Politikasi ve Sonuclari

(1)

TL Politikasi ve Sonuclari

iki yzldan beri, Tilrk para otoriteleri agn degerlenmig TL politikasznz silrdzirmektedir, Bu politikanzn anmz muhtemelen enflasyon o m n m dugurmek, Turk endzis- trisinde verimliligi arttrrmak ue endustriyel kapasiteyi genigletmektir.

THE RESULTS O F OVER-EVALUED TURKISH LIRA POLICY

Since two years, the Turkish montemy Autoritics fol- low the overevalues Turkish Limpolicy. The goals of thispolicy areprobably demineshing the rate of inflati- on, increasing thepmductivity of Turkish industry and having enlarged industrial capacities.

1. GiRie

Gunumuzde Tiirktekstil sektoru biri hukumetqe bilingli olarak uygulanan yabana paralara kaqi degelen- dirilmig TL's~yla digeri aniden ortaya $an petrol krizinin olumsuz etkileriyle k a q ~ karpya kalmighr.

Simdi bu iki olgunun tekstil s e k t o ~ uzerindeki etkilerinin neler olabilecegini tarbgahm

2. Q I R I DECERLENDiRiLMie TL'NIN E T K ~ L E R ~

ijlkemizde iki yildanberi TL'nin yabanci paralar kar- g~s~ndaki degeri Merkez Bankasmca bilingli olarak ylik- sek tutulmaktad~r. Boyle bir politika 1980-1988 yllan arasinda uygulanan TL'mn hlzli deger kayb~m iceren politikayla taban tabana zit bir geligmedir. Kugkusuz izleueu her iktisat politikas~nm lusa ve uzun vadeli ol- makuzere olumlu ve olumsuz etkileri vardir. Bu etkile- rin ortaya kouulmas~ ve Merkez Bankasi otoritelerinin niyetleri, tekstil sektiiriinu de yakindan ilgilendirmek- tedir.

2.1. Nigin TL Apn OlarakDegerlendiriliyor?

TurkLiras~ninagln degerlendirilmig olmas~nmkam- mizca, birincisi enflasyonun agaaya cekilmesine, ikin- cisi Turk tanm ve endiistrisinin daha etkin bir yapiya kavu@urulmaslna u-$incu olarak iilkeye sermaye girig- lerinin salanmasina ve nihayet yeni endiistriyel kapasi- telerin yarablmasma yonelik olmak iizere dortlu bir amaci vard~r.

2.1.1. Enflasyon O m n m m Duguriilmesi

Turk Lirasi'mn ygbana paralar k a ~ i s m d a agin degerlenmig olmas~, ithalatm ucuzlamasina neden olmaktad~r. Turkiye'nin ticaret yapha bagta Almanya, ABD, Japonya, Fransa v.b. endustrilegmig ulkeler de enflas-

a i l k e r PARASIZ

Prof.Dr.

Ulud* ~ n i . lktisadi ve Idari Biimler Fak. BURSA yon oram % 1.5-5 arasinda seyrettiginden, iilkemizde de yurt igi fiyatalnn % 60-70 ler arasinda

artha

^diigu-

nulurse, TL'nin yabana paralar karg~smda ydda en azindan % 55-65 deger kaybetmesi gerekirken % 3540 dolaylannda deger kaybetmig olmasl ithal edilmig mal- lann fiyat arbglanmn yurt iqin enflasyon oranl alhnda kalmasina neden olmaktadir. Bu dumm hem mevwt yurt iG enflasyon oranim duguriicu etki yapmakta hem de enflasyon bekleyiglerinin rasyonelle@irilmesi- ne kathda bulunmaktadir. Cunkii arbkfirmalar malla- nnin fiyatlanni saptarken ithalat olgusunu da dugun- mek zorunda biralulmaktadm.

2.A@stos 1990 da meydana gelne petrol gokuna kadar agin degerlendirilmig TL politikas~nin edasyon uzerinde olumlu etki yapbam soylemek miimkiindur.

2.1.2.0demeler B i l a n ~ o s u Sermaye H e s a b ~ F a z l a s ~ Saglanrnas~

Son iki yldir Merkez Bankasi'mn Turk Lirasi'n~n degerini yiiksek tutmasi ve 1990 bagmda yiiriirluge ko- nulan parasal program gergevesinde emisyon ve para arzi hedeflerinin belirlenmesi, yurt ifi faiz oranlannin yurt d q ~ faiz oranlanmn ustunde tutulmasi ve yabana fonlann boylece Turk bankalanna yatmlmasin~n ozen- dirilmesi, odemeler bilangosunun sermaye hesabinm onemli fazlalar vermesine neden olmaktadm. Boylece ulkemizde ithalat-ihracatfarlu biiyiimesine ragmen doviz darbogazina girmek bir yana, doviz bollugundan soz edilir olmugtur.

