CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU I

(1)

CEZA

MUHAKEMESİ HUKUKU

I

CEZA

MUHAKEMESİ HUKUKU

I

Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR Özgür KÜÇÜKTAŞDEMİR

(2)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNA GİRİŞ

Küçüktaşdemir

2

(3)

CEZA HUKUKU GENEL HÜKÜMLER-ÖZEL HÜKÜMLER VE CEZA MUHAKEMESİ

HUKUKU

CEZA HUKUKU GENEL HÜKÜMLER-ÖZEL HÜKÜMLER VE CEZA MUHAKEMESİ

HUKUKU

 Ceza genel hükümler dersinde suç genel teorisi ve yaptırım teorisi ele alınmış, ceza hukuku özel hükümler dersinde hangi fiillerin suç teşkil ettiği ve bu fiillerin yaptırımları görülmüştü.

 Ceza muhakemesi hukuku ise, bir suç işlendikten sonra failinin bulunması, yargılanması ve sonucunda öngörülen cezaya çarptırılması için yapılan, muhakeme adı verilen kolektif faaliyeti (iddia, savunma, yargılama) düzenler.

 Başka bir anlatımla, suçlu ile suçsuzun ayırt edilmesini ve bu süreçte kişilerin temel haklarının korunmasını sağlar.

 Ceza genel hükümler dersinde suç genel teorisi ve yaptırım teorisi ele alınmış, ceza hukuku özel hükümler dersinde hangi fiillerin suç teşkil ettiği ve bu fiillerin yaptırımları görülmüştü.

 Ceza muhakemesi hukuku ise, bir suç işlendikten sonra failinin bulunması, yargılanması ve sonucunda öngörülen cezaya çarptırılması için yapılan, muhakeme adı verilen kolektif faaliyeti (iddia, savunma, yargılama) düzenler.

 Başka bir anlatımla, suçlu ile suçsuzun ayırt edilmesini ve bu süreçte kişilerin temel haklarının korunmasını sağlar.

Küçüktaşdemir

3

(4)

CEZA HUKUKU (Geniş Anlamda)

CEZA HUKUKU CEZA HUKUKU

MADDİ CEZA HUKUKU

(Suç fiili + Yaptırım)

MADDİ CEZA HUKUKU

(Suç fiili + Yaptırım)

GENEL HÜKÜMLER

ÖZEL HÜKÜMLER

ÖZEL HÜKÜMLER MUHAKEME

HUKUKU

(Maddi gerçeğin araştırılması + Yargılama-Hukuksal

Sorunun Çözümü)

MUHAKEME HUKUKU

(Maddi gerçeğin araştırılması + Yargılama-Hukuksal

Sorunun Çözümü)

İNFAZ HUKUKU

(Bir cezanın nasıl uygulanacağı)

İNFAZ HUKUKU

(Bir cezanın nasıl uygulanacağı)

Küçüktaşdemir

4

(5)

CEZA MUHAKEMESİNİN GELİŞİM ÇİZGİSİ CEZA MUHAKEMESİNİN GELİŞİM ÇİZGİSİ

SUÇLUNUN BULUNUP

CEZALANDIRILMASI (DÜZEN İHTİYACI)

SUÇLUNUN BULUNUP

CEZALANDIRILMASI (DÜZEN İHTİYACI)

HÜRRİYETLERİN KORUNMASI (SANIĞIN HAKLARI)

MADDİ GERÇEĞİN İNSAN HAKLARINA SAYGILI BİR BİÇİMDE

ARAŞTIRILMASI MADDİ GERÇEĞİN İNSAN HAKLARINA SAYGILI BİR BİÇİMDE

ARAŞTIRILMASI

Küçüktaşdemir

5

(6)

CEZA MUHAKAMESİ HUKUKUNUN HUKUK MUHAKEMESİNDEN FARKI

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDA

 DELİL SERBESTİSİ VAR

 HAKİM TARAF DELİLLERİYLE BAĞLI DEĞİL (Vicdani Kanaat)

Örn. sanığın ikrarı diğer delillerle aynı değerdedir.

