H
astane infeksiyonlar› t›p ve hemflirelik uygu- lamalar› içinde her zaman ele al›nan bir so- run olmufltur. Semmelweis (1847) hekimlerin hastalara infeksiyon bulaflt›rabileceklerini yaza- rak, öneriler getirmesine karfl›n yaflam›n› sepsise ba¤l› olarak yitirmifltir (1). Florance Nightingale hijyen ve temizlikle ilgili kural ve hükümlerle, teknik bilgi ve becerileri içeren hemflirelik kura- m›nda, fizik çevre üzerine yo¤unlaflarak hastan›n fizik çevresinden optimum düzeyde tutulmas›- n›n hastal›¤›n önlenmesi ve hastal›k h›zlar›n›n düflürülmesinde önem tafl›d›¤›n› vurgulam›fl, fi- zik çevredeki tüm olumsuzluklar› (kötü havalan- d›rma, ›s› yetersizli¤i, toz vb.) hastan›n iyileflme- sini etkileyen negatif stresörler olarak belirtmifl- tir. 1850-1900 y›llar›nda hemflireler t›bbi asepsi- nin koordinatörü olarak gelifltirdikleri ilke ve tekniklerle hastal›k epidemilerini önlemeye ça- l›flm›fllard›r (2).1948-1960 y›llar›nda hastane infeksiyonlar›- n›n çok önemli bir problem oldu¤u anlafl›lm›fl, bunu ‹ngiltere’de 1959 y›l›nda ilk kez ‹nfeksiyon Kontrol Komitesi’nin (‹KK) kuruluflu, 1962 y›l›n- da da ‹nfeksiyon Kontrol Hemflire (‹KH)’li¤i kav-
ram›n›n ortaya at›lmas› izlemifltir. Ancak 1975 y›- l›nda bile görev analizi yap›lmam›fl olan infeksi- yon kontrol hemflireleri bu görevini di¤er iflleri- ne ek olarak yürütmüfller ve tüm e¤itimlerini West Middles’da iki günlük kurslar olarak alm›fl- lard›r (3-5).
Günümüzde ‹nfeksiyon Kontrol Hemflireli¤i Derne¤i formal e¤itim programlar›n› oluflturmufl, detayl› ifl tan›mlar›n› yapm›flt›r. 1987 y›l›nda ‹n- giltere’de art›k ‹KH’nin tek görevinin infeksiyonu önlemek oldu¤u benimsenmifltir. Bölgesel sa¤l›k kurumlar›n›n hepsinde birer ‹KH görevlendiril- mifltir. Art›k hemflireler aras›nda infeksiyon kont- rolü bir kariyer seçimi olmakta ve çekicili¤ini gi- derek artt›rmaktad›r. Amerika Birleflik Devletle- ri, Atlanta Eyaleti’nde “Centers for Disease Cont- rol and Prevention” (CDC) taraf›ndan y›lda iki kez kurslar aç›lmakta, hemflireler için lisans üstü e¤itim (master vb.) veren üniversite programlar›
gelifltirilmektedir.
‹KH’li¤i hastane infeksiyonlar›n›n kontrolü için anahtar özellik tafl›yan bir görevdir. Bu ne- denle özel ve oldukça zor bir e¤itimden geçme- leri gerekmektedir (6). Bunun nedenini daha iyi anlayabilmek için ‹KH’lerin baz› özelliklerini ve önemli görevlerini gözden geçirmekte yarar var- d›r.
