Mahmut Arlı
©Çizgi Kitabevi Aralık 2020
ISBN: 978-605-196-547-5 Yayıncı Sertifika No:17536
KÜTÜPHANE BİLGİ KARTI
- Cataloging in Publication Data (CIP) -
International Congress of Science Culture, Health and Sport Full Text Book
ÇİZGİ KİTABEVİ
Konya İstanbul Ankara
Sahibiata Mah.
M. Muzaffer Cad. No:41/1 Meram/Konya
Tel: (0332) 353 62 65 - 66
Alemdar Mah.
Çatalçeşme Sk. No:42/2 Cağaloğlu/İstanbul Tel: (0212) 514 82 93
Gazi Üniversitesi Eğitim Fakültesi Bosna Binası 6/31 Yeni
Mahalle/Ankara www.cizgikitabevi.com
/ cizgikitabevi
HEMŞİRELİKTE BİLİMSEL YAKLAŞIM: KANITA DAYALI UYGULAMALAR ... 25
DOĞUMA HAZIRLIK SINIFLARININ GELİŞİM SÜRECİ ... 29
TÜRKİYE’DE MEDİKAL TURİZM ... 34
SAĞLIK ÇALIŞANLARININ TOPLUMSAL CİNSİYET ALGI DÜZEYİ VE İLİŞKİLİ FAKTÖRLERİN DEĞERLENDİRİLMESİ ... 37
EVLİ KADINLARDA CİNSEL YAŞAM KALİTESİ ve İLİŞKİLİ FAKTÖRLER ... 43
INTERACTIVE APPLICATIONS IN BIOMEDICAL COURSE CONDUCTED WITH DISTANCE EDUCATION ... 49
PANDEMİ DÖNEMİNDE DEVRE ANALİZİ LAB. DERSİNDE ÖĞRENCİYE ÖZEL ÖDEV UYGULAMASI ... 56
ORTHODONTİC AND ORTHOGNATHİC APPROACHES IN SKELETAL CLASS III MALOCCLUSION: CASE REPORT- ... 64
İNSTAGRAM’DA HABER ... 70
KARA CUMA REKLAMLARININ ÖĞRENCİLER ÜZERİNE ETKİSİ: YOUTUBE ÖRNEĞİ ... 77
GELENEKSEL VE YENİ MEDYADA YALAN HABER .....84
BAĞLAMA İCRÂSINDA TAVIR VE TEZENE KAVRAMLARINA BİR BAKIŞ . .....92
CENTRAL BANK INDEPENDENCE and ECONOMIC INDICATORS RELATIONSHIP ...99
MÜZİK EĞİTİMİ ANABİLİM DALI ÖĞRETMEN ADAYLARININ MÜZİK BİÇİMLERİ DERSİNE YÖNELİK İLGİLERİ: KONYA ÖRNEĞİ . ...106
MÜZİK EĞİTİMİ BÖLÜMLERİNDE UD ÇALGISI ÜZERİNE YAPILMIİ OLAN LİSANSÜSTÜ TEZLERİN İÇERİK BAKIMINDAN İNCELENMESİ . ...113
ÜNİVERSİTE ÖĞRENCİLERİNİN KÜTÜPHANEYE YÖNELİK TUTUMLARININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
AN INVESTIGATION OF UNIVERSITY STUDENTS 'ATTITUDES TOWARDS THE LIBRARY IN TERMS OF VARIOUS VARIABLES
Ferihan YAZICI
Afyon Kocatepe Üniversitesi, [email protected] Dr. Öğr. Üyesi Mehmet Kürşat KOCA
Afyon Kocatepe Üniversitesi, [email protected]
ÖZET: Bu araştırmanın amacı üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel yöntem tercih edilmiştir.
Araştırmanın örneklem seçiminde uygun örnekleme yönteminden yararlanılmıştır. Bu doğrultuda araştırmanın örneklemini 2018-2019 bahar döneminde Afyon Kocatepe Üniversitesi (AKÜ) ve Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesinde (AFSÜ) öğrenim gören 307 öğrenci oluşturmaktadır. Üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarının tespit edilmesi amacıyla Gökkuş, Kuru ve Şimşek (2016) tarafından geliştirilen ölçek 18 maddeden oluşan “Kütüphaneye Yönelik Tutum Ölçeği (KYTÖ)” kullanılmıştır. Veriler bilgisayara aktarılarak paket program aracılığıyla analiz edilmiştir. Verilerin analizi sonucunda tüm değişkenlerde çarpıklık .14 ve.84 arasında, basıklık .28 ve 1.74 arasında yer almaktadır. Bu da göstermektedir ki araştırmadan elde edilen veriler normal dağılıma sahiptir. Araştırmada ölçek genelinin geneli için iç tutarlılık katsayısı (Cronbach 𝛼) .84 olarak hesaplanmıştır. Bu sonuçtan hareketle araştırmanın güvenirlik düzeyinin yüksek olduğu söylenebilir. Elde edilen verilere göre üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarında cinsiyet, çalışma ortamı, sınıf düzeyi, fakülte, kütüphaneden faydalanma amacı, üniversite ve kütüphanede faydalanılan kaynak türü değişkenlerinde anlamlı bir fark bulunmadığı tespit edilmiştir. Fakat kütüphaneye kayıt durumları ve kütüphanede geçirilen süre değişkenlerinde anlamlı bir faklılık tespit edilmiştir. Söz konusu farkın kütüphaneye kayıtlı olanların ve kütüphanede daha çok vakit geçirenlerin lehinde olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar sözcükler: kütüphane, kütüphane tutumu, üniversite öğrencisi
ABSTRACT: İn this study, which aims to examine the attitudes of university students towards the library in terms of various variables, descriptive method was preferred by adopting quantitative research method. Appropriate sampling method was used in sampling selection. Accordingly, the sample of the study consists of 307 students studying at Afyon Kocatepe University (AKU) and Afyonkarahisar Health Sciences University (AFSU) in the spring term of 2018-2019. The scale developed by Gökkuş, Kuru and Şimşek (2016) was used to determine the attitudes of university students towards the library. The scale consists of 18 items. The data were transferred to the computer and analyzed by means of packet program. As a result of the data analysis, the skewness of all variables is between .14 and.84, and kurtosis is between .28 and 1.74. This shows that the data obtained from the research have a normal distribution. The internal consistency coefficient (Cronbach α) for the overall scale was calculated as .84. Based on this result, it can be said that the reliability level of the research is high. According to the obtained data, there was no significant difference in the attitudes of university students towards the library in terms of gender, working environment, class level, faculty, aim of using the library, and the type of resources used in the university and library. However, a significant difference was found in the variables of registration and the time spent in the library. The difference is in favor of those who are registered to the library and those who spend more time in the library.
Key words: library, library attitude, university student GİRİŞ
Kütüphanelerin tarihi oldukça eskiye dayanmaktadır. İnsanların düşüncelerini toprağa, taşa yazması, karalaması ve çizmesi ile başlaması kütüphane ve kitap olgusu da beraberinde getirmiştir. Yazının icadından sonra insanların aralarında gerçekleştirdikleri anlaşmaları ve uyulmasını istedikleri kuralları kil tabletlere, papiruslere ve deri üzerine yazarak saklamışlardır. Bu dokümanların korunması ve saklanmasından doğan ihtiyaç kütüphaneleri zorunlu kılmış ve kütüphanelerin tarihi başlamıştır (Alar, 2001). Kütüphaneler yaşayan bireyler gibi toplumun birer parçası olması onları canlı bir organizma haline getirir. Kütüphaneler yaşayan her organizma gibi toplumda meydana gelen değişimlere, gelişme ve ilerleme suretiyle adapte olmaya çalışır (Yılmaz, 2013).
Demiray (1990) kütüphaneleri “Basılı ya da el yazması yapıtların yazması yapıtların korunduğu, toplandığı ve
okurların okuması için hazır bulundurulduğu okuma zevkinin arttırılması için etkinliklere yer verildiği kuruluş.”
olarak tanımlanmıştır. Kuşçu (1990) ise kütüphaneleri “Kitap ve diğer benzerlerinin saklandığı, korunduğu ve yararlanmak için ödünç verildiği yer” olarak tanımlamaktadır.
