A (J. Ver. Fak. Dprg
32 (3~ :474-483. 1985
BEZELYE SİLAJININ BESİ SIGIRLARI RASYONUNDA KULLANMA OLANAKLARI ÜZERİNDE BİR ARAŞTIRMA
Hüseyin Erdinç! Hayati Çamaş2 Mustafa OğanJ
Metin H. Kelleci4 Atilla ÇelebicanS
lJtiHz:ıtion of peas silage in bed eattle ,"ations
Sum.mary: LLL this st/uty, whether the peas si/age of residile ot can-ning fartor..y !tas an)' Iwrnjiıl dfcct (jr not on catt/e u.:as il/vestigated. Experi-ment u;as cıınied oııt iii Ho/stein Bıııls. Sıxtm/ cah'cs cqua/Iy divided into
two groujJs u'ne ımr!.
Al/imals were kept iıı semio/Jeil bam a smail ]ard (/oose /ıousing). The control group pl'!/eted coııcentrated diet (mu/e protein 15.88 %)
+
straw to al/d the experin:ellta/ groııp, /)el!eted concentreated diet _: peas si/age were given. F.rpaimcnt was compütf(! in 153 dap.Peas p/ant silage was prcpared in silage wclls u.:it/ı residues
~L
peas ikg
i
da.y at the beginning (!l the experiment and then it u'as increased evet)' day till the dal!)' silage intake reached to over 15-17 kg j day. The leve/s of nit-rite in feed samples weTl' lesied. [ii arda to determine the probable reasons inreduction of tlte u;eight gain, whe11 a reduction in dai!.)' !ive weiglıt gain was observed iıı mzimals. Nit!'ite u.:as fo/md to be 0,004.8, 0,005 and 0,0265 per-cent in conccııtrated diet (erI/de protein 15.88 %»), straw and peas silage, res-pectiuely. mood sam/ı/es taken from animals u:ere ana/j':::,edfor the
methemoglo-bin (mct Jlb), Vitamin A and earotme. In Mood samples taken from control animals mrf!ıemoglobin /ne! was 0.77 %, whcreas tlzis ilalue in cxperimental animal was fOimd to be as hig/ı as 4.67
%
(P 0.05). The dijference between tlze tıvo groups was more significant when the i'all/es were expressed in mcg.ji00 ml of /Jlood (P 0.0 I). In addition to this, the vitamin A lei'Cl in experi-mental miimr:! was ~4,<)7 mrg i i00 ml white this ra/ue iıı control animals
i Do<.. Dr., U.O. \'eıcıiner Fakültcsi, Hayvan llesl<:me \T. Ileslenıne Hastalıkları Anabilim D:ıl" I:urs:ı
2 00<;. Dr., U.U. VCll'lir:er Fakültesi, Biyokinıya Bilim Dalı Rursa 3-', Araşt. Gör., U.O. Veıerinn Fakültesi, Zootekni Anabilim Dalı, Bursa, 4 Araştırma Gör .. U.O. Veteriner Fakültesi, Hayvan Besleme ve Beslenme Hasta-lıkları Anabilim Dalı, Bursa
BEZELYE SiLAJININ BESi sldlRLARI RASYONLNDA", li:;
was only 15,93 mcl!,
i
i00 ml. Caroten levels in experimrntal group ıL'ere 148,14 mcg! 100 ml cııd '1:").9cı Inıp,/ 100 ml iıı control aııimals (P <0.01).
,Ya r/ij}l'i'l'ue iıı liıe u'eiglıt ,c.aiıı IW,I' ch,ıeri'cd iıı (<Ilimals duriııg the e.'penmellt (P, O.O:ı), .'h;crage dail)' u:eighı (!,ain was 104:) g in coııtrol
and 1050 g iıı e,\jJerimmtal groups. The ilmoııııl
~L
di)' matter inıakl' for i kglive u;eighı ,L;aiıı IL'as a:/mlated as 8..J'~I,g in (ontrol and 7.58 I:g for expe-rimental groııps.