‹NFEKS‹YON KONTROL HEMfi‹RES‹N‹N N‹TEL‹KLER‹ (6)
‹KH, hastalarla ve sa¤l›k ekibiyle en uzun sü- reli ve yo¤un iletiflimi olan hemflirelik grubunun bir üyesidir. Hastane infeksiyonlar›n›n kontro-
Hastane ‹nfeksiyonlar›n›n Önlenmesinde
‹nfeksiyon Kontrol Hemfliresinin Rolü
Hmfl. Nimet fi‹MfiEK*, Hmfl. Nezahat EC‹O⁄LU**, Dr. Serhat ÜNAL***
* Hacettepe Üniversitesi T›p Fakültesi Eriflkin Hastanesi
‹nfeksiyon Kontrol Hemfliresi,
** Hacettepe Üniversitesi T›p Fakültesi Eriflkin Hastanesi Hemflire Müdürü,
*** Hacettepe Üniversitesi T›p Fakültesi ‹ç Hastal›klar›
Anabilim Dal› ‹nfeksiyon Hastal›klar› Ünitesi, Ankara.
İnf eksiyonları
lünde anahtar konumunda görev yapmas› nede- niyle ‹KH’nin nitelikli ve enerjik bir performans göstermesi gerekmektedir. Aksi takdirde ‹KK’n›n gösterece¤i çabalar kayba u¤rayacakt›r.
‹KH’de bulunmas› gereken nitelikler iki grup içinde s›n›fland›r›labilir:
A. Profesyonel Nitelikler:
• Ülkenin Yüksek Ö¤retim Kurulu taraf›ndan onaylanm›fl bir Hemflirelik Yüksek Okulu/Fakül- tesi mezunu olmak,
• Meslekte bir y›l (tercihen servis hemfliresi olarak) deneyime sahip olmak (lisans mezunu olan hemflirenin bulunmad›¤› yerlerde deneyim koflulu dikkate al›nmal›d›r),
• ‹nfeksiyon kontrol alan›nda uzman olmak,
• ‹KK’n›n amaçlar›n› benimsemek,
• Hastane misyonuna, politikalar›na, kalite güvenli¤ini sa¤lay›c› standartlar›na hakim olmak,
• ‹nfeksiyon kontrol programlar›n›n düzen- lenmesi, uygulanmas› ve de¤erlendirilmesi ko- nusunda yönetim becerilerini gelifltirmifl olmak, Yukar›daki niteliklere sahip birden fazla hemflirenin bulunmas› durumunda, mesleki e¤i- tim ve mesleki yeterlilik s›nav› baflar› düzeyleri ve performans de¤erlendirmeleri dikkate al›n›r.
B. Kiflisel Nitelikler:
• Liderlik yapabilme özelli¤ine sahip olmak,
• Görünüfl ve davran›fl›yla, temsil etti¤i hem- flirelik mesle¤ine örnek teflkil etmek,
• Kifliler aras› olumlu iliflkiler kurma yetene-
¤ine sahip olmak,
• ‹yi bir elefltirmen olmak ve elefltiriye aç›k bir kiflili¤e sahip olarak, önerileri yap›c› bir flekil- de de¤erlendirmek,
• Analiz yetene¤ine sahip olmak,
• Gruplaflma ve çat›flmay› önleyebilecek de- neyime sahip olmak,
• Özgüven sahibi olmak, do¤ru karar vermek, esneklik ve yans›zl›k gibi ilkelere sahip olmak,
• ‹letiflim ve haberleflme ilkelerini iyi bilmek,
• Demokratik ve otokratik bir davran›fl flekli sergileyecek yaflam ve meslek felsefesine sahip olmak,
• Sürekli dinamik bir çal›flma temposuna sa- hip olmak, entellektüel bir yap›ya sahip olarak temsil etti¤i hemflirelik personelini motive ede- bilme gücüne sahip olmak,
• Çeflitli nedenlerden dolay› ifline devams›z- l›k etmeme konusunda di¤er meslektafllar›na ör- nek olacak felsefe ve davran›fla sahip olmak,
• Hemflirelik meslek kurulufllar›nda hemflire olarak olumlu faaliyetlerde bulunmak, mesleki geliflme ve yeniliklere aç›k olmak.