Kütüphanelerden bahsedilirken kütüphane eğitim ilişkisinden de bahsetmek gerekmektedir. Kütüphane ve eğitim birbirinden ayrılamaz iki kavram olarak görülmelidir. Kütüphane ve eğitim eşzamanlı olarak iş birliği içerisindedir (Özden, 2017). Erzurum’a göre (2001) “Kütüphane bir üniversitenin bilim ve araştırma ile ilgili anlayışının eseridir. Bu anlayışın olmadığı yerlerde ve dönemlerde kütüphane de yoktur veya istenilen düzeyde değildir”. Kütüphanelerinin her zaman için eğitimde yeri olmalıdır. Çünkü bu kurumlar tüm alanlar için laboratuar olarak görülmektedir (Ersoy ve Yılmaz, 2010). Kütüphanelerin tüm alanlar için laboratuar olarak görülmesi kütüphaneler (ilkokul kütüphaneler, halk kütüphaneler vb. ) arasında en çok üniversite kütüphaneleri için önem arz etmektedir. Üniversite kütüphaneleri üniversitelere en önemli desteği veren birimler olarak karşımıza çıkmaktadır. Üniversite kütüphaneleri bağlı oldukları üniversitelerinin bilgi ihtiyacını her türlü ortamda kayıtlı bilgiyi sunma işlevini yerini getirmektedir (Akkaya, 2013).
Üniversite kütüphaneleri Baysal’a (1987) göre “Üniversitenin içinde ve/veya yakın çevresinde gelişen yeni yayınları ve sürekli zenginleşen dünya biliminin verilerini elinde tutan yapılardır”. XIX. yüzyılın düşünürlerinden olan Thomas Carlyle’dan aktaran Dereli (1961) çalışmasında kütüphaneleri “kitap koleksiyonu”
şeklinde nitelendirmiştir. Üniversite kütüphaneleri, Üstün’e (1997) göre bağlı bulundukları üniversitelerin araştırma ve öğretim politikalarına uygun olacak şekilde bilimsel yayınları seçerek, toplayarak, kataloglayarak ve erişime sunarak görevini yerine getirmelidir. Üniversite kütüphanelerine, bilimsel yeni gelişmelerin sağlanması ve tekrarların önlenmesi için büyük bir gereksinim vardır. Üniversite kütüphaneleri akademik kurumun vazgeçilmez bir parçasıdır (Işık, 2013).
Üniversite kütüphanesinin üniversite öğretimi içindeki rolünü Boucher, Keith ve Lance’dan (1992) aktaran Alar (2010, 6) şu şekilde açıklamıştır;
• Kütüphaneler, öğrencilere bilgiyi elde etmelerini, bilginin ve bilgi teknolojisini nasıl elde edecekleri konusunda bilgiye ve kaynaklara ulaşmada yardımcı olur.
• Öğrencilerin riskli ve sıkıntılı dönemlerinde onların ihtiyaçlarını karşılar.
• Ders esnasında değinilemeyen kültürel, sosyal ve ekonomik konulardaki bilgi ve fikir ihtiyaçlarını karşılar.
• Bilgi ve fikirlerin özgürce, coğrafi sınırları bağlı kalmadan sağlanmasına olanak sunar.
• Öğrencileri öğrenime yönlendirerek şiddetten ve uyuşturucu gibi kötü alışkanlıklardan uzan tutmaya yardımcı olur.
• Öğrenciye yaşam boyu öğreniminde, okuma zevkini geliştirmede, bireyleri sorumlu birer yurttaş olarak ülkesini yükseltmeye ve sevmeye yönlendirir.
Köprülü (1997)’e göre üniversite kütüphaneleri üniversitenin ihtiyaç duyduğu tüm güncel bilimsel bilginin toplanmasında ve kullandırılmasında önemli bir role sahiptir. Üniversite kütüphaneleri, diğer kütüphanelerden (okul kütüphanesi, halk kütüphanesi vb.) daha farklı ve daha ayrıntılı akademik kaynaklara yer verir (Keser, 2007). Bu yüzdendir ki kütüphaneler üniversitelerin araştırma ve eğitim faaliyetleri esnasında faydalanılan en önemli birimlerdendir. Üniversite kütüphaneleri öğretim elemanlarının ve öğrencilerin araştırma ve eğitim faaliyetlerinde her türlü desteği sağlayacak donanıma ve hizmete sahip olmalıdır (Odabaş ve Polat, 2011).
Üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarının ve cinsiyet, kütüphane kayıt durumu, kütüphanede çalışma ortamı tercihi, üniversite, fakülte, sınıf düzeyi, kütüphanede faydalanılan kaynak türü, kütüphanede geçirilen süre ve kütüphaneden faydalanma amaçları değişkenleri açısından incelenmesi üniversite kütüphanelerinin öğrencilerin ihtiyaçlarına karşılık verecek şekilde iyileştirilmesi açısından önemlidir. Bu amaçla gerçekleştirilen araştırmada şu sorulara yanıt aranmıştır;
1. Üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumları nasıldır?
2. Üniversite öğrencilerinin kütüphanene tutumlarında cinsiyet, kütüphane kayıt durumu, kütüphanede çalışma ortamı tercihi, üniversite, fakülte, sınıf düzeyi, kütüphanede faydalanılan kaynak türü, kütüphanede geçirilen süre ve kütüphaneden faydalanma amaçları değişkenleri açısından anlamlı fark bulunmakta mıdır?
YÖNTEM
Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin kütüphane tutumu düzeylerinin çeşitli değişkenler aracılığıyla incelenmesi amacıyla betimsel araştırma tercih edilmiştir. Betimsel araştırmalar, belli bir evrende araştırılması istenen karakteristiklerin ne kadar sıklıkla bulunduğunu, sayımını ve dökümünü ortaya koymaya çalışır (Aziz, 2015).
Örneklem
Örneklemi 2018-2019 bahar döneminde Afyon Kocatepe Üniversitesi ve Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesinde öğrenim gören 307 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma grubunun seçiminde uygun örneklemeye göre bir örneklem grubu oluşturulmuştur. Uygun örnekleme; anket uygulanılacak örneklem
grubunun anket uygulanacak yerde ve anketin uygulanmasına uygun gruptan oluşur (Akalın, 2018). Bu yüzden araştırmaya sadece kütüphanede bulunan öğrenciler dâhil edilmiştir.
Veri Toplama Aracı
Veri toplama aracı; “Kişisel Bilgi Formu” ve Kütüphaneye Yönelik Tutum Ölçeği”inden oluşmaktadır.
Kişisel bilgi formunda; örneklemi oluşturan üniversite öğrencilerinin özelliklerinin (cinsiyet, kütüphane kayıt durumu, çalışma ortamı tercihleri, sınıf düzeyleri, öğrenim gördükleri fakülte, kaynak seçimleri, kütüphanede geçirdikleri süre, kütüphaneden faydalanma amaçları) belirlenmesi amacıyla araştırmacılar tarafından oluşturulmuştur. Kütüphaneye Yönelik Tutum Ölçeği (KYTÖ); Gökkuş, Kuru ve Şimşek (2016) tarafından geliştirilen ölçek 18 maddeden ve tek boyuttan oluşmaktadır. Ölçek 5’li likert tipi bir ölçektir. Ölçekteki maddeler “Kesinlikle katılıyorum (4.20-5)”, “Katılıyorum (3.40-4.19)”, “Kararsızım (2.60-3.39), “Katılmıyorum (1.80-2.59)” ve Kesinlikle katılmıyorum (1-1.79)” şeklinde puanlanmıştır.
Verilerin Toplanması
Veri toplama araçları 09.04.2019 tarihinde Afyon Kocatepe Üniversitesi Merkez Kütüphanesinde bulunan üniversite öğrencilerine dağıtılmıştır. Anket formu 340 öğrenciye dağıtılmış ve işaretlemelerde boş bırakılan 28 form araştırmadan ayıklanmıştır. Formlar numaralandırılarak paket programa yüklenmiş ve uç değerlerin çıkarılmasıyla analize dâhil edilecek form sayısı 307 olarak tespit edilmiştir.
Verilerin Analizi
Araştırma sonucu ulaşılan verilere normallik testi uygulanmıştır. Can’a (2017) göre çarpıklık ve basıklık katsayılarının ∓ 1.96 değerleri arasında kalması normalliğin sağlandığını göstermektedir. Verilerin analizi sonucunda tüm değişkenlerde çarpıklık .14 ve.84 arasında, basıklık .28 ve 1.74 arasında yer almaktadır.
