5
Haziran 2003 B‹L‹MveTEKN‹K
B ‹ L ‹ M V E T E K N L O J ‹ H A B E R L E R ‹
Bask› Organlara
Do¤ru
Amerikal› bir grup bilima-dam›, elektronik devreler basmak için kulland›klar› bir yöntemi canl› hücre-ler için de uygulayarak bask› dokular ve sonunda da bask› organlar olufltu-rulmas› için kap›y› arala-d›lar. ABD Deniz Kuvvet-leri Araflt›rma Laboratu-var›’ndan Douglas Chri-sey baflkanl›¤›nda fizikçi-ler, kimyac›lar ve mühen-dislerden oluflan ekip diji-tal olarak oluflturulan
modellerden do¤rudan elektronik devreler basma yöntemi gelifltirmeye çal›fl›-yorlarm›fl. Bunun için gelifl-tirdikleri düzenek, bir lazer ›fl›n›yla bir elektronik mürek-kep fleridini tar›yor ve fleritte-ki maddeyi buharlaflt›rarak plastik bir taban üzerinde yo-¤uflturuyormufl.
Sonra birden Chrisey’in akl›-na lazer ›fl›n›n›, üzerinde hücre parçalar› ve bakteriler bulunan polimer-jel fleritler üzerinde gezdirmek gelmifl. Bir iki denemeden sonra araflt›rmac› canl› hücrelerden oluflan katmanlar› üst üste yerlefltirmeye bafllam›fl.
Chri-sey, "‹flin flafl›lacak yan›, bir iki kat-man olufltuktan sonra, hücrelerin oto-matik olarak birbirleriyle haberlefle-rek belli bir dokuyu oluflturmaya bafl-lamalar›" diyor. "Adeta, bir organ meydana getirmek istiyorlar". Araflt›rmac›ya göre befl y›l içinde kül-tür içinde yetifltirilmifl kök hücreleri, kuluçkal›klar içinde büyüterek hasarl› dokular›n tamiri mümkün olabilecek. Chrisey, bu yolla tam ifllevli organlar oluflturulmas›n›nsa, 10 y›ldan önce mümkün olamayaca¤›n› söylüyor. Chrisey, bu arada canl› hücreleri elektronik devrelerle kaynaflt›rman›n yöntemlerini de araflt›r›yor. Araflt›r-mac›ya göre bu yolla bedenlerimiz makinelerle ba¤lant› kurabilecek. Discovery, May›s 2003
Kök Hücreler
San›landan da Marifetli
Döllenmeden hemen sonra oluflmaya bafllayan, henüz farkl›laflmam›fl kök hücreler, t›p için tafl›d›klar› büyük po-tansiyel nedeniyle son y›llarda araflt›r-mac›lar›n gözbebekleri. Nedeni, bun-lar›n istenen her türlü beden hücresi-ne dönüfltürülebilme olana¤›. Gerçi bu alanda yürütülen çal›flmalar henüz tam olarak istenilen sonuçlar› verebil-mifl de¤il; ama araflt›rmac›lar iyimser-liklerini koruyorlar.
Kök hücreler yetiflkin insanlar›n be-denlerinde, farkl› dokular içinde
"ye-dek kuvvet" olarak da bulunabiliyor ve bunlar da baflka hücrelere farkl›-laflma potansiyeli tafl›yorlar. Ancak, en de¤iflken olanlar, döllenmifl yu-murta henüz birkaç hücreye bölün-müflken, yani embriyo aflamas›nday-ken, henüz bilinmeyen bir sinyalle tüm beden hücrelerini oluflturmak üzere farkl›laflmaya bafllamam›fl olan "embriyo kök hücreleri".
Araflt›rmac›lar, embriyo kök hücrele-rini, farkl›laflmadan bölünmeye yönel-terek, bunlardan sürekli olarak yeni kuflaklar, yeni soylar elde edip bunla-r› tedavi amac›yla, örne¤in, kas, kalp, karaci¤er, hatta beyin hücrelerine dö-nüfltürebiliyorlar.
Bu farkl› hücrelere dönüflebilme özel-li¤i nedeniyle embriyonik kök hücre-lere "çok yetili" (pluripotent) özelikte hücreler deniyordu. Ama bu hücreler, tüm bu yeteneklerine karfl›n "her yeti-li" (totipotent) s›fat›n› kazanamam›fl-lard›. Nedeni, her türlü beden hücre-sine dönüflebilmelerine karfl›n, üreme (efley) hücrelerine, yani sperm ya da yumurtaya dönüflebildikleri gözlene-memiflti.
fiimdiyse, Pennsylvania Üniversitesi (ABD) araflt›rmac›lar›, erkek ya da di-fli fare embriyolar›ndan al›nan kök hücrelerinin kültür içinde kendili¤in-den yumurta hücrelerine dönüfltü¤ü-nü gördüklerini aç›klad›lar. Böylelik-le, art›k her yetili olduklar› anlafl›lan kök hücreler, kültür çanaklar› içinde yaln›zca yumurtaya dönüflmekle kal-mam›fllar, çevrelerindeki kök hücre-leri de "örgütleyerek" yumurtal›¤a bezeyen yap›lara dönüfltürmeye bafl-lam›fllar. Bu yumurtalara normal beden hücrelerinden al›nan bir çekir-dek nakledilmesiyle, yeni embriyolar oluflturulabilece¤i ve yeni kök hüc-reler elde edilebilece¤i belirtiliyor. Bu, döllenmeden üreme yetisi an-lam›na da geliyor. Araflt›rmac›lar, kök hücrelerin bu yetene¤inin kont-rol alt›na al›nmas›yla üreme, klon-lama, ve kök hücreyle tedavi alan-lar›nda yepyeni ufuklar aç›laca¤› görüflündeler.