Korkanz ki bu olumlu geligeler son petrol krizine bag11 olarak tersine donmesin. Cunku yurt igi fiyatlanmn h~zla yiikselmesi sonucu TL'nin olasi bir develasyo- nu, yurt dqina sermaye kapglanna neden olabilir. Boy- lece hem cari hesap bilanqosu hem de sermaye hesab~

bilangosu agik veren bir iilke haline gelmemizin gok onemli riskleri olacaam vurgulamak gerekir.

2.1.3. Endiistri ve T a n m m Daha Etkin Bir Yapya Kavugturulmas~

Agm degerlendirilmig TL politikasinin ithalab ucuz- latmasi, halihazirda kurulu endiistrilerin maliyetlerini dugiirmeye yonelik pbalanlu arthrmaya yoneltmekte- dir. ithalabn rekabeti kaqismda Turk endustrileri on- celeri bir miktar kar marjlann~ diigurmeye zorlansalar bile eninde sonunda daha bilimsel yontemlerle maliyetlerini dugiirmeye verimliliklerini arthrmaya zorlan-

maktalr. Diger ulkelerin gerek endiistriyel gerekse ta- nmsal uriinlerinin fiyatlanmn djigiiklu@i, ulkemiz de de bazi arayglara neden olmak&d~r.

Nitekim tekstil sektijriinde de gozlendigi iizere tev- sii yahnmlannda onemil artqlar vard~r. Kugkusuz bu olgu firmalann ortalama maliyetlerini diigiiriicii etki yapa-r.

Aynca belli b q b firmalar daha etkin bir yapiya ka- vugmak igin ekonomi biminin bulgulanndan yarar- lanma yoluna gitmigtir.

0 t e yandan tanm sektbrii dzerinde de uzun vadeli ham onlemlerin alinma geregi su ustiine g b i g b r . Ozellikle bagta pamuk olmak iizere pek qok uriinde dq fiyatlann i$ piyasalardan yiiksekligi tanm sektorii iire- ticilerini @q durumda birakm~glx. Bu durum tanm sektoriinde de verimlili sorununu giindeme getirmek- tedir.

2.1.4. Yeni KapasitelerinYarat~lmas~

nkemizde ihracat diizeyi, 1980'li yillarda 2-3 milyar Dolardan giinumiizde 12 milyar Dolara fikselmigtir.

Bunda kugkusuz 1980 oncesi donemde kurulmug olan endiistrilerin uretim kapasitelerinin kullaninunin kat- lusl bufik olmugtur. Turk tekstil endiistrisinde de durum farkb dejjldir,

Bu noktada akla gu soru gelmektedir. Acaba Turk endustrisinin yada daha spesifik olarak Turk tekstil en- diistrisindeki mevcut kurulu kapasiteleriyle, ihracab- mmn iki ya da iig katma yiikseltilmesi mumkun mu- dur?

KftlllmUca Turk endiistrilerinin, tekstil sektorii da- hi], mevcut kurulu kapasitelerinin artt~nlmasina ve de yenilenmesine gerek vardir. 0 halde onumuzdeki yllarda gerek ihracatlrmz~n arthnlmasi, gerekse geligmig velveya bize gore daha geri olan ulkelerin rekabetleri- ne karg~ konulmasl ve daha buyiik kapasitelerle uzun donem maliyet e w s i iizerinde firmalann daha iyi bir yere gelebimesi idn ek yabnmlara ve mevwtlann da- ha ileri teknelojilerle yenilenmesine gereksinim var- l r .

i$e bunlann saglanmas~ da ithalabn bir p a r p cazip hale getirilmesine ve ucuz yabanci doviz politikas~na baghd~r. Son iki yddanberi de uygulanan politika bu yonde tegvik edici unsurlar tapmaktadir.

