Y E N İ
L O N D R A N I N
i M A R
Yazan: Gilbert Mac AUister
P L Â N I
Yf.ni şehirlere doğru ., Disantralizasyon
İnsanların tahriibe karşı aksülamelleri daima iyi olmuştur. San Fransiako'da veya Anadolu'da bir şe-hiri yer sarsıntısı altüst ederse, daha kalkan tozlar ha-rabelerin üzerine yerleşmeden, şehir halkı eski şehrin yerine kurulmasını istedikleri yeni ve daha iyi bir şeh-rin plânlariyle meşıgul olmaya başlar. Alman hava kuvvetleri Londra, Goventry, Bristol, Clydeside ve Britanya adalarının diğer meskûn büyük .sahalarına bombalarını yağdırırken de böyle olmuştur. Eskiden şehircilik işleriyle pek az kimseler meslek icabı meş-gul olurlardı. Bu gün yeni şehirler kurmak hevesi memleketin her tarafıma yayılmıştır. Londra'nın şar-kında oturan halkın, aylarca süren korkunç gecelere tahammül etmelerini ve bu felâketlerden cesaretleri-ni kaybetmeden çıkmalarını mümkün kılan Heroizm, harpten sonra iyi evlere, daha iyi fabrikalara ve şe-hirlere lâyık olan ingiliz milletinin farik bir vasfıdır.
Hükümet bu hususta hazırlık işlerini tanzim et-mek üzere bir nazır tayin etmiştir. Bu mevkii ilk işgal eden, Lord Reith olmuştur. Lord Reitlh, Britanya Radyo Korporasy onunun umumî müdürü olarak ve elektrik sanayinin ve daha sonra Britanya sivil tay-yareciliğinin inkişafında büyük hizmetleriyle şöhret sahibi olmuştur. Lord Reitih, bütün memleketin ima-rı için müsbet bir planın vücude getirilmesi için vak-tin henüz gelmemiş olduğunu anladı. Bu itibarla, bil-hassa bombardımanlardan fazla müteessir olan saha-ların mahalli otoritlerini kendi mınta.kaları için hey-betli ve hayali plânlar hazırlamaya davet etti. «Ha-yalperes» adamlar istedi.
Britanyada Londra ıkada.r hiç bir saha yeniden tanzim edilmek ihtiyatını veya imkânlarını göster-memiştir, ve Londra Vilâyet Meclisi Mr. j . H. For-shaw, F. R. I. B. A. (Britanya Kraliyet Mimarlar Ens-titüsü azası) ve profesör Pa.trick Abercrombie, F.R.I.-B.A. yi Londra,'nm yeniden imarı için bir şehir plânı taslağını hazırlamak üzere davet etmiştir. W ren'den beri bu iki adamdan başka hiç kimse bu kadar vasî bir mıntakada izlerini bıre.kmak ve bu kadar halkuı yaşama tarzını yen:den tanzim etmek fırsatına nail
olamamıştır.
İlk bakışta Londra'nın yeniden imarı başarıl-ması güç bir işe benzer. Yalnız Londra, vilâyetti
dahi-linde dört milyon insan yaşamaktadır; Londra'nın ci-van da dahil olarak bütün büyük Londra şehrinin hududu dahilinde dokuz milyon insan çalışır eğlenir. Binaenaleyh, bizatihi plânın vüs'ati korkutuyordu.
Londra yalnız tek ibir şehir değildir, o bir şehir-ler yekûnudur. 1 9 1 4 ve 1 939 kadar iki harp arasında Lond'ra mesahayı satihiyesini iki mislinden fazlaya çıkarmış ve nüfusuna milyonla,rca halk ilâve etmiştir. Şehrin merkezinde binalar irtifalarmı artırdı, ve şehir varoşları gittikçe kırları kaplıyarak hudutsuz bir su-rette genişlemiştir.