The results obtained iıı tilis experimeııt s!zolt':?r! thal jJeas si/age ını/de of residue o/peas pLaııt could be gicen tJ herf (atıLe in (o?llro/Led amount. Peas silage was more (coııomimI ıhan the (oncciltmIl'{I ji-ed aıır! sırau; ratiOlls.
Özet: Bıı araştır:na konsen'e fabrikası arlıiı be;:,e/;-e silajımn, besi sığır/arında sa,~Iı.~a ,.:ararlz bir etkisiniıı olup, olmadı,~lIiı ince/:,mek amacı iLe yapıLmıştu. Araştırma Ilwter)'aLz oLarak, eşit iki gmp halinde 16 beş I-1olştayn
ırkı erkek dmw l;ullamlmışllJ', J-ja)'i;mllar)'Cm açık, serbest doleşım sistemi olan ahırdı! tutulmuşlardır, Biriııci ı;ruba (/:ontrol gmbu) besi pelet )'emi
(% 15.88 ham protthı) -, sıııı,mı, ikinci gruba (deneme ,~i'lIbu) da besi )'emi\ be':.e~resiL(/j! verilmiş/ir, Araştmna 153 giiıı sürdürüb??iişliir.
Be::.eI)'e otıı arLıUan, kOrlSITi'e Iabri/;asmdan ({Iwı/), .iilaj çııkurlarıııa dolduntlmııştur. Silaj olgıınlaştıktııil sonTa IW)'i:aıılara 'yedirilme)c haşlmımış-tır. Ha)'ı'anlam l'l'TiLw Iie::.eö'e si/ojı miktarı a,,-daıı /Ja,)'la)'ıp giderek artml-mıştır. Giiııliik tiiketim 1.'>-17 kg'ın iistüne (ıktığıııda, h{l)'c'anlrmn caıılı aj!,ır-lık artışLarında, bi,. a,,-almanın oLduj!,ıı giı'riilmüştiir, (anlı a,~ırlık artışındaki azalmanın sebeplerini araştırmak üzere )'enı ö'l'IIeklerinde nit,.it diizeyleri sap-tanmıştır. Besi )'Cmi, sama/l ,'e be.c:.elyesilr{jında sıra ile o ~ 0.0048, 0.0055 ve 0.026.'> ııilrit blıLuıımuştıır. He::.elj'e si/{(jırıda ııitrit miktarının )'iiksek
01-tlu,~lI tesbit {{MdiktCll soııra Iza)'vanlardan kan iJ'meUeri alınarak metlzemoglo-bin (.Hel IIb), Vitamin A ı'e Karotin )'ö'niiııdeıı aııali<.e tabi tııtlılmuştlıl'. Kontrol grubundaki lza)T(wlarlıı kanında methemoglobin diizeyi % 0.77 iken diğer araştırma gmbunda
%
4,67 olarak Imlıııınıııştıır ( P<
0.05). Di.~er taraftan metlıemoglobiıı değerleri i00 ml kanda mg cinshıden hesaplalldığııı-da, iki grup araSlTldaki farkııı P<
0.0i düzeyinde ö'nemli olduğu görül-müştür. A)'rıca, kontrol grubunun kan plazmasmdaki vitamin A değerleri35.93 mcg;' i00 mL olduğu halde deneme grubunda 24.97 meg / i00 ml bu-lunmuştur. Öte .yandan karatin düzeyleri kontrol grubunda ortalama 95.93 meg / 100 ml iken dmeme gmbunda 148.14 meg;' 100 ml olarak
saptaıımış-tır (P
<
0.01).Bu araştırmada, kontrol ve deneme hayvanLarın canlı ağırlık artışlarında farklılık tespit ediLememiştir (P
<
0,05). GrupLardab günLük canlı ağırlık-17li H. Erdinç - H. Çamaş - M. Ollan - M.I-i, Kcııcci - A. Çelebican
artışları ortalama i045 ve 1050 g olmuştur. Bir kg canlı ağırlık artışı, ıç11l
tüketilen kum madde miktarı da gruplarda 8.54 ve 7.58 kg olarak hesaplan-mıştır.