2.2.19919de MFA'nm Sona E r m e Olaslhgz

B& ABD

olmak iizere batd ulkeler, geligmekte olan iilkelerin ucuz tekstil iiriinlerine karp 1973 ten sonra her dort ydda bir yenilenen son olarak da 1986 da beg- yll igin uzatdan ve 1991'de sona erecek olan MFA (Cok Elyaflilar Anlagmasi) Ian yaratmiqlardrr. Goriinen odur ki geligmig ulkeler aradan ge$en sure iginde, ken- di tekstil endustrilerini son derece modem makinalar- la donatmqlardw. Bu olgu gelecek yllarda Turk tekstil

TEKSTfL VE &NA YIL4 SAYk2.S &M 1990

sektorii ipin potansiyel bir tehlike olu@uracak g6rii- numdedir. Korkanz ki bugiin b a t h iilkelerin kotalann- dan gikayetgi olan tekstil sektoriimiiz potansiyel rakip- lerimiz kargisinda bu kotalan arayabilir.

0 halde iginde bulundugumuz donemde ithalat kolay- I l k l a I I ~ Turk tekstil sektoriinun bab iilkelerinin kul- land@ teknolojilere yalun teknolojileri ulkemize getire- rek kullanmalan gerekir. Aksi takdirde bizim yerli tek- nolojimize gore ileri ancak son teknolojilere @re geri olan teknolojileri ve makinalan iilkemize getirmek ile- ride telafisi g i g durumlarm ortaya pkmasina neden olabilir. Bu noktada kamu otoritelerinin uzun vadeli ongoriileriyle, yerli firmalann lusa vadeli diigunceleri ve finansman sorunlannin birbirleriyle ~eliqkili sonug- lann ortaya qkmasma neden olmaktadw.

3. I r a k Krizinin Etkisi

Irak'in Kuveyti iggali sonucu, Turk endustrileri bir yandan buyiik bir pazanni kaybederken ote yandan da petrol fiyatlanndaki arbga bagb olarak biiyiik bir maliyet arbgiyla kaqilagmigt~r.

3.1. ~ t a ~ f l a s ~ o n i s t Etki

Petrol fiyatlannin yiikselmesinin tum ulkeler iizerindeki birinci etkisi maliyet art~glanna bag11 olarak

"stagflasyonist" yonde olmaktad~r. Bir diger deyi$e fiyatlar yiikselirken talep azalmakta, uretim diigmekte ve igsizlik artmaktadir. Bu durum ister istemez mevcut endiistrileri olumsuz yonde etkileyecektir.

Ancak ulkemizde yukanda da belirttigimiz gibi qln degerlenmig Turk Liras~ politikasi izlenmektedir. Bah ulkeleri petrol krizinin yaratt@ goku deneyimleri ve bilgileriyle en aza indirecekleri ifin o ulkelerde biiyiik bir fiyat arb9 olmayacaktm. Oysa iilkemizde krizin fiyatlar iizerindeki etkisi hemen goriilmeye baglamlor.

Bu durumda maliyetleri oldukw yiikselen yerli firmalar d a b fazla dig rekabet baslus~ altmda kalaeaklarhr.

Boylece ihracatrmlz da hlzh maliyet srhgindan olumsuz yonde etkilenecektir.

Bu durumda ibracat baglantwna girmis olan her tiirlu firmayi ve bu m d a tekstil firmalanm

&in

^deter-

lendirilmig TL politikasi siirdiiriildiikge biiyiik giigliik- ler beklemektedir. Ciinkii yurt id maliyet arhglanmn hizla artmasi Turk uriinlerinin pahalilagmasina neden olmasi olqusunde ihracahmiz zorlanacakbr.

Bir anlamda, son petrol krizi Merkez Bankasl'nin uyguladia qin degerlendirilmig TL politikas~nin sur- duriilme siirecini &altm~@r. Bu aedenle iilkemizin gindemine heran bir devaliiasyonun olabilecegi geklinde bekleyiglere girme olasdig~ artmior.

3.2. Tekstil Uriinleri i t h a l a t ~ n ~ n Goreli Olarak Ueuzlatllmas~

Bah ulkeleri gecmig deneyimleri ve yiiksek teknolojileri, nkemize gore fakir olan tekstil alaninda, diigiik

281

(2)

iicretle uretim yapma ganslna sahip potansiyel ulkelerin varhfg tekstil ihracat.mm olumsuz yonde etkile- mek bir yana, ulkemizi tekstil uriinleri ithal eden bir iilke haline getirmigtir. oYle ki yurt d~gmdan ithal edi- len mamul, yan mamul ve hammadde geklinde tekstil iiriinlerinin fiyatlann~n yurt iqinde uretilen benzerle- rinden daha ucuz, olmasi, tekstil ticaretiyle u&aganla- n karh, tekstil iiretimiyle ugrapnlan zararh dumma sokmaktamr. Bu kogullarda agln degerlendirilmig TL politikas~nin ulkemiz ekonomisi uzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerinin hsave uzun donemde yeniden g6z- den ge6rilerek tarhg~lmas~ bir zorunluluk haline gel- migtir.

