• Sonuç bulunamadı

Somut Olmayan Kültürel Miras Tokat…

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Somut Olmayan Kültürel Miras Tokat…"

Copied!
3
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

KİTAPLIK

106 Türk Dili

Türkçemizin gelişmesini sağlayan yazarların bir bölümünün yerel kül- türlerden yararlandığını biliyoruz.

Kendi yöresini iyi tanıyan, insanla- rıyla kolayca ilişki kuran ve bunların başından geçenleri eserlerinde işleyen sanatkârların dışında bir de amatör olarak yöresinin dilini, edebiyatını ve kültürünü didik didik eden insanlar var. Zaman zaman bu tür çalışmalar yapanların binbir güçlükle topladığı dil ve kültür malzemesini kitap hâline getirerek ilgilenen araştırmacılara sun- duğunu görüyoruz. Bu kişiler arasında emekli öğretmenler, savcı ve hâkimler, doktorlar, ziraatçılar ön plana çıkması- nı da bilmişlerdir. Ancak bütün bu iyi niyetli çalışmalara rağmen yöreyi tam anlamıyla tanıtıp özelliklerini belirt- mek, uzmanların yıllar süren titiz ve dikkatli çalışmalarıyla mümkün ola- bilir. Hele de yörenin dil ve ağız özel- likleri söz konusu olunca, mutlaka iyi donanmış bir uzmanın gayretlerinin işin içinde olması gerekmektedir.

Kültür Bakanlığı son yirmi yıldır ihdas ettiği kadrolarla illerdeki kültür müdürlüklerinde kültür araştırmacısı veya halk bilimi (folklor) araştırmacı- sı istihdam etmektedir. Çoğunluğunu ilk yıllarda AÜ. Dil ve Tarih-Coğraf- ya Fakültesi Halk Bilimi bölümünden mezun öğrencilerim oluşturmuştu ve yaklaşık yirmi kadar mezunumuz il-

lerde göreve başlamıştı. Halk arasında dil ve ağız araştırmaları, doğum önce- sinden başlayıp ölüm sonrasına kadar giden bütün kültür ürünleri, el sanat- ları ve zanaatlar vb. konularda, dört yıllık lisans öğreniminde elde ettikleri teorik bilgileri, uygulama alanlarında kullanmaya başlamışlardı. Ancak koca bir il için bir tek kadrolu eleman ne kadar verimli olabilir? Ne yazık ki bu uzman adaylarının sayılarını bir türlü yeter sayıya ulaştıramadık; kadro ek- sikliği yüzünden bir eleman, her türlü araştırma ile uğraşırken bir de bürok- ratik işlemler yüzünden çok vakit yi- tirdi.

UNESCO’nun teşvikiyle ve destek- leriyle yıllardan beri bir proje yurdu- muzda da iyi-kötü yürütülmeye çalı- şılıyor. “Somut Olmayan Kültürel Mi-

Somut Olmayan Kültürel Miras-Tokat, Tokat Valiliği Yayınları, İstanbul, 2017.

Nevzat GÖZAYDIN

Somut Olmayan

Kültürel Miras Tokat…

(2)

GÜNDEM

Türk Dili 107 ras” projesi içinde genellikle yaşayan

insan hazinesi (kaynak kişiler), yöresel ağız özellikleri ve edebiyatı, geleneksel el sanatları, gösteri sanatları vb. yer alıyor. İllerdeki çalışmaların zaman za- man ağırlığı bu tür konulara veriliyor ve hatta toplanan malzeme valilikler/

kültür müdürlükleri aracılığı ile yayın hâline getiriliyor. Son yıllarda giderek artan bir kitap sayısını görüyoruz.

Sözünü ettiğim “Somut Olmayan Kültürel Miras” konusunda titiz bir çalışma yapan Tokat Valiliği-İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü de elimizdeki yayını hazırlamış. Kitap pahalı bir kâğıda, 143 sayfa olarak renkli basıl- mış ve çok değerli malzemelerle dona- tılmıştır. Tokat ilinin kültür değerleri ayrı ayrı ele alınmış, kaynak kişilerden derlenen bilgiler güzel fotoğraflar eşli- ğinde verilmiştir.

Konular arasında dolaşırken dikka- timi yörede kullanılan çeşitli alanlara ait terimler veya deyimler çekti. Türk- çe Sözlük için de önemli bir kazanç ol- ması gereken bu söz varlığından bazı örnekleri burada aktarmak istiyorum.

