• Sonuç bulunamadı

[Pierre Loti dasyası ile ilgili çeşitli notlar]

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "[Pierre Loti dasyası ile ilgili çeşitli notlar]"

Copied!
40
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

T * t

s İ

1 )

P İ E R R E L C T Î

t

T Ü R K D O S T U

2 ) B İ Y O G R A F İ

3 ) B İ Y O G R A F İ

4 ) A Z A D E

5 ) A Z A D E

6 ) B E Z G İ N K A D I N L A R

7 ) B E Z G İ N K A D I N L A R

8 ) P İ E R R E L O T İ

İ S T A N B U L ' D A , 1 9 1 3

P I E R R E L O T I , A M I D E L A T U R Q U I E

B I O G R A P H I E

B I O G R A P H I E

A Z I Y A D É

A Z I Y A D É

L E S D E S E N C H A N T E E S

L E S D E S E N C H A N T E E S

P I E R R E L O T I A I S T A N B U L , 1 9 1 3

9 ) P I E R R E L O T l ' N l N S O N İ S T A N B U L A N I L A R I

" S U P R Ê M E S V I S I O N S D ' O R I E N T "

1 0 ) P İ E R R E L O T İ V E Z A M A N I N I N T Ü R K A Y D I N L A R I

P I E R R E L O T I E T L E S E L I T E S T U R Q U E S

D E S O N T E M P S

1 1 ) P I E R R E L O T I V E Z A M A N I N l N T Ü R K A Y D I N L A R I

P I E R R E L O T I E T L E S É L I T E S T U R Q U E S D E S O N T E M P S

1 2 ) P I E R R E L O T I V E Z A M A N I N T Ü R K A Y D I N L A R I

P I E R R E L O T I E T L E S E L I T E S T U R Q U E S D E S O N T E M P S

1 3 ) P I E R R E L O T I , T Ü R K L E R I N S A V U N U C U S U

P I E R R E L O T I , D E F E N S E U R D E L A T U R Q U I E

1 ^ ) A T A T Ü R K V E P I E R R E L O T I

A T A T Ü R K E T P I E R R E L O T I

1 5 ) P i E R R E L O T t ' N Î N Y A S A Y A N H A T I R A L A R I

S O U V E N I R S D E P I E R R E L O T I A I S T A N B U L

1 6 ) P I E R R E L O T l ' N l N R O C H E F O R T ' D A K Î

E V l

L A M A I S O N D E P I E R R E L O T I À R O C H E F O R T

1 7 ) P I E R R E

L O T l ' N l N O L Ü M Ü

L A M O R T D E P I E R R E L O T I

1 8 ) P I E R R E

L O T I ' N 1 N A N I S I N A

À L A M E M O I R E D E P I E R R E

L O T I

1 9 ) P I E R R E

L O T I ' N Î N A N I S I N A

À L A M E M O I R E D E P I E R R E

L O T I

(2)

1850: 14 ja n v ie r: Naissance de L o u is -M a rie -J u lie n V IA U D au 141 de la rue S a int-P ierre, à R o ch e fo rt (C h a re n te M a ritim e , a lo rs In fé rie u re ), Il est le tro is iè m e e n fa n t de T héodore VIAUD e t Nadine TEXIER, fa m ille p ro s te s ta n te de p e tite b o u r­ g e o isie .

18 5 0-1 8 6 6 : A p a rt des va ca n ces à B re te no u x (Q u e rc y ), J u lie n ne q u itte pas l'A u n is-S a in - to n ge . Il s u it des co u rs p a rtic u lie rs à R o ch e fo rt e t e n tre à d ouze ans au co llè g e . Le 25 a oût 1864, sa sœ ur M arie épouse A rm and BON. Le 10 m ars 1865, son frè re aîné, Gustave, m e u rt à bo rd du n a v ire qui le ram ène de Poulo-Condore. 1866-1867 : A p rè s a v o ir suivi à R o ch e fort les c o u rs de

m a rin e e t éch o ué au co n c o u rs d 'e n tré e à l ’ Ecole Navale, J u lie n q u itte sa v ille n a tale à l'a u to m n e 1866 po u r Paris afin de suivre au Lycée N apo­ léon (a u jo u rd ’hui Henri IV), les c o u rs p ré p a ra n t à ce m êm e co n co urs. Il s’y pré se n te avec s u c ­ cè s en ju ille t 1867. Le 1er o c to b re , il ra llie le

Borda, n a v ire -é c o le ne q u itta n t ja m a is la rade de

Brest.

1 8 6 8 :4 -2 9 ao û t : P re m ier voyage en m er à bord du Bou­

gainville (B re ta g n e , N orm andie).

1 8 6 9-1870: 1er ao û t 1869, d e v ie n t a s p ira n t de 2* classe.

5 o c to b re 1869 - 8 ao û t 1870: C am pagne d ’ in s ­ tru c tio n à bo rd du vaisseau é co le d 'a p p lic a tio n

Jean-Bart (M é d ite rra n é e , A friq u e du Nord, T ra ­

ve rsé e de l'A tla n tiq u e , Brésil, Etats-Unis. C anada). 8 ju in 1870: M o rt de T hé o d o re Viaud. 15 a o û t 1870 : A s p ira n t d e 1re classe.

1 8 7 1 :1 5 m ars : re to u r en F rance après a vo ir e m barqué le 8 a oût 1870 sur le Decrès (M a nche, M er du Nord, B a ltiq u e ). En a v ril, il rach è te la m aison fa m ilia le à sa m ère. Em barque le 15 m ars sur le

Vaudreuilp o u r l'A m é riq u e du Sud et le P a cifiq u e .

E m barque le 1er no ve m b re à V a lp a ra iso sur la

Flore.

1872: 3-7 ja n v ie r : Ile de Pâques. 29 ja n v ie r - 3 m ars : T a h iti (où des su iva n tes de la reine Pom aré IV le s u rn o m m e n t « L o ti» ), S an-Francisco, M o n te v i­ deo, Rio de Ja n e iro . Q u itte la Flore le 4 d é c e m b re à Brest. Le 17 ao û t p a ra ît dans l ’Illustration son p re m ie r a rtic le sur « L 'île de Pâques » illu s tré de ses p ro p re s dessins (no n signé).

10

1 8 7 3 :9 ja n v ie r - 20 m ars : é v o lu tio n s en M é d ite rra n é e sur la Savoie.

26 ju in : d e v ie n t e n se ig ne d e va isseau. Nom m é en ju ille t sur le Pétrel, u n ité de s u rv e illa n c e de la c ô te s é n é g a la is e q u ’ il ra llie le 21 s e p te m b re à Dakar.

1874 : M uté le 25 m ai s u r l'Espadon q u i re n tre en F ra n ce le 30 août.

1875 : S tage à l'E c o le de G y m n a s tiq u e d e J o in v ille le -Pont.

1876-1877 : Le 3 m ai, J u lie n Viaud q u itte T oulon à bo rd de La Couronne p o u r le P irée et S a lo n iq u e . M uté le 1er ao û t sur Le Gladiateur, à C o n s ta n tin o p le où il re s te ju s q u ’au 17 m ars 1877. P e ndant c e p re ­ m ie r sé jo u r tu r c a eu lie u l ’ é p is o d e a m oureux re la té dans Aziyadé. A son r e to u r il am énage dans la m aison ro c h e fo rta is e u n e p re m iè re p iè c e tu rq u e . En s e p te m b re il r e jo in t à L o rie n t le

Tonnerre.

(3)

1878-1879 : E m barqué le 18 s e p te m b re sur la Moselle, il ne q u itte pas les c ô te s de B re ta g n e e t de N o r­ m andie ju s q u 'e n s e p te m b re 1879.

Le 20 ja n v ie r 1879 est p u b lié sous l'a n o n y m a t son p re m ie r rom an : Aziyadé.

1880 : Evolue en M é d ite rra n é e du 1ar a v ril au 25 fé v rie r 1881 sur le Friedland (A lg é rie , A d ria tiq u e ). Le 24 m ars a lie u sa p re m iè re re n c o n tre a ve c J u lie tte Adam , d ir e c tr ic e de La Nouvelle Revue qui p u b lie en fe u ille to n son d e u x iè m e rom a n

Rarahu (d u 19r ja n v ie r au 15 fé v rie r 1880) qui

d e v ie n d ra Le mariage de Loti en vo lu m e . Le 2 o c to b re p a ra ît son p re m ie r a rtic le sig n é « L o ti » dans Le Monde Illustré.

1881 : Le pse u do n ym e c o m p le t « P ie rre L o ti » a p p a ra ît pour la p re m iè re fo is s u r une é d itio n du Roman

d'un Spahi. Le Figaro é ta b lit le lie n J u lie n V la u d -

P ierre L oti. N om m é lie u te n a n t de v a isse a u le 24 fé v rie r.

1 8 8 2 : P araissent le s Fleurs d'ennui (s u iv i de) Pasquala

Ivanovitch, Voyage de quatre officiers de l'escadre internationale de Monténégro e t Sulei'ma. Les Fleurs d'ennui s o n t é c rite s en c o lla b o ra tio n avec

H. PLUMKETT (L u c ie n H ervé JO USSELIN). Du 9 ju ille t au 17 d é c e m b re , J u lie n V ia u d ne q u itte pas les c ô te s de la M an ch e à b o rd de la Surveil­

lante.

1883 : P u b lic a tio n de Mon frère Yves. P art le 22 m ai sur

l'Atalante p o u r la C am pagne du T o n k ln , d e m e u re

en Baie d 'A lo n g du 2 ao û t au 16 d é c e m b re . Ses a rtic le s s u r la g u e rre c o lo n ia le p a ru s dans Le

Figaro p ro v o q u e n t un s c a n d a le p o litiq u e en

m é tro p o le . Il e s t ra p p e lé en F ra n c e où il a rriv e ra le 3 fé v rie r 1884.

1 8 8 4: P rem ière é d itio n sé p a ré e des Trois dames de la

Kasbah, c o n te in itia le m e n t in c lu s dans Fleurs d ’ennui. A m é n a g e dans sa p ro p re m aison la

c h a m b re arabe.

1885-1886 : Le tra n s p o rt Mytho q u itte T o u lo n le 20 m ars avec Loti à son b o rd à d e s tin a tio n de S aigon (2 7 a v ril). Là, il e m b a rq u e sur le Château Yquem qui le c o n d u it à H o n g-K ong où il ra llie le 5 m ai la

Triomphante s u r la q u e lle il fa it la C a m pa g n e de

C hine (M a k u n g , île s P e s c a d o re s ) ju s q u 'a u 6

m ars 1886. Son s é jo u r à Nagasaki (J ap o n ) du 8 ju ille t a u 1 2 a o û t 1885 donnera le rom an Madame

Chrysanthème. A son re to u r, il é d ifie dans sa m ai-

sorvla p a g o d e ja p o n a is e (a u jo u rd ’hui disp a ru e ). Le 20 o c to b re 1 8 8 6 : m a ria g e avec Jeanne- B la n c h e F ra n c de F e rriè re , issue d'une v ie ille fa m ille p ro te s ta n te de la b o u rg e o is ie b o rd e ­ la ise . P u b lic a tio n de Pêcheur d'Islande.