 MADDİ GERÇEK ARANIR

Özel hukuk uyuşmazlıklarından farklı olarak önceden delil hazırlanamaz; tam tersine suçlular delil karartmaya çalışırlar.

 MEDENİ MUHAKEME

 DELİL SERBESTİSİ YOK

 DELİLLER TARAFLARCA HAZIRLANIR

 HAKİM TARAF DELİLLERİYLE BAĞLI

 ŞEKLİ GERÇEK ARANIR

Özel hukukta önceden delil hazırlanır. Deliller belirlidir. Örn. HMK’da yazılı delil tanıkla çürütülemez.

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDA

 DELİL SERBESTİSİ VAR

 HAKİM TARAF DELİLLERİYLE BAĞLI DEĞİL (Vicdani Kanaat)

Örn. sanığın ikrarı diğer delillerle aynı değerdedir.

 MADDİ GERÇEK ARANIR

Özel hukuk uyuşmazlıklarından farklı olarak önceden delil hazırlanamaz; tam tersine suçlular delil karartmaya çalışırlar.

 MEDENİ MUHAKEME

 DELİL SERBESTİSİ YOK

 DELİLLER TARAFLARCA HAZIRLANIR

 HAKİM TARAF DELİLLERİYLE BAĞLI

 ŞEKLİ GERÇEK ARANIR

Özel hukukta önceden delil hazırlanır. Deliller belirlidir. Örn. HMK’da yazılı delil tanıkla çürütülemez.

Küçüktaşdemir

6

(7)

DELİL SERBESTİSİ DELİL SERBESTİSİ

Hukuka uygun elde edilmiş her

şey delil olabilir.

Hukuka uygun elde edilmiş her

şey delil olabilir.

Her olay herhangi bir delille ispatlanabil

ir.

Her olay herhangi bir delille ispatlanabil

ir.

Delilleri ileri sürmede defi veya

zaman sınırlaması

yoktur.

Delilleri ileri sürmede defi veya

zaman sınırlaması

yoktur.

Küçüktaşdemir

7

(8)

CEZA İLİŞKİSİ

(FAİL vs. DEVLET)

CEZA İLİŞKİSİ

(FAİL vs. DEVLET)

SUÇUN İŞLENMESİ

(FAİL)

MUHAKEME İLİŞKİSİ

(ŞÜPHELİ VEYA SANIK)

İNFAZ İLİŞKİSİ

(HÜKÜMLÜ/

MAHKUM)

Küçüktaşdemir

8

(9)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN AMACI CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN AMACI

 «CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDA AMAÇ ŞÜPHELİ VE SANIĞIN HAKLARINA SAYGILI BİR BİÇİMDE MADDİ GERÇEĞE ULAŞMAKTIR.»

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN DİĞER BİR AMACI DA MADDİ GERÇEĞİN BULUNMASINDAN HUKUKSAL SORUNUN ÇÖZÜLMESİ VE MASUMLARIN CEZALANDIRILMA RİSKİNİN AZALTILMASIDIR.

 BU AMAÇ CEZA MUHAKEMESİ İLE MEDENİ MUHAKEME HUKUKU ARASINDA FARKLAR YARATIR.

 «CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDA AMAÇ ŞÜPHELİ VE SANIĞIN HAKLARINA SAYGILI BİR BİÇİMDE MADDİ GERÇEĞE ULAŞMAKTIR.»

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN DİĞER BİR AMACI DA MADDİ GERÇEĞİN BULUNMASINDAN HUKUKSAL SORUNUN ÇÖZÜLMESİ VE MASUMLARIN CEZALANDIRILMA RİSKİNİN AZALTILMASIDIR.

