ERGENLİKTE ERGENLİKTE
MUAYENE MUAYENE
Prof.Dr.Serap ÇETİNER
Prof.Dr.Serap ÇETİNER
• Ergenlik çocuk hastada çok önemli bir dönemi temsil eder.
• Diş hastalıklarının önlenmesi, kesinlikle
ergenlik dönemindeki hastalara bakan diş
hekiminin esas ilgi alanlarından biridir.
• Ergenlik çocuğun evdeki diş bakımı
ihtiyacında ebeveyinin rolünün en aza indirilmesi gereken bir dönem olarak belirtilir ve kendi ağız sağlığına ilişkin
bakım ve tedavi için ergenin sorumluluğu
üzerine durulmalıdır.
Sosyal değişiklikler
Duygusal değişiklikler
Bireysel değişiklikler
Fiziksel
değişiklikler
Değişimin
dinamikleri
FİZİKSEL DEĞİŞİKLİKLER FİZİKSEL DEĞİŞİKLİKLER
• Bireyin seksüel üreme kapasitesini kazandığı puberte,fiziksel,gelişimin bir dönüm
noktasıdır.
• Geçmişde örf ve adetlerle bu bizim
toplumumuzda erkekler için 14 yaş ve kızlar
için 12 yaş olarak kabul edilmiştir.
• Bu dönem kas kütlesinde ve iskeletsel büyüme hızında artışın ve vücut yağının
yeniden dağılımının da olduğu bir zamandır.
• Y
aşamın bu dönemi
büyüme atılımı ile
İlişkilendirilmiştir.
• Bu büyüme atılımı cinsiyete bağlı olarak iki farklı biçimde gelişir.Kızlarda erkeklere
göre daha erken görülür.Erkeklerde
ortalama atılım başlangıcı kızlardan 2 yıl
sonradır.
• Erkeklerin uzun bir matürasyon dönemine sahip olmaları genellikle erkeklerin boyunun kızların boyunu geçmesinin nedenlerinden
biridir.
KRANİOFASİAL KRANİOFASİAL
DEĞİŞİKLİKLER DEĞİŞİKLİKLER
• Ergenlik sırasında ve sonrasında fasial
suturlar hala açık ve uygun olduğu için ve mandibular büyüme potansiyel olarak devam edebildiği için yüz ve kafatasında iskeletsel büyümede devam eden değişiklikler olur
ayrıca bu değişiklikler dişsel yapıları da
etkiler
KRANİOFASİAL BÜYÜMEDE CİNSİYET KRANİOFASİAL BÜYÜMEDE CİNSİYET
FARKI FARKI
KIZLAR Pubertal büyüme atılımı 10-12 yaş Olgun boyutlar 14’te büyüme 16ya kadar devam eder
Supraorbital kenarlar yok Frontal sinüsler küçük Burun küçük Zigomatik prominens küçük Mandibular simfizis yuvarlak Mandibular açı yuvarlak
ERKEKLER 12-14 yaş 18’e kadar
büyüme İyi gelişmiş geniş
geniş geniş belirgin
belirgin kenar
KRANİOFASİAL BÜYÜMEDE CİNSİYET KRANİOFASİAL BÜYÜMEDE CİNSİYET
FARKI FARKI
KIZLAR ERKEKLER Oksipital kondiller küçük geniş
Mastoid proçesler küçük geniş
Oksipital protüberans önemsiz belirgin
DİŞSEL DEĞİŞİMLER DİŞSEL DEĞİŞİMLER
• Büyük olasılıkla 13 yaşına kadar süren
dört tane 2.molar ve çoğunlukla 17 ve 21 yaşları arasında süren 3.molarlar
hariç,tüm daimi dişler genellikle 12 yaş
itibariyle sürmüş olurlar.
• Kök gelişimi ancak 25 yaşında
tamamlanan 3.molarlar hariç,16 yaş itibariyle tüm dişlerin kök
gelişimlerinin tamamlanmış olacağı
düşünülür.