1887 : P a ra is s e n t Madame Chrysanthème (é d itio n o rig i­ n a le illu s tr é e ; l’é d itio n o rd in a ire ne s o rtira q u 'e n 1893) e t Propos d'exil. Loti est fa it Cheva­ lie r d e la L é g io n d ’ Honneur.

Il s é jo u rn e d u 27 s e p te m b re au 4 o c to b re en R o u m a n ie c h e z la Reine Elisabeth (C arm en SYLVA en litté ra tu r e ), p uis se rend du 6 au 8 o c to b re à C o n s ta n tin o p le p our un p è le rin a g e à la re c h e rc h e de la to m b e d ’H a kid jé (vra i nom de A z iy a d é ), c o n té p lus ta rd dans Fantôme d'Orient. A c h è v e m e n t de la s a lle g o th iq u e dans sa m ai­ son ro c h e fo rta is e .

1 8 8 8 :1 2 a v ril : d în e r L ouis XI p our l’ in a u g u ra tio n d e là s a lle g o th iq u e a b o n d a m m e n t évoqué dans la p re sse . Le 6 s e p te m b re , il prend son s e rv ic e sur

l ’Ecureuil (R o c h e fo rt). ,

(4)

1889 : P a ra isse n t ses Japoneries d'automne.

L o ti a c c o m p a g n e du 26 m ars au 9 mai la m ission J u le s P a tenôtre, nouveau m in is tre de F rance à T an g e r q u i va p ré s e n te r ses le ttre s de cré a n ce au S ultan du M aro c à Fez. A son reto u r, il o rg a ­ n ise une fê te en l'h o n n e u r de sa m ère. Le 18 m ars est né son fils : Sam uel. Q u itte l'Ecu­

reuil le 28 ju ille t.

1 8 9 0 : P a ru tio n de Au Maroc (un e é d itio n tiré e à 20 e x e m p la ire s po u r la S o c ié té des Am is des L ivres de Lyon a paru en 1889). D euxièm e sé jo u r à la C o u r de Roum anie, à B ucarest, du 2 au 10 m ai, s u iv i de qu e lq ue s jo u rn é e s passées à C ons­ ta n tin o p le (12 -1 5 m ai) d o n t il ra p p o rte « C o n s ­ ta n tin o p le » qui p a ra îtra en 1892.

1891 : P a ra isse n t L'œuvre de Pen-Bron près Le Crolsic (T o u rs , Im pr. M arne), b ro c h u re re p ris e dans le

Livre de la Pitié et de la Mort, e tc e d e r n ie rtitr e . Fait

p a rtie de l’ Escadre de la M é d ite rra n é e sur les c u ira s s é s Formidable ( 2 3 '¡anvier - 1 " o c to b r e ) et

Courbet ( 1 "".o c to b re - 22 novem bre).

V is ite à la Reine de Roumanie, les 14 et 15 août, « e x ilé e » à Venise.

21 m ai : E le ctio n à l’A ca d é m ie fra n ç a is e au fa u ­ te u il d 'O c ta v e F e u ille t. Nommé sur la c a n o n ­ n iè re Javelot, s ta tio n n a ire sur la 8idassoa, à Hen- daye, à c o m p te r du 16 décem bre.

1 8 9 2: R é c e p tio n à l’A ca d é m ie fra n ç a is e le 7 a v ril et p u b lic a tio n de son Discours (F irm in -O id o t). O u tre « C o n s ta n tin o p le » (dans les Capitales du

monde, liv ra is o n IV, H a ch e tte ), pa ra ît Fantôme d'Orient. Passe l ’e s s e n tie l de l’année e n tre

R o c h e fo rt e t Hendaye.

1893 : N o m breuses p u b lic a tio n s : l’Exilée (d 'a b o rd paru sous le titr e Une exilée par la S o cié té des Am is

7

des L iv re s de Lyon), Matelot, La Grotte d ’Isturitz ( tir é à p a rt du Bulletin de la Société des Sciences et

Arts de Bayonne, re p ris dans Figures et choses qui passaient), Pêcheur d'Islande (p iè c e de th é â tre en

c o lla b o ra tio n avec Louis T ie rc e lin , m usiqu e de Guy R o p a rtz).

Q u itte le co m m a n d e m e n t du Javelot le 16 ju in . O rg a n ise à R o c h e fo rt une fê te paysanne.

72

1894 : Voyage p rivé en T erre Sainte de ja n v ie r à ju in , avec re to u r par la Syrie, B eyrouth, C o n s ta n ti­ nople et Brousse (séjou rn e dans ces deux v ille s turques du 12 au 30 m ai). La ch a m b re tu rq u e de sa m aison d e vie n t en ju in le salon tu rc. 1895: Sont édités Le Désert, Jérusalem, la Galilée. Loti

achète en av ril la m aison m itoye n n e de la sienne •* \ (n° 139) où s e ro n t n o tam m e nt é d ifié e s la mos-

quée et la salle à m anger R enaissance. 1896 : Loti est à nouveau nom m é co m m a n d a n t du Jave­

lot à p a rtir du 16 mai. Il loue une m aison sur la

Bidassoa à Hendaye (e t la b a p tis e ra Bakhar Etchea: «La m aison du s o lita ire » en basque quand il l'a c h è te ra en 1903).

12 novem bre : décès de sa m ère.

1897 : Son é d ite u r p u b lie Ramuntcho et Figures et choses

qui passaient. A m énage le salon Louis XVI.

D e m eu re ju sq u ’au 18,ja n v ie r 1898 co m m andant du Javelot.

(5)

1898 : Loti é c rit Judith Renaudin (th é â tre ) et le Rapport

sur tes Prix de Vertu, d is c o u rs p ro n o n c é à l'A c a d é ­

m ie le 17 nove m b re (F irm in -D id o t é d ite u r puis C alm ann-Lévy en 1899). D e vie n t c a p ita in e de fré g a te le 20 a v ril. Est fa it O ffic ie r de la Légion d 'H onneur. Voyage à M a d rid du 27 au 30 avril.

Fig. 5

* ’

1899 : Par a isse n t Reflets sur la sombre route et La chanson

des vieux époux (L ib ra irie C o n q u e t-C a rte re t, é d i­

tio n séparée d'une n o u velle d 'a b o rd parue dans Le livre de la Pitié et de la M ort).

Voyage à Berlin (30 o c to b re - 2 nove m b re ) puis d é p a rt p our l’Inde le 18 novem bre.

1900 : A p rè s l'In d e et des e sca le s à Rangoon et M as-ca te , Loti a rriv e en Perse le 17 a vril où il e ffe c tu e un voyage privé ju s q u 'a u 6 ju in . Nom mé sur le c u ira s s é Redoutable (C h e rb o u rg . 1or a o û t), il p a rtic ip e à sa d e u xiè m e C am pagne d 'E x trê m e - O rie n t à p a rtir du 24 s e p te m b re com m e a id e -d e - ca m p du v ice -a m ira l P o ttie r, c o m m a n d a n t en c h e f dans les M ers de Chine.

Fig. 6

1901 : G u e rre des Boxers. M issions à Pékin. S é jo u rs à N agasaki. V is ite des ruine s d 'A n g k o r (2 3 n ovem bre - 5 d é ce m b re ).

1902 : R e to u r en F rance le 7 a v ril : E d ific a tio n dans sa m aison d'un e s a lle c h in o is e (a u jo u rd 'h u i d is p a ­ rue ).

(6)

Fig.

7

1903 : P u b lic a tio n de l'Inde (sansles anglais) et de La belle

ville de Camaïeu rose (Le m e rre , é d itio n séparée

d ’ un e x tra it de l'o u v ra g e p ré c é d e n t).

Le 11 m ai a lie u une fê te c h in o is e p our in a u g u re r la s a lle c h in o is e .

Le 10 s e p te m b re , L o ti prend ses fo n c tio n s sur le

Vautour, p re m ie r s ta tio n n a ire de l'am bassade de

P rance à C o n s ta n tin o p le .

Fig. 8

Fig. 9

1904 : Loti reste à C o n sta ntin o p le , son a viso ne q u it­ ta n t gu è re le Bosphore. Au p rin te m p s o n t lie u les p re m iè re s re n co n tre s avec les tro is fem m es vo ilé e s qui sont à l’o rig in e du « ro m a n des harem s tu rc s c o n te m p o ra in s » : Les Désenchan­

tées. Calm ann-Lévy p u b lie Vers Ispahan et la tr a ­

d u c tio n du Roi Lear de S hakespeare p a r Em ile V edel à la q u e lle Loti a p a rtic ip é .

1905 : La troisième jeunesse de Madame Prune s o rt des presses. Loti q u itte C o n sta ntin o p le le 30 m ars.

(7)

>

1906 :S u c c è s d e s Désenchantées, d e u xiè m e « b e s t-s e l­ ler » de L o ti ap rè s Pêcheur d'Islande. P rom u c a p i­ ta in e de vaisseau le 2 août, il est a ffe c té au D épôt M a ritim e de R o c h e fo rt.

1907 : Du 16 ja n v ie r au 3 m ai : voyage p rivé en E gypte à ¡'in v ita tio n du n a tio n a lis te é g y p tie n M ou sta p h a Kam el.

1 9 0 8 : L o ti a d a p te Ramuntcho au th é â tre (m u s iq u e de scène de G a b rie l P ie rn é ). Sa sœ ur M arie d é c è d e le 21 s e p te m b re .

1909 : P u b lic a tio n de La mort de Philae et du Discours de

réception à l'Académie de Jean Aicard (F irm in -

D id o t; la m êm e année chez son é d ite u r). S é jo u r à L o n dre s du 4 au 11 ju ille t sur l’in v ita tio n de l'a m b a s s a d e u r de France, Paul Cam bon. R e n c o n tre la Reine A le x a n d ra .

Fig. 11

1 9 1 0 : P ublie Le château de la Belle-au-Bois Dormant. Fait C om m a n d e u r de la Légion d'H onneur, il est a d m is à la re tra ite le 14 ja n v ie r, ayant a c c o m p li 42 ans 3 m ois 13 jo u rs de se rvice dont 19 ans 11 m ois 8 jo u rs en m er. Séjour privé à C o n s ta n ti­ n o p le du 15 août au 22 o ctobre.

1 9 1 1 : Paraît La fille du ciel, pièce du th é â tre - ch in o is e » é c rite en c o lla b o ra tio n avec J u d ith G autier.

.j> . - ,

1912 : A p rè s l'o c c u p a tio n par l’Ita lie de la T rip o lita in e a lo rs tu rq u e , Loti entam e une cam pagne tu rc o - p h ile dans la presse du ô dé ce m b re 1911 et du 3 ja n v ie r 1912. L 'a c tiv ité tu rc o p h ile , du fa it des g u e rre s b a lka n iq u e s (1912-1913), ne cessera plus.