Sonuç olarak, konserve artığı bezely bitkisisilajının, çok fazla olmamak
koşulu)'la besi sığırlarına yedirilebileceği ve canlı ağırlık artışının konsantre
):emve saman la beslenen hayvanlara nazaran daha ucuza geleceği sö.ylerulbilir;
Giriş
Bezelye, baklagillerden olup, genellikle taneleri ıçın yetı~tırı-IiI'. Tanelerinde yakla~ık olarak
%
23 protein bulunmaktadır. Gü-nümüzde bezelye taneleri, insanlar tarafından henüz olgunla~madan taze olarak yenilebildiği gibi, konserve edilerek de tüketilmektedir. Konserve için fabrikaya gelen bezelyenin bitkisi olduğu gibi, tane. leri de konservasyon sırasında%
25-40 oranında, bezelye bitkisi, ile birlikte artık olarak kalmaktadır. Bezelye otu da henüz tam 01-gunlaşmamı~ olduğu için, yeşil yem özelliği göstermektedir. Bu mad-delerin artık olmaktan çıkarılıp, hayvanlara yem olarak yedirilebiJ.. me olanaklarının ara~tırılması gerekir.Bezelye silajının yedirilmesine ilişkin olarak, süt sığırlarıyla bir ara~tırma yapılmış ve oldukça başarılı sonuç alınmıştır (I 8). Ayrıca, Erdinç ve ark. (7) tarafından yapılmış olan bir ara~tırmada, konsantre yemle beslenen Holştayn tipi erkek danalar i kg canlı ağırlık artı~ı için 8.5 kg kuru madde tüketirken, bezelye silajı verilen grubun, aynı birim canlı ağırlık artı~ı için 7.5 kg kuru madde tüket-tiği görülmüştür. Kontrol grubunda, bir kg ağırlık artışı için işçilik hariç 202 TL masraf kaydedilirken, bezelye silajlı grupta bıi değer yaklaşık olarak %) i3 kadar daha az olmuştur.
Yemham maddelerinin bir çoğu hayvanlar için çok önemli be-sin maddesi ve etkin maddeler yanında hiç bir besinsel özelliği ol-mayan ba~ka maddeleri de içermektedir, Bu maddeler hayvanların sağlığı ve verimleri üzerine değişik ~ekil ve dereceI{~rde etkilidirler, Bu maddeler, herhangi bir hastalık belirtisi göstermeksizin, verim düşüklüğüne neden olabildiği gibi, yemin tadı ve tüketimine de o-lumsuz yönde tesir edebilirler. Diğer taraftan hayvan sağlığını ko-, ruyucu olarak etkileyenler de bulunabilir', Bu tür içerik maddelerine, özellikle bitkisel ürünlerde, çok değişik düzeylerde rastlanabilir. Fa-kat bu tür yem maddelerinin, rasyon düzenlerken tamamen rasyon-dan çıkarılması da ekonomik bakımdan mümkün değildir. Yan
et-BEZELYE SİLAJININ BESI SIGIRLARI RASYONUNDA... 477
kilerin şekli ve şiddeti yem rasyonlarının listesinde ve karma yem ptospektüslerinde dikkate alınmalıdır (13).
Nitrat ve nitritler toksik etkili anorganik maddelere dahildirler. Özellikle yeşil yemlerde, pancar ve pancar yapraklarında karakte-ristik özellikler gösterirler. Eğer bu bitkiler, fazla miktarda nitratlı gübrelerle gübrelenirse, nitrat miktarı yüksek olur. Ayrıca yeşil yem-lerden mısır da dahilolmak üzere yulaf, arpa, çavdar gibi tahılların hasılları, tohumlar, yeşil yonca, ayçiçeği ve kolza, bazı koşullar al-tında fazla miktarda biriktirebilirler. Nitratın çoğu sap ve gövdede çok az bir kısmı da tanelerdedir. Bitki türleri, aslında sağlığa za-rarlı düzeyde nitrat içermez. Ancak, toprak çok verimli olup da gübreleme yapılırsa, bu toprakda yetişen bitkilerde fazla miktarda nitrat birikimi olabilir (14).