• Yüksek düzeyde soyut düşünme kabiliyeti ergenin komplike ve zor, mesleki,eğitsel
güçlüklerle başetmesine olanak sağlar.Somut işlemleri düşünme ve bilgiyi anladıktan sonra hafızada onu saklama yeteneği, ergenlerin bilişsel yeteneklerinin olgunlaşmasının
işaretidir.
BİLİŞSEL DEĞİŞİKLİKLER BİLİŞSEL DEĞİŞİKLİKLER
• Ergenin bilişsel gelişimi devam eder ve orta ile geç ergenlikte son derece sofistike
entellektüel işleri yapabilir.
• Ergenin ulaştığı yeni bilgi ve bunu daha karmaşık yollardan analiz edebilmesi
onun sıklıkla isyankar, şikayetçi veya suçlayan biri olarak görülmesine yol açar.
• Bu yaştaki kişiler sıklıkla olasılıkları
saptar ve gerçek karşısında hoşnutsuz
hatta kızgın hale gelir.
• Ergenlerin düşüncelerinin hem içgözleme yönelik hem de analitik olduğu
belirtilmişdir.Ayrıca düşünceleri
benmerkezcidir.
• Bu herşeyi kendi üzerine kurmak, bireyi aşırı
kendini düşünen biri
yapabilir.
• Giysiler,arabalar,saç şekli,müzik zevki ve
belli kişi ve gruplarla özdeşleşme ergenin
kendini ne kadar düşündüğünü yansıtır.
DUYGUSAL DEĞİŞİKLİKLER DUYGUSAL DEĞİŞİKLİKLER
• Ergenlerdeki çok hızlı ve çarpıcı
değişiklikler pek çok duygusal duruma paralellik gösteriyor olabilir.Eğer dış görünümü hakkındaki duyguları
olumsuzsa, ergenin kendine güveni ve
kişiliğinin istikrarı tehlikeye düşebilir.
• Çekici olmak yada olmamak
• Sevilmek yada sevilmemek
• Güçlü veya zayıf olmak
• Erkeksi yada kadınsı olmak
• Ergenleri anlamak için son bir duygu kritiktir.Bu AŞK duygusudur.Ergenler birbirlerine çok sıkı bağlanabilirler ve bu ilişkilerin bazıları uzun dönem
sürebilir.
• Maalesef bu tip ilişkilerin
çoğu,taraflardan biri ilgisizleştiği için
sonlanmaz
• Bu terkedilen tarafı gerçek bir
depresyona sürükleyebilir.’Gençlik aşkı’
yanlış bir terimdir ve dağılan bir
ilişkinin tam olarak ne kadar acı verici
olduğunu gizler.
SOSYAL DEĞİŞİKLİKLER SOSYAL DEĞİŞİKLİKLER
• Ergenlik çocukluktan erişkinliğe sosyal olarak son geçişi temsil eder.Bittiğinde eğer
herşey olması gerektiği gibi gittiyse,ortaya
çıkan genç erişkin bir eşle aşk ve seksüel
ilişki kurar ve sürdürebilir,ebeveynlerden
bağımsız olabilir,akranlarıyla çalışabilir ve
kendini yönetebilir.
• Bunlar ürkütücü sosyal mücadelelerdir ve bazı ergenler bunlarla
başedemezler.Suç,intihar girişimi veya intihar,alkol ve uyuşturucu kullanımı
veya bağımlılığı,evden kaçma,okulu
bırakma uygun şekilde sosyalleşemeyen ergen hatalarından sıklıkla
sözedilenleridir.
• Popüler olmak ergenlerin önemli bir isteğidir.Akranları tarafından
kabullenilmeyi kafasına takmayan çok az ergen vardır.