Bu da göstermektedir ki araştırmadan elde edilen veriler normal dağılıma sahiptir. Cinsiyet, kütüphane kayıt durumu, kütüphanede tercih edilen çalışma ortamı ve devam edilen üniversite değişkenlerine ilişkisiz örneklem t testi uygulanmıştır. Sınıf düzeyi, kütüphanede faydalanılan kaynak türü ve kütüphanede geçirilen süre değişkenlerine tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır. Öğrenim görülen fakülte ve kütüphaneden faydalanma amacı değişkenlerinde alt kategorilerdeki 30 örneklem şartının sağlanmaması sebebiyle Kruskall-Wallis testi ile analiz gerçekleştirilmiştir.
Ölçeğin güvenirlik düzeyi Gökkuş, Kuru ve Şimşek (2016) tarafından iç tutarlık (Cronbach 𝛼) katsayısı
“.90” olarak tespit edilmiştir. Bu araştırmada ölçek genelinin geneli için iç tutarlılık katsayısı (Cronbach 𝛼) .84 olarak hesaplanmıştır. Kalaycı (2009) yüksek güvenirlik sınırını .80’in üzeri olarak önermektedir. Bu öneriye göre araştırmanın yüksek güvenirliğe sahip olduğu söylenebilir.
BULGULAR
Bu bölümde katılımcıların kütüphaneye yönelik tutumları ve kütüphaneye yönelik tutumlarının cinsiyet, kayıt durumu, çalışma ortamı tercihi, üniversite, fakülte, sınıf düzeyi, faydalanılan kaynak türü, geçirilen süre, kütüphaneden faydalanma amaçları değişkenleri açısından incelenilen analizler yer almaktadır.
Tablo 1: Araştırmanın 1. Alt Problemine Ait Bulgular
Kütüphaneye Yönelik Tutum Ölçeği Maddeler X SS OR-TD
1. Kütüphanede ders çalışmaktan zevk alırım 4.44 .70 5-5
2. Kütüphaneyi ders çalışmak amacıyla kullanmam 1.88 1.12 2-1
3. Kütüphaneyi araştırma yapmak için kullanırım. 3.95 .96 4-4
4. Kütüphanelerin 24 saat açık olmasını isterim 4.45 1.00 5-5
5. Kütüphaneye boş zamanlarımda gitmek hoşuma gider 3.63 1.12 4-4
6. Kütüphanelerin okuma alışkanlığının oluşmasına katkı sağladığını düşünüyorum. 4.08 .98 4-5
7. Kütüphanede araştırma yapmak bana güven verir. 4.08 .90 4.-4
8. Kütüphanede sıkılırım. 2.10 1.03 2-2
9. Kütüphaneye üye olmayı ihtiyaç olarak hissediyorum 3.65 1.10 4-4
10. Kütüphane gitmek benim için bir ihtiyaçtır. 3.83 1.02 4-4
11. Kütüphaneye gitme benim için bir alışkanlıktır. 3.61 1.04 4-4
12. Kütüphanede vakit geçirmek beni mutlu eder. 3.96 .89 4-4
13. Kütüphanede kitap okumak hoşuma gider 3.94 1.01 4-4
14. Kütüphaneye dergi/gazete/kitap okumak için giderim 3.28 1.14 3-4
15. Oturduğum yere yakın bir kütüphane olmasını isterim. 4.33 .80 5-5
16. Kütüphanede araştırma yapmayı çok severim. 3.97 .90 4-4
17. Kütüphane bilgi edinmede ana kaynak olduğunu düşünüyorum. 4.18 .92 4-5
18. Günümüzde kütüphanelere gerek kalmadığını düşünüyorum. 1.31 .80 1-1
Ölçek Geneli 4.00 .51 4-4
OR: Ortanca, TD: Tepe Değeri
“Kütüphanede ders çalışmaktan zevk alırım” sorusuna katılımcıların verdikleri yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =4.44, OR=5, TD=5), katılımcıların “kesinlikle katılıyorum” düzeyinde görüş belirttikleri görülmektedir. Bu da sonuçtan hareketle üniversite öğrencilerinin kütüphanede ders çalışmaktan zevk aldıkları söylenebilir.
Tablo 1’de kütüphaneye yönelik tutum ölçeğinin dördüncü maddesi olan “Kütüphanelerin 24 saat açık olmasını isterim” sorusuna yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =4.45, OR=5, TD=5), katılımcıların “kesinlikle katılıyorum” düzeyinde görüş belirttikleri görülmektedir. Daha açık bir ifade ile üniversite öğrencilerinin üniversite kütüphanelerinin 24 saat açık olmasını istedikleri söylenebilir.
Ölçeğin 6. maddesi olan “Kütüphanelerin okuma alışkanlığının oluşmasına katkı sağladığını düşünüyorum” sorusuna katılımcıların verdikleri yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =4.08, OR=4, TD=5), verilen cevapların “katılıyorum” düzeyinde olduğu görülmektedir (Tablo 1). Katılımcıların verdikleri cevaplardan hareketle kütüphanelerinin üniversite öğrencilerinin okuma alışkanlıklarına fayda sağladı söylenebilir.
“Kütüphaneye üye olmayı ihtiyaç olarak hissediyorum” (madde 9) sorusuna verilen yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =3.65, OR=4, TD=4), katılımcıların “katılıyorum”
düzeyinde görüş belirttikleri görülmektedir. Bir başka ifade ile üniversite öğrencilerinin kütüphaneye üye olmayı bir ihtiyaç olarak gördükleri söylenebilir.
Kütüphaneye yönelik tutum ölçeğinin “Kütüphaneye dergi/gazete/kitap okumak için giderim” (madde 14) sorusuna katılımcıların verdikleri yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X
=3.28, OR=3, TD=4), verilen cevapların “kararsızım” düzeyinde olduğu görülmektedir. Daha açık bir ifade ile üniversite öğrencilerinin üniversite kütüphanelerindeki süreli yayınlardan yeterince faydalanmadıkları söylenebilir.
Tablo 1’de görüldüğü üzere “Kütüphane bilgi edinmede ana kaynak olduğunu düşünüyorum” sorusuna katılımcıların verdikleri yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =4.18, OR=4, TD=5), verilen cevapların “katılıyorum” düzeyinde olduğu görülmektedir. Bu sonuçtan hareketle üniversite öğrencilerinin kütüphaneleri ana kaynak olarak gördükleri söylenebilir.
Ölçeğin son maddesi olan “Günümüzde kütüphanelere gerek kalmadığını düşünüyorum.” maddesine katılımcıların verdikleri yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =1.31, OR=1, TD=1), katılımcıların “kesinlikle katılmıyorum” düzeyinde görüş belirttikleri görülmektedir. Başka bir ifade ile üniversite öğrencilerinin günümüzde de kütüphanelerin gerekli olduğunu düşündükleri söylenebilir.
Kütüphaneye yönelik tutum ölçeğinin Tablo 1’de görüldüğü üzere ölçek geneli incelendiğinde katılımcıların verdikleri yanıtların ortanca, aritmetik ortalama ve tepe değerlerine bakıldığında (X =4.00, OR=4, TD=4), verilen cevapların “katılıyorum” düzeyinde olduğu görülmektedir. Daha açık bir ifade ile üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarının yüksek düzeyde olduğu söylenebilir.
Tablo 2: Ölçek Genelinin Cinsiyet Değişkenine Göre T Testi Sonuçları
Boyut Cinsiyet N _
X SS sd t p
Ölçek Geneli Kız 152 4.05 .48
305 1.49 .13
Erkek 155 3.96 .54
Cinsiyetin kütüphane tutumuna etkisi Tablo 2’de gösterilmiştir. Kütüphane Tutum Ölçeğinin ölçek geneli incelendiğinde kız (x= 4.05) ve erkek (x=3.96) öğrencilerin verdikleri cevapların ortalaması katılıyorum düzeyinde gerçekleşmiştir. Ortalamalar arasındaki fark yapılan t sınamasına göre anlamlı değildir [(t(305)=1.49;
p>.05]. Bir başka ifade ile kız öğrenciler ve erkek öğrenciler arasında kütüphane tutumlarına yönelik bir farklılık bulunmadığı söylenebilir.