Ruminantlar tarafından kısa zamada fazla miktarda nitrat tü-ketimini takiben, nitratın bir bölümü rumen mikroorganizmaları tarafından nitrite indirgenir. ~itrit nitrattan 10-15 kat daha fazla toksiktir. Kana geçtiğinde hemoglobini methemoglobine dönüştü-rür. Böylece hemoglobin, dokulara oksijen taşıma gücünü yitirir. Eğer methemoglobine dönüşen hemoglobin oranı yüksek ise veya oksihemoglobinin 3/ 4 ü methemoglobine dönüşmüşse hayvan ye-terli oksijeni alamaz. Sığırlarda tüketilen nitrat (8) ve sindirim ka-nalındaki nitrit miktarı (ll) ilc kandaki methemoglobin düzeyleri arasında pozitif bir korrclasyon mevcuttur. İneklere damar içi yolla ya da oralolarak KN02 verilmek suretiyle kandaki hemoglobinin
%
30-48 oranında methemoglobine dönüştüğü gösterilmiştir (I 2). Hayvanın yeterli oksijeni alarnaması sonucu, güç ve hızlı solunum, sendeleme ve mukoz zarların siyanotik bir görünüm alması gibi semp-tomlar gelişir. Ayrıca gebe hayvanlarda da yavru atmalar olur. Eğer zehirlenme şiddetli ise, belirtilerin ortaya çıkışında 1-4 saat sonra ölüm meydana gelir (6,9).Bu araştırma, konservasyon artığı olarak hayvanlara yedirilen bezelye silajının, sığırlarda sağlığa zararlı olup olmadığının saptan-ması ve hangi oranlarda verilebileceğinin tesbit edilmesi amacıyla yapılmıştır.
Materyal ve Metot
Araştırma U. Ü. Veteriner Fakültesi Pilot Besi Ünitesinde yü-rütülmüştür. Araştırmada Karacabey Harasından satın alınan 16 Holştayn erkek dana kullanılmıştır. Hayvanlar, ağırlık bakımından
471l H. Erdinç - H. Çamaş - M. Oğan - M.H. Kelleci - A. Çelebican
mümkün olduğunca birbirine yakın olacak şekilde, iki gruba ayrıl-mıştır. Birinci grup kontrol grubu diğeri ise deneme grubu olarak k.abul edilmiş, kontrol grubu konsantre yem (Besi Pelet Yemi
%
15. 88, ham protein ve 600 NBi
kg) ve saman, deneme grubuna da besi-yemi ve bezelye silajı ile beslenmişJerdir. Araştırma i53 gün sürdü-rülmüştür.Hayvanlar ahıra getirildikleri gün, gübre örnekleri alınmış ve parazitolojik yönden incelenmiştir.
Araştırma, yarı açık, serbest dolaşım sistemi olan ahil'da yapıl-mıştır. Bu ahil'da hayvanlar, su ihtiyaçlarını, ahırdaki bu bölmede bulunan su yalaklarından, istedikleri kadar içerek sağlamışlardır.
Araştırmada, yem materyali olan, sığır besi yemi, yem sanayii T.A.Ş. den konserve fabrikası artığı bezelye otu, Tamek Konserve fa brikasından satın alınmıştır.
Bezelye otu, fabrikadan getirilerek Pilot Besi Ünitesindeki silaj çukurlarında silajı yapılmıştır. Silaj çukurunun kapatma işlemi ta-mamlandıktan sonra, 2,5-3 ay beklenilmiştir. Sonra silaj açılarak hayvanlara yedirilmeye başlanmıştır.
Hayvanlar, gerek konsantre yeme gerekse bezelye silajına ya-vaş yaya-vaş alıştırılmışlardır. Bu alıştırma işi on günde tamamlanmış-tır. Alıştırma işinden sonra, hayvanlara konsantre yem, ihtiyaçları göz önüne alınarak verilmiş ve grup yemlemesi uygulanmıştır. Be-zelye silajı, yiyebildikleri kadar (ad libitum) verilmiştir.