Şehir plânının 'bulunmamasının mucip olduğu insanca telefat:
Bu şekilde şehrin genişlemesinin sıhhat ve saa-det bakımından Londralılara neye mal olduğunu kim-se hesap 1 ıyamazsa da, böyle plânsız inkişafın tevlit ettiği bazı anti_sosyal neticeleri görmek mümkündür. Bir defa, lüzumsuz denecek kadar fazla seyyahati mu-cip olmuştur. Vasat tabakadan bir Londralı yalnız şeihir dahilinde nakliyat ücreti olarak senevî 1 5 Ster-linle ikâmetgâhının bulunduğu şehir varoşlarından bi-rinden fabrika, veya dairesine gelmek için de her gün bir buçuk saat sarfeder. Binlerce taksi şoförlerini he-saba katmadan, her on Londralıdan biri, diğer Lon-dralıları arabalarla şuraya buraya taşıyarak hayatla-rını ikazanırlar.
Bu kadarı bile kâfi derecede fenadır. Fakat sırf Londra'nın nüfus çokluğunun cenubî Galyadan, Tyneside ve Clydeside'den sanayii Londra mıntaka_ sına çektiği görülmüştür. Bu 'kontrolsuz genişlemenin ciddî ekonomik neticeler doğurduğu müşahade edil-miştir. En nihayet bir de stratejik faktör vard'ır. Bri-tanya adalarındaki halikın her beşinden dördü 50,000 ve daha fazla nüfuslu şehirlerde yaşadığından !Briita,n-yadaki büyük şehirlerin tehlikeye maruz olduklarına ve binnetice Stratejik bakımdan bu şehirlerin zayıf olduklarına Barlow (Kraliyet) Komisyonu tarafın-dan işaret edilmiş ve bunun müdafaa bakımıntarafın-dan çok büyük bir zaaf olduğu da hakikat halde ispat
edil-miştir. ! Üç tane büyük Hükümet Komisyonunun elde
fabrika-ları bugünkü kalabalık şehirlerden dağıtmak olduğu-na kaolduğu-naat getirdikten sonra işlerine başlamışlardır.
Londra Vilâyet Meclisinin İmar Plânında Lon-dra'nın ibu günkü hududunu çerçiveliyen yeşil saha-dan müteşekkil hattın dışında kurulacak şehirlerde-ki evlere yerleştirileceği tahmin edilen 60,000 şehirlerde- kişi-nin disantrilize edilmesi için lüzûmlu kayıtlar mev-cuttur. Bu yeni şehirlerin her birinin elli veya, altmış bin nüfusu olacaktır. _ Yeni plânın esas teklifi budur, ve bu kadar halkın ve müsavi miktarda fabrikaların başka yere nakli suretiyle, geri kalan ve yine çok bü-yük olan nüfus için Londra Eyaleti Vilâyet Meclisinin sahası dahilinde iyi ve güzel hayat şartlarının vücude getirilmesine müsait bir arazinin elde edilebileceği
umulmaktadır. 1
Aıbercrombie büyük şehirci Sir Patrick Geddes' -in müridler-indendir. Sir Patrick Geddes saha, ahali
ve işten müteşekkil bir üçgen vardır, yani şehir içİn-d'e ahalinin iş yaptığı, (yaşadığını da iben ilâve ede-yim) bir sahadır demiştir. Binaenaleyh, Londra'nın yeniden tanzimi için şehir imar plânları hazırlanırken şehrin üpitelerden _ki komşu üniteler denilmektedir. inşa edilmesine karar verilmiştir. Bu komşu ünitele-rinde halk apartımanlarda, taraçalı evlerde ve müsta-kil evlerde, yuvalara,, mekteplere, çarşılara, hastane-lere, sinamalara, tiyatrolara, açık hava ve oyun saha-larına ve diğer modern topluluğun ihtiyaçsaha-larına ya-kın mesafelerde yaşıyabileceklerdir. Her ünite mes-kûnların istirahat ve spor yapabilecekleri parklardan