P u b lic a tio n d 'Un pèlerin d ’Angkor. Séjour à New York du 21 se p tem b re au 17 o cto bre pour la p re ­ m iè re de La Fille du Ciel au «C e n tury T he a tre» . Le 2 ju ille t, lors d'un e soirée m usicale donnée dans la sa lle g o thique, Loti a jo u é le rôle de Raoul de Nangis dans Les Huguenots, o p é ra de S c rib e , Descham ps et M eyerbeer.

>

1913 : P lu sie u rs é d itio n s revues et augm entées de Tur-

quie agonisante. Du 11 août au 16 s e p te m b r e ,/

s é jo u r trio m p h a l à C o n sta ntin o p le et A n d ri- ' \ s

n o p le . /l jJ iW î 5 w - o /

<r.

191

191

4 : F a it Grand O ffic ie r de la Légion d'H onneur. Loti e s t m o b ilis é du 3 au 31 août à l’a rs e n a l d e _ R o c h e fo rt. Sur sa dem ande, il d e vie n t le 25 sep- ' ' te m b re o ffic ie r de lia iso n (sans solde) auprès ^ du G énéral G a llié n i à Paris. . - \ f V V j o - r\

5 : R appelé o ffic ie lle m e n t à l’a c tiv ité (1 erfé v rie r), il re s te auprès de G alliéni, re n c o n tre le co u p le ro y a l de B e lg iq u e (17 m ars), a cco m p a g n e le P ré s id e n t P oincaré en A lsace (7-9 a o û t), avant

d 'ê tre ra tta c h é au M in is tè re de la Guerre^ (3 0 ^ V s e p te m b re ) et a ffe c té à l'E tat M ajor du G roupe x J ' dés A rm ées du C entre (à C hâlons puis A vize {¡J- j q u ’ il re jo in t le 15 o c to b re ). La Grande Barbarie

( ju ille t) est vendue au p ro fit des v ic tim e s b e l­ ges. A Soissons (F irm in -D id o t) est lu le 25 o c to b re à la séance p u b liq u e a n nuelle des C inq V ' A c a d é m ie s . Ces deux te x te s se ront re p ris dans

La Hyène enragée.

En m ai, il e n tre p re n d des n é g ociatio n s se c rè te s e n tre la F rance e t la Turquie.

(8)

1916 : Après de m auvais ra p p o rts avec Pétain à B ar-le- Duc, il est a ffe c té au G roupe des A rm ée s de l'Est, alors d irig é à M ire c o u rt p a r le G énéral F ranchet d ’ Espérey. P ublica$jenréniqillet;<lai_a_-

Hyèjiç_eDfagie, d é tü é a -à to u is _ B a f+ b o u ^ Ren­

c o n tre le V6-"Soût avec le ro i d ’ Espagne, A lphonse XIII.

V - O i - w O r

1917: L'outrage des barbares (Im p r. M a lh e rb e , P aris), bro ch u re non m ise dans le c o m m e rc e p ré c è d e

Quelques aspects du vertige m ondial ( F lam m arion,

ré é d ité p ar C a lm a nn -L é vy s e u le m e n t en 1928). A ffe c té le 9 m ai au G roupe des A rm ée s du Nord, Loti s u it F ra n c h e t d ’ E spérey à V ic -s u r-A is n e . 3 ju in : re n c o n tre à nouveau le c o u p le royal de Belgique. 8-20 ao û t : m is s io n au G rand Q u a rtie r G énéral ita lie n , sur le fro n t du C arso. D écouvre «Venise en te n u e de g u e rre » . R e n c o n tre le roi d 'Ita lie (12 a o û t).

1918: Court intermède de charme au milieu de l'horreur (Im pr. Renouard, Paris) est re p ris dans L’horreur

allemande. Rem is à la d is p o s itio n de la M a rin e le

9 mars, Loti est d é m o b ilis é le 15 m ars, a u to risé le 4 a vril à ê tre p ré s e n t sans s o ld e au G roupe des Arm ées du N ord, à A vize , sous les o rd re s de F ranchet d ’Espérey, p uis é va cu é le 31 m ai po u r raison de santé.

1919 : Reprend s a c a m p a g n e tu rc o p h ile (Lesmassacres

d ’Arménie, Les alliés qu’il nous faudrait), p u b lie des

souvenirs ( Prime Jeunesse, et un e x tra it du p ré ­ cé d e n t : Mon prem ier grand chagrin).

A tte in t par la lim ite d 'â g e le 11 n o ve m b re , il est rayé des ca d re s de la réserve.

1920 : Le 23 ja n v ie r a lie u à Is ta n b u l une c o n fé re n c e en son honneur. Il p u b lie La m ort de notre chère

France en Orient.

Le 1 2 mai, son fils Sam uel ép o use Elsie C h a rlie r. 1921 : Après ses Suprêmes visions d'Orient, une atta qu e

d ’h é m ip lé g ie le p a ra lyse . Il v o it la n a issa n ce de son p re m ie r p e tit-fils , P ierre, le 30 ju in . Le 27 d é ce m b re , en p ré s e n c e de C laude Far- rère, une d é lé g a tio n tu rq u e v ie n t lui ren d re l'hom m age de la T u rq u ie et de M oustapha Kemal (A ta tü rk ).

16

1922: F a it G ra n d ’C ro ix de la Lég io n d ’H onneur. 1923 : P u b lic a tio n d ’Un jeune officier pauvre.

L o ti m e u rt le 1 0 ju in dans sa m aison d ’Hendaye. Des o b s è q u e s n a tio n a le s lu i so n t a cco rd é e s. Il est In h u m é le 16 d a n s le ja rd in de sa m aison de S a in t-P ie rre -d ’O Ie ro n , la « M aison des Aïeules ». Une s u ite de son Journal intime se ra p u b lié e en

1925 (tome 1: 1878-1881) et 1929 (tome 2:

1882-1886). Sa maison rochefortaisedeviendra

musée municipal en 1969.

Alain OUELLA-VILLÉGER Bruno GAUDICHON Fig. 12

(9)

1 9 2 1 : " D o ö u ' d a k i s on g ö r ü n t ü ­ l e r ' " i y a y ı n l a r . 2 7 A r a l ı k ' t a b i r T ü r k d e l e g e s i ona T ü r k i y e ' n i n v e M u s t a f a Kemal ( A t a t ü r k ) ' ü n s a y g ı l a r ı m s u n ­ maya g i d e r . 1 9 2 2 : L é g i o n d ' H o n n e u r n i ş a n ı n m B ü y ü k h a ç r ü t b e s i n i a l ı r . 1 9 2 3 : " F a k i r g e n ç b i r s u b a y " ı y a y ı n l a n m a s ı . L o t i , 1 0 T e mmu z ' d a H e n d a y e ( B a s k b ö l g e s i ) d a k i e v i n d e ö l ü r . E v e t , L o t i 'n in f o t o ğ r a f ç ı l ı k k a r ş ı s ın d a k i tu tu m u , k e n d i b e l ­ l e ğ i n i o lu ş t u r a n ö ğ e l e r i , k e n d i yaşamında b i r y ığ ın k a n ı t ı ü s t ü s t e y ığ a r a k h a z ır la y a n ö zlem ç ek en b i r i n i n tu tu m u d u r. F o to ğ ­ r a f ç ı l ı k m e s le ğ in d e n t i p i k b i r s e ç im in y a p ı l ı p b i r s e r g id e b ir a r a y a g e t i r i l m e s i , y a z a r ın y e r l e r e , e ş y a la r a , se y a h a t r e s i m l e r i n e b a k ı ş ı n ı saptam a­ ya o la n a k v e r e c e k t i r . B u, s e y ­ r e d e n le r i n L o t i ' n i n k i t a p l a ­ r ın d a k i s e ç i c i b e l l e k t e n v e y a z a r ın f o t o ğ r a f l a r ı n d a k i ö z n e l b a k ış t a n t a n ı d ı k l a r ı a n la ş ılm a s ı g ü ç b i r k i ş i ­ l i ğ i n y e n i b i r sunumunu v e r e c e k t i r . Y a z a r ın ın e d e b i y a p ı t la r ın a p a r a l e l o la r a k hem u s ta c a y a p ılm ış hem d e h ey eca n u yandıran bu k l i ş e ­ l e r d ik k a t e d e ğ e r b i r b a k ı ş ı s u n a r la r , şu s ö z ü d oğru lay a n d a h î b i r duygulunun b a k ı ş ı n ı . "D eğ işen b i r dünyada d e ğ iş e n ruhumu g e z d ir d im " .

(10)