Alıştırma işi bittikten sonra, hayvanlar akşamdan aç bırakı-larak ertesi sabah tartılmış ve besiye başlangıç ağırlıkları tesbit edil-miştir. Daha sonraki canlı ağırlık artışı kontrolleri, on beş günde bir yapılan tartılarda saptanmıştır. Canlı ağırlıklar, hayvanlar 12 saat aç ve susuz bırakıldıktan sonra tesbit edilmiştir. Tanımlarda,
1500 kg çeker kapasiteli, yarım kg a kadar hassas, ibreli ve platform şeklinde, "Baster" marka baskül kullamlmıştır.
Yem tüketimi, canlı ağırlık tartımlarının yapıldığı gün; her grubun on beş günde tükettiği konsantre \"C kaba yem miktarının
gruplardaki hayvan sayısına bölünmesiyle bulunmuştur. Her iki haftada bir alınan canlı ağırlık sonuçlarına göre, hayvanların kon-santre yem ihtiyaçları tekrar hesaplanmıştır.
Besi yemi, saman ve bezelye silajımn kimyasal analizleri A.O. A. C. (I) de bildirilen şekilde yapılmıştır.
BEZELYE SİLAlININ BESİ SI(;IRLARl RASYONUNDA... 479
Yemdeki nitrit miktarı Türk Standartlar Enstitüsü tarafından yayınlanan et mamülleri laboratuvar metodlarındaki nitrit tayin yöntemine göre tayin edilmiştir (19).
Deneme süresinin sonunda hayvanlardan kan örnekleri saba-11In erken saatlerinde yem verilmeden önce, V. jugularis'tcn alın-mıştır. Heparinli tüplere alınan kanların bir bölümü, santrifüje edi-lerek plazmalar elde edilmiştir. Tüm analizler, kan alma işleminden hemen sonra, taze kan ve plazmalarda yapılmıştır. Plazmada vitamin Atayini, Carr-Price reaksiyonundan, total karotin tayini, karotinin petrol eterdeki ekstinksiyonundan yararlanılarak, standard vitamin A ve beta-karotin eğrileri kullanılmak suretiyle spektrofotomctrik ola-rak yapılmıştır (1,5).
Methemoglobin ve hemoglobin tayini siyanmcthemoglobin me-toduna göre spektrofotometrik olarak yapılmıştır (I 6). Methemog-lobin değerleri hem i00 ml kanda mg olarak ve hem de hemoglobin miktarının yüzdesi olarak verilmiştir.
Bu araştırmada, incelenen parametrelerin istatistiki sonuçları, Batu ve arkadaşlarına göre elde edilmiştir (2).
Bulgular
Araştırmada hayvanlara yedirilcn ve O.A.C.C (I) ye göre ta-yin edilen yemlerin kapsadıkları ham besin maddesi ile nitrit mik-tarları Tablo i de; gruplarda saptanan canlı ağırlık artışları, yem tüketimi ve yemin değerlendirme dereceleri de Tablo 2'de verilmiş-tir.
