“Orman, ya¤muru çeker” düflünce-si, y›llard›r ortal›kta dolafl›yor. Üstelik, ülkemizin en yo¤un ormanlar›n›n yer ald›¤› Karadeniz bölgesinin, ayn› za-manda en çok ya¤›fl›n oldu¤u yer ol-mas›, bu düflünceyi çekici k›l›yor. Peki, ormanla ya¤›fl aras›nda nas›l bir iliflki var? “Orman bulunan bölgede daha çok ya¤›fl olur” düflüncesi, bilimsel mi? Bu konuyu büyüteç alt›na al›p, uzman görüflüne baflvuraca¤›z.
Gerçek
“Orman ya¤muru çeker mi?” soru-sunu ODTÜ Biyoloji Bölümü’nden Prof. Dr Musa Do¤an’a yönelttik.
“Ormanlar, elbette ya¤muru çek-mez. Ormanlar›n, bugünkü yeryüzün-deki yay›l›fl alanlar›na bak›ld›¤›nda farkl› iklim bölgelerinde farkl› tip or-manlar›n bulundu¤u görülüyor. Or-manlar›n nas›l flekillendi¤i zaman için-de, içinde bulunduklar› iklim taraf›n-dan belirleniyor. Ülkemiz aç›s›ntaraf›n-dan düflünecek olursak, özellikle Anado-lu’nun kuzeyinde, Karadeniz’e bakan da¤ yamaçlar›nda ormanlar yo¤un ola-rak bulunuyor. Bunun da nedeni, bu da¤ yamaçlar›n›n, devaml› kuzey gü-ney yönünde esen rüzgarlarla sürükle-nen ya¤mur bulutlar›n›n gelip yo¤un-laflt›¤› ve ya¤muru bol miktarda
b›rak-t›¤› yerler olmalar›. Ya¤murun bol ola-rak düfltü¤ü bu yerlerde yo¤un orman-lar›n olmas› da do¤al.
Ormanlar›, ya¤mur alan bölgelerle iliflkilendirirken bir yanl›fl anlamaya da yer vermemek gerekiyor. fiöyle ki: Ku-zey Anadolu’da yer alan Karadeniz bölgesi, Avrupa Sibirya iklim bölgesin-de ve yo¤un ya¤›fl al›yor. Burada buna uygun genifl yaprakl› a¤açlar›n oldu¤u ormanlar var. Ancak, kimi kurak
böl-gelerde de ormanlar›n oldu¤unu görü-yoruz. Buna, Türkiye’den örnek ver-mek gerekirse Akdeniz ve Ege bölgele-rinde yer alan ormanlardan söz edebi-liriz. Bu bölgeleri içine alan Akdeniz iklim tipi, yazlar› kurak ve s›cak, k›flla-r› ›l›man ve ya¤›fll› olmak üzere kuzey yar›mkürenin kurak iklim tipi. Burada da daha çok kurakl›¤a dayan›kl›, sedir ve k›z›lçam a¤açlar›n›n oluflturdu¤u ormanlar hakim durumda. ‹ç Anadolu bölgesine bak›ld›¤›nda, buradaki ha-kim vejetaston tipinin tamamen bozk›r oldu¤u görülüyor. Bölgede, Graminea familyas›ndan (Bu¤daygiller) çimen di-ye bildi¤imiz otlar ve yak›n akrabalar› bulunuyor. Bu arada, “‹ç Anadolu böl-gesinde orman yoktur” yan›lg›s›na da düflmemek gerekiyor. Birkaç yüz y›l öncesine bak›ld›¤›nda, bu bölgenin ka-raçam ve mefle ormanlar›yla kapl› ol-du¤unu görüyoruz. Ancak, ‹ç Anadolu bölgesi tar›ma çok uygun. Zaman için-de tar›m alan› açmak için bu ormanlar tahrip edilmifl. Temel olarak, ormanla-r›n yay›l›fllaormanla-r›n›n farkl› iklim tiplerine göre flekillendi¤ini söyleyebiliriz.” Bit-ki taksonomisti olarak yeni türleri or-taya ç›karan Musa Do¤an, son olarak “ormanlar›n do¤al miras›m›z” oldu¤u-nu ve biyolojik çeflitlilik yönünden zengin olan ülkemizde bitki türlerinin korunmas› gereklili¤ini hat›rlat›yor.
T u ¤ b a C a n 91 Haziran 2005 B‹L‹MveTEKN‹K
Gündelik Bilim
Söylenceleri
Gelecek
say›-m›zda...
M u t f a k -lar›m›zda 50 y›ld›r kullan›-lan, yap›fl-maz yüzeyle-riyle tercih et-ti¤imiz teflon tencerelerimizpolitetra-floroetilenden (PTFE) üretiliyor. PTFE, karbon atomu zincirlerinden oluflan bir polimer. Teflon tencerelerde metal kafl›k ya da çatal kullan›lma-mas› öneriliyor. Çünkü, bunlar tencerenin yüze-yini çiziyorlar. Çizilen yüzeyden yiyeceklere kan-serojen madde bulaflt›¤›na iliflkin bilgilerle
karfl›lafl›yoruz.. Gelecek say›m›zda bu konunun bilimsel yönünü araflt›raca¤›z. Sizlerin de bu konuda ne bildi¤inizi ö¤-renmek istiyoruz. Bu nedenle afla¤›da-ki oylamaya kat›l›p, bize elektronik posta ya da mektupla düflüncenizi
gönderin.
Söylencemetre
Teflon tencereler çizilince, yiye-ceklere kanserojen madde bulafl›r •Evet
• Hay›r
Elektronik posta: [email protected] Adres: TÜB‹TAK Bilim ve Teknik Dergisi Gündelik Bilim Söylenceleri Köflesi Atatürk Bul-var› No:221 06100 Kavakl›dere/Ankara