Y U S U F A K Ç U R A O G L U B' ı i t ür ı T ü r k l ü k , T ü r k l e r i n u y a n ı ş a s r ı n d a n b a ş l a y a ­ r a k y a s a y a n B a t ı y a z a r l a ­ r ı n d a n y a l n ı z b i r i s i n i u n u t m a y a c a k t ı r k i ; o d a , P i e r r e L o t i ‘ d i r . A D İ L ( A R D A ) ( E D İ R N E V A L İ S İ V E D A H İ L İ Y E N A Z I R I ) B i z i h i ç b i r g a r a z a d a y a n ­ m a y a r a k i n s a n l ı k a d ı n a s e ­ v e n b i r i n i a r a m a k g e r e k i r s e , o n u n P i e r r e L o t i o l d u ğ u n a b ü t ü n k a l b i m l e k a n i y i m . Y U N U S N A D 1 H e r k e s b i l i r k i ; P i e r r e L o t i ö t e d e n b e r i D o ğ u ' y a a ş ı k b i r d u y g u y l a d o p d o l u - d u r . B u g ü n ö z e l l i k l e T ü r k v e m ü s l ü m a n d ü n y a s ı bu b ü y ü k i n s a n ı m i n n e t , s a y g ı v e b i r a ş k i l e a n ı y o r . A B D U L L A H C E V D E T P i e r r e L o t i ' n i n k a n a t l a r ı y a l n ı z F r a n s a ' y ı k a p l a m a k ­ t a n ç o k g e n i ş t i r . B e n , P i e r r e L o t i ' y e i n s a n l ı k h a y s i y e t i y ­ l e v e T ü r k i y e v a t a n d a ş ı s ı ­ f a t ı y l a s a y g ı d u y a r ı m , ç o k s e v e r i m . A B D O L H A K H A M I T ( T A R H A N ) D ü n y a n ı n b i r z a m a n l a r t a l i h ­ s i z i n s a n l a r ı o l a n T ü r k l e r e m u h a b b e t g ö s t e r e n v e s a h i p ­ l i k e d e n l e r a r a s ı n d a F r a n ­ s a ' n ı n b i r i c i k s a i r i P i e r r e L o t i ' y e i n s a n i y e t n a m ı n a s a y g ı m k o n u s u n d a k a l e m i m v e d i l i m a c i z d i r . F A L 1 H R I F K I ( A T A Y ) B e n c e T ü r k t a r i h i , P i e r r e L o t i ' n i n a d ı n ı a z i z T r a k y a ' ­ n ı n i k i n c i f a t i h l e r i a r a ­ s ı n d a s a y a c a k t ı r . B e n d e n s e v g i l i d o s t u n y ü k s e k i n ­ s a n l ı ğ ı n a s a d e c e s a y g ı . C E M A L P A S A ( İ S T A N B U L M U H A F I Z I ) P i e r r e L o t i d ü n y a n ı n g a r a ­ z ı v e z u l m ü s a v u n m a s ı e l i n d e n a l ı n a n b i r m i l l e ­ t e y ö n e l d i ğ i s ı r a d a v e t e c a v ü z e u ğ r a d ı ğ ı b i r a n ­ d a , b a ş l ı b a s ı n a l e h i m i z d e k a l e m k u l l a n a n , d ü n y a d a h a k s e v e r l i ğ i n b i r t e m ­ s i l c i s i o l d u ğ u n u i s p a t e t m i ş t i r . A H M E T M U H T A R P A S A ( A S K E R İ M O Z E M Ü D Ü R Ü ) P i e r r e L o t i ' n i n a d ı b ü t ü n O s m a n l ı v e İ s l a m t a r i h i n ­ d e g ö r k e m l i b i r s a y f a o l a ­ c a k v e o n u n a d ı b ü t ü n m ü s - l ü m a n l a r ı n a n ı l a r ı n d a n a s l a s i l i n m e y e c e k v e y ü k s e k h a k s a v u n u c u l u ğ u t ü m O s ­ m a n l I l a r ı n v e m ü s l ü m a n l a - r ı n k a l b i n d e s a y g ı v e m i n ­ n e t l e e b e d i y y e n k a l a c a k t ı r . İ S M A İ L H A M İ ( D A N I S M E N D ) D o ğ u ' n u n m u h t e ş e m k u b b e ­ l i c a m i l e r i s e m a y a y ü k s e l ­ m i ş z a r i f m i n a r e l e r i i l e ç i n i l e r i n i , g ü l l e r i n i v e g ü l i s t a n l a r ı m t a s v i r e t ­ m e l e r i y l e ü n l ü o l a n P i e r r e L o t i s o n m ü c a d e l e s i n d e d e m i l l e t l e r a r a s ı b i r ü n e k a v u ş t u . D ü n y a d a b i r k a ç k i ş i y e n a s i b o l a c a k g e r ­ ç e k s i y a s e t i s i m d i o t e m ­ s i l e d i y o r . D ü n y a d a k a mu o y u n u y ö n e l t m e k t e k i ş e r e f b u z a m a n d a o n u n ö l ü m s ü z a d ı m e b e d i y y e n a n a c a k l a r ­ d ı r . Ç ü n k ü , o n u n g ö r ü ş ü d o ğ r u l t u s u n d a b i r ç o k v a t a n k u r t u l u r . O n u n i ç i n b e n P i e r r e L o t i ' y i s e v g i l i v a t a n ı m k a d a r s e v e r i m . C E L A L N U R İ ( İ L E R İ ) L o t i h a k k ı n d a T ü r k M i l l e t i h a y l i k a d i r ş i n a s l ı k g ö s t e r ­ d i , t ö r e n l e r y a p t ı , g e n i ş b i r c a d d e y e a d ı v e r i l d i , b u n l a r ı y e t e r s i z g ö r ü y o r u m . P i e r r e L o t i ' y e g ö s t e r i l e c e k e n b ü y ü k k a d i r ş i n a s l ı k o n u n e s e r l e r i n i t ü r k ç e y e ç e v i r ­ m e k t i r . B a z ı ü n i v e r s i t e l e r , h i z m e t l e r i g e ç e n b a z ı m e ş h u r k i ş i l e r e f a h r i d o k t o r l u k p a y e s i v e r i r l e r . Ş e y h ü l i s l a m o l s a y d ı m , P i e r r e L o t i ' y e ( f a h r i m ü s l ü m a n ) r ü t b e s i n i v e r m e k t e t e r e d d ü t e t m e z d i m . C E N A P S A H A B E T T İ N Ç e v r e s i n d e n a l d ı ğ ı i l h a m ı h i ç k i m s e P i e r r e L o t i k a d a r a n l a t m a y ı b a ş a r a m a m ı ş t ı r . K â i n a t ı n b ü t ü n g ö r ü n ü m l e r i ­ n i k â ğ ı d a d ö k ü p i ş l e m i ş t i r . H A L I T Z I Y A ( U S A K L I G I L ) D o ğ u n u n e n m u h t e ş e m g ö r ü n ü m ­ l e r i n i ş i i r l e ş t i r e n P i e r r e L o t i h a k k ı n s e s i n i d e y ü k ­ s e l t m i ş t i r ; b i r i g ö z l e r e , d i ğ e r i r u h a h i t a b e d e r . S Ü L E Y M A N N A Z İ F B a l k a n S a v a ş ı m u s i b e t i 2 0 . y ü z y ı l v e A v r u p a i ç i n b i r l e k e d i r . P i e r r e L o t i z u l ü m g ö r m ü ş b i r m i l l e t i v e m u a z ­ z a m v a t a n ı v e y a s a d ı ğ ı d ö n e ­ m i n ş e r e f i n i v e h a y s i y e t i n i g e l e c e k n e s i l l e r e k a r s ı s a v u n ­ d u . P i e r r e L o t i 1 9 . v e 2 0 . y y . ' ı n e n b ü y ü k y a z a r ı d e ğ i l e n a s i l , e n m e r t i n s a n ı o l d u ­ ğ u n u g ö s t e r d i .

(11)

İ S M A İ L H A K K I ( B A L T A C I O Ğ L U ) B e n i m k a l b i m d e , b ü y l i k P i e r r e L o t i i ç i n i k i d u y g u y a ş a r : h ü r m e t v e m u h a b b e t . A K A G O N D O Z P i e r r e L o t i ' y e o l a n s a y ­ g ı m ı n d e r e c e s i H i n d i s t a n ' ı İ n g i l i z s ö m ü r g e c i l i ğ i n ­ d e n , K a f k a s y a ' y ı M o s k o f p e n ç e s i n d e n k u r t a r a c a k k a h r a m a n l a r a k a r s ı o l a n h ü r m e t v e m i n n e t i m i n d e ­ r e c e s i y l e ö l ç ü l e b i l i r . R E C A İ Z A D E M A H M U D E K R E M C i l t l e r l e d o l u m ü s t e s n a y a z ı l a r ı y l a h a k l ı b i r ş ö h r e t e e r i ş e n P i e r r e L o t i O s m a n l I l a r l e h i n d e k i , h a k u ğ r u n d a k i m ü c a d e l e ­ s i y l e bu b ü y ü k m i l l e t i n b ü t ü n g ö s t e r i s i i l e y ü z ­ y ı l ı m ı z t a r i h i n e u l a ş a ­ c a k ş ü k r a n v e m i n n e t e l â y ı k t ı r . C E L Â L S A H I R İ ç i n d e b u l u n d u ğ u m u z u y ­ g a r l ı k y ü z y ı l ı n d a g e r ç e k ­ l e r i a ç ı k s ö y l e m e k , g ü ­ n a h s ı z z u l ü m g ö r m ü ş l e r e y ü k s e k s e s l e a c ı m a k , s e ç ­ k i n k i ş i l e r e m a h s u s b i r m e z i y e t t i r . H e l e b u g e r ­ ç e k l e r T ü r k l ü ğ ü n l e h i n e v e z u l ü m g ö r e n l e r d e T ü r k l e r i s e , P i e r r e L o t i ' y i i ş t e b u s e ç k i n k i ş i l e r ­ d e n b i r i o l d u ğ u i ç i n s a y ­ g ı y l a s e l a m l ı y o r u m . M E H M E T F U A T ( K Ö P R O L O ) K a l p l e r i m i z i n y a s l a d o l d u ğ u u ğ u r s u z d a k i k a l a r d a P i e r r e L o t i ' n i n f e r y a d ı b i z e ü m i t ç i ç e k l e r i a ç ­ t ı r d ı . Bu b ü y ü k a d a m , i n s a n l ı ğ ı n b u z l a ş a n k a l ­ b i n e b i r a z o l s u n s e v k a t h a v a s ı a ş ı 1 a d ı , E B Ü L U L A ( M A R D İ N ) ' Y ü k s e k h a k i d e a l i n e y ö ­ n e l i k g a y r e t l e r i y l e s i v ­ r i l m i ş b u l u n a n P i e r r e L o t i ' y i h a k k ı n y e g a n e s a ­ v u n u c u s u o l a r a k g ö r ü y o r u m . E N V E R P A S A P i e r r e L o t i i n s a n l ı ğ ı n y ü c e l m e s i n e y ö n e l i k d ü ş ü n ­ c e l e r d e n b a ş k a h i ç b i r ç ı ­ k a r v e e n g e l t a n ı m a y a r a k b i z e a c ı d ı , b i z i s e v d i . B u n u k i ş i s e l ç ı k a r l a r ı n ı d ü ş ü n m e d e n a ç ı k ç a s ö y l e d i . B ö y l e b i r i n s a n h e r a n ö v ü l m e y e l â y ı k v e b ü y ü k t ü r , bu b ü y ü k l ü ğ ü d e ö l ü m s ü z d ü r . M e h m e t E m i n ( Y u r d a k u 1 ) P i e r r e L o t i ' n i n b ü y ü k a d ı b i z i m y ü r e k l e r i m i z ­ d e n s i l i n m e y e c e k t i r . B u a d a l e t v e h a k i k a t i n k a h ­ r a m a n ı m n a n k ö r l ü k b i l ­ m e y e n T ü r k e l i n i n e n s o ­ n u n c u e v l a d ı s a y g ı i l e s e l a m l a y a c a k t ı r

(12)