Tablo 3: Ölçek Genelinin Kayıt Durumu Değişkenine Göre T Testi Sonuçları
Boyut Kütüphaneye Kayıt Durumu N _
X SS sd t P n2
Ölçek Geneli Kayıtsız Kayıtlı 218 89 4.08 3.80 .50 .48 305 4.41 .00* .55
*p<.05
Ölçek genelinin kayıt durumu değişkenine göre t testi sonuçları Tablo 3’te gösterilmiştir. Kütüphane Tutum Ölçeğinin ölçek geneli incelendiğinde kütüphaneye kayıtlı (x= 4.08) ve kayıtlı olmayan (x=3.80) öğrencilerin verdikleri cevapların ortalaması katılıyorum düzeyinde gerçekleşmiştir. Ortalamalar arasındaki fark yapılan t sınamasına göre anlamlıdır [t(305)=4.41; p<.05.] t sınamasının etki büyüklüğü büyük düzeydedir (d=.55).
Bir başka ifade ile kütüphaneye kayıtlı öğrenciler ve kayıtlı olmayan öğrencilere göre kütüphane tutumlarının daha yüksek olduğu söylenebilir.
Tablo 4: Ölçek Genelinin Çalışma Ortamı Değişkenine Göre T Testi Sonuçları
Boyut Çalışma Ortamı N _
X SS sd t p
Ölçek Geneli Bireysel 284 4.01 .50
305 1.19 .23
Grup Çalışması 23 3.88 .67
Ölçek genelinin üniversite öğrencilerinin kütüphanedeki çalışma ortamı değişkenine göre t testi sonuçları Tablo 4’te gösterilmiştir. Kütüphane Tutum Ölçeğinin ölçek geneli incelendiğinde kütüphanede bireysel çalışmayı tercih eden (x= 4.01) ve grup çalışma odasında çalışmayı tercih eden (x=3.88) öğrencilerin verdikleri cevapların ortalaması katılıyorum düzeyinde gerçekleşmiştir. Ortalamalar arasındaki fark yapılan t sınamasına göre anlamlı değildir [t(305)=1.19; p>.05.] Bir başka ifade ile kütüphaneye çalışma ortamı tercihi bireysel olan öğrenciler ve grup çalışma odasını tercih eden öğrenciler arasında kütüphane tutumlarına yönelik anlamlı bir fark bulunmamaktadır.
Tablo 5: Ölçek Genelinin Üniversite Değişkenine Göre T Testi Sonuçları
Boyut Üniversite N _
X SS sd t p
Ölçek Geneli AKÜ 252 3.98 .50
305 -1.69 .09
AFSÜ 55 4.11 .55
Ölçek genelinin kütüphanedeki çalışma ortamı tercihi değişkenine göre t testi sonuçları Tablo 5’te verilmiştir. Kütüphane Tutum Ölçeğinin ölçek geneli incelendiğinde AKÜ (x= 3.98) ve AFSÜ (x=4.11) öğrencilerin verdikleri cevapların ortalaması katılıyorum düzeyinde gerçekleşmiştir. Ortalamalar arasındaki fark yapılan t sınamasına göre anlamlı değildir [(t(305)=-1.69; p>.05]. Bir başka ifade ile Afyon Kocatepe Üniversitesi’nde öğrenim gören ve Afyon Sağlık Bilimleri Üniversitesi’nde öğrenim gören öğrenciler arasında kütüphane tutumlarına yönelik bir farklılık bulunmadığı söylenebilir.
Tablo 6: Ölçek Genelinin Sınıf Düzeyi Değişkenine Göre Tek Yönlü Varyans Analizi Sonuçları
Boyut Sınıf Düzeyi N _
X SS Varyansın
Kaynağı K T sd K O F P AF
Ölçek Geneli
1 41 4.02 .44 Gruplar arası .853 3 .28
1.06 .36 -
2 88 3.97 .53 Gruplar içi 80.845 303 .26
3 79 4.09 .55 Toplam 81.698 306
4 ve/veya 5 99 3.96 .50
Ölçek genelinin sınıf düzeyi değişkenine göre tek yönlü varyans analizi sonuçları Tablo 6’da gösterilmiştir. Tek yönlü varyans analizi ile karşılaştırılmış test sonucunda kütüphane tutum ölçeğinin ölçek geneli boyutuna göre; sınıf düzeyi lisans 1 olanların ortalaması 𝑋̅=4.02, sınıf düzeyi lisans 2 olanların ortalaması 𝑋̅=3.97, sınıf düzeyi lisans 3 olanların ortalaması 𝑋̅=4.09 ve sınıf düzeyi lisans 4 ve/veya 5olanların ortalaması 𝑋̅=3.96’dır. Değişkenin tüm alt kategorilerinde verilen cevapların ortalamaları katılıyorum düzeyindedir.
Yapılan Tukey çoklu karşılaştırma testi sonucunda anlamlı bir fark bulunmamıştır. (F(3-303)=.36, p> 0.05).
Tablo 7: Ölçek Genelinin Faydalanılan Kaynak Türü Değişkenine Göre Tek Yönlü Varyans Analizi Sonuçları
Boyut Kaynak türü N _
X SS Varyansın
Kaynağı K T sd K O F P AF
Ölçek Geneli
Bölüm ders
kitapları 176 4.00 .51 Gruplar arası 1.083 2 .54
2.04 .13 -
Edebi eserler 80 4.08 .52 Gruplar içi 80.615 304 .26
Diğer
kaynaklar 51 3.90 .48 Toplam 81.698 306
Ölçek genelinin kütüphanede faydalanılan kaynak türü değişkenine göre tek yönlü varyans analizi sonuçları Tablo 7’de gösterilmiştir. Kütüphane tutum ölçeğinin ölçek geneli boyutuna göre; kütüphanede faydanılan kaynak türü bölüm ders kitapları olanların ortalaması 𝑋̅=4.00, edebi eserler olanların ortalaması 𝑋̅=4.08 ve diğer kaynaklar olanların ortalaması 𝑋̅=3.90’dır. Değişkenin tüm alt kategorilerinde verilen cevapların ortalamaları katılıyorum düzeyinde gerçekleşmiştir. Yapılan Tukey karşılaştırma testi sonucunda anlamlı bir fark bulunmamıştır. (F(2-304)=.13, p> 0.05).
Tablo 8: Ölçek Genelinin Kütüphanede Geçirilen Süre Değişkenine Göre Tek Yönlü Varyans Analizi Sonuçları
Boyut Geçirilen Süre N _
X SS Varyansın
Kaynağı K T sd K O F P ŋ2 AF
Ölçek Geneli
2 saate kadar 37 3.64 .57 Gruplar arası 9.128 3 .28
12.70 .00* .11 1-2,3,42-4
2-4 saat 104 3.93 .51 Gruplar içi 72.571 303 .26
4-6 saat 135 4.09 .43 Toplam 81.698 306
Tüm gün 31 4.30 .53
Ölçek genelinin kütüphanede geçirilen süre değişkenine göre tek yönlü varyans analizi sonuçları Tablo 8’de gösterilmiştir. Kütüphanede geçirilen süreye göre; 2 saate kadar zaman geçirenlerin ortalaması 𝑋̅=3.64, 2-4 saat arasında zaman geçirenlerin ortalaması 𝑋̅=3.93, 4-6 saat arasında zaman geçirenlerin ortalaması 𝑋̅=4.09 ve kütüphanede tüm gün zaman geçirenlerin ortalaması 𝑋̅=4.30’dur. Değişkenin “tüm gün” alt kategorisi dışında verilen cevapların ortalamaları katılıyorum düzeyinde gerçekleşmiştir. Kütüphanede tüm gün vakit geçirenlerin cevaplarının ortalamaları ise kesinlikle katılıyorum düzeyindedir. Yapılan Tukey karşılaştırma testi sonucunda en az ikisi arasında anlamlı fark tespit edilmiştir. (F(3-304)=.00, p> 0.05). Etki büyüklüğü ŋ2=.11 yani geniş etki büyüklüğüne sahiptir. Söz konusu farkın kütüphanede geçirilen sürenin artmasıyla doğru orantılı olduğu söylenebilir. Daha açık bir ifade ile kütüphanede geçirilen süre arttıkça katılımcıların kütüphane tutumlarında da bir artış bulunmaktadır.
Tablo 9: Ölçek Genelinin Fakülte Değişkenine Göre Kruskal-Wallis Testi Sonuçları
Boyut Fakülte N Sıra Ortalaması sd X2 p
Ölçek Geneli
İİBF 90 143.78
FEF 49 155.08 9 11.469 .24
Eğitim F. 49 182.26
Mühendislik F. 37 138.14
Sağlık B. F. 20 172.40
Teknoloji F. 17 161.44
Veteriner 15 113.03
MYO 13 172.27
Hukuk F. 11 147.41
Tıp F. 6 145.50
Ölçek genelinin fakülte değişkenine göre Kruskal-Wallis testi sonuçları Tablo 9’da verilmiştir.