• ergen için akranlar tarafından sosyal olarak kabul edilme ile ilişkili özellikler
• Arkadaşça olmak
• Enerjili ve coşkulu olmak
• Esnek ve bağışlayıcı olmak
• Gülen,iyi bir mizah duygusuna sahip olmak
• Sempatik olmak
• Kendine güvenen ama kibirli olmamak
• Doğal görünmek
• Diğerlerinin noksanlarını hoşgörmek
• Liderlik özelliklerine sahip olma
• Yaşıtlarından oluşan bir grup ile iyi geçinen bir ergen erişkinlerle de
ilişkiler kurar.
• Akranları tarafından kabul edilmeyi başaramayan erişkinlerle daha çok
zorlanabilir ve çeşitli sosyal,duygusal
zorluklarla büyür.
ERGEN YILLARINDA ÇÜRÜK ERGEN YILLARINDA ÇÜRÜK
EPİDEMİYOLOJİSİ VE MEKANİZMASI EPİDEMİYOLOJİSİ VE MEKANİZMASI
• NHANES I NHANESIII FARK
• (1971-74) (1988-94)
• Tüm DMFS 6.65 3.08 -3.57
• FPL sınırında 6.68 3.20 -3.48
• yada altında
• FPL üzerinde 6.65 3.04 -3.61
• 12 ile 18 yaşlarındaki ergenlerde iki anket arasında çürük,eksik,dolgulu daimi dişlerde(DMFT) önemli
azalmaya işaret etmektedir.
• Ulusal sağlık ve beslenme anketi(NHANES) FLP(federal fakirlik düzeyi)
Çürüğün azaltılması için ana Çürüğün azaltılması için ana
prensipler prensipler
• En iyi açıklama çeşitli biçimlerde daha yaygın florür uygulanması gibi
görünmektedir.
• Uygun miktarda florür içeren su
rezervelerine ilave olarak,küçük çocuklar tarafından yutulan terapötik ürünler(diş
macunları,ağız gargaraları ve diğer topikal ve sistemik ajanlar yoluyla fluorüre maruz kalma artmıştır.
• Fluorür yetersizliği olan toplumlarda artan fluorür alınımı ‘hale etkisi’ olarak
adlandırılmıştır.
Suların fluoridlenmesi Suların fluoridlenmesi
• Hiçbir koruyucu diş hekimliği uygulaması tek başına içme suyu rezervlerinde
fluorür konsantrasyonunun ayarlanması kadar başarılı ve etkili değildir.
• Çalışmalar sırasında çürükte%50 ile %70 azalma sağlanmasına ilave olarak,
suların fluorürlenmesi çürüğü önlemenin
en uygun maliyetli yoludur.
• İçme suyunda 1.0ppm florür bulunan topluluklarda florozisin estetik bir
problem olmadığını
belirlemişlerdir.Herhangi bir leke oluşumu görülmemiş.
• Ayrıca bu topluluklarda fluorür
olmayan benzer topluluklardan daha az
çürük yaygınlığı vardır.
Şiddetli fluorizise örnek
(colorado kahverengi lekesi)
• Suyun florürlenmesi ile sağlanan ilk azalmalar,florürün diğer biçimlerde (diş macunları,ağız
gargaraları,sistemik destekleyiciler ve
profesyonel olarak uygulanan topikal
ajanlar)yaygın kullanılırlığı daha da
artmıştır.
• Buna ilave olarak florür ile üretilmiş
yiyecek ve içeceklerin açığa çıkarttığı ‘hale etkisi’ florid yetersizliği olan bölgede
yaşayan kişilerin diş sağlığını oldukça iyileştirmiştir.
• Çürük henüz yok olmamıştır ve daha fazla azaltmaya yönelik girişimler ile azalan
dönüşlerin olduğu bir noktaya ulaşabilir.
• Bununla beraber genç erişkinlikte
hastayı çürükten uzak tutma hedefi kesinlikle başarılabilir ama bu ancak diş tedavisi şansı olanlar için
mümkündür.