A Z A D E , a s l ı n d a K a f k a s y a g ö ç m e n l e r i n d e n b i r i n i n k ı ­ z ı d ı r . M e z a r t a ş ı n d a , b a b a ­ s ı n ı n a d ı A b d u l l a h , k e n ­ d i s i n i n a d ı i s e H A T İ C E o l a r a k y a z ı l ı d ı r . P i e r r e L o t i - S u l t a n A b d ü l a z i z d ö n e m i n i n s o n y ı l l a r ı n d a - b i r d e n i z s u b a y ı o l a r a k g ö r e v l i b u ­ l u n d u ğ u S e l a n i k ş e h r i n d e r o m a n ı n ı n k a h r a m a n ı m t a ­ n ı d ı . K u r d u k l a r ı i l i ş k i , d a h a s o n r a İ s t a n b u l ' d a d a d e v a m e t t i . H a s k ö y v e E y ü p ' ­ t e b e r a b e r l i k l e r i s ü r d ü . A Z A D E ' n i n ç o k y a ş l ı k o c a s ı v e b i r k a ç k u m a ' s ı v a r d ı : A Z A D E ' n i n b i r y a b a n c ı y l a i l i ş k i s i ş i d d e t l i t e p k i ­ l e r e n e d e n o l d u . N e f r e t e v e h a k a r e t e d ö n ü ş e n b u t e p k i l e r e d a y a n a m a y a n A Z A D E k e d e r i n d e n ö l d ü . R o m a n ı n e r k e k k a h r a m a n ı o l a n P i e r r e L o t i , b i r I n g i l i z s u b a y ı i k e n , T ü r k o r d u s u n a k a t ı l a n b i r g ö ­ n ü l l ü r o l ü n d e d i r . B u İ n g i ­ l i z s u b a y ı , K a r s K a l e s i ö n ü n d e k i s a v a ş t a ö l ü r . A Z A D E r o m a n ı , ş ü p h e s i z h a y â l m a h s u l ü d ü r . A ma i ç e r d i ğ i İ s t a n b u l t a s v i r ­ l e r i ç o k i h t i ş a m l ı d ı r . E y ü p , H a l i ç , B o ğ a z i ç i , c a m i l e r , m i n a r e l e r l e b o y ö l ç ü ş e n s e l v i l e r , c a m i a v l u s u n d a ­ k i g ü v e r c i n l e r , s e y y a r s a ­ t ı c ı l a r , b e k ç i l e r , m a h a l l e k a h v e l e r i , m e z a r l ı k l a r , o k u y a n l a r ı z e v k l i b i r b i ­ ç i m d e s ü r ü k l e r . R o m a n b i n - b i r g e c e m a s a l l a r ı m a n d ı ­ r a n p a n o r a m a l a r l a d o l u d u r . Bu r o m a n d a P i e r r e L o t i , b a z e n ş a i r , b a z e n r e s s a m o l m u ş t u r . ö n c e l e r i , b u r o m a n ı n b a s ı ­ m ı m P a r i s ' t e h i ç b i r b a s ı m e v i k a b u l l e n m e z . 1 8 7 9 y ı l ı n d a y a y ı n l a n ı n c a ö y l e ­ s i n e t u t u l u r k i ; 1 8 5 k e r e b a s k ı s ı y a p ı l ı r . H a t t a b u r o m a n d a t a s v i r e d i l e n y e r ­ l e r i g ö r m e k i ç i n , B a t ı d a n İ s t a n b u l ' a b i r a k ı n b a ş l a r . P i e r r e L o t i b u r o m a n ı n s a ğ ­ l a d ı ğ ı ş ö h r e t s a y e s i n d e F r a n s ı z A k a d e m i s i ' n e a z a o l a r a k k a b u l e d i l i r . P i e r r e L o t i ' n i n İ s t a n b u l ' ­ d a k a l d ı ğ ı y e r l e r : H o t e l A n g 1 e t e r ( s o n r a d a n a d ı " R o y a l " v e A l p o l a n o t e l ) y ı k ı l m ı ş o l u p , y e ­ r i n e y e n i s i i n ş a e d i l m e k ­ t e d i r . E s k i b i n a d a , L o t i ' ­ n i n k a l d ı ğ ı o d a k a p ı s ı n a v a k t i y l e b i r p l a k e t ç i ­ v i l e n m i ş t i . K a n d i l l i ' d e k i K o n t O s t r o r o g ' u n y a l ı s ı . 3 O c a k 1 9 2 0 g ü n ü , P i e r r e L o t i ' n i n d o ğ u m y ı l d ö n ü m ü d o l a y ı s ı y l a , İ s t a n b u l ' u n k a l b u r ü s t ü k i ş i l e r i , b a ­ s ı n v e ü n i v e r s i t e m e n s u p ­ l a r ı , V e l i a h t M e c i t E f e n ­ d i ' n i n d e k a t ı l d ı ğ ı bu t o p l a n t ı d a ü n l ü y a z a r S ü l e y m a n N A Z İ F b i r h i t a b e ­ d e b u l u n d u . D i n l e y e n l e r i c o ş t u r a n v e y a y ı n l a n m a s ı i ş g a l k u v v e t l e r i n c e y a ­ s a k l a n a n bu h i t a b e d e P i e r r e L o t i ş ü k r a n l a a n ı l d ı . Bu t o p l a n t ı v e h i t a b e , b i r b a k ı m a , İ s ­ t a n b u l ' u n i ş g a 1 i n i p r o ­ t e s t o m a h i y e t i n d e y d i . P i e r r e L o t i ' n i n d o ğ u m y ı l d ö n ü m ü n e r a s t l a y a n g ü n l e r , T ü r k k a m u o y u n d a , b a s ı n ı n d a d a i m a t a z e l i ­ ğ i n i m u h a f a z a e t t i . P i e r r e L o t i i ç i n , b a s ı n ö z e l s a ­ y ı l a r y a y ı n l a d ı . 2 3 O c a k 1 9 2 1 g ü n ü n e r a s t l a y a n bu b e l g e l e r T ü r k a r ş i v l e r i n ­ d e b u l u n m a k t a d ı r . Y i n e P i e r r e L o t i ' n i n d o ğ u m y ı l d ö n ü m ü n e r a s t l a y a n 2 3 O c a k 1 9 2 2 g ü n ü , İ s t a n b u l a y r ı b i r t ö r e n e s a h n e o l d u İ s t a n b u l ' u n T ü r b e s e m t i n ­ d e k i b i r c a d d e y e P i e r r e L o t i a d ı v e r i l d i . A y r i c a , ş e h i r m e c l i s i n i n k a r a r ı y ­ l a , P i e r r e L o t i İ s t a n b u l h e m ş e h r i s i o l d u . B u n d a n b a ş k a , ü n i v e r s i t e t a r a f ı n ­ d a n P i e r r e L o t i ' y e f a h r i d o k t o r l u k ü n v a m v e r i l d i . T ü r k a y d ı n l a r ı , P i e r r e L o t i d o s t l u ğ u n u n y a ş a t ı l m a s ı i ç i n , 2 3 O c a k 1 9 2 0 g ü n ü " P i e r r e L o t i C e m i y e t i " ' n i k u r d u l a r . B ü y ü k ş a i r A b d ü l h a k H â m i d b a ş t a o l m a k ü z e r e , t a n ı n m ı ş y a z a r l a r v e f i k i r a d a m l a r ı bu c e m i ­ y e t i n k u r u c u l a r ı a r a s ı n d a y e r a l d ı l a r . D e r n e ğ i n y ö n e t i m k u r u l u n a , e n e s k i g a z e t e c i o l a n A h m e t I h s a n ( T O K G Ö Z ) , V e 1 i t ( E B Û Z Z 1 Y A ) , K â z ı m Ş i n a s ı ( D E R S A N ) , Y a h y a K e m â l ( B E Y A T L I ) , C e ­ l a l S a h i r ( E R O Z A N ) , A r i f v e B e d r i N e d i m ( G Ö K N 1 L ) s e ç i l d i l e r . V e l i a h t A b d ü l - m e c i t E f e n d i , c e m i y e t i n f a h r i r e i s l i ğ i n i ü s t l e n d i . Bu c e m i y e t i n h ü k ü m e t e v e ­ r i l e n s t a t ü s ü n d e g e r e k ç e o l a r a k ( . . m a z l u m T ü r k mi 1 - 1 e t i v e v a t a n ı i ç i n , g a r p a l e m i n d e a ç t ı ğ ı m ü c a d e l e y e k a r ş ı T ü r k m i l l e t i n i n h a s ­ s a s i y e t i n i , ş ü T F a n v e m i n ­ n e t i m i z h a r . . ) a m a c ı y e r a l m ı ş t ı .

(13)