3.3. Yurt igi Talebindeki Daralmaya Bag11 Sonuglar

Simdiye kadar TL'mn agm olarak degerlendirilmig olmas~nin sonu&mn~ h t ~ g t ~ k . mkemizde tekstil de dahil olmak iizere tiim sektiirleri etkileyen bir diger 01- gu da enflasyonun yaratt~fg sonupard~r. Bir de Irak'm yaratbfg son petrol krizine bag11 olarak enflasyonun son aylarda hrmanig gostermig olmasi ekonomideki toplam talebi ve para stokunu azalt~a yonde etki yarat- maktadm. Bu dumm daister istemez kigiler zomnlu ih-

tiyaqlan digindaki mal ve hizmet ahmlann~ azaltmakta yada ertelemektedir, Bundan da en ~ o k bekleyiglerini krize gijre h~zla ayarlayamamg firmalar zararh qika- cakbr. Bu dummda geleneksel gostergeler, ozel sektiir- de qeklerin zamanmda odenmemesi, senet protestolan- nm artmasl, qek yerine nakitle ahgveriglerin tercihi ya- dalusavadeli (cektevade olmamasma *en iilkemizde boyle oluyor) qek istemi geklinde karginuza qkmak- tad~r.

4. SONUC

Son petrol kirizi iki y l d n uygulanagelen agln degerlendirilmig TiirkLiras~ politikas~nm uygulanma suresi- ni hsalhu etki yapacak gibi goriiniiyor. Cunku ithalat iiriinlerinde biiyiik bir fiyat arb81 olmadan Tiirk ihracat uriinlerinin onemli fiyat arbglanyla kargilagmig olmasi, odemeler bilaneosunda ticaret bilancosunun gok buyiik a a a r vermesine neden olacaktlr. Bu dumm ister istemez Turk Lirasimn devaliiasyonu sorununu giindeme getirecektir. Bunun sonucu ise ulkemizde yurt dip kaynakh maliyet arhglan demektir.

Daralan ic ve &g talep karg~s~nda maliyetleri yiikselen Turk endustrisinin vetekstil sektoriinun sorunlan- mn neler olacaa tarhgmalara agkve deger k o n u l ~ r .

URETiM P R O G R A M I : 3

-

^{1500 kVA}^GOCLERDE

D DIZEL ELEKTROJEN GRUPLARI SEWAR ELEKROJEN GRUPLARI ALTERNATORLER TORBIN

-

JENERATdR GRUPLARI FREKANS KONVERTORLERI AYDINLATMA SETLERI ELEKTRIK ve DIZEL MOTOALU KAYNAK JENEFIATORU

VDE 0530 TSE BELGELI

G m a ~ l t P k O ~

AlalOrk Bulvan No. 8%

Kahglsr Han M 3 Kmlayl NKARA

~d :(4) issias- iainm Talelax : (1) 1351223 Telex : 43617 Wlgvtr.

Ysni hmirYolu~y~misar Mehl~

P.K. 14 - 1W50 EALlKESlR Tel : IBBll 19870 13 Hall

I

^Tel

^.

^(lj1 S 9 4 3 - M Telelax : (1) 1728083 Telex 18938218 Jen In.

Teleter 038218 Jon kt.

Dizel Elektrojen Grubu

>*t

Dizel Motorlu Kaynak Jeneratorll

Altmci 5 Yillik Kalkmma Planinda Tekstil Sanayii Hedef ve ilkeleri

4.DOKUMAVE GiYiM SANAYii a. Hedefler

395. Plan doneminde toplam yurtifl talebin ylda ortalama yiizde 8,O artacaa tahmin edilmektedir.

396. Dokuma ve giyim sanayii ihracabmn yllda ortalama yiizde 11,4 oramnda artarak Plan donemi sonunda 6,2 milyar dolara u l a p m s ~ hedef al~nmaktadir. Orme egya, h a m giyim, hazw egya ve el hahsmda onemli ihracat arhglan gergekle@irilecektir. 0rme egyave haz~rgiyim kesimlerinin ihracab. 1994yllinda 4 4 milyar dolara ulaga- rak toplam sektor ihracab icinde viizde 71.6'1ik bir uava sahiu olacakbr.

. .~

^~~~

.~

- - - ~ - - ~ --.--.

