M, Jardi J. Two years of lamivu- dine therapy in anti-HBe-positive patients whith chronic hepatitis B. J Viral Hepat 2001; 8: 270-5.
16. Honkoop P, Niesters HG, de Man RA, Osterhaus AD, Schalm SW. Lamivudine resistance in immu- nocompetent chronic hepatitis B. Incidence and patterns. J Hepatol 1997; 26: 1393-5.
17. Aye TT, Bartholomeusz A, Shaw T, et al. Hepatitis B virus polymerase mutations during antiviral the- rapy in a patient following liver transplantation.
J Hepatol 1997; 26: 1148-53.
18. Tipples GA, Ma MM, Fischer KP, et al. Mutation in HBV RNA-dependent DNA polymerase confers resistance to lamivudine in vivo. Hepatology 1996;
24: 714-7.
19. Marcellin P, Chang TT, Lim SG, et al. Adefovir di- pivoxil for the treatment of hepatitis B e antigen- positive chronic hepatitis B. N Engl J Med 2003;
348: 808-16.
20. Hadziyannis SJ, Tassopoulos NC, Heathcote EJ, et al. Adefovir dipivoxil for the treatment of hepatitis B e antigen-negative chronic hepatitis B. N Engl J Med 2003; 348: 800-7.
21. Dusheiko G. Adefovir dipivoxil for the treatment of HBeAg-positive chronic hepatitis B: A review of the major clinical studies. J Hepatol 2003; 39: 116-23.
22. Hadziyannis SJ, Tassopoulos NC, Heathcote EJ, et al. Long-term therapy with adefovir dipivoxil for HBeAg-negative chronic hepatitis B. N Engl J Med 2005: 352: 2673-81.
YAZIfiMA ADRES‹
Dr. Özgür GÜNAL
Gazi Üniversitesi T›p Fakültesi
‹nfeksiyon Hastal›klar› ve
Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal›
ANKARA
e-mail: [email protected] Kronik Hepatit B ‹nfeksiyonunda Antiviral Tedavinin De¤erlendirilmesi
Kronik Akci¤er Hastalar›nda
Hepatit B ve C ‹nfeksiyonlar› Prevalans› ve Hastal›k Süresi ile ‹liflkisi #
fiener BARUT1, Serpil ÖCAL2, Ayfle YILMAZ2, Handan ‹NÖNÜ2, Ünal ERKORKMAZ3, Özcan AVCI4
1Gaziosmanpafla Üniversitesi T›p Fakültesi, ‹nfeksiyon Hastal›klar› ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal›,
2Gaziosmanpafla Üniversitesi T›p Fakültesi, Gö¤üs Hastal›klar› ve Tüberküloz Anabilim Dal›,
3Gaziosmanpafla Üniversitesi T›p Fakültesi, Biyoistatistik Anabilim Dal›, TOKAT,
4Amasya Devlet Hastanesi, Gö¤üs Hastal›klar› ve Tüberküloz Klini¤i, AMASYA
ÖZET
Ülkemizde hepatit B virüsü (HBV) ve hepatit C virüsü (HCV) infeksiyonlar›n›n yay›l›m›nda çeflitli t›bbi veya cerra- hi uygulamalar›n önemli yer tuttu¤u düflünülmektedir. Kronik obstrüktif akci¤er hastal›¤› (KOAH), ast›m ve inters- tisyel akci¤er hastal›¤› (‹AH) gibi uzun süreçli akci¤er hastal›¤› olan hastalar, hastaneye s›k yatt›klar› için nozoko- miyal infeksiyon etkenlerine s›kça maruz kal›rlar. Çal›flmam›zda, kronik akci¤er hastalar›ndaki hepatit B ve C in- feksiyonlar› prevalans›n› ortaya koymay›, hastal›k süresiyle hepatit B ve C infeksiyonlar› aras›ndaki iliflkiyi arafl- t›rarak s›k hastaneye yatman›n bölgemiz için bir risk faktörü olup olmad›¤›n› ortaya koymay› amaçlad›k. Çal›flma- ya kronik akci¤er hastal›¤› tan›s› alan toplam 174 hasta dahil edildi. Hastalar›n ELISA yöntemiyle [EIA (Abbott Axsym)] bak›lm›fl olan HBsAg, anti-HBs, anti-HCV test sonuçlar› ile kronik akci¤er hastal›klar›n›n kaç y›ld›r devam etti¤i geriye dönük olarak de¤erlendirildi. Kontrol grubu olarak bölgemiz kan donörleri verileri de¤erlendirildi.
