T›p fakültelerinin anatomi laboratuvar-lar›, kap›dan ad›m›n›z› atar atmaz yo¤un bir kimyasal madde kokusuyla kucaklar sizi. Uzun masalarda yatan kahverengi vü-cutlar, ne ölümü, ne de yaflam› düflündü-rür size. Buraya ilk geliflinizse, önünüzde uzanan vücutlar›n yüzlerine merakla ba-kars›n›z. Bunlarla kendi vücudunuz ara-s›nda hiçbir benzerlik bulamazsan›z da, belki yüzlerine bakarsan›z, saçlar›n› ince-lerseniz, önünüzde yatan et y›¤›n›n›n bir zamanlar yaflad›¤›na, yedi¤ine, içti¤ine, sinemaya gitti¤ine ya da ‹brahim Tatl›ses dinleyip dinlemedi¤ine iliflkin bir ipucu yakalayabilirmiflsiniz gibi gelir size.
Çaban›z nafile. Formaldehit adl› kim-yasal maddede aylarca hatta y›llarca özen-le korunan bu vücutlarla, iyi kalite plastik modelleri aras›nda ilk bak›flta o kadar da belirgin fark bulmak olas› de¤il. Bir ana-tomi laboratuvar›ndas›n›z. Buras›, cans›z insan vücutlar›n›n formaldehite yat›r›l›p t›p e¤itimi için yads›namaz öneme sahip modeller haline getirildi¤i yerler. Kendi vücudunuzla ba¤lant› bulman›z, bu vücut-lar›n yaflamvücut-lar›n› düflünmeniz, amaçlar aras›nda de¤il.
fiimdi de yine, insan vücutlar›n›n sergi-lendi¤i bir baflka ortamday›z. Londra’da Atlantis Galerisi’nde BodyWorlds adl› sergideyiz. Bu kez saks›lara yerlefltirilmifl dev bitkiler dikkatimi-zi çekiyor. Duvardaki çerçeveleri Leonardo da Vinci’nin çizimleri
dol-le karfl›lafl›yoruz. Bir baflka bölümde, bize derisini gösteren bir kadavra ç›k›yor önü-müze. Duruflu, bak›fl› bir kadavradan çok bir heykeli and›r›yor. Bir sanat sergisi mi buras›, yoksa bir anatomi laboratuvar› m›? Bir sanatç›n›n eserine mi bak›yoruz, yoksa bir anatomi uzman›n›n örne¤ine mi? Belki her ikisine de.
Serginin yarat›c›s›, Günther von Ha-gens adl› Alman kökenli bir anatomi pro-fesörü ve 1978 y›l›nda plastiklefltirme ad› verilen yeni tekni¤i bulan kifli. Bu teknik, flu an ziyaret etti¤imiz sergiyi olas› k›lm›fl. Önceleri, anatomik incelemeler için örnek haz›rlanmas›nda tek ifle yarar yöntem, ör-ne¤i çürümeden önce formaldehite yat›r-makt›. Formaldehit, kötü kokusunun ya-n›nda, örneklerin çürümesini k›s›tl› bir sü-re için önlüyordu. Oysa plastiklefltirme, kokusuz olmas›n›n yan› s›ra örnekleri yüz-y›llarla ifade edilebilecek süreler boyunca koruyabiliyor.
Plastiklefltirme, vücut s›v›lar›n›n ve ya-¤›n silikon ya da poliester gibi polimerler-le de¤ifl tokufluna dayan›yor. ‹lk aflamada vücut ya da organlar, bir çözücüyle dolu so¤uk bir küvete yat›r›l›yor. Küvetteki çö-zücü yavafl yavafl vücut s›v›lar›n›n yerini al›yor. Örnek, bundan sonra yine çözücüy-le dolu oda s›cakl›¤›ndaki bir küvete yer-lefltiriliyor. Burada da ya¤›ndan ar›nd›r›l›-yor. Üçüncü olaraksa, polimer çözeltisin-de bekletiliyor. Dokulardaki çözücü dü-flük kaynama noktas›na sahip oldu¤un-dan, vakum alt›nda kaynat›larak buharlafl-t›r›l›yor ve vakum yard›m›yla sürekli bir biçimde polimer çözeltisinden ayr›flt›r›l›-yor. Dokulardan buharlaflan çözücünün yerini, bu kez polimer al›yor. Bu flekilde haz›rlanm›fl doku ve organlar orijinal renklerini koruyorlar. Tek bir örne¤in ha-z›rlanmas›, ortalama 1500 saat çal›flmay› gerektiriyor. Elbette at ve jokey gibi bü-yük örnekler için, bu süre çok daha uzun. Von Hagens, plastiklefltirmeyi farkl› amaçlar için de kullan›yor. Damarlara po-limer enjekte ederek, dolafl›m sisteminin yap›s›n› ortaya koyuyor. Sergide ayr›ca çok say›da kadavra dilimleri de yer al›yor. Anatomi e¤itimi için yepyeni malzeme sa¤l›yor bu kesitler. Plastiklefltirme,
yal-96 Haziran 2002 B‹L‹MveTEKN‹K
Poz Veren Kadavralar
duruyor. Formaldehit kokmuyor buras›. Ana galerinin giriflinde önünüze ilk ç›kan fley, vücutlar›n› ba¤›fllayanlar›n an›s›na haz›rlanm›fl bir an›t. Derken, gözünüze bitkilerin sa¤›na soluna serpifltirilmis vü-cutlar çarp›yor. Bu vüvü-cutlar, anatomi la-boratuvar›ndaki gibi masalar›n üzerine yat›r›lmam›fl.