Tablo i. Hayvanlarda yediriIcn yemin kimyasal bileşimIeri (%ı)
Kuru Ham Ham Ham N.siz
Yemler madde proıein seIluloz kül öz madde
--- ---
_._---Besi yemi 90.90 15.88 10.34 5.40 59.28
i
Saman 91.59 4.31 :27.68 5.31 44.29Bezelye silajı 24.73 3.25 7.i i 3.38 10.19
Niıriı 0.0048 0.0055 0.0265
Hayvanların kan plazmasırıda elde edilen total karotin ve vita-min A düzeyleri Tablo 3 de; kanda yapılan hemoglobin ve methe-moglobin analizlerine ilişkin bulgular da Tablo 4 de gösterilmiştir. Tablo i incelendiğinde, Bezelye silaj ının , besi yemi ve samana göre yaklaşık beş kat daha fazla nitrit içerdiği görülmektedir. Tablo 2 incelendiğinde her iki grup arasında canlı ağırlık artışı bakımından
~80 H. Erdinç - H. (amaş - M. Qğan - M.H. Kcllcci - A. Çelehican
Tahlo 2. (;ruplarda saptanan canlı ağırlık artışları yem tiiketimi ve yemi değerlendirme dereceleri
Kontrol grubu Deneme grubu
n= 8 n = 8
Besi başlangıcı, kg Besi sonu ağırlığı, kg Ağırlık artışı, kg Besi siiresi, gün
Canlı ağırlık artışı, gr! gün Bir kg canlı ağırlık artışı için tüketilen kuru mad-de, kg x P>O.OS 274.G 432.0 159.6 153.0 1045' ::l: 8.54 274.2 433.0 159.6 152. O 1050' :1- 34.8 7.58
Tablo 3. Kan plazmasındaki -total karotin ve vitamin A diizeyleri (mgi 100 mL)
Kontrol grubu Total karotin Vitamin A
Deneme grubu Total karotin Vitamin A
- o o•• , - - - ---- •• _- -"- o •• ---- --- •••• ---n X S" Min :\fax Tt 8 3(i.8 4.22 7.70 43.fi6 6.03** 8 3').93 3. 1.') 17.29 44.65 2.90** !l 148.14 18. \(l 89.88 220.21 8 24.97 2.07 LS. LO 32.58 * P <0.05, "'* i'<0.01
Tablo 4. Kandaki hemoglobin ve methemoglobin değerleri
Hb Kontrol grubu Met Hb Hb Deneme grubu Me Hb gilOO ml % Mgi 100 ml gi 100 ml O' Mg! 100 ml ,0 --- --- .j ••• - --- -- -- ---- --- ..- -_..--_._-- ---- ---n 8 8 8 II 8 II X 12.81 0.77 97.88 13.27 4.67 592.38 Sc 0.82 0.04 :).81 0.74 1. 27 146.91 :\1 in 9.58 O.Gl 68 10.83 0.74 101
Max 15.32 0.93 127 Ili. 35 1.49 12fi7
::i:t 0.416 2.416* 3.363
* P< 0.05 lIb = Hemoglobin; Met Hb = Methemoglobin ** p <0.01
önemli bir fark olmamasına rağmen, bir kg canlı ağırlık artışı için tüketilen kuru maddenin, bezelye silajı yedirilen grupta daha az ol-duğu gözlenmektedir.
BEZELYE SILAJlNIN BESİ SJGIRLARI RASYONUNDA... 481
Tablo 3'ün incelenmesinden; deneme grubunda, kan plazması total karotin değeri, kontrol grubununkinden önemli ölçüde yük-sek iken, vitamin A miktarının kontrol grubundan daha düşük ol-duğu anlaşılmaktadır (P
<
0.05).Ayrıca, Tablo 4 incelendiğinde; bezelye silajı yedirilcil grupta methcmoglobin değerlerinin, kontrol grubuna nazaran önemli ölçüde yüksek olduğu görülmektedir. İki grup arasındaki fark;%
met Hb'de P<
0.05, 100 ml kanda mg Met Hb'de ise P<
0.01 düzeyinde önemlidir.Tartışma ve Sonuç
Bu araştırmada elde edilen kan plazması vitamin A değerleri; her iki grupta da karotin değerinin nisbeten düşük olmasın~ rağmen, kritik değerlerin üstünde bulunmuştur (4). Bezelye silajı ile besle-nen grupta vitamin A değerinin, kontrol grubuna göre önemli ölçü-de düşük oluşu, ilk planda nitritlerin olumsuz etkisini akla getir-mektedir. Çünkü Tablo i den de anlaşıldığı gibi bezelye silajında nitrit muhteviyatı oldukça yüksek olarak saptanmıştır. Xitritlerin, rumen sıvısında karotin retensiyonunu önemli ölçüde azalttığı gös-terilmiştir (I O).