‹NFEKS‹YON KONTROL HEMfi‹RELER‹N‹N E⁄‹T‹MLER‹ NASIL OLMALIDIR? (1,7,8)
Yukar›daki görevleri yerine getirebilmesi için
‹KH’leri standart e¤itimine ek olarak flu konular- da e¤itilmelidir.
1. Hemflirelik hizmetleri;
• Hastane infeksiyonlar›n›n önlenmesi,
• ‹zolasyon teknikleri,
• Asepsi ve antiseptik teknikler,
• ‹ntravenöz uygulamalarda infeksiyon kont- rolü,
• Üretral kateter uygulamada infeksiyon kontrolü,
• Dekibitus bak›m›,
• Trakeostomi bak›m› ve aspirasyonu.
2. Mikrobiyoloji;
• Mikrobiyolojiye girifl,
• Normal insan floras›,
• Önemli gram pozitif bakteriler: streptekok- lar, stafilokoklar, di¤er önemli gram pozitif bak- teriler,
• Önemli gram-negatif bakteriler: Enterobac- teriaceae, pseudomonas, klinik olarak önemli non-fermentatif bakteriler,
• Önemli anaerop bakteriler,
• Önemli mantar ve virüsler,
• Klinik mikrobiyoloji laboratuvar›n›n infeksi- yon hastal›klar› tan› ve tedavisindeki yeri
• Antibiyotik duyarl›l›k düzeylerinin tayini yöntemleri, klinik önemleri
3. Eriflkinde hastane infeksiyonlar› ve kont- rol yöntemleri;
• Hastane infeksiyonlar›n›n tan›m› ve önemi
• Endemik ve epidemik hastane infeksiyon- lar›
• Eriflkinde hastane infeksiyonlar›n›n kontro- lünde laboratuvar›n rolü,
• Antibiyotikler ve hastane infeksiyonlar›,
• Eriflkinde önemli hastane infeksiyonlar› ve önleme yöntemleri:
a. Üriner sistem infeksiyonlar›
b. Cerrahi yara infeksiyonlar›
c. Alt solunum yolu infeksiyonlar›
d. Bakteriyemiler
e. Di¤er hastane infeksiyonlar›
• Hastane personelinin hastane infeksiyonla- r›ndan korunmas›.
4. Çocuklarda hastane infeksiyonlar› ve kontrol yöntemleri;
• ‹nfeksiyon hastal›klar›n›n immünolojisi,
• Çocuklarda solunum yolu infeksiyonlar›,
• Çocuk tüberkülozu,
• Çocuklarda santral sinir sistemi infeksiyon- lar›,
• Yeni do¤an infeksiyonlar›,
• ‹mmün yetmezliklerde görülen infeksiyon- lar,
• Yenido¤an servislerinde hastane infeksi- yonlar› ve kontrolü,
• Pediatri servislerinde gastrointestinal kö- kenli hastane infeksiyonlar› ve kontrolü,
• Pediatri servislerinde viral hastane infeksi- yonlar› ve kontrolü,
• Çocuk cerrahi servislerinde hastane infeksi- yonu ve kontrolü.