Kütüphane tutum ölçeğinin tek boyutu olan ölçek geneli boyutunun fakülte değişkenine göre verdikleri cevaplara uygulanan Kruskal-Wallis testi sonuçlarına göre fakülteler arasında üniversite öğrencilerinin Kütüphane tutumlarına yönelik bir farklılık bulunmamaktadır. (X2 (9)=11.469, p>0.05).
Tablo 10: Ölçek Genelinin Kütüphaneden Faydalanma Amacı Değişkenine Göre Kruskal-Wallis Testi Sonuçları
Boyut Amaç N Sıra Ortalaması sd X2 p
Ölçek Geneli
Sınavlara Çalışmak 218 146.74
3 5.669 .12
Araştırma ödevi yapma 52 168.37
Boş vakit değerlendirme 23 184.20
Ödünç kitap alma 14 164.07
Ölçek genelinin kütüphaneden faydalanma amacı değişkenine göre Kruskal-Wallis testi sonuçları Tablo 10’da gösterilmiştir. Ölçek genelinin kütüphaneden faydalanma amacı değişkenine verdikleri cevaplara uygulanan Kruskal-Wallis testi sonuçları göz önüne alındığında üniveriste öğrencilerinin kütüphaneden faydalanma amaçlarının kütüphaneye yönelik tutumlarında bir farklılık oluşturmadığı söylenebilir. (X2 (3)=5.669).
SONUÇ ve TARTIŞMA
Maddeler ve ölçek geneline verilen puanlar dikkate alındığında AKÜ ve AFSÜ öğrencileri kütüphaneleri gerekli bulmakta ve kütüphaneleri bilginin ana kaynağı olarak görmektedir. Öğrenciler kütüphanelerin 24 saat açık kalmasını ve kütüphaneye kaydolmayı bir ihtiyaç olarak görmektedir. Ayrıca öğrencilerin kütüphanede çalışmaktan zevk aldıkları tespit edilmiştir. Aynı şekilde Odabaş vd.’in (2008) üniversite öğrencilerine yönelik çalışmaların da öğrencilerin kütüphanede çalışmaktan zevk aldıkları sonucuna ulaşılmıştır.
AKÜ ve AFSÜ öğrencilerinin kütüphanede süreli yayınlardan faydalanma düzeylerinin düşük olduğu söylenebilir. Aynı şekilde Demir (2005), Yılmaz (2009) ve Ogunrombi ve Adio (1995) çalışmalarında öğrencilerin süreli yayınlardan yeterince faydalanmadıkları sonucuna ulaşmışlardır.
Erkek öğrenciler ve kız öğrencilerin kütüphane yönelik tutumlarında bir farklılık tespit edilmemiştir.
Araştırmanın sonucuna benzer olarak Çapraz ve Polat’ın (2015) ve Alar’ın (1997) üniversite öğrencilerine yönelik çalışmasında cinsiyetin kütüphane tutumunda bir farklılık oluşturmadığı sonucuna ulaşmışlardır.
Kütüphanede çalışma ortamı tercihi bireysel çalışmayı tercih eden ve grup olarak çalışmayı tercih eden öğrenciler arasında kütüphaneye yönelik tutumlarında bir fark tespit edilmemiştir. Aynı şekilde öğrenim görülen üniversite, fakülte, sınıf düzeyi, faydalanılan kaynak türü ve kütüphaneden faydalanılma amacı değişkenlerinde de bir farklılık tespit edilmemiştir.
Kütüphaneye kayıtlı olanların kayıtlı olmayanlara göre kütüphaneye yönelik tutumlarının daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Üniversite kütüphanesinde kayıtlı olanların kayıtlı olamayan öğrencilere göre daha çok imkândan yararlanması öğrencilerin bu imkânlardan faydalandıkça kütüphaneye yönelik tutumlarında artış olduğu söylenebilir.
AKÜ ve AFSÜ öğrencilerinin kütüphanede geçirdikleri süre değişkenine göre kütüphanede geçirilen sürenin arttıkça öğrencilerin kütüphane tutumlarında da bir artış olduğu tespit edilmiştir. Bunun sebebi olarak;
öğrencilerin kütüphanede vakit geçirdikçe kütüphaneye yönelik olumlu yönde tutum geliştirmeleri söylenebilir.
Sonuç olarak, AKÜ ve AFSÜ öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarının yüksek olduğu söylenebilir.
ÖNERİLER
Araştırmadan elde edilen verilere göre üniversite öğrencilerinin kütüphaneye yönelik tutumlarının daha da iyileştirilebilmesi için şu öneriler getirilebilir;
1. Kütüphaneler öğrencilerin rahat, güvende hissettirecek şekilde dizayn edilmelidir. Çünkü Çelik’in (1990) çalışmasında belirttiği gibi kütüphanelerin yapısal unsurlarındaki eksiklikleri öğrencilerin kütüphane kullanımını azaltacaktır.
2. Kütüphaneler öğrenmeye teşvik edici şekilde estetik olarak düzenlenmelidir. IFLA/UNESCO Okul Kütüphanesi Rehberi’nde (2013) açıklandığı gibi estetik görünüm kütüphaneyi kullananlara memnuniyet hissi verir ve bu sayede öğrencilere kütüphanede vakit geçirme arzusu uyandırır.
3. Kütüphanenin mevcut olanaklarına ek olarak öğrencilerin ihtiyaçlarına cevap verebilecek yeni düzenlemelere gidilmelidir.
KAYNAKÇA
Akalın, M. (2018). Örnek Açıklamalarıyla Sosyal Bilimlerde Araştırma Tekniği Anket. Seçkin Yayıncılık:
Ankara
Akkaya, M., A. (2013). Türkiye’de Yeni Bin Yılda Kurulan Devlet Üniversitelerinin Kütüphaneleri Hakkında Niceliksel Bir Değerlendirme. Türk Kütüphaneciliği. 27 (4), 6001-6018
Alar, H. (1997). Üniversite Öğrencilerinin Kütüphane Kullanma Sıklıklarını Etkileyen Bazı Değişkenlerin İncelenmesi, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Erzurum.
Alar, H. (2001). Kütüphaneciliğin Tarihçesi Ve İlk Kütüphaneler. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, (16). 295-308
Aziz, A. (2013). Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Teknikleri (10. Basım). Nobel Yayın: Ankara Baysal, J. (1987). Kütüphanecilik Alanında Yeni Kavramlar Araçlar Yöntemler, (2.Basım). İstanbul: İ.Ü. Edb.
Fak., 1987, S.12.
Çapraz, O , Polat, O . (2015). Mühendislik Fakültesi Öğrencilerinin Bir Üniversite Kütüphanesi Hizmetlerine İlişkin Görüşlerinin İncelenmesi. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, (21), 57- 71.
Çelik, A. (1990). Türkiye’de Üniversite Kütüphaneleri Bilgi Ağı Kurulmasına İlişkin Sorunlar. Yayınlanmamış Doktora Tezi, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara
Demir, S . (2015). Üniversite Öğrencilerinin Okuma Tutum ve Alışkanlıkları Üzerine Bir Değerlendirme.
Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi. 4 (4) 1657-1671 Demiray, K. (1990). Temel Türkçe Sözlük, İnkılap Kitabevi, 2. Baskı, İstanbul
Dereli, H. (1961). Modern Kütüphaneciliğin Esasları. (Edt. White, C., M). Zamanımızda Kitap Ve Kütüphaneler. 70. Ankara: Güven Matbaası
Ersoy, A. ve Yılmaz, B. (2010). Bilgi Okuryazarlığından Yaşam Boyu Öğrenmeye. (Edt. Aydın, A. ve Ateş, K.).
Yaşam Boyu Öğrenme ve Halk Kütüphaneleri: Kuramsal Bir Yaklaşım. 48-80. İstanbul: İdeal Kültür Yayıncılık
Erzurum, K. (2001). Üniversitelerimiz ve Üniversite Kütüphaneleri (Okuyucu Mektupları). Türk Kütüphaneciliği. 15 (1), 90-94
Gökkuş, İ., Kuru, E. Ve Şimşek, A., S. (2016). Kütüphaneye Yönelik Tutum Ölçeği: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. The Journal of Academic Social Science Studies. 42, 465-479
IFLA/UNESCO (2013). Okul Kütüphanesi Rehberi (Çev.: Muhittin Gürbüz). Türk Kütüphaneciliği. 27 (3), 544- Işık, D. (2013). Üniversite Kütüphanelerinde Web 2.0 Teknolojilerinin Kullanımı ve Web Tabanlı Kullanıcı 562
Eğitimi İçin Öneriler. Türk Kütüphaneciliği. 27 (1), 100-116).