Hastalar›n 100 (%57.5)’ü erkek, 74 (%42.5)’ü kad›nd›. Ortalama yafl 64.9 ± 11.5 (25-86) y›l idi. HBsAg hastalar›n
%5.7 (10/174)’sinde, anti-HBs %43.2 (73/169)’sinde ve anti-HCV de %6.7 (11/164)’sinde pozitif olarak bulundu.
Kronik akci¤er hastal›¤›n›n ortalama süresi 11.8 ± 9.1 (1-40) y›l olarak saptand›. Hastal›k süresiyle hepatit B infek- siyonu aras›nda önemli bir korelasyon saptanmazken, hastal›k süresiyle hepatit C infeksiyonu aras›nda istatistik- sel olarak önemli pozitif korelasyon bulundu (r= 0.243, p= 0.005). Ayr›ca, kronik akci¤er hastalar›nda buldu¤umuz HBsAg pozitiflik oran› kontrol grubu ile benzerlik gösterirken, HCV infeksiyonu prevalans› Türkiye ortalamas›ndan ve bölgemiz kan donörlerinde saptanan oranlardan yüksek bulunmufltur (p< 0.001). Bu sonuçlar ve hastal›k süre- si artt›kça anti-HCV pozitiflik oran›n›n artmas›, kronik akci¤er hastalar›nda nozokomiyal yolla HCV geçiflinin önemli olabilece¤ini göstermektedir.
Anahtar Kelimeler: Kronik akci¤er hastal›¤›, hepatit B virüsü, hepatit C virüsü, nozokomiyal geçifl.
Kronik Akci¤er Hastalar›nda Hepatit B ve C ‹nfeksiyonlar› Prevalans› ve Hastal›k Süresi ile ‹liflkisi
G‹R‹fi
Bugün dünyada 350 milyon kiflide kronik hepatit B virüsü (HBV) infeksiyonu 170 milyon kiflide ise hepatit C virüsü (HCV) infeksiyonu bulundu¤u tahmin edilmektedir. Bu iki virüs kronik hepatit, siroz ve bazen de hepatoselüler karsinoma (HSK)’ya yol açabilmelerinden dolay› infeksiyon etkenleri aras›nda önemli bir yer teflkil etmekte- dir. Bu etkenlerin bulafl yollar› da birbirine ben- zer ve perkütan geçifl önemli yer tutmaktad›r.
Hepatit B infeksiyonunun geçifliyle ilgili olarak 2003 Avrupa Karaci¤er Araflt›rmalar› Derne¤i (EASL) Hepatit B Konsensus Raporu’nda, ülkemi- zin de içinde bulundu¤u hepatit B’nin orta dere- cede endemik oldu¤u Akdeniz ülkeleri ve Orta Do¤u ülkelerinde perinatal, ev içi ve seksüel geçi- flin geçmiflte bafll›ca infeksiyon kaynaklar›n› olufl- turdu¤u, bugün ise intravenöz (IV) ilaç kullan›c›- lar›nda i¤nenin ortak kullan›m›, nozokomiyal ge- çifl, “tatuaj” ve “piercing” gibi uygulamalar›n bafl- l›ca HBV geçifl yollar› oldu¤u bildirilmektedir (1).
Ülkemiz araflt›rmac›lar›na göre daha çok horizon- tal ve perinatal geçiflin ön planda oldu¤u kabul edilmektedir (2,3). Ancak, hastanede veya hasta- ne d›fl›nda gerçeklefltirilen çeflitli t›bbi bak›m ve
uygulamalarla önemli düzeyde HBV geçifli olabi- lece¤i düflünülmektedir. Ülkemizden bir çal›flma- da, belirlenebilen bulafl yollar› içinde HBV geçifli- nin en s›k nedeninin (%40.4) cerrahi giriflimler ol- du¤u bildirilmifltir (4). Bir baflka çal›flmada, HBV geçiflinde yine cerrahi ve dental giriflimlerin öne- mine dikkat çekilmifltir (5). Hepatit B’nin nozoko- miyal yolla kolayca bulaflt›¤›na dair birçok kan›t bulunmakta olup, hemodiyaliz üniteleri buna iyi bir örnektir. Bununla iliflkili olarak özellikle hema- toloji-onkoloji ünitelerinde HBV’nin nozokomiyal yolla kolayca yay›ld›¤›na dair kan›tlar vard›r. Lit- vanya’da bir hastanenin pediatrik onkoloji ünite- sinde dört y›ll›k bir dönemde 106 çocu¤un HBV veya HCV ile infekte oldu¤u bildirilmifltir. Üstelik bu çal›flmada multidoz serum fizyolojik viyalleri- nin ortak kullan›m› ve personelin el hijyeninin ye- tersiz olmas› d›fl›nda bir risk faktörü belirleneme- di¤i bildirilmifltir (6).