5. Epidemiyoloji;
• Epidemiyolojinin temel ilke ve yöntemleri
• Bulafl›c› hastal›klar epidemiyolojisi
• Temel istatistiksel kavramlar 6. Yönetim ve denetim;
‹KH hastane personelini infeksiyonla ilgili ak- tivitelerinde denetler ve infeksiyon kontrol ku- fi
fieekkiill 11.. Hacettepe Üniversitesi Eriflkin Hastanesi Hemflirelik Hizmetleri Müdürlü¤ü Örgüt fiemas› (6) Hemflire
Müdürü
Hemflire Müdür Yard›mc›s›
Bölüm Sorumlu Vardiya / fiift Bölüm Bölüm Sorumlu Hizmet içi E¤. ‹nfeksiyon
Hemfliresi Sorumlu Sorumlu Hemfliresi Sorumlu Kontrol
(Poliklinik) Hemfliresi Hemfliresi (Ameliyathane) Hemfliresi Hemfliresi
Poliklinik Servis ve Servis Ameliyathane E¤itim Eriflkin
Sorumlu Ameliyathane Sorumlu Sorumlu Hemflireleri Hastanesi
Hemflireleri Hemflireleri Hemflireleri Hemflireleri Hemflireleri
Poliklinik Servis Ameliyathane Eriflkin
Hemflireleri Hemflireleri Hemflireleri Hastanesi
Hemflireler
rallar›n›n uygulanmas›n› sa¤lar. ‹KH afla¤›da s›ra- lanan ifllev ve sorumluluklar›n› yerine getirebil- mesi için yetkili olmak zorundad›r. Bu yetki in- feksiyon kontrol yöntemleri ve uygulamalara ilifl- kin sürekli ve etkin denetimi sa¤lar. Bu anlamda hastanelerde ‹KH’nin hemflirelik hizmetleri or- ganizasyon flemas›ndaki pozisyonu belirlenme- lidir (fiekil 1).
‹nfeksiyon kontrol progromlar›n›n amac›, has- tane infeksiyonlar›n›n önlenmesi ve en aza indi- rilmesidir. Bu amaca hastane infeksiyonlar›n›n sürekli izlenmesi ile ulafl›labilir. Bu hizmetler so- nucu elde edilen bilgiler ayn› zamanda hastane- deki hizmet içi e¤itim programlar›nda da kullan›- labilir. CDC’nin etkili sürveyans program› için önerilerden biride her 250 yatak için en az bir ta- ne tam gün çal›flan infeksiyon kontrol hemfliresi- nin bulunmas›d›r.
HASTANE ‹NFEKS‹YONLARINI TESP‹T YÖNTEMLER‹ (1,7)
• Mikrobiyoloji laboratuvar›ndaki tüm kültür sonuçlar›n›n izlenip, pozitif kültürlerin takibe al›nmas›,
• Her bir ünitedeki doktor, hemflire gözlem- lerinin günlük olarak de¤erlendirilmesi,
• Her hastaya uygulanan infeksiyon kontrol bildirim formlar›n›n ve kay›tlar›n›n de¤erlendiril- mesi,
• ‹nfeksiyon hastal›klar› konsültasyon ekibi ile ba¤lant› kurup, hastane infeksiyonu olan has- talarla ilgili bilgi al›nmas›.
Ülkemizde bu konuda Hacettepe Üniversite- si T›p Fakültesi Hastanesi öncülük etmifltir (1984). Hastane infeksiyonlar›n›n tespiti hastaya ve laboratuvara dayal› sürveyans yöntemi kulla- n›larak CDC kriterlerine göre yürütülmektedir.
‹nfeksiyon kontrol hemflireleri taraf›ndan ya- p›lan visitler sonucunda, hastalar yerinde de¤er- lendirilerek, hastane infeksiyonunun varl›¤› veya türüne karar verilir. Her ay›n sonunda kay›t edi- len infeksiyon bildirim formlar›ndan, infeksiyon- lar›n ayl›k servislere da¤›l›m›, hastane infeksi- yonlar›na neden olan mikroorganizmalar›n ser- vislere da¤›l›m›, ‹KK’ne sunulur ve tart›fl›l›r.