Kalaycı Ş. (2009). SPSS Uygulamalı Çok Değişkenli İstatistik Teknikleri (4.Baskı). Ankara: Asil Yayın Dağıtım.
Keser, E. (2007). Üniversite Kütüphanelerinde Kullanıcı Memnuniyeti Ölçeği. Yayımlanmamış Yüksek Lisans Tezi. İstanbul Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul
Köprülü, D. (1997). Koleksiyon Değerlendirmesi Ve Kullanım Analizi. Türk Kütüphaneciliği 46 (2).
Kuşcu, H. (1990).Türkçe Sözlük ve Yazım Kılavuzu, Sabah Yayınevi, İstanbul.
Odabaş, H., Odabaş, Z. Y. ve Polat, C . (2008). Üniversite Öğrencilerinin Okuma Alışkanlığı: Ankara Üniversitesi Örneği. Bilgi Dünyası. 9(2), 431-465
Odabaş, H , Polat, C . (2011). Türkiye’de Üniversite Kütüphaneleri Standartları. Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi, 0 (45), 321-346.
Ogunrombi, S. A., & Adio, G. (1995). Factors affecting the reading habits of secondary school students. Library Review, 44(4), 50-57.
Özden, M . (2017). Ortaokul Öğrencilerinin Kitap ve Kütüphane Kavramına İlişkin Metaforik Algıları. Trakya Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi. 7 (14), 1-34.
Robson, C. (2017). Bilimsel Araştırma Yöntemleri Gerçek Dünya Araştırması, (Çev. Çınkır, Ş. &
Demirkasımoğlu, N.) Ankara: Anı yayıncılık
Üstün, A. (1977). Üniversite Kütüphaneleri, Türk Kütüphaneciliği. 26 (4), 229-235
Yılmaz, M. (2009). Üniversite Öğrencilerinin Okuma Alışkanlığı Üzerine Bir İnceleme (Cumhuriyet Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü Örneği). Çukurova Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi. 3 (37), 144-167
Yılmaz, M. (2013. Kütüphane ve Bilgi Hizmetlerine Darwinist Yaklaşım. Türk Kütüphaneciliği. 27 (1), 197-200
ERGENLERDE İNTERNET BAĞIMLILIĞININ ÇEŞİTLİ DEĞİŞKENLER AÇISINDAN İNCELENMESİ
INTERNET ADDICTION IN ADOLESCENTS IN TERMS OF VARIOUS VARIABLES
Prof. Dr. Zeliha TRAŞ Necmettin Erbakan Üniversitesi [email protected]
Gülden GÖKÇEN Necmettin Erbakan Üniversitesi, Doktora Öğrencisi [email protected]
Özet: Bu araştırmanın amacı ergenlerin internet bağımlılığının çeşitli değişkenler açısından incelenmesidir.
Çalışma grubunu Akdeniz bölgesinde çeşitli liselere devam eden öğrenciler oluşturmuştur. Araştırmaya 356 erkek, 235 kız öğrenci katılmış, araştırma ilişkisel tarama yöntemine göre geliştirilmiştir. Çalışmada, Young İnternet Bağımlılığı Ölçeği ile ergenlerin internet bağımlılığı ortalamaları hesaplanmıştır. İnternet bağımlılığı cinsiyet, sınıf düzeyi, algılanan gelir düzeyi, anne/baba eğitim seviyesi, günlük ortalama internet kullanım süresi ve interneti kullanım amacı açısından incelenmiştir. Araştırma sonucunda internet bağımlılığı ile; cinsiyet, sınıf düzeyi, algılanan gelir düzeyi, anne /baba eğitim seviyesi arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Ancak internet bağımlılığı ile günlük ortalama internet kullanım süresi arasında anlamlı farklılık bulunmuştur. Günlük 4 ile 10 saat arası internet kullanan ergenlerin, günlük 0-1 saat ve 1- 4 saat arası internet kullananlara göre internet bağımlılığı anlamlı derecede yüksektir. Ayrıca internet bağımlılığı ile internet kullanım amacı arasında da anlamlı farklılık bulunmuştur. Farklılaşmanın hangi gruplar arasında olduğu incelendiğinde; sosyal amaçlı, oyun oynama amaçlı ve vakit geçirme amaçlı internet kullanan ergenlerin, bilgi edinme amaçlı internet kullanan ergenlere göre internet bağımlılığının anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur. İletişim kurma amacı ve gündemi takip amacı ile internet bağımlılığı arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
Anahtar kelimeler: ergenlik, internet bağımlılığı.
ABSTRACT: The aim of this study is to examine adolescents' Internet addiction in terms of various variables. The sample group of the study consisted of students attending various high schools in the Mediterranean region. 356 male and 235 female students participated in the study and the research was developed according to the relational screening method. In the study, the Internet addiction average of adolescents was calculated with the Young Internet Addiction Scale. Internet addiction was examined in terms of gender, class level, perceived income level, education level of parents, average daily internet usage time and internet usage purpose. As a result of the research, with internet addiction; No significant difference was found between gender, class level, perceived income level and mother / father education level.
However, a significant difference was found between internet addiction and the average daily internet usage
duration. Internet addiction of adolescents who use the internet for 4 to 10 hours a day is significantly higher than those who use the internet for 0-1 hours and 1-4 hours per day. In addition, a significant difference was found between internet addiction and the purpose of internet use. When examined among which groups the differentiation is; Internet addiction was found to be significantly higher in adolescents who use the Internet for social, gaming and spending time than adolescents who use the Internet for information purposes. No significant difference was found between the purpose of communicating and following the agenda and internet addiction.
Key words: adolescent, internet addiction.
GİRİŞ
Ergenlik, insan yaşamında çocukluktan yetişkinliğe geçiş aşamasındaki en uzun ve en önemli dönemi oluşturur (Aydın, 2005). Zihinsel işlevlerde gelişme, hızlı fiziksel büyüme, hormonal, duygusal değişiklikler ve sosyal gelişmelerin yaşandığı bu dönemde ( Kulaksızoğlu, 2004), ergen yeni deneyimlere ve problemlere de oldukça açıktır (Şahin ve Özçelik, 2016). Bu problemler; ergenlerin iyi oluşlarını, sağlığını genel olarak yaşamlarını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyen riskli davranışlar olarak tanımlanabilir (Hurrelmann ve Ricter, 2006 ). Ergenlerin bu dönemde biyolojik ( Bektaş, 2016), psikolojik( Ebru, 2017) ve sosyal değişimlere uyum (Pehlivan, 2017) sağlamaya yönelik deneyimlerinin ve yaşanabilecek bu riskli davranışların ( Selçuk, 2019 ) fark edilmesi önemlidir.
Ergenler arasında da diğer yaş gruplarına göre en sık görülen riskli davranışlardan biri internet bağımlılığıdır (Griffiths vd., 2016; Ögel, 2014). Türkiye’de ergenler arasında internet bağımlılığı oranları incelendiğinde %7,1-16 aralığında değiştiği gözlemlenmektedir (Yılmaz vd., 2014). Ergenlerde gözlemlenen bu bağımlılık davranışının içeriğinde; internetin aşırı kullanım isteğinin önüne geçilememesi, internet olmadan geçirilen zamanın işlevsizliği, yoksunluk hissedildiğinde aşırı öfke ve saldırganlık hali, sosyal ve özel hayatın bozulması gibi duygusal ve davranışsal sorunlar gözlemlenmektedir. (Young, 2004).