HCV, en s›k parenteral yol ve daha az oranda da anneden bebe¤e ya da seksüel yolla bulaflabilen bir virüstür (7). Kan ve kan ürünleri transfüzyo- nu, IV ilaç kullan›m› ve hemodiyaliz, HCV bulafl›n- da önemli parenteral risk faktörlerini oluflturmak- tad›r. Günümüzde geliflmifl ülkelerde IV ilaç kulla- n›m› HCV geçiflinin %60’›ndan sorumlu iken, dün- SUMMARY
The Prevalence of Hepatitis B and C Infections in Patients with Chronic Lung Disease and Its Relation to Disease Duration
It has been suggested that medical and/or surgical procedures may have important role for transmission of hepa- titis B and hepatitis C viruses in our country. Patients who have chronic lung diseases such as chronic obstructive lung disease, asthma and interstitial pulmonary disease are frequently hospitalized and therefore frequently expo- se to nosocomial infectious agents. In this study, we aimed to determine seroprevalences of HBV and HCV in chro- nic lung diseases and also to find out whether the frequent hospitalization is a risk factor for infection by investi- gating the possible relation between disease duration and hepatitis B and C infection. A totaly 174 patients diagno- sed as chronic lung disease were included in the study. The data including HBsAg, anti-HBs, anti-HCV [EIA (Abbott Axsym)], and the duration of lung disease were collected retrospectively from the medical records of the patients.
One hundred patients (57.5%) were male and 74 patients (42.5%) were female. The seroprevalence rates were compared with those of blood donors. The mean age was 64.9 ± 11.5 years. The mean duration of chronic lung di- sease was 11.8 ± 9.1 years (range 1-40 years). HBsAg, anti-HBs and anti-HCV were found to be positive in 5.7%
(10/174), 43.2% (73/169), 6.7% (11/164), respectively. Although there was no correlation between the duration of chronic lung disease and hepatitis B infection, a statistically significant correlation between the duration of dise- ase and hepatitis C infection was determined. According to our results, the prevalence of hepatitis B infection in patients with chronic lung diseases were not different from the normal population. However the prevalence of HCV infection was higher than the mean prevalence rate of healthy Turkish people and also than the rates found in blo- od donors (p< 0.001). In addition to these findings, as the anti-HCV positivity increased with the duration of dise- ase, nosocomial transmission was thought be an important factor for HCV transmission in chronic lung diseases.
Key Words: Chronic lung disease, hepatitis B virus, hepatitis C virus, nosocomial transmission.
#Bu çal›flma, VIII. Ulusal Viral Hepatit Kongresi (2-5 Eylül 2006, Antalya)’nde poster olarak sunulmufltur.
yada HCV geçiflinde farkl› risk faktörleri ön plana ç›kabilmektedir. Bunlardan biri de hastanede ya- t›flt›r (8). Farkl› çal›flmalarda, cerrahi operasyon ve hastaneye yatma önemli risk faktörleri olarak bildirilmektedir (9,10). Ülkemizden bir çal›flmada en önemli risk faktörlerinin cerrahi giriflim ve kan transfüzyonu oldu¤u, bunun yan›nda hepatit C hastalar›n›n %11.6’s›nda uzun dönemli hastanede yat›fl öyküsünün oldu¤u bildirilmektedir (11). Ay- r›ca, hemodiyaliz ifllemi HCV infeksiyonunun no- zokomiyal geçiflinin en önemli kan›t› olarak görül- mektedir. Hemodiyaliz hastalar›nda hepatit C s›k- l›¤› artm›flt›r. Ancak hematolojik hastal›¤› veya kronik böbrek hastal›¤› olmayan, fakat hastaneye s›k yatan hasta gruplar›nda HCV s›kl›¤› ile ilgili yeterli çal›flma bulunmamaktad›r. Ast›m, kronik obstrüktif akci¤er hastal›¤› (KOAH) veya inters- tisyel akci¤er hastal›¤› (‹AH) gibi tan›s› olan has- talar s›k transfüzyon ihtiyac› göstermemekle bir- likte, s›k hastaneye yatan bir hasta grubudur. Bu çal›flmada, bu tür hastal›¤› olan kronik akci¤er hastalar›nda hepatit B ve C infeksiyonu s›kl›¤›n›
araflt›rarak hemodiyaliz d›fl›nda hastaneye yat- man›n HBV ve HCV infeksiyonlar› için bir risk fak- törü olup olmad›¤›n› ortaya koymay› amaçlad›k.