GENEL VE ORTODONTİK PROBLEMLER GENEL VE ORTODONTİK PROBLEMLER
İÇİN MUAYENE VE TEŞHİS VE İÇİN MUAYENE VE TEŞHİS VE
TEDAVİ PLANLAMASI TEDAVİ PLANLAMASI
• Yükselen hormonal düzeylerin,isyankarlık ve gelip geçici modaların zamanı olan ergenliğin klasik tanımı diş hekimliğinin ergen ağız
sağlığına bakışıyla kuvvetli biçimde zıttır.
• Birçok profesyonel diş hekimi için ergende
akıllarına gelen ilk müdahele sıklıkla ergenlik
öncesi geçiş döneminde başlayan ortodontik
tedavidir.
GENEL ve ORTODONTİK PROBLEMLER İÇİN GENEL ve ORTODONTİK PROBLEMLER İÇİN
MUAYENE,TEŞHİS VE TEDAVİ MUAYENE,TEŞHİS VE TEDAVİ
PLANLAMASI PLANLAMASI
• Anamnez
• Muayene
• -Davranış değerlendirilmesi
• -Genel değerlendirme
• *Gelişim durumunun değerlendirilmesi
• -Baş ve boyun muayenesi
• -Yüz muayenesi
• -Ağız içi muayene
• *Periodontal değerlendirme
• *ilgili sert ve yumuşak doku problemleri
• *oklüzal değerlendirme
• -Radyografik değerlendirme
1.Anamnez 1.Anamnez
• Ergenin sağlık anamnezi sürekli değişir ve güncel tutulmalıdır.Bir ergenden anamnezde
• -sigara içme
• -eğlencede alınan alkol ve uyuşturucular
• -cinsel yoldan bulaşan hastalıklar
• -doğum kontrolü ve hamilelik
Diş hekimi için hem doğru anamnez
alınmasını kolaylaştırmak hem de ciddi problemlerle sürekli baş edebilmek için bazı önlemler alabilir:
-Ebeveynleri anamnezi ergenlerle
birlikte tamamlamaya ve onların yerine doldurmamaya teşvik etmek
-Ergene tedaviye başlamadan önce son bir kontrol yaparak tek başına
anamneze katılma şansı vermek
-Mevcut ebeveynin onayını almadan asla
bir ergeni tedavi etmemek
• -Şüphe ve endişeleri hem ebeveyne hem de ergene açıklamak
• -Tedavinin ertelenmesi ve tıbbi,hukuki olarak tutarlı ve anlamlı biçimde ciddi olarak tanımlanmış problemlerin
halledilmesi üzerine bir politika oluşturmak
• -Bir uzmanla vakayı konsülte ederek
uygun kaynaklara sahip olmak gerekir.
2.Muayene 2.Muayene
• Ergen muayenesinde olası klinik bulguları şu şekilde sınıflandırabiliriz:
• Ağız dışı bulgular
• Cilt akne lokal olarak ağrılı olabilir
• ergen antibiyotik alabilir
• kalsifikasyon olmuşsa radyografilerde radyoopasite olabilir
•
kozmetik kullanımıderinin değerlendirilmesini karmaşıklaştırabilir
• lokal alerjik reaksiyonlara neden olabilir
• Boyun hematom emmeye bağlı oluşabilir(seksüel aktivite)
• Kulaklar iyileşen veya her iki cinsde skar olan delikler birçok kulak deliği
• Saçlar boya ve bakım kafa derisinin muayenesini zorlaştırır
Ağız içi muayene Ağız içi muayene
Mukoza yaygın
sigara içme etkisi
• eritema cinsel yolla geçen hastalık Bukkal mukoza eritema tütün çiğneme hiperkeratozis
Dil paslı dil,koku sigara içme,kötü hijyen,tıbbi tedaviden dolayı mantar büyümesi
Nefes aseton;alkol aşırı rejim yapmak;alkol kullanma,metabolik hastalıklar
Dişeti iltihap hormonal değişimler
hamilelik tümörü doğum kontrol hapı kullanımı hamilelik
• Dişler erozyon bulimia
• aşınma TME düzensizlikleri,bruksizm
• aşırı renklenme tütün kullanımı renklenme travma kaynaklı
pulpal patoloji
a)Davranışın değerlendirilmesi a)Davranışın değerlendirilmesi
• Çoğu insan ergenliğe geçmeden önce en azından bir defa diş hekimine
gitmiştir.Ama ergenlikte ilk defa muayene olma olasılığı da vardır.