“Tokat Yazmacılığı” bölümünde açıklanan “kalem işi yazma, kalıp-ka- lem yazma, elvan işi, daldırma yazma”

gibi söz varlığının yanı sıra motif adları olan “Tokat içi dolusu, fulyalı, kaynana yumruğu, horoz kuyruğu, sinekli ha- mamiye, drama, purket, laleli, kesta- neli, Tokat beşlisi, Tokat üzümlüsü”

dikkatleri çekiyor. Hemen arkasından gelen oyalarla ilgili bölümde de aktarı- lan motiflerden başka, motif adlarının nereden geldiği, hangi olayla bağlantı-

lı olduğu konusunda da bilgi verilmiş olması dilin zenginliğini gösteren baş- ka bir kanıttır. “Dokumacılık, bebek yapımı, keçecilik, yorgancılık, ağaç oymacılığı” derken gelen “bakırcılık”

sayfalarında da şu terimler ilginçtir:

“şerbetlik, kildan, hindi lengeri, hon- ça tepsi, kirpikli sahan”. Anadolu’nun çeşitli yerlerinde karşılaşılan “honça”, öncelikle gelin ile damadın birlikte ilk kez yedikleri yemeği taşıyan tepsidir.

Başka kentlerde “honça günü, honça yemeği, honça hediyesi” olarak da ad- landırılan bu tepsi, tam anlamıyla el işi göz nuru bir eserdir.

Geleneksel sporlarımız arasında yer alan ve bugün artık olimpiyatlarda da kendine yer bulan okçuluğumuzla ilgili bölümde de önemli bilgiler bu- lunmaktadır. “Baş, kasan, sal, çile” gibi terimler sözlüklerde ayrıca anlamlan- dırılmalıdır. Bu tür el sanatlarından olan “saraçlık” da artık nerdeyse tari- he karışmak üzere ve meslekle ilgili şu sözler bir kazançtır: “bellik, belleme, paldım, hamut, gem, gömlek, çeki ka- yışı”. Tanıtılan bütün sanat ve zanaat- larda aktarılan terimlerin kısaca açık- lamasının yapılması da yararlı olmuş- tur. Bu söz varlığı kitaptan aynen alı- narak sözlüklerimizde yer bulmalıdır.

Tokat yöresinin en zengin kültür varlıklarının başında halk oyunları ge- lir. Nitekim kitapta aktarılan 117 oyun adı, bu zenginliğin göstergesidir. An- cak sadece liste hâlinde adlar verilmiş, başka bir açıklama yapılmamıştır.

Köy seyirlik oyunlarında ise adlar verildikten sonra bazı kısa açıklama-

(3)

KİTAPLIK

108 Türk Dili

ların aktarılması iyi olmuştur. Evlilik safhaları ve buna ilişkin geleneklerin açıklanması sırasında aktarılan mani- ler ve türkülerin azlığı da dikkatimizi çekiyor. Keşke daha fazla sayfa bu tür dil malzemesine ayrılabilseydi…

Arzu ettiğimiz ama göremediğimiz bazı eksiklerine rağmen bu kitabı ha- zırlayanlara içtenlikle teşekkür ediyo- rum. “Somut Olmayan Kültür Mirası Projesi” çerçevesinde çalışan komis- yon üyelerini, başta Selahattin Adıgü- zel olmak üzere Hasan Erdem, Hayriye

Daşkın ve Sertaç Haluk Türkcan’ı or- taya çıkardıkları değerler dolayısıyla kutluyorum. Konularla ilgili fotoğraf- ları çekenler ise ayrıca takdire layıktır.

Bu kitabı yayın hâlinde okuyuculara ulaştıran Tokat Valiliğine, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü yetkililerine de teşekkür etmek, yerine getirilmesi gereken bir borçtur. Keşke her ilimiz, bu tür veya benzeri çalışmalara ağır- lık verse ve bir yandan söz varlığımız zenginleşirken diğer yandan yüzlerce yıllık geleneklerimizin değeri gelecek kuşaklara kalabilse...

Referanslar

Benzer Belgeler

Kültür varlıkları; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu

2.ÜNİTE KÜLTÜR VE MİRAS KÜLTÜREL ÖZELLİKLERİMİZ. 5.SINIF

Ankara (Konaklama Türlerine Göre; Tesise Geliş, Geceleme, Ortalama Kalış Süresi, Doluluk Oranı) Antalya (Konaklama Türlerine Göre; Tesise Geliş, Geceleme, Ortalama Kalış

İnsanlığın ortak mirası olarak kabul edilen evrensel değerlere sahip kültürel ve doğal sitleri dünyaya tanıtmak, toplumda evrensel mirasa sahip çıkacak

Bu kültürel değerlerden biri de tamamen doğal malzemeler kullanılarak keçi kılından yapılan geleneksel ve yöresel Van ayakkabısı olan reşiktir.. Çalışmada Van’ın

Taşla oynanan, taşlardan birini havaya atarak o taş düşmeden yerdeki taşları avuçla toplamaya dayanan bir çocuk oyunu7. Bir millete

Başkenti Hattuşaş olan Anadolu’nun ilk uygarlıklarından

Anadolu da kurulan küçük bir beylik iken dünya tarihinin gördüğü en güçlü devletlerden biri haline gelen Türk devleti..