391. Iq talepte ve ihraca& bekienen gekgmeleri karg~layabilmek icin dokuma ve giyim sanayii toplam iiretimi- nin yllda ortalama yiizde 9,6 artmas1 ongiiriilmektedir. -

b. ilkeler ve ~ o l i t i k a l a r

398. AT ile entegrasyon sonucu ortaya q~kacak gartlar gozonunde bulundurularak kalite ve verimlilige dayah rekabet giicu olu$umlaeakbr.

399. Dig pazara donuk, modern teknolojiye sahip, ekonomik olqekte yatmmlar tegvik edilecektir. Projelerde rantabilite, iiriinun rekabet edebilirligi ve ihracat arhg~na imkan saglayabilirligi dikkate al~nacaktIr.

400. Turk tekstil iiriinlerinin yurtd~g~nda tamblmas~, reklam ve d q pazar aragkrmasl konulannda ozel kesi- min orgiitlenmesi ozendirilecektir.

401. Tekstil iiriinlerinin uluslararas~ piyasada rekabet giicunu arttmmak, pazar dan daha fazla pay alabilmesi- ni sagamak amauyla yeni tasanmlarla pazara girilmesi ozendirilecektir.

Tablo: 75- Dokuma ve Giyim Sanayii Talebi D.Milyon TL

1988Yh Fiyatlar~yla Ydhk Onalarna - .. .

1984 Gerceklegen 1988 Ge~eklegen 1989 Tahmin 1984 Plan Hedefi Art15 (%) Miktar Deger Mlktar Deger M~ktar Deger Miktar DegerV.planVI.Plan PAMU KLU

Pamuk (t) 376 799 678 238 440 813 793 463 445 788 802 418 520 000 936 000 3.4 3.1 Pamuk ipligi (t) 257 048 717 164 373 000 1 040 670 385 000 1 074 150 500 000 1 395 000 8,4 5,4 Pamuklu Dohma (Bin m) 840 675 1 143 318 870 800 1 320 288 1 010 000 1 373 600 1 631 400 2 218 704 3,7 10,l YLjNLU

Yiin ipligi (t) 72 580 449 996 85 800 531 960 88 900 551 180 116358 721 420 4.1 _- 5 5 -,- Yiinlii Dokuma (Bin m) 49918 740 783 55 600 825 104 57250 849590 65 860 977362 2,8 2,8 SUN1 SENTETIK IPEK

Suni, Sen.lpek ipligi (t) 32 779 169467 32 500 168 025 33 600 173 712 42 097 217641 0.5 4,6 5uni.5en.ipek Dok (Bin m) 74 826 217 744 85 644 249 224 87 780 255 440 104 255 303 3872 _-...- ? ? -,- 9 -,-

Kord Bezi (t) 10263 102630 12 750 127500 13 500 135 000 16800 168000 5,6 4.5 KETEN KENDIR,JOT

Keten,Ken., Jiit.Llpligi (t) 9553 28086 1 1 426 33 592 1 1 950 35 133 17435 51 259 4.6 7,8 Keten,Ken.,Jiit S.D& (Bin m) 35 413 853 20470 5 118 20900 5 225 21 240 5 310 -10.0 0,3 YER DOSEMELERI

El Hal~s~ (Bin mL) 946 115 393 2 350 286653 2 460 300071 3 626 442 299 21,l 8.1 Makina Halls1 (Bin m2) 5 909 141 816 8800 211 200 9250 222000 15833 379992 9,4 11,3

~,,fti~& Kece, ~ i l i ~ ,,,2) 17 384 176 274 20 120 204 017 21 100 213 954 26 401 267 706 4.0 4.6

- -

D ~ ~ E R L E R ~

-

¹⁸⁷⁹⁹

-

^{225 619}

-

²⁴⁴⁰⁷⁰

-

309 830 67,O 4.9

ARA TOPLAM - ^{3 343848} - ^{4248 186} - ^{4401 368}

-

^{6 008}⁵⁸⁶ ^5.6 ^6,4

ORME E ~ A (t) 12 574 167 737 10350 138748 13 748 183 398 17877 238479 1.8 5,4 HAZlR c ~ Y ~ M , HAZlR EYA (t) 57 661 1 014 257 50 700 53 270 53 270 957 019 106 550 1 874 215 -1.6 14,9

ARA TOPLAM

-

^{1181 994}

-

^1120417 - ^{2 112 694}^-1,l ^13.5

TOPLAM

-

^{4 525842} ^- ^{5 521 785} ^- 8 121 280 4.1 8,0

Not:iplik degerleri toplama kat~lmam~st~r.