Satranç oynayan bir adam›n önünde duruyoruz. Derisinin soyulmas›, kaslar›n› a盤a ç›karm›fl; omurilik çevresindeki kas-lar kald›r›lm›fl, merkezi sinir sistemini gö-rüyoruz; kafatas› aç›lm›fl, beynine bir göz at›yoruz. Sonra, yere paralel bir vücudun önünde duruyoruz. Vücut yüzmekte olan bir bayana ait.
Boylamas›na ikiye kesilmifl. Yüzerken omurili¤in ne flekil ald›¤›n›, di¤er organ-lar›m›z›n konumunu görüyoruz bu vücut-ta. Poz veren kadavralar›n en çarp›c›s›, karn›nda sekiz ayl›k bebe¤iyle hamile ka-d›na ait olan›. Bir masaya uzanm›fl, koluy-la kafas›n› destekliyor, karn›nda aç›lm›fl bir pencereden bebe¤ini görüyoruz.
Londra’daki bu sergiye yeni bir örne-¤in kat›ld›¤›n› ö¤reniyoruz. fiaha kalkm›fl at ve üzerindeki jokeyi, serginin en büyük üyeleri. Her ikisinin de akci¤erlerini görü-yoruz, kas yap›lar›n›n flafl›rt›c›
benzerli¤iy-Londra’dan Mektup
D i d e m C r o s b y
Ana rahmindeki sekiz ayl›k fetus, serginin en çok ilgi uyand›ran üyeleriydiler. 28 cm boyundaki fetus, annesinin karn›ndaki di¤er organlar› yukar› iterek kendine yer açm›fl.
n›zca anatomik incelemeler için de¤il, Von Hagens’in hayat›nda da yeni bir 盤›r açt›. Von Hagens plastiklefltirme tekni¤ini gelifltirdikten üç y›l sonra, kullan›lan poli-merleri ve cihazlar› pazarlamak üzere Bi-odur adl› flirketi açt›. 1993’teyse, Plastik-lefltirme Enstitüsü’nü kurdu. BodyWorlds adl› sergisi, ilk kez 1996’da Japonya’da ziyaretçilere kap›s›n› açt›. Burada üç y›l boyunca üç milyona yak›n ziyaretçinin u¤-rak yeri olmufl sergi. Japonya’dan Lond-ra’ya gelene kadar da dünyan›n
sekiz kentinde sekiz milyonu afl-k›n insan taraf›ndan gezilmifl.
Plastiklefltirilen her örnek, henüz hayattayken vücudun sa-hibi taraf›ndan ba¤›fllanm›fl. Bu kifliler, öldükten sonra vücutlar›-n›n t›p e¤itimi alan ve almayan kiflilerce incelenmesini kabul et-mifller. Peki, onlar› vücutlar›n› böyle bir sergiye malzeme etme-ye yönelten neydi? Von Ha-gens’a göre en yayg›n neden, gömüldükten sonra çürüyecek-lerini düflünmeleri. Kimisi
cena-den korkmuyorum”. “Ben kendi vücudu-mu hor kulland›m, ama vücudum kendini yeniledi ve ifllemeye devam etti. Vücudu-mu plastiklefltirme karar›n›, ona bir teflek-kür olarak veriyorum”.
Yap›lan bir araflt›rmaya göre sergi zi-yaretçiler üzerinde büyük etki yaratm›fl. Ziyaretçilerin %83’ü, sergiyi gezdikten sonra insan vücudu hakk›nda daha bilgili olduklar›n› söylemifl; %47’si, serginin on-lar› yaflam ve ölüm konusunda düflünme-ye yöneltti¤ini; %80’i, sergi-yi gezdikten sonra insan vü-cudunun mucizevi yap›s›na hayranl›k duyduklar›n› söyle-mifl.
BodyWorlds, bizi bize göste-riyor. Belki, bunca ilgiyi top-lamas›n›n nedeni de bu. Von-Hagens’in flimdiki hedefi bir ‹nsan Müzesi açmak. Bunun için en az on y›ll›k bir çal›fl-ma gerekiyor. Ancak, sergi bugünkü haliyle de daha mil-yonlarca kiflinin u¤rak yeri olacak.
ze masraflar›ndan kaçmak için, kimisiyse plastiklefltirme tekni¤inden etkilendikleri için vücutlar›n› ba¤›fllam›fllar. ‹flte vücudu-nu ba¤›fllayanlar›n notlar›ndan birkaç sa-t›r: “‹nsanlar›n insan vücudunun ne müt-hifl bir sanat eseri oldu¤unu anlamas›n› istiyorum”. “Kan nakilleri sayesinde çok kez yaflam›m› kurtard›lar; vücudumu arafl-t›rmalar için ba¤›fllayarak gelecek kuflak-lara yard›m etmek istiyorum”. “Plastiklefl-tirme tekni¤ini duydu¤umdan beri
ölüm-‹nsanlar ve atlar çok benzer anatomiye sahipler. Organlar benzer flekle sahip, vücuttaki konumlar› da yine benzer. Daha da önemlisi, mikroskopik yap›lar› inceledi¤imizde de yine önemli bir benzerlikle karfl›lafl›yoruz. Bu at ve üzerindeki jokeyi bu benzerli¤i çarp›c› biçimde ortaya koydu¤u gibi, bu iki organizman›n aras›ndaki fark› da gözler önüne seriyor.
‹nsan›n beyni atlar›nkine göre çok daha büyük; oysa at›n ci¤erleri insaninkine göre çok büyük.
Merkezi sinir sistemine yak›ndan bir bak›fl. Satranç oynayan bu adam›n
sinirlerini beyinden kaslara kadar izleyebiliyorsunuz.
97