Öte yandan nitratların guatrojenik oldukları bildirilmektedir (21). Halbuki hipotiroidizm de beta-karotinin vitamin A'ya dönüş-mesi düşük düzeydedir. Bu nedenle nitratların tiroid bezine olumsuz etkileri sonucu vitamin A yetersizliği ortaya çıkabilmektedir (I 7). Ayrıca nitritlerin bağırsak bütünlüğünü bozarak vitamin A'nın emilimini olumsuz yönde etkileyebileceği de bildirilmektedir (15). Bütün bunların yanında, araştırma hayvanlarında bezelye silajının plazma vitamin A düzeyi üzerinde olumsuz etkisinden söz etmek olanaksızdır. Çünkü bireysel vitamin A değerlerinin kritik değerlerin pek altına inmediği görülmektedir. Ancak, karotin değerlerinin, çok düşük oluşu nedenleri üzerinde durulmalıdır.
Kandaki methemoglobin değerinin deneme gru bunda yüksek oluşu, bezelye silajının yüksek nitrit muhtevasına bağlanabilir. Yük-sek methemoglobin konsantrasyonları ile ilgili olarak, hayvanların oksijen taşımasistemlerinde bazı arızalar meydana getirebileceği düşünülebilirse de Tablo 2 den de anlaşılacağı gibi, hayvanın verim özelliklerinde olumsuz bir etki saptanamamaktadır. Üstelik bezelye silajı ycdirilmekle, tüketilen kuru madde miktarında da tasarruf sağlanmıştır.
H. Erdinç - H. Çamaş - M. O~an - M.H. Kelleci - A. Çelebican 482
Nitratların methemoglobin formasyonu üzerindeki etkisinin çeşitli faktörlere bağlı olduğunu, rasyonun kompozisyonunda bu faktörlerden biri olduğunu (3) gözden uzak tutmamak gerekir. O halde rasyonun kompozisyonuna bağlı olarak nitratların, hayvan-lar tarafından belirli ölçülerde tolere edilecekleri de söylenebilir. Ayrıca tablo 2 incelendiğinde her iki grupta da günlük canlı artışı bakımından bir fark tesbit edilememiştir (P
<
0.05). Bir kg canlı ağırlık artışı için tüketilen kuru madde miktarı kontrol grubunda 8.54 kg iken, bezelye silajıyla beslenen grupta 7.58 kg olmuştur. Bu da bezelye silajıyla beslenen grupta bir kg canlı ağırlık artışının daha ucuza geldiğini göstermektedir.Sonuç olarak, araştırmada kullanılan ölçüde bezelye otu sila-jın, hayvanların verim özellikleri üzerinde herhangi bir olumsuz
etkisinin olmayacağı, ancak başka araştırmalarla tolerans hududu-nım saptanması gerektiği söylenebilir.
Kaynaklar
1. A.O.A.C. (1960). Officirıl Methods of Aıırılysis (9 th. cd.): Association of Official Analy-tical Agrieııltural Chemist,. Washington, D.C., xx -1- 832.
2. Batu, S., Arıtürk, E. ve Kutsal, A. (1962). Fvcil HayvalilarM ıstatistik Varyasyoıı (Bio-Illetrik). A.t;. Vel. fak. Yayınları 138.
3. Berende, P.L.M., Terluin, R.W. and Vander Wal, P. (1979). (1979). High doscs of Ilitrate iıı ratirım faı milk~rcd cnlııes. Tierphys. Tierernahrung und Futteriııclkunde, 42(6): 312-321.
4. Çamaş, H. (1979). Süt iııekleriııde kaıı pla;;masmda ve sütle lii/amiıı A ve bazz )'rı/! asitleri yö-lIündelı araştırmalrıı. A.Ü. Vel. Fak. Derg., 2G (1-2): 81-97
5. Çamaş, H. (1983). Vitrımiıı A'ıım metabolizmrıJI, krııı plnzmrısZllda vitamiıı A ve krırotin trı-yiııi U,C. Vel. Fak. Derg" 2(1): 93-104.
6. Ensminger, M.E. and Olentine, C.G. (1980) Feeds mzd Nııtritioıı. Complctc, First Edition, The Ensmİngcr Publishing Company 648 West Sicrı'a Avenııe, California 93612. U.S.A.
