Macar Dil Bilimi
8.Hafta
Not: Bu bölümde eser isimlerinin alındığı yerler, «eser isimleri» için kullanılan kaynaklar metinlerin alt bölümünde «kaynak/kaynaklar» adıyla gösterilmiştir. İlgili dilcilere ait eserlerin sayısının fazla olması nedeniyle ancak birkaç örnek kullanılmıştır.
Dávid Baróti Szabó
• «Ortographiai és grammatikai észrevételek» (1800).
• «Kisded szótára» (1784)…
Kaynak: Magyar Irodalom Története III https://mek.oszk.hu/02200/02228/html/03/57.html
József Márton
• «Német grammatika» (1799)
• “Új német-magyar és magyar-német lexicon vagy is szókönyv I-II” (1799, 1804).
• “Lexicon trilinguae latino-hungarico-germanicum I-II” (1816)…
Kaynak: H.Bottyánfy - Horváth - Korompay- D.Mátai, s.103
József Kassai
• «Magyar nyelv-tanító könyv» (1817).
• «Származtató, s gyökerésző magyar diák szókönyv» (1833-1836)…
Kaynak: Szinnyei József, Magyar írók és munkái http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/k/k10432.htm
Ferenc Kresznerics
• “Magyar szótár gyökérrendel és deákozattal ”(1831-1832).
• «Magyar Közmondások» (1808)…
Kaynak: Szathmári, s.228, 229
• Gábor Döbrentei: Macar Bilimler Akademisi tarafından yayımlanan
«Régi magyar nyelvemlékek» adlı serinin derlenmesinde ve hazırlanmasında görev almıştır (I-IV ciltlerde). Söz konusu yayın Macar dil ve dil tarihi açısından son derece önemlidir. Döbrentei’nin adıyla anılan bir de kódex bulunmaktadır: Döbrentei kódex.
• Kaynak: H.Bottyánfy- Horváth- Korompay- D.Mátai, 89.
Lajos Bitnitz
• «A magyar nyelvbeli előadás tudománya» (1827)
• «Gazdasági szótár» (1831)
• «Magyar nyelvtudomány» (1837)…
• Kaynak: Szinnyei József, Magyar írók és munkái, http://mek.oszk.hu/03600/03630/html/b/b01967.htm
Genel değerlendirme
Yaklaşık olarak Macar Aydınlanma döneminden Reform döneminin (1825-1848) sonuna kadarki Macar dili ve dilbiliminin genel gelişim sürecine bakacak olursak bu dönemin özelliklerini kısaca şu şekilde özetleyebiliriz:
• Aydınlanmanın etkisiyle ulusal dil hareketi başlamıştır.
• Macar dil tarihinin eski yazılı kaynakları ortaya çıkarılmaya başlanmıştır.
• Ortak gramer ve yazım kuralları belirlenmiştir, sözlük çalışmaları yapılmıştır.
• Macar dilinin kökeni ile ilgili yapılan çalışmalar neticesinde Macar dili çeşitli açılardan başka dillerle mukayese edilerek karşılaştırmalı dil çalışmaları yapılmaya başlanmış, dil tarihsel yöntem gelişmiştir.
• Macar Dil Yenileştirme Hareketi ile Macar dili gelişim göstermiş, söz varlığı zenginleşmiş, Macar sözvarlığı yabancı dil etkisinden arındırılmıştır.
• Macarca 1844 yılında ülkenin resmi devlet dili olmuştur.