• Diş hekimi ergenin davranışlarına dikkat etmeli ve problemlerin çocuk üzerindeki etkisinin farkında olmalıdır ve
davranışlarındaki dikkat çekici değişimleri
ebeveynlere açıklamalıdır.
• Davranış tedavisi gerektiren durumlar şunlardır:
• 1.Cinsel taciz: Diş hekiminin görevi,böyle bir çocukta müdahele ile nedenin ortaya çıkabileceği ümidiyle danışmanlık alınmasını tavsiye etmekle sınırlı olabilir
• 2.Rampant çürükler: Hızlı ve ilerleyen çürük durumunun,ergende sıklıkla kişilik
problemleri ile ilişkili olduğunun farkına
varmışlardır.Tipik belirtileri,tedavi sırasında pasif,utangaç,isteksiz ve içine
dönüklüktür.Sessizce ağlamak yada tedavi boyunca hiç konuşmamak gibi değişik
davranış şekilleri olabilir
• 3.Aşırı endişe: Diş hekimi tarafından kullanılabilecek yollar ilk randevuda non invaziv uygulamaların
kullanılması,olumlu davranışların
desteklenmesi,olumlu akran etkileşimi ve psikolog desteğidir.Yetersiz tedavi edilmiş veya edilmemiş fobik bir
ergen,diş hekimi fobisi olan bir erişkin
haline gelebilir.
• 4.Anoreksia nevroza: Yeme bozukluğu olan çocuğun tedavisi zor
olabilir.Tecrübeler bu
hastaların,çoğunlukla kızların,bir erkeğin otoritesine bağımlılık
geliştirmeye eğilimli olduklarını göstermiştir.Randevularda diş hekiminin tam dikkatine ihtiyaç
duyarlar ve planlanmış randevunun
dışında zamana ihtiyaç duyulabilir.
5.Yasak uyuşturucu kullanımı: Reçetesiz
ilaçlar aldıktan sonra tedaviye gelen ergen ve erişkinlerde diş hekimleri acayip
davranışlar fark etmişlerdir.Önceden alkol yada ilaç alan genç bir hastada tıbbi
tedaviye karşı beklenmedik tepkiler ortaya çıkmaktadır.Hafif zihinsel
bulanıklıklar,sözlü ifadelerde sapmalar ve kişilikte aşırı değişiklikler
görülmüş
• İyi bir iletişimci gençlerle ilişkisini geliştirecek şekilde ergenin özelliklerini farkındadır.Bu
özellikler :
• 1.akranlar önemlidir
• 2.moda ve denemeler ergenliğin bir parçasıdır.
• 3.gençler bağımsız olmaya,kendilerine bir kimlik aramaya ve meslekle ilgili kararlar vermeye,cinsel deneyimler yaşamaya çalışırlar.
• 4.ergen-erişkin etkileşiminin temel prensibi iyi
bir ilişkidir.
b)Genel değerlendirme b)Genel değerlendirme
• *.Gelişim durumunun değerlendirilmesi:
• -Boy ve ağırlık ölçümleri
• -El bilek radyografileri
• -Sekonder seksüel özellikler
• c)Baş boyun muayenesi
• d)Yüz muayenesi
• Hastanın birden fazla sefolometrik filmi varsa,baş filmleri zamanla oluşan büyüme miktarı ve yönü
hakkında bilgi sağlamak için birbirleri üzerinde çakıştırılabilir.