 BU AMAÇ CEZA MUHAKEMESİ İLE MEDENİ MUHAKEME HUKUKU ARASINDA FARKLAR YARATIR.

Küçüktaşdemir

9

(10)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN KONUSU



Ceza muhakemesi hukukunun konusu yargılanacak uyuşmazlık, yani davadır.



Ceza muhakemesi hukuku dersinde bir ceza

davasının nasıl yürütüleceğine ilişkin hukuk normları incelenir.



Bir ülkenin ceza muhakemesi kanunu, o ülkenin gelişmişlik düzeyini gösterir



Ceza muhakemesi hukukunun konusu yargılanacak uyuşmazlık, yani davadır.



Ceza muhakemesi hukuku dersinde bir ceza

davasının nasıl yürütüleceğine ilişkin hukuk normları incelenir.



Bir ülkenin ceza muhakemesi kanunu, o ülkenin gelişmişlik düzeyini gösterir

Küçüktaşdemir

10

(11)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN İŞLEVİ CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN İŞLEVİ

YASADA ÖNGÖRÜLEN YAPTIRIMLARIN

UYGULANMASI YASADA ÖNGÖRÜLEN YAPTIRIMLARIN

UYGULANMASI

TOPLUM DÜZENİNİN SAĞLANMASI

•CEZANIN GENEL ÖNLEME AMACI

TOPLUM DÜZENİNİN SAĞLANMASI

•CEZANIN GENEL ÖNLEME AMACI

BİREYLERİN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİN

KORUNMASI

BİREYLERİN HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİN

KORUNMASI

Küçüktaşdemir 11

(12)

CEZA MUHAKEMESİNİN YAPISI CEZA MUHAKEMESİNİN YAPISI

SORUŞTURMA EVRESİ

İDDİANAMENİN

DEĞERLENDİRİLMESİ

(ARA MUHAKEME) EVRESİ

• Doktrinde geniş

anlamda soruşturma evresi içinde de

değerlendirilmektedir .

İDDİANAMENİN

DEĞERLENDİRİLMESİ

(ARA MUHAKEME) EVRESİ

• Doktrinde geniş

anlamda soruşturma evresi içinde de

değerlendirilmektedir .

KOVUŞTURMA EVRESİ

Küçüktaşdemir

12

(13)

CEZA MUHAKEMESİNDE EVRELER ve DEVRELER CEZA MUHAKEMESİNDE

EVRELER ve DEVRELER

SORUŞTURMA EVRESİ

KOVUŞTURMA EVRESİ

• DURUŞMA HAZIRLIĞI DEVRESİ

• DURUŞMA DEVRESİ

• HÜKÜM DEVRESİ

• KANUN YOLU DEVRESİ

Küçüktaşdem ir

13

(14)

CEZA MUHAKEMESİ FAALİYETLERİ

YARGILAMA YARGILAMA

SAVUNMA SAVUNMA İDDİA

İDDİA

Çelişme yöntemi. (Tez-anti tez=sentez)

Küçüktaşdem ir

14

(15)

DURUŞMA SALONU DURUŞMA SALONU

«http://www.microdestek.com.tr/hakim-ve-savci-arasindaki-farklar.html/mahkeme-oturma-düzeni» adresinden alınmıştır.

(16)

CEZA MUHAKEMESİ SİSTEMLERİ CEZA MUHAKEMESİ SİSTEMLERİ

İTHAM SİSTEMİ İTHAM SİSTEMİ TAHKİK SİSTEMİ TAHKİK SİSTEMİ

İŞBİRLİĞİ SİSTEMİ İŞBİRLİĞİ

SİSTEMİ

Küçüktaşdemir

16

(17)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNDA

TEMEL KAVRAM,

İLKELER VE KAYNAKLAR CEZA MUHAKEMESİ

HUKUKUNDA

TEMEL KAVRAM,

İLKELER VE KAYNAKLAR

(18)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNA HAKİM OLAN İLKELER

KAMUSALLIK İLKESİ MASUMLUK KARİNESİ

KENDİSİ VEYA YAKINLARINI

SUÇLAYICI BEYANLARDA BULUNMAYA VE DELİL

GÖSTERMEYE ZORLANMAMA İLKESİ

MAKUL SÜREDE

YARGILANMA İLKESİ ŞÜPHEDEN SANIK

YARARLANIR İLKESİ YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE TARAFSIZLIĞI