MATERYAL ve METOD Kronik akci¤er hastal›klar›;
1. KOAH, 2. Ast›m, 3. ‹AH,
4. Nefes darl›¤› olan di¤er hastal›klar
fleklinde grupland›r›larak retrospektif bir çal›flma dizayn edildi. Çal›flmaya en az bir y›l önce kronik akci¤er hastal›¤› tan›s› alm›fl olan, 1 Ocak 2005 -1 Temmuz 2006 tarihleri aras›nda Gaziosmanpafla Üniversitesi Araflt›rma ve Uygulama Hastanesi Gö¤üs Hastal›klar› Klini¤ine baflvuran 130 hasta ve Amasya Devlet Hastanesi Gö¤üs Hastal›klar›
Klini¤ine baflvuran 44 hasta olmak üzere toplam 174 hasta dahil edildi. Hastalar›n ELISA yöntemiy- le [EIA (Abbott Axsym)] bak›lm›fl olan HBsAg, an- ti-HBs ve anti-HCV test sonuçlar›, kronik akci¤er hastal›klar›n›n kaç y›ld›r devam etti¤i hastane ka- y›tlar›ndan elde edildi. Kontrol grubu olarak To- kat ve Amasya illeri kan donörlerine ait 2004 y›l›
verileri de¤erlendirmeye al›nd›.
BULGULAR
Hastalar›n 100 (%57.5)’ü erkek, 74 (%42.5)’ü de kad›nd›. Ortalama yafl 64.9 ± 11.5 (25-86) y›l idi.
Hastalar›n 116 (%66.7)’s› KOAH, 50 (%28.7)’si as- t›m ve 3 (%1.7)’ü ‹AH tan›s› alm›flt›. Nefes darl›¤›
olan di¤er hastal›klar grubunda 5 (%2.9) hasta vard›. Kronik akci¤er hastal›¤› devam süresi orta- lama 11.8 ± 9.1 (1-40) y›l idi. Hastalar›n baz› epi- demiyolojik özellikleri Tablo 1’de görülmektedir.
HBsAg hastalar›n %5.7 (10/174)’sinde, anti-HBs
%43.2 (73/169)’sinde ve anti-HCV %6.7 (11/164)’sin- de pozitif bulundu. Yüz altm›fl dokuz hastan›n 83 (%49.1)’ünde HBsAg veya anti-HBs belirteçlerin- den herhangi biri pozitif idi. Bir hastada hem HBsAg hem de anti-HCV pozitif idi. Hastalar›n HBV ve HCV belirteçlerinin cinsiyete ve hastal›k tan›lar›na göre da¤›l›m› Tablo 2’de görülmektedir.
Kontrol grubu olarak Sa¤l›k Bakanl›¤› 2004 y›l› To- kat ve Amasya illerindeki kan donörlerinin HBsAg ve anti-HCV sonuçlar› kullan›ld›. Tokat ilinde 35.561 kan donöründe HBsAg s›kl›¤› %4.7 (n= 1672), anti- HCV s›kl›¤› ise 28.856 kan donöründe %2.18 (n= 630) olarak bulunurken, Amasya ilinde HBsAg s›kl›¤›
21.109 kan donöründe %5.47 (n= 1154) ve anti-HCV s›kl›¤› 9507 kan donöründe %1.21 (n= 115) olarak bulunmufltur.
Çal›flmam›zda bulunan HBsAg pozitiflik oran› To- kat ve Amasya illerinin kan donörleri verileriyle ayr› ayr› karfl›laflt›r›ld›¤›nda istatistiksel olarak fark saptanmazken (Tokat için p= 0.52 ve Amasya için p= 0.87), anti-HCV pozitiflik oran›n›n ise To- kat ve Amasya illerinin kan donörlerindeki anti- HCV oran›ndan anlaml› derecede yüksek (her bir il için p< 0.001) oldu¤u görülmüfltür. Hastal›k sü- resiyle hepatit B infeksiyonu aras›nda bir korelas- Barut fi ve ark.
Tablo 1. Çal›flmaya al›nan hastalar›n epidemiyo- lojik özellikleri.
Parametre Sayı %
Cinsiyet
Erkek 100 57.5
Kadın 74 42.5
Tanı
KOAH 116 66.7
Astım 50 28.7
İAH 3 1.7
Diğer 5 2.9
Toplam 174
Hastalık süresi (yıl) 11.8 ± 9.1 KOAH: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı, İAH: İnterstisyel akciğer hastalığı.