D o ğ u m u n u n 1 0 0 . y ı l ı n e d e n i y ­ l e P i e r r e L o t i , T ü r k B a s ı ­ n ı n d a 1 9 5 0 y ı l ı n ı n O c a k a y ı n d a , s e m p a t i k b i r h a v a i ç e r i s i n d e a n ı l d ı . T ü r k k a m u o y u , bu v e f a k â r d o s ­ t u n u d u y a r l ı l ı k l a a n d ı . T e r t i p l e n e n t o p l a n t ı l a r d a - P i e r r e L o t i ' n i n T ü r k d o s t ­ l u ğ u k o n u s u n d a k e n d i s i n e h a l e f o l a r a k s e ç t i ğ i - C l a u d e F a r r S r e i l e P i e r r e L o t i ' n i n o ğ l u d a b u l u n d u . T ü r k l e r i n g ö s t e r d i ğ i bu v e f a d u y g u s u , o n u n g e r ­ ç e k d o s t l u ğ u n d a n k a y n a k ­ l a n m a k t a d ı r . T ü r k m i l l e ­ t i n i n a s a l e t i n i , k i b a r ­ l ı ğ ı m , d u y a r l ı l ı ğ ı m o n u n k a d a r y a k ı n d a n a n l a y a n v e ö v e n b i r b a ş k a B a t ı l ı y a ­ z a r d a h a g e l m e m i ş t i r . P i e r r e L o t i ' n i n R o c h e - f o r t ' d a k i e v i T ü r k e s e r ­ l e r i y l e s ü s l e n m i ş t i . T ü r k ç i n i l e r i y l e k a p l ı d u v a r l a r , ç i n i l i İ s l a m t i p i m e z a r ö r n e k l e r i , k a n d i l l e r , ç u b u k l a r , t e ş ­ b i h l e r , h a l ı 1 a r v e k i - l i m l e r , s e m a v e r l e r , k a h ­ v e f i n c a n l a r ı , İ s t a n b u l ' a a i t t a b l o l a r , ü n l ü h a t ­ t a t l a r d a n ö r n e k l e r , b i r ç o k f o t o ğ r a f , e l i ş l e m e - 1 e r i v . s . A T A T O R K ' ü n P i e r r e L o t i ‘ y e k a r ş ı s e v g i s i n i s i m g e l e y e n b e l g e l e r i , y a k ı n t a r i h i n s a y f a l a r ı a r a s ı n d a y e r a l ­ m ı ş b u l u n u y o r . G e r e k I . D ü n y a S a v a ş ı s ı r a s ı n d a , g e r e k s e m ü t a r e k e y ı l l a r ı n d a , P i e r r e L o t i ' n i n T ü r k m i l ­ l e t i n i n y a n ı n d a o l d u ğ u h e r k e s t a r a f ı n d a n b i l i n ­ m e k t e d i r . M ü t a r e k e y ı l l a ­ r ı n d a , B a t ı l ı b ü y ü k d e v l e t ­ l e r i n T ü r k i y e ' y i ç e m b e r i ç i n e a l a r a k , t o p r a k l a r ı m h a k s ı z y e r e i ş g a l e t m e l e ­ r i , b a ğ ı m s ı z l ı k l a r ı m e l i n d e n a l m a d o ğ r u l t u s u n ­ d a k i h a k s ı z k a r a r l a r ı k a r ­ ş ı s ı n d a , g ü ç l ü k a l e m i y l e o r t a y a a t ı l a n P i e r r e L o t i o l d u . A T A T Ü R K b u a ç ı d a n b u b ü y ü k T ü r k d o s t u n a t e ­ v e c c ü h g ö s t e r d i . P i e r r e L o t i ' n i n d o ğ u m y ı l ı n e d e ­ n i y l e 1 9 2 0 y ı l ı n ı n O c a k a y ı , İ s t a n b u l ' d a h a r a r e t ­ l i m i t i n g l e r e , p r o t e s t o ­ l a r a v e b a s ı n d a h e y e c a n l ı y a y ı n l a r a s e b e p o l d u . İ s ­ t a n b u l O n i v e r s i t e s i ' n d e t o p l a n a n a y d ı n l a r z ü m r e s i P i e r r e L o t i ' y i s e v g i y l e a n a r k e n , T ü r k B a s ı m d a b ü y ü k T ü r k d o s t u i ç i n , ö z e l s a y ı l a r y a y ı m l a d ı ­ l a r . M U S T A F A K E M A L ' i n P i e r r e L o t i i l e i l g i l i s ö z l e r i b ü y ü k y a n k ı y a ­ r a t t ı . ö t e y a n d a n , M u s t a ­ f a K e m a l , M i l l i M ü c a d e l e ­ n i n h a r a r e t l i g ü n l e r i n d e - T ü r k d a v a s ı n ı d e s t e k l e ­ d i ğ i i ç i n - P i e r r e L o t i ' - d e n y a r a r l a n m a k i s t e d i . P i e r r e L o t i o s ı r a l a r d a h a s t a o l d u ğ u n d a n , a r k a d a ­ ş ı C l a u d e F a r r e r e ' i A n a ­ d o l u ' y a g ö n d e r d i . A t a t ü r k C l a u d e F a r r e r e i l e A d a ­ p a z a r ı ' n d a g ö r ü ş t ü . M U S T A F A K E M A L ' i n B a ş k u ­ m a n d a n v e T ü r k i y e - B ü y ü k M i l l e t B a ş k a m s ı f a t ı y l a P i e r r e L o t i ' y i - ş e h i t k ı z l a r ı n ı n g ö z y a ş l a r ı y l a d o k u d u k l a r ı b i r h a l ı y ı - M e c l i s k a r a r ı y l a , h e d i y e e t t i ğ i b i l i n m e k t e d i r . Bu k o n u d a k i y a z ı ş m a l a r , İ s ­ t i k l â l S a v a ş ı ' m n k a r a g ü n - l e r i n d e u n u t u l m a z a n ı l a r o l a r a k h a f ı z a l a r d a d ı r . P İ E R R E L O T İ ( 1 8 5 0 - 1 9 2 3 ) : F r a n s ı z d e n i z s u b a y ı , d o ğ a ­ y a v u r g u n , d e n i z e t u t k u n b i r e d i p . 0 ' n u d ü n y a ç a p ı n ­ d a b i r ş ö h r e t e u l a ş t ı r a n , k u ş k u s u z d e n i z a ş k ı d ı r . 0 , d e n i z s a y e s i n d e d ü n y a y ı t a ­ m d ı . D e n i z y o l u y l a g i t t i ğ i D o ğ u ü l k e l e r i n i t a m d ı v e t a n ı t t ı . O r a l a r ı n h a v a s ı m c i ğ e r l e r i n e ç e k e r e k , o n l a r ı n k ı T ı ğ ı n a g i r e r e k , o n l a r ı n g e l e n e ğ i n e u y a r a k , o n l a r ı n b i r v a t a n d a ş ı g i b i y a ş a d ı . B u a ç ı d a n P i e r r e L o t i , b i r F r a n s ı z v a t a n d a ş ı o l m a n ı n ö t e s i n d e , b i r d ü n y a v a t a n ­ d a ş ı s a y ı l ı r . Ç ü n k ü o n d a h e r ü l k e n i n m i l l i y e t i n d e n b i r p a r ç a v a r d ı r . B u n l a r y a z ı l a r ı n a d a y a n s ı m ı ş t ı r . A n c a k , b u d e n i z s u b a y ı m d ü n y a e d e b i y a t ı n a k a z a n d ı ­ r a n v e ş ö h r e t i n d o r u ğ u n a ç ı k a r a n T ü r k i y e i l e i l g i l i e s e r i e r i d i r . L e s D é s e n c h a n t é e s r o m a n ı t ü r k ç e y e b i r k a ç d e f a t e r c ü m e e d i l d i . B u n l a r d a n N Â S S D K A D I N L A R v e B E Z G İ N K A D I N L A R e n ç o k t u t u l a n ­ l a r ı d ı r . P i e r r e L o t i 1 9 0 3 - 1 9 0 5 y ı l l a r ı n d a d e n i z a l b a y ı o l a r a k İ s t a n b u l ' d a d ı r , i k i n c i k e z g e l d i ğ i İ s t a n ­ b u l ' d a , k a f e s a r k a s ı n d a k i k a d ı n l a r ı n h a y a t ı m a n ­ l a t a n L e s D é s e n c h a n t é e s r o m a n ı n ı y a z a r . P e ç e l i o l a r a k k e n d i s i n e h a r e m h a y a t ı m a n l a t a n ü ç k ı ­ z ı n i f ş a a t ı n i t e l i ğ i n d e ­ k i b u r o m a n , P i e r r e L o t i ' d e k i h a y a l g ü c ü n ü g ö s t e r ­ m e s i a ç ı s ı n d a n i l g i n ç t i r . N e v a r k i ; k e n d i s i n e k a ­ f e s a r k a s ı n d a k i y a ş a m ­ l a r ı n ı a n l a t a n k ı z l a r ­ d a n b i r i , a s l ı n d a F r a n s ı z k ö k e n l i d i r . D i ğ e r l e r i z a m a n ı n H a r i c i y e N e z a r e ­ t i n d e s e ç k i n b i r m ü d ü r o l a r a k t a n ı n a n N u r i B e y ' - i n k ı z l a r ı Z I N N U R V E N U R I Y E ' d i r . S o n u n d a b u n ­ l a r , D é s e n c h a n t é e s ' n i n y a y ı m ı ü z e r i n e P a r i s ' e k a ç a r l a r . R o m a n ı n s i h i r ­ l i t a r a f ı , İ s t a n b u l ' u n ş i i r l e ş t i r i İ m i ş t a s v i r ­ l e r i d i r . R a m a z a n a k ş a m l a ­ r ı t a ç g i y m i ş ç e s i n e p a r ­ l a y a n m i n a r e l e r i n k a n d i l ­ l e r i , F a t i h C a m i i c i v a ­ r ı n d a k i a k s a k a l l ı 1 a r k a h v e s i v e B o ğ a z ' ı n t ı l ­ s ı m l ı ç e k i c i l i ğ i o k u y u c u ­ l a r ı b i r m a z i c e n n e t i n e g ö t ü r ü r .

(14)