7. Erdinç, H., Arpacık, R., Oğan, M., Çelebican, A. ve Kelleci, M.H. (1985). Saman lie Bezelye silajzııın llolş,rıyıı Erkek Mııalarma redirilme olmuıkları üzeıiııde bir araştırma. L', Ü.
Vet. Fak. Derg. 4 (Basımda).
8. Geurink, J.H. (ı 979). Nitrate poisoniııg in wtlle 3. The lelatzonJhip be/ween Ilitmte intake
with hrı)' or fresh roııghage aııd the Jpeed of intake 011 the formatian ~f methemoglobiıı. Neth ..J.
Sci. 27: 2G8:276.
9. Harris, D.J. and Rhodes, H.A. (1969). Ni/ra/e and ııi/rite jlOisoııing in crıllleiııVictoria.
BEZELYE SİLAJININ BESI SIÖIRLARI RASYONUNDA... 48:~
10. Keating, E.K., Hale, W.H. and Hubbert, F.J.R. (1%4). !ıı viı ro degmdatioıı of l.'il/l-/Iliıı A aııd mroleııe ii),rumeli li1/1I01..i. Anim. Sci., 23 (1): III -I 17.
11. Kemp, A., Geurink, J.H., Haalstra, R.T. and Malestein, A. (1977). Xilrale /Joi-.<oııiııgiıı mt/le. 2. Chaııges iıılıilr'le iııru/lleıı Ilııid and meıhcmoglobiıı formaliaıı iıı blood afıcr high ııilmlc iıılake. Ncth,.J. :\gric. Sci., 2:ı: ')i 62.
12. Malestein, A. (1980). Nilrale Poisoııiııg iıı ca,ıle. 4. The effeeı of ııilrile do.riııg dııriııg /mr-ııııiliaıı 011 ıhe oxygeız eapacity of /Ilalemal blood aııd ıhc oxygcıı Sıı/)/)ly lo Ihc 1lI1bom CIIII ıbe Vctcrinary Q.uartcrly, 2(3): 149 1;i9.
ı3. Menke, K.H. und Huss, W. (I 980). Tierenm/ırUlıg /lııd Fut/crmittelk/lııde, 2. lıell/lCln'
beitte Aıiflage, 368, Vcrlag Eugen U1mer SIUtlgart.
14. Miller, W.J. (1979). Da iı)' cattle Feediııg aııd Nliiriliali, A Series of I'vlonograp!ıs. 11ı -l-XVI, Academic Press. Ne\" York.
15. Olson, J.A. (1967). The ıııeıabalisııı d"ilaıııiıı A. Pharnıaeol. Rcv., 19(4): 5')9-5%. 16. Rodier, J. et MaIlein, R. (1968). Maııucl de Biochiıııie Pıaliqııe. Lib"irie l\'laioric. Paris. 17. Serif, G.S. and Brevik, A.K. (1960;. Ejfecl of butyl-4-/!J'droxy-3,,)-diiodobelızoiılc 011 ıhc.
cOlmersiolıof ~-Corolelle lo vilamiıı A iıı ıhe ml ..i. Biol. Chem., 225: 2230-2232.
18. Şenel, H.S., Taş. A., Özpmar, H. ve Böcügözlü, A. (1984). Bezelye .ri/ııjıııııı slil vr.ri-ıııiıııle kar~lla~lırmalı de/teri. Doğa Bilim Dergisi. D., 8( ı) : 65-68.
19. Türk Standartlan (1974). Eı l1Iaıııülleri laboralumn IIIUa)'Clıeıııelod/an. 1. Baskı Türk Standartları Enstitüsü, Bakanlıklaı' / Ankara.
20. Wiesner, E., Berscbneider, F. und Liebenow, H. (1970). Emahl"!lIIgasclıadelı der Laıulwirlschaflliclıı!ıı Nutzıiere. Zweite, ncu bearheitele auflage, 766, Veb Gustav Fisc-!ıcr Vcrlcg Jena.
21. Wyngaarten, J., Wright, B:M. and Ways, P. (1952). The effecı 'if eeslaiıı 0ııioll5UPOIl