Ergenlerde duygusal ve davranışsal sorunların kaynağının önemli bir kısmının internet bağımlılığı olduğuna
yönelik bulgular (Griffiths, 2000; Esen ve Siyez, 2011; Kılıç vd., 2016; Yavuz, 2018; Traş ve Gökçen, 2020)
internet bağımlılığına neden olabileceği düşünülen değişkenlerin araştırılmasına yönelik çalışmaların hız
kazanmasına sebep olmuştur ( Yüksel ve Yılmaz, 2016). Ergenlik dönemi gelişim özellikleri göz önüne
alındığında; kendini ifade etmede, sosyalleşmede ve yüz yüze iletişimde zorlanan; çevresel denetimden
rahatsız olan ergenler için internet, yeni bir kimlik gelişimi için bağlayıcı olabileceği söylenebilir (Ögel,
2014). Ayrıca ergenler arasında internet kullanımında sosyal ağlar, okul ödevleri, eğlence, oyunlar ve
alışveriş ilk 5 internet kullanım nedenleri arasında gözlemlenmiştir (Xin vd.,2018). Benzer bir çalışmada
Traş ve Öztemel (2019), Facebook kullanım yoğunluğunun gelişmeleri kaçırma korkusu ve akıllı telefon
bağımlılığını artırdığını gözlemlemişlerdir. Morahan-Martin ve Schumacher (2003) çalışmalarında yalnız
bireylerin sosyalleşme ihtiyaçlarını internet vasıtasıyla sanal arkadaş edinerek geliştirdiğini, bu durumu
bireylerin duygusal destek olarak bir aracı olarak gördüklerini ifade etmişlerdir. Taş (2018) ergenlerde internet bağımlılığı ve psikolojik belirtilerin çeşitli değişkenler açısından incelediği araştırmasında anne baba tutumu, cinsiyet, yaş, sınıf değişkeni ve internette kalma süresi arasında ilişkiler olduğu sonucuna ulaşmıştır. Benzer bir çalışmada Yıldız (2010) lise öğrencilerinde internet bağımlılığının günlük beş saatten fazla kullananlarda, her gün birkaç kez internet kullananlara göre anlamlı derecede farklılaştığını bulmuştur.
Kamiloğlu ve Yurttaş (2014) 1498 lise öğrencisi üzerinde yaptıkları bir alan araştırması çalışmasında, öğrencilerin ihtiyaç duydukları bilgileri veya herhangi bir konuyu özellikle Facebook’tan ve İnternetten ulaştıklarını göstermektedir. Bahsedilen çalışmaların yanı sıra son zamanlarda oyun oynama (Yalaki ve Taşar, 2019) , sosyalleşme (Günüç, 2009), vakit geçirme ( Turan, 2015), eğlence ve iletişim (Hawi, 2012), yalnızlaşma (Traş, 2019) amacıyla internet kullanımındaki artış bağımlılık davranışlarına da yatkınlığı artırdığı gözlemlenmiştir.
İnternet bağımlılığının ergenlik dönemindeki yaygınlığı, kontrollü kullanılmaması ve bilinçli kullanımının giderek azalmaya başlaması olumsuz yaşam deneyimlerinin de artmasına neden olmaktadır ( Ögel, 2014;
Pawlak, 2002). Bu durumdan hareketle internet bağımlılığına neden olabilecek ve internet bağımlılığını yükselten değişkenlerin incelenmesinin alan yazına katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Dolayısıyla bu araştırmada ergenlerin internet bağımlılığının çeşitli değişkenler açısından incelenmesi amaçlanmıştır.
YÖNTEM Araştırma Modeli
Araştırmada genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. İlişkisel tarama modelleri iki ve daha fazla sayıdaki değişken arasındaki değişimi bulmayı amaçlayan çalışmalardır (Karasar, 2004).
Çalışma Grubu
Araştırmanın çalışma grubunu 2019-2020 eğitim öğretim yılında Antalya’da liselerde öğrenim gören 235’ı (% 39.76) kadın, 356’sı (%60.23) erkek 591 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcıların yaş aralığı 15 ile 17 arasında olup, yaş ortalaması 16.3 (SS=1.55)’dür. Örnekleme yöntemi olarak kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılmıştır.
Veri Toplama Araçları
Kişisel Bilgi Formu:Araştırmacı tarafından uzman görüşü alınarak hazırlanan Kişisel Bilgi Formu oluşturulmuştur. Kişisel
Bilgi Formunda cevaplar sorunun olası cevaplarına göre değişken sayıda seçenekli olarak verilmiştir.
Formda araştırma değişkenlerinden cinsiyet, yaş, devam edilen sınıf düzeyi, algılanan ekonomik durum, anne baba eğitim düzeyi, günlük internet kullanım süresi ve internet kullanım amacı ele alınmıştır.
Young İnternet Bağımlılığı Kısa Formu
Young (1998) tarafından geliştirilen ve Pawlikowski ve arkadaşları (2013) tarafından kısa forma uyarlanan Young internet bağımlılığı testi kısa formu kısaca YĠBT-KF, 12 maddeden meydana gelmektedir. Beşli Likert (1= Hiçbir zaman, 5= Her zaman) tipi bir ölçektir. Ölçekte ters puanlanması gereken madde yoktur. Ölçekten alınan puanın yüksek olması bireyin internet bağımlılığı düzeyinin yüksek olduğuna işaret eder. Ölçeğin Türkçeye uyarlanması ve geçerlik güvenirlik çalışması Kutlu ve arkadaşları (2016) tarafından yapılmıştır.
Ölçeğin bu çalışma için güvenirlik kat sayısı 0.78 olarak hesaplanmıştır.
Verilerin Analizi
Araştırma verileri SPSS (24) programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde betimsel istatikler ve parametrik testler kullanılmıştır.
BULGULAR
Bu bölümde, çalışmadan elde edilen bulgular, kişisel bilgi formunda yer alan sıralamaya göre verilmiştir
Tablo 1: Cinsiyet Değişkenine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığının t Testi Karşılaştırılmasını Gösteren DağılımTablo 1’de görüldüğü gibi, İnternet Bağımlılığı Ölçeği puanları ile cinsiyet değişkeni arasında anlamlı farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan bağımsız örneklem t testi sonucunda değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. (p|>.05)
Tablo 2: Devam Edilen Sınıf Düzeyine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığına İlişkin Tek Yönlü Anova Testi Karşılaştırılmasını Gösteren Dağılım
Sınıf Düzeyi N
𝑿 ̅
SS F p9.sınıf 27 27.81 7.75
1.257 .296
10.sınıf 507 27.08 7.82
11. sınıf 93 26.35 6.21
12.sınıf 95 27.40 7.50
Tablo 2’de görüldüğü gibi, İnternet Bağımlılığı Ölçeği puanları ile devam edilen sınıf değişkeni arasında anlamlı farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan tek yönlü anova testi sonucunda değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>.05).
Tablo 3: Algılanan Gelir Düzeyine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığına İlişkin Tek Yönlü Anova Testi Karşılaştırılmasını Gösteren Dağılım
Gelir Düzeyi N
𝑿 ̅
SS F pDÜŞÜK 27 27.81 7.35
.257 .773
ORTA 507 27.08 7.58
YÜKSEK 57 27.17 7.07
Tablo 3’de görüldüğü gibi, İnternet Bağımlılığı Ölçeği puanları ile algılanan gelir düzeyi değişkeni arasında anlamlı farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan tek yönlü anova testi sonucunda değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>.05).
Tablo 4: Anne Baba Eğitim Seviyesine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığına İlişkin Tek Yönlü Anova Testi Karşılaştırılmasını Gösteren Dağılım
ANNE N
𝑿 ̅
SS F pİLKOKUL 128 27.01 7.70
.206 .892
ORTAOKUL 75 26.82 8.01
LİSE 159 27.54 7.77
ÜNİVERSİTE 216 27.17 7.51
OKURYAZAR DEĞİL 12 25.41 5.64
Tablo 4’de görüldüğü gibi, İnternet Bağımlılığı Ölçeği puanları ile anne eğitim düzeyi değişkeni arasında anlamlı farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan tek yönlü anova testi sonucunda değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>.05).
Tablo 5: Baba Eğitim Seviyesine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığına İlişkin Tek Yönlü Anova Testi Karşılaştırılmasını Gösteren Dağılım
BABA n
𝑿 ̅
SS F pİLKOKUL 76 27.01 7.70
.206 .892
ORTAOKUL 78 26.82 8.01
LİSE 160 27.54 7.77
ÜNİVERSİTE 277 27.17 7.51
Tablo 5’de görüldüğü gibi, İnternet Bağımlılığı Ölçeği puanları ile baba eğitim düzeyi değişkeni arasında anlamlı farklılık bulunup bulunmadığını belirlemek amacıyla yapılan tek yönlü anova testi sonucunda değişkenler arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık bulunmamıştır (p>.05).