I . C i h a n H a r b i n i n s a n c ı l ı g ü n l e r i n d e , d a h a s o n r a k i m ü t a r e k e d ö n e m i n d e , t ü m d ü n y a n ı n T ü r k l e r a l e y h i ­ n e y o ğ u n b i r k a m p a n y a a ç t ı ğ ı s ı r a d a , t e k b i r k i $ i b u n a k a r ş ı ç ı k t ı . B u , T ü r k l e r i y a k ı n d a n t a ­ n ı y a n v e o n u n y ü c e l i ­ ğ i n e i n a n ç l a b a ğ l ı o l a n P i e r r e L o t i ' y d i . T ü r ­ k i y e ' y i p a y l a ş m a k i s t e ­ y e n , h ü r r i y e t i n i y o k e t ­ m e k i s t e y e n e m p e r y a l i s t ­ l e r e k a r ş ı , g ü ç l ü k a l e m i ­ n i ( F i g a r o ) g a z e t e s i n d e k u l l a n d ı . Y ü r e k l i v e s ü ­ r e k l i h a y k ı r ı ş l a r l a T ü r k ­ l e r i s a v u n d u . Bu k a r a g ü n d o s t u n u T ü r k l e r h i ç b i r z a m a n u n u t m a d ı l a r . P i e r r e L o t i 1 0 H a z i r a n 1 9 2 3 g ü n ü ö l d ü . P a r i s ' t e k i g a z e ­ t e l e r g i b i , İ s t a n b u l ' d a k i - 1 e r d e b u b ü y ü k k a y b ı , b ü ­ y ü k m a n ş e t l e r l e b i l d i r d i l e r . L o z a n ' d a k i b a r ı ş g ö r ü ş m e l e ­ r i n i y ö n e t e n İ S M E T P A S A , bu a c ı h a b e r i a l ı r a l m a z , d e r ­ h a l e n k ı d e m l i g a z e t e c i o l a n A h m e t İ h s a n B e y ' i , T ü r k i y e ' y i t e m s i l e t m e k v e b a ş s a ğ l ı ğ ı n - d a b u l u n m a k ü z e r e F r a n s a ' ­ y a g ö n d e r d i . T r a b l u s g a r p v e B a l k a n P i e r r e L o t i ' n i n T ü r k i y e ' y l e i l g i l i 5 k i t a b ı v a r d ı r : A Z A D E v e B E Z G İ N K A D I N L A R a d l ı r o m a n l a r ı n d a n s o n r a y a z d ı ğ ı " F a n t ô m e d ' O r i e n t " a d l ı e s e r i , _ l s t a n b u l ' a g e ­ l i ş i n i n h i k â y e s i n i t e l i ğ i n ­ d e d i r . s a v a ş l a r ı s o n u n d a P i e r r e L o t i , 1 9 1 3 y a z ı n d a İ s t a n ­ b u l ' a g e l d i . G ö r k e m l i b i r ş e k i l d e k a r ş ı l a n d ı . K a r ­ ş ı l a m a d a P a d i ş a h a d ı n a , y a v e r l e r i n d e n A l b a y İ b ­ r a h i m , İ s t a n b u l V i l a y e t i a d ı n a K e n a n , İ t t i h a t v e T e r a k k i P a r t i s i a d ı n a H ü s e y i n C a h i t , D r . N â z ı m , T e v f i k R ü ş t ü , M ü d a f a a y ı M i l l i y e C e m i y e t i a d ı n a r e i s C e l a l e t t i n A r i f , S a i r M e h m e t E m i n , E b u b e k i r H a z ı m v e d a h a a y d ı n k i ş i ­ l e r l e d o s t l a r ı v e g a z e t e ­ c i l e r t a r a f ı n d a n s e l a m l a n ­ d ı . M i h m a n d a r l ı ğ ı n ı i s e K e n a n B e y y a p t ı . K a r ş ı l a ­ m a d a n u t u k l a r s ö y l e n d i . İ k a m e t i i ç i n - h a l e n Ç e m - b e r l i t a ş c i v a r ı n d a k i - b i n a s a t ı n a l ı n d ı . Bu e v i n k a p ı s ı n a , b u i k a m e t i s i m g e l e y e n m e r m e r b i r p l a k e t k o n d u . S o n i k i e s e r i , T ü r k M i l l e t i ­ n i n d a v a s ı n ı s a v u n a n s i y a s î n i t e l i k t e d i r . T ü r k ' ü n f e l a ­ k e t l i g ü n l e r i n i i ç e r m e k t e ­ d i r . İ l k i , " C A N Ç E K İ S E N T 0 R K 1 Y E , B İ Z E B U M Ü T T E F İ K G E R E K - S E V G İ L 1 F R A N S A ' M I Z I N Ü L 0 M 0 " d ü r . H a s t a l ı ğ ı s ı r a ­ s ı n d a o ğ l u S a m u e l V i a u d ' n u n y a r d ı m ı y l a h a z ı r l a n a n “ D O Ğ U D A K İ S O N G Ö R Ü N T Ü L E R " , O ' n u n s o n e s e r i d i r v e y i n e b u ü n l ü T ü r k d o s t u , T ü r k d a v a s ı n ı n p e ş i n d e d i r . L e r o m a n L e s D é s e n c h a n t é e s a é t é t r a d u i t d e n o m b r e u s e s f o i s e n t u r c . D e c e s t r a d u c t i o n s , N â ş a d K a d ı n l a r e t B e z g i n K a d ı n l a r s o n t c e l 1 e s q u i e u r e n t 1 e p l u s d e s u c c è s . E n t r e 1 9 0 3 e t 1 9 0 5 , P i e r r e L o t i e s t i I s t a n b u l c o m m e o f f i c i e r d e m a r i n e . L o r s d e s o n d e u x i è m e s é j o u r , i l é c r i t L e s D é s e n c h a n t é e s , r o m a n q u i d é v o i l e l a v i e d e s f e m m e s e n f e r m é e s . C e r o m a n m o n t r e l a p u i s s a n c e d e l ' i m a g i n a t i o n d e P i e r r e L o t i . L ' u n e d e s f e m m e s r a c o n t a n t s a v i e d a n s l e h a r e m é t a i t d ' o r i g i n e f r a n ç a i s e . L e s a u t r e s , Z i n n u r e t N u r i y e , é t a i e n t l e s f i l l e s d e N u r i B e y , h a u t f o n c t i o n n a i r e a u M i n i s t è r e d e s A f f a i r e s E t r a n g è r e d e l ' é p o q u e . A p r è s l a p u b l i c a t i o n d e c e r o m a n , e l l e s p a r t i r e n t p o u r P a r i s . L a m a g i e d u r o m a n v i e n t d e s d e s c r i p ­ t i o n s p o é t i q u e s d ' I s t a n ­ b u l , l e s s o i r s d e R a m a z a n , l e s m i n a r e t s c o u r o n n é s d e l a n t e r n e s s c i n t i l l a n t e s , l e s v i e i l l a r d s a u x b a r b e s b l a n c h e s d e s c a f é s d e s e n v i r o n s d e F a t i h , e t c . . A u c u n é d i t e u r n ' a c c e p t a l e l i v r e . P o u r t a n t , d è s s o n i m p r e s s i o n , e n 1 8 7 9 , i l e u t u n s u c c è s t e l q u ' i l c o n n u t 1 8 5 é d i t i o n s , e n s u s c i t a d e n o m b r e u x v o y a g e s e n T u r q u i e . L a r e n o m m é e q u e c o n n u t a l o r s L o t i l u i o u v r i t l e s p o r t e s d e l ' A c a d é m i e F r a n ç a i s e . P i e r r e L o t i 1 8 5 0 - 1 9 2 3 : o f f i c i e r d e m a r i n e f r a n ç a i s , a v a i t l a p a s s i o n d e l a n a t u r e e t d e l a m e r . C ' e s t c e l l e - c i q u i l u i v a l u t s a r é p u t a t i o n , c ' e s t p a r e l l e q u ' i l d é c o u v r i t l e m o n d e . I l a p p r i t à c o n ­ n a î t r e l e s p a y s d ' O r i e n t o ù l ' a m e n a i t s a c a r r i è r e . I l v i v a i t à l a m a n i è r e d e s h a b i t a n t s d u p a y s , i l a d o p t a i t l e u r s c o s t u m e s e t l e u r s t r a d i t i o n s . C i t o y e n f r a n ç a i s , i l p e u t ê t r e c o n s i d é r é c o m m e u n c i t o y e n d u m o n d e . L e s œ u v r e s c o n c e r n a n t l a T u r q u i e s o n t c e l l e s q u i l u i v a l u r e n t l a r e n o m m é e . D e n o m b r e u s e s i n f o r m a t i o n s a t t e s t e n t l ' e s t i m e e t l ' a m i t i é d ' A t a t ü r k p o u r P i e r r e L o t i . T o u t l e m o n d e s a i t q u e P i e r r e L o t i s ' e s t t r o u v é a u x c ô t é s d e s T u r c s p e n d a n t l a 1 è r e G u e r r e M o n d i a l e e t 1 ' a r m i s t i c e .

(15)

İ s t a n b u l ' d a k i P i e r r e L o t i C e m i y e t i t a r a f ı n d a n 1 2 H a z i r a n 1 9 2 2 g ü n ü , C l a u d e F a r r e r e ş e r e f i n e v e r i l e n z i y a f e t e k a t ı l a n l a r t a ­ r a f ı n d a n i m z a l a n a n m e n ü 1 i ş t e ş i : C l a u d e F a r r e r e R . L i h o f t D r . B e s i m Ö m e r P a ş a ( A k a l ı n ) F a z ı l A h m e t ( A y k a ç ) R e ş i t S a f f e t ( A t a b i n e n ) H a md i N i z a m e d d i n A h m e t E m i n ( Y a l ma n ) H ü s e y i n Ş ü k r ü ( B a b a n ) A . S a r r o u S a l a h a d d i n R e f i k ( S ı r m a l ı ) M a h m u d P a s a ( Ç ü r ü k s u l u ) A h m e t H i k m e t ( M ü f t ü o ğ l u ) E r c ü m e n d E k r e m ( T a l u ) Ş e v k e t F u a t ( K e ç e c i ) R a u f A h m e t C e l a l S a h i r ( E r o z a n ) Y a h y a K e m a l İ B e y a t l ı ) D E S E N C H A N T E E S r o m a n ı n ı n k a r d e ş k a h r a m a n l a r ı : R o m a n d a k i ( Z E Y N E P ) Z i n n u r i l e , ( M E L E K ) N u r i y e , ç o c u k l u k d ö n e m l e r i n d e .

(16)

T e l g r a f : " D e r s a a d e t 1 t e O m i d " m e c m u a s ı m ü d ü r i y e t b e h i y e s i n e " P i e r r e L o t i ; T ü r k i y e ' n i n b a s ı n d a a s ı r l a r d a n b e r i h a ş i n v e t e h d i t k â r d e v a m e d i p g e l e n s e d a y ı i h t i r a s a t a A v r u p a ' n ı n a d a l e t , m e d e n i y e t v e i n s a n i y e t i n a m ı n a k a r s ı d u r a n y e g a n e h a k s e s i n i n s a h i b i d i r . A v r u p a ' ­ n ı n , h u s u s i y l e F r a n s a ' n ı n i r f a n v e m e d e n i y e t i n i o n d a n e n m ü t e e s s i r v e r e n c i d e o l d u ğ u z a m a n l a r d a d a h i b a n a s e v d i r e n b u s e s d i r . O n u n i ç i n d i r k i ; b u s e s i v e s a h i b i n i t e v k i r e d e r i m . 2 4 K a n u n i s a n i 3 6 M u s t a f a K e m a l

(17)

" T ü r k i y e B ü y ü k M i l l e t M e c l i s i , P a r i s M ü m e s s i l i n i n h a r e k e t i n d e n i s t i f a d e e d e r e k T ü r k l e r i n b ü y ü k v e a s i l d o s t u n a k a r ş ı p e r v e r d e e t t i ğ i h i s s i y a t , m i n n e t v e ş ü k r a n ı t e k r a r b e y a n e t m e y i k e n d i n e b i r b o r ç b i l m i ş t i r . T a r i h i n e n k a r a n l ı k g ü n l e r i n d e s i h r e n g i z k a l e m i y l e d a i m a T ü r k M i l l e t i n i n h a k k ı n ı t e y i t v e m ü d a f a a e t m i ş o l a n b ü y ü k ü s t a d i ç i n T ü r k M i l l e t i n i n b e s l e d i ğ i d e r i n v e s a r s ı l m a z m u h a b b e t h i s l e r i n e , İ s t i k l â l M ü c a d e l e s i n d e ş e h i t d ü ş e n e r k e k l e r i m i z i n y e t i m b ı r a k t ı ğ ı k ı z l a r ı m ı z t a r a f ı n d a n g ö z y a ş l a r ı a r a s ı n d a d o k u n a n b u h a l ı ş e h a d e t e d e c e k t i r . N a ç i z k ı y m e t i , d e l â l e t e t t i ğ i m â n a d a n i b a r e t o l a n b u h e d i y e m i z i h a k s e v e r v e c i v a n m e r t B ü y ü k F r a n s ı z ' a b e s l e d i ğ i m i z ş ü k r a n h i s s i n e d e l â l e t o l a r a k t e l a k k i v e k a b u l b u y u r m a n ı z ı r i c a e d e r i z . 3 K a s ı m 1 3 3 7 T ü r k i y e B ü y ü k M i l l e t M e c l i s i R e i s i B a ş k u m a n d a n G a z i M u s t a f a K e m a l "

(18)

' i l l u s t r a t i o n - 17 J u i l l e t 19 1 5 t o en co n> M to 3 TC CU Q-3 CU 3 fD 3 Nl Ol CT» CO {U (/) 3 3

O.

O) *< OJ

TT

O» 3 fD (/> O fDi VI fD 3 O cu fDx ÍD V) O 3-fD N fD O O C r+ c fD 3 *< *< -»• cu CU — j _ | . O . - CU P i e r r e L o t i ' n i n A l e u l e s ^ d e k i L a m a i s o n d e s A ï e u l e s ( î l e d ' ( 0 1 e r o n 0 1 e r o n ) A d a s ı ) e v i n i n b a h ç e s i n d e b u l u n a n m e z a r ı L a t o m b e d e P i e r r e L o t i , 1 8 7 6 ' d a J u l i e n V i a u d d e n i z s u b a y ı ç ı k t ı ğ ı n d a J u l i e n V i a u d , a s p i r a n t d e M a r i n e e n 1 8 7 6 P i e r r e L o t i P i e r r e L o t i 1 8 9 3 ' l e r d e R o c h e f o r t ' d a k i e v i n i n b a h ç e s i n d e d a n s l e j a r d i n d e s a m a i s o n d e R o c h e f o r t , 1 8 9 3 T ü r k i y e T u r i n g v e O t o m o b i l K u r u m u D e r g i s i , 1 9 5 0 L a r e v u e d e T o u r i n g e t A u t o m o b i l e C l u b d e T u r q u i e , 1 9 5 0 2 0 . y y b a ş l a r ı n d a , P i e r r e L o t i "L es D é s e n c h a n té e s rom anı nda T ü r k k ı z l a r ı m b ö y l e y a n s ı t m ı ş t ı .