‹NFEKS‹YON KONTROL HEMfi‹RES‹N‹N GÖREVLER‹ (1)
• Hastaneye baflvurudan sonra ortaya ç›kan infeksiyonlar›n tipi ve say›lar›n›n bildirilmesi ve yak›n takibi,
• Her gün mikrobiyoloji laboratuvar› ile iliflki kurularak üreyen patojen mikroorganizmalar›n tespit edilmesi,
• Haftada en az iki kere ünitelerin yap›lmas›
ve bu s›rada sorumlu doktor ve hemflirelerle ilifl- ki kurarak yeni hastalar›n saptanmas›, ateflli has- talarla antibiyotik kullananlar›n tespiti,
• Sa¤l›k personelinde oluflabilecek infeksi- yonlar›n tespiti ve gerekli e¤itimin yap›lmas›,
• Bütün infeksiyon verilerinin haftada bir kez infeksiyon bölüm sorumlusu doktoru ile görüflü- lerek gözden geçirilmesi,
• Ayn› türden mikroorganizma ile iki veya da- ha çok hastada ortaya ç›kan infeksiyonlarda geri- ye dönerek kaynaklar›n araflt›r›lmas›,
• Hastaneye uygun dezenfeksiyonlar›n seçi- minde ve bu konudaki mikrobiyolojik araflt›rma- larda görev alma, eczane ile birlikte kullan›m yerlerinin tespiti, personelin bu konuda e¤itimi,
• Hastanede uyulmas› gereken izolasyon tek- niklerinin saptanmas›, gerekli malzemenin temi- ni için önerilerde bulunma,
• ‹nfeksiyon kontrolü için komitece saptanan kurallar›n ve yöntemlerin denetimi ve e¤itimi,
• Her y›l el y›kama seferberli¤inin yap›lmas›
ve konuya iliflkin e¤itim verilmesi,
• Sa¤l›k personelinin infeksiyon kontrolünde e¤itimi ve dan›flmanl›¤›.
‹KH’nin bunlar d›fl›nda hemflirelik uygulama- lar›n› gelifltirmesi, kurslara devam etmesi ve bil- gilerini sürekli yenilemesi gerekir. ‹KH, bütün bu görevlerinde hemflirelik hizmetleri departmanl›-
¤›na ba¤l› olmakla birlikte günlük sorumlulu¤u
‹KK’ya karfl›d›r.
Dün yaln›zca infeksiyon h›z›n› saptayan hem- flireler flimdi sistemik bir yaklafl›mla infeksiyonu önlemeye çal›flmakta, hemflirelik uygulamalar›- na iliflkin standartlar gelifltirip ‹KK’ya sunmakta- d›r.
KAYNAKLAR
1. Hayran M, Akal›n HE. Hastane ‹nfeksiyonlar› Sür- veyans›. In: Akal›n HE (ed). Hastane ‹nfeksiyonla- r›, 1. bask›, Ankara, Günefl Kitapevi, 1993:79-91.
2. Akal›n HE, Ifl›k F, Baykal M. Hacettepe Üniversite- si Hastaneleri’nde Hastane ‹nfeksiyonlar›. Ankem 1990;4:276-80.
3. Rowland HS, Rowland BL: Nursing Administration Handbook. Maryland: Aspen Publications, 1985.
4. Philips I. Organisation and implementation of po- licies for infection control in hospitals. In: Sabri S, Tittinsor JR, eds. Hospital Infection and its Cont- rol. 1981;25-6.
5. Wenzel K. The infection Control nurse. Nurs Clin North Am 1970;5:89-98.
6. Hemflirelik Personeli Görev Tan›mlar› Proje Rapo- ru, Sa¤l›k Bakanl›¤› Tedavi Hizmetleri Genel Mü- dürlü¤ü, Dünya Sa¤l›k Örgütü, Ankara. 1994;50-3.
7. Erbaydar S. ‹nfeksiyon kontrol komitesinin örgüt- lenme ve iflleyifli. Aktüel T›p Dergisi 1996;1(6):
407-10.
8. Worsley A. The role of the infection control nurse.
In: Tümbay E, ‹nci R (eds). The International Symposium and Wokshop on Hospital Hygiene and Hospital Infection Control. October 7-11, 1996:167-72.
YAZIfiMA ADRES‹:
Yük. Hem. Nimet fi‹MfiEK
Hacettepe Üniversitesi T›p Fakültesi Eriflkin Hastanesi
‹nfeksiyon Kontrol Hemfliresi ANKARA