Tablo 6:Günlük Ortalama İnternet Kullanım Süresi Değişkenine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığına İlişkin Tek Yönlü Anova Testi Karşılaştırılmasını Gösteren Dağılım
İnternet Kullanım
Süresi N
𝑿 ̅
SS F P EtkiBüyüklüğü Bonferroni
0-1 Saat (1) 173 24.42 7.02
25.39 0.000* 0.79 2>1, 3>1, 3>2 1-4 Saat(2) 353 27.70 7.14
4-10Saat (3) 65 31.57 8.17
Tablo 6’da görüldüğü gibi araştırmaya katılan katılımcıların günlük internet kullanımım sürelerine yönelik ortalamalarını karşılaştırmak için tek yönlü anova analizi uygulanmıştır. Test sonucuna göre katılımcıların ölçümlerin ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu görülmektedir (p<0.05). Fark yaratan grubu bulmak için Post Hoc ikili karşılaştırma testlerinden Bonferroni kullanılmıştır. Günlük 4 ile 10 saat arası internet kullanan ergenlerin, günlük 0-1 saat ve 1-4 saat arası internet kullananlara göre internet bağımlılığı anlamlı derecede yüksektir. Günlük 1-4 saat arası internet kullanan ergenlerin 0-1 saat internet kullanan ergenlere göre internet bağımlılığı anlamlı derecede yüksektir.
Tablo 7: İnternet Kullanım Amacı Değişkenine Göre Ergenlerin İnternet Bağımlılığına İlişkin Welch T Testi Karşılaştırılmasını Gösteren Dağılım
İnternet Kullanım
Amacı N
𝑿 ̅
SS F P EtkiBüyüklüğü TAMHANE
Sosyal Amaçlı
(1) 118 24.66 6.57
7.065 0.000* 0.56 4>6, 5>6, 1>6 İletişim Kurma
Amaçlı (2) 59 25.72 7.82
Gündem Takip Etme
Amaçlı(3) 60 26.58 6.05
Oyun Oynama
Amaçlı (4) 93 29.75 8.59
Vakit Geçirme
Amaçlı (5) 168 27.90 7.17
Bilgi Edinme
Amaçlı (6) 93 23.87 7.59
Tablo 7’de görüldüğü gibi araştırmaya katılan katılımcıların günlük internet kullanımım amaçlarına yönelik
ortalamalarını karşılaştırmak için Welch T Testi analizi uygulanmıştır. Test sonucuna göre katılımcıların
ölçümlerin ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğu görülmektedir (p<0.05). Fark
yaratan grubu bulmak için Post Hoc ikili karşılaştırma testlerinden Tamhane kullanılmıştır. Farklılaşmanın
hangi gruplar arasında olduğu incelendiğinde; sosyal amaçlı, oyun oynama amaçlı ve vakit geçirme amaçlı internet kullanan ergenlerin, bilgi edinme amaçlı internet kullanan ergenlere göre internet bağımlılığının anlamlı derecede yüksek olduğu bulunmuştur. İletişim kurma amacı ve gündemi takip amacı ile internet bağımlılığı arasında anlamlı bir farklılık bulunmamıştır.
SONUÇ VE ÖNERİLER
Araştırma sonucunda internet bağımlılığı ile; cinsiyet, sınıf düzeyi, algılanan gelir düzeyi ve anne /baba eğitim seviyesi arasında anlamlı farklılık bulunmamıştır. Cinsiyet açısından incelendiğinde; bulgular alan yazın ile tutarlıdır (Ceyhan, 2011; Lee vd., 2007; Pawlak, 2002; Smahel, Brown ve Blinka, 2012). Ancak internet bağımlılığının cinsiyet açısından erkeklerin kızlara göre bağımlılık düzeylerinin daha yüksek olduğuna yönelik bulgular da mevcuttur (Günüç, 2009; İnan, 2010; Yılmaz vd., 2014; Yang ve Tung, 2007).
Sınıf düzeyi değişkeni açısından incelendiğinde, internet bağımlılığı puan ortalamalarının birbirine oldukça yakın olduğu, anlamlı bir farklılık olmadığı gözlemlenmiştir Alan yazında 9.sınıftaki öğrencilerin 10, 11 ve 12. sınıflara göre internet bağımlılığı düzeylerinin anlamlı derecede yüksek olduğuna yönelik çalışmalar bulunmaktadır( Günüç,2009; Yılmaz vd., 2014). Algılanan gelir düzeyi değişkeni açısından incelendiğinde ise; alan yazında bu konuda araştırmalar arasında farklı bulguların olduğu görülmektedir. İnternet bağımlılığı ile algılanan gelir düzeyi arasında anlamlı bir ilişki bulunmadığını belirten araştırmalar ile birlikte ( Esen ve Siyez, 2011; İnan, 2010) algılanan ekonomik düzey arttıkça, internet bağımlılığının arttığını belirten araştırma sonuçları ( Batıgün ve Kılıç, 2011) da bulunmaktadır. Farklı sonuçların elde edilmesinde internet ağının kolay ve ulaşılabilir imkanı, maliyetinin çeşitli sosyoekonomik düzeyde bulunan bireyler için yüksek algılanmaması ile bağlantılı olduğu düşünülebilir. Araştırmada öğrencilerin anne ve baba eğitim düzeylerinin internet bağımlılığı açısından anlamlı bir farklılık oluşturmadığı belirlenmiştir. Bu bulgular alan yazın ile benzerlik göstermektedir ( Günbatar ve Gökçearslan, 2012; Fariz ve Bulut, 2019).
Araştırmada internet bağımlılığı ile günlük ortalama internet kullanım süresi arasında anlamlı farklılık
bulunmuştur. Günlük 4 ile 10 saat arası internet kullanan ergenlerin, günlük 0-1 saat ve 1-4 saat arası
internet kullananlara göre internet bağımlılığı anlamlı derecede yüksektir. Sonuçlar alanyazın ile benzerlik
göstermektedir (Ceyhan, 2011; Günüç,2009; Tan, 2018; Yıldız, 2010). Benzer şekilde, Sipahi ve arkadaşları
(2019)’nın günlük internete bağlanma süresinin internet bağımlılığı ile ilişkisini değerlendirdiği
çalışmalarında, günde iki saatten fazla bilgisayarda zaman geçirenlerde internet bağımlılığı sıklığının daha
yüksek olduğu bulunmuştur. Araştırmanın son bulgusunda ise, internet bağımlılığı ile internet kullanım
amacı arasında da anlamlı farklılık bulunmuştur. Farklılaşmanın hangi gruplar arasında olduğu
incelendiğinde; sosyal amaçlı, oyun oynama amaçlı ve vakit geçirme amaçlı internet kullanan ergenlerin,
bilgi edinme amaçlı internet kullanan ergenlere göre internet bağımlılığının anlamlı derecede yüksek olduğu
bulunmuştur. İletişim kurma amacı ve gündemi takip amacı ile internet bağımlılığı arasında anlamlı bir
farklılık bulunmamıştır. Benzer bir çalışmada Tekin (2020), İnternet’i daha çok eğlence ve iletişim
amacıyla kullanan öğrencilerin, araştırma ve bilgi edinme amacıyla kullanan öğrencilere göre daha yüksek
bağımlılık riski taşıdığını açıklamıştır. Tahiroğlu ve arkadaşları (2008)’nın çalışmasında ergenlerin
interneti en çok oyun oynamak için kullandıkları, bu durumu genel bilgi arama ve sohbet etmenin izlediği
gözlemlenmiştir. Ayrıca oyun ve eğlence amaçlı İnternet kullanımının bağımlılığı tetiklediğine yönelik
bulgulara da rastlanmaktadır (Akhter, 2013; Spada, 2014).
İnternet bağımlılığı davranışının gündemini her geçen gün koruması ve tazelemesinden dolayı, gelecek dönemlerde yapılacak araştırmalarda örneklem sayısının genişletilmesi, her bölgeden ve sosyokültürel düzeyden öğrenciye ulaşılması, bulguların genellenebilmesini ve daha güvenilir sonuçlara ulaşmayı sağlayabilir.
Araştırma nicel bir araştırma olduğundan değişkenlerin farklı yöntemlerle betimlenmesi gerçekleştirilebilir.
İnternet bağımlılığına neden olan etmenleri belirleyebilmek için nicel tekniklerin yanı sıra yarı yapılandırılmış görüşme formları, örnek olay incelemeleri, odak grup görüşmeleri gibi nitel veri toplama teknikleri kullanılarak da desteklenebilir.
KAYNAKLAR