(19)

P i e r r e L o t i v e Güze l İ z m i r . 9 O c a k 1 9 2 0 w u g o ~ n C --- - fü 3 -5 Di — * Di r+ C - J . (/> 3 O T (D O to c D» e c r+ —*• o . -t» N fD — • İD "S DO — 1 m n> Di ----« --- 1 to i d a t a t u _ | 3 < 3 o ı o c r a> -s -1. Dİ O 3 1 r M / ı O .

_J.

t o < < a m o Di (D fD e - H -S (O c r : Di - O =J - “ 5 Di to W T C 14 7 T -» • — ' — ' c o . H) c + —*• o r+ 3 (D to to Di * r + - i a> o . D 3 r f D) c = Di 3 TO • —*• CX t n to a> fD' 3 3 —' - 3 Dİ Di Dİ 3 fD ■D 3 lO r ~ Di (D O o “ î 3 r+ O Di (O — 1 O </> fD fD (D Di tO Di fD fD C_j < * < “S fD fD r r D> O TO n 3 o a r s i fD — * c O T 3 fD </> (D 1 » N C Di

-J. (T)

__ , Ol r+ 3 (D O. fDfC-i. O (O (D ■to r r c r O J 3 < to C _J. fD fD «O 3 7 T fD Di Di c+ C 3 LO c+ -O) cr c -p» o o Q> 7T *< ro c+ 7T CU B a ğ d a t K ö ş k ü . T o p k a p ı S a r a y ı ' n d a i f t a r d e R a m a d a n a u V i e u x S é r a i l b i r i f t a r y e m e ğ i . ( P a v i l l o n d e B a ğ d a t ) . C u m h u r i y e t G a z e t e s i , 1 9 7 3 J o u r n a l " C u m h u r i y e t " , 1 9 7 3 İ s t a n b u l G a z e t e s i , 1 4 O c a k 1 9 5 0 J o u r n a l " İ s t a n b u l " , 1 4 j a n v i e r 1 9 5 Q L ' 1 1 1 u s t r a t i o n , L ' 1 1 1 u s t r a t i o n , 3 0 A ğ u s t o s 1 9 1 5 3 0 a o û t 1 9 1 5 L ' I l l u s t r a t i o n . 3 0 A ğ u s to s 1 9 1 3 .

(20)

L } O T 9 U J 3 l d a p U O S I B U I E "| a a L n î u n j f i6 u a p u L A a u l u, ¡.903 a - t - i a i d 1 2 6 1 a u q u i a q d a s i £ 1261 1 0 1 *3 t£ ‘ u o i g e - i q s n i 1 1 , 1 ‘ u o ' n B J i s n u ı . n 9 0 6 1 a j q u i a q d a s 8 9 0 6 1 I H 1 ^ 3 8 ‘ u o i

9

B j q s n ı x t , q ‘ u o

19

B- i q s n [ l 1 . 3

i j o j a q o o y e Lqoq a . u a L d ap u o s ıe ıu e ı ap u e [ d aq

ı u B [ d u ı A 3 j . > | B p , 9 j o j a q a o y • p p s ^ ı z v . p a L § q s ‘ q j o i a q D o y a p u o s i b v j • ı S e q - i B z a u ı U L U , a p i * ı z v ‘ A 3 l >| e p , } . ı o j . a q D O d F r a n s ı z B a s ı n ı n d a P i e r r e L o t i a l e y h i n e ç i z i l m i ş b i r k a r i k a t ü r . U n e c a r r i c a t u r e d e P i e r r e L o t i d a n s l a p r e s s e f r a n ç a i s e . P i e r r e L o t i ' n i n b i r k i t a b ı n d a n a l ı n t ı : " B i r i c i k F r a n s a ' m ı z ı n D o ğ u ' d a k i ö l ü m ü " . U n e c i t a t i o n d u l i v r e d e P i e r r e L o t i : " L a m o r t d e n o t r e C h è r e F r a n c e e n O r i e n t O m i d D e r g i s i , P i e r r e L o t i ö z e l s a y ı s ı , n o . 5 , 2 8

(21)

L ' I l l u s t r a t i o n , 7 A ğ u s t o s 1 9 2 0 L ' I l l u s t r a t i o n , 7 a o û t 1 9 2 0 P i e r r e L o t i ' n i n İ s t a n b u l ' d a k a l d ı ğ ı b i r e v i n ü s t ü n e a s ı l a n p l a k e t t e k i y a z ı t . I n s c r i p t i o n e n t u r c e t e n f r a n ç a i s d e l a p l a q u e p o s é e s u r u n e m a i s o n d ' I s t a n b u l q u e P i e r r e L o t i h a b i t a . L ' I l l u s t r a t i o n , 1 1 Ş u b a t 1 9 2 2 L ' I l l u s t r a t i o n , 1 1 f é v r i e r 1 9 2 2 P i e r r e L o t i k a h v e s i n d e n H a l i c ' i n g ö r ü n ü ş ü U n e v u e d u c a f é d e P i e r r e L o t i s u r l a C o r n e d ' O r P i e r r e L o t i c a d d e s i L a r u e d e P i e r r e L o t i a İ s t a n b u l P i e r r e L o t i O t e l i L ' h ô t e l P i e r r e L o t i S a n a t D ü n y a m ı z D e r g i s i , O c a k 1 9 8 1 , İ s t a n b u l L a r e v u e " S a n a t D ü n y a m ı z " , j a n v i e r 1 9 8 1 , I s t a n b u l L ' 1 1 1 u s t r a t i o n , L ' 1 1 1 u s t r a t i o n , 1 6 H a z i r a n 1 9 2 3 1 6 j u i n 1 9 2 3 P i e r r e L o t i , ^ ö m r ü n ü n s o n g ü n l e r i n d e P i e r r e L o t i à l a f i n d e s a v i e

(22)

M i l l i y e t G a z e t e s i , 1 7 K a s ı m 1 9 7 4 J o u r n a l " M i l l i y e t " , 1 7 n o v e m b r e 1 9 7 4 P i e r r e L o t i , 1 9 0 6 ' d a , R o c h e f o r t ' d a k i e v i n i n b a h ç e s i n d e P i e r r e L o t i , e n 1 9 0 6 â R o c h e f o r t L ' I l l u s t r a t i o n , 8 E y l ü l 1 9 0 6 L ' I l l u s t r a t i o n , 8 s e p t e m b r e 1 9 0 6 - i f t a r d e R a m a d a n a u V i e u x S é r a i l ( K i o s q u e d e B a ğ d a t ) , 1 e r s e p t e m b r e 1 9 1 3 . T e v f i k B e y , K e n a n B e y , C e l a l e d d i n A r i f B e y , P i e r r e L o t i . B a ğ d a t K ö ş k ü , T o p k a p ı S a r a y ı ' n d a b i r i f t a r y e m e ğ i n d e . B ü y ü k A l l a h b a z ı k u l l a r ı n a ö y l e b i r g ö z v e r i r k i ; o n u n l a k a r a n l ı k l a r ı n a r k a s ı n d a k i g e r ç e k l e r i g ö r ü r ; ö y l e b i r b e y i n v e r i r k i ; c e h a l e t p e r d e l e r i a r d ı n d a k i e n g i z l i s ı r l a r ı k e ş f e d e r , b u A l l a h ' ı n b i r c i l v e s i d i r . B ö y l e s i n e e n d e r n i t e l i k l e r l e k u ş a n m ı ş o l a n l a r a d i l i m i z d e s a d e c e " b ü y ü k a d a m " d e n i l i r , i ş t e , P i e r r e L o t i d e a s ı r l a r ı n p e k n a d i r o l a r a k y e t i ş t i r d i ğ i b i r b ü y ü k a d a m d ı r . M i l l e t i m , b u y ü k s e k k a l b i n b u b ü y ü k d e h a s ı n a m i n n e t t a r d ı r . B ö y l e s i n e e n d e r b u l u n a n b i r f a z i l e t l i a d a m ı n b a ğ r ı n d a n ç ı k ­ m a s ı n d a n d o l a y ı F r a n s ı z m i l l e t i n e k a d a r ö ğ ü n s e y e r i d i r . M ö s y ö P i e r r e L o t i , T U r k l e r i n h a k l ı l ı ğ ı u ğ r u n d a h e r e n g e l e r a ğ m e n t e m i z v e s a m i m i m ü d a f i i o l m a k l a h e m h a k k a h i z m e t , h e m F r a n s ı z ş e r e f i n i y ü k s e l t m i ş o l u y o r . B ö y l e y ü k s e k k a l p l e r y a r a t t ı ğ ı n d a n d o l a y ı A l l a h ' a ş ü k r e d e r v e b u k a r a g ü n d o s t u n a m e n s u b o l d u ğ u m m i l l e t l e b e r a b e r t e ş e k k ü r e d e r i m . V e l i a h t A b d ü l m e c i d P i e r r e L o t i ' n i n V e l i a h t A b d ü l m e c i d E f e n d i ' y e h e d i y e e t t i ğ i k i t a p l a r ı n a i t h a f l a r .

Referanslar

Benzer Belgeler

Amacım para kazanmaktan çok iyi ve kalıcı ça­ lışmalar yapabilmek.” Hemen ardından ekliyor, “En çok istediğim şeylerden biri de Atıf Yılmaz’ın yönettiği bir

Aretha Franklin, Bee Gees, Phil Collins, Bette Midler, Jewel, Willie Nelson gibi devlere besteler veren,?.

S İV A S , — Mustafa Kemal Paşa'nın Am asya ya hareketinden kı­ sa zaman sonra birden gizli faaliyetlerini arttıran Hürriyet İtilâfçılar, önceki gece,

Konya Büyükşehir Belediyesi, Konya İl Kültür Müdürlüğü ve Konya İl Milli Eğitim Müdürlüğü’nün yapmış olduğu etkin işbirliği sayesinde kütüphanelere her

Ondan hususî ders alanlar da vardı. Bu gençlerden bazıları, günün birinde eve girer girmez ne görsünler? Sofada camekanııı buzlu cam ian, tavana kadar

Mşıseı arşivlerde ıstanouı ueııegı Taha

1981’den bu yana TMDK’da sözleşmeli olarak çalışan, Türk müziği ve ney dersleri veren Niyazi Sayın, sonradan Nefesli Sazlar Bölümü.. Başkanlığı’na

Elâlem üç dört asırlık koskoca eser­ leri değil, yerin altından on binlerce sene önceki ibrikleri çıkarıyor da bun­ ların hangi barbar kavim tarafından