DOĞAL HAKİM İLKESİ SORUŞTURMANIN VE KAMU DAVASININ MECBURİLİĞİ İLKESİ

DAVASIZ YARGILAMA OLMAZ İLKESİ

DELİLLLERİN DOĞRUDAN DOĞRUYALIĞI İLKESİ

DURUŞMANIN

SÖZLÜLÜĞÜ İLKESİ ADİL YARGILANMA

(19)

YAPIYA İLİŞKİN İLKELER

Adil Yargılanma Hakkı

Hakim Bağımsızlığı

Hakim Güvencesi

Nemo Tenatur Nemo Tenatur

Sanığın Süjeliği Sanığın Süjeliği

SORUŞTURMA EVRESİNDE HAKİM OLAN

İLKELER

Araştırma Mecburiyeti

Kamu Davasının Mecburiliği Kamu Davasının

Mecburiliği

Davasız Yargılama Olmaz

KOVUŞTURMA EVRESİNDE HAKİM OLAN

İLKELER

Re’sen Araştırma Re’sen Araştırma

Delillerin Doğrudan Doğruyalığı Delillerin Doğrudan Doğruyalığı Vicdani Delil

Sistemi Vicdani Delil

Sistemi

Şüpheden Sanık Yararlanır Şüpheden Sanık

Yararlanır Sözlülük Sözlülük Açıklık Açıklık Makul Sürede

Yargılanma Makul Sürede

Yargılanma Ne bis in Idem Ne bis in Idem

AMACA İLİŞKİN İLKELER

Usul Ekonomisi Usul Ekonomisi

Hakların Kötüye Kullanılmaması Hakların Kötüye

Kullanılmaması

Etkinlik Etkinlik

Sosyal Barış Sosyal Barış

Küçüktaşdemir

19

(20)

TEMEL İLKELER TEMEL İLKELER

• SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ

• YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE TARAFSIZLIĞI

• MERAM ANLATMA HAKKI

• SAVUNMA HAKKI

• MAKUL SÜREDE YARGILANMA HAKKI

• DENETİ MUHAKEMESİNE BAŞVURMA HAKKI

• SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ

• YARGI BAĞIMSIZLIĞI VE TARAFSIZLIĞI

• MERAM ANLATMA HAKKI

• SAVUNMA HAKKI

• MAKUL SÜREDE YARGILANMA HAKKI

• DENETİ MUHAKEMESİNE BAŞVURMA HAKKI ADİL YARGILANMA HAKKI

ADİL YARGILANMA HAKKI

İSNADI VE HAKLARI ÖĞRENME HAKKI İSNADI VE HAKLARI ÖĞRENME HAKKI

MASUM SAYILMA HAKKI (Masumiyet Karinesi) MASUM SAYILMA HAKKI (Masumiyet Karinesi) TUTANAKLAŞTIRMA VE DOSYAYI İNCELEME TUTANAKLAŞTIRMA VE DOSYAYI İNCELEME

Küçüktaşdemir

20

(21)

ADİL YARGILANMA HAKKI AİHS md. 6



1. Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir.

 Karar alenî olarak verilir. Ancak, demokratik bir toplum içinde ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik yararına, küçüklerin çıkarları veya bir davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde veyahut, aleniyetin adil yargılamaya zarar verebileceği kimi özel durumlarda ve mahkemece bunun kaçınılmaz olarak değerlendirildiği ölçüde, duruşma salonu tüm dava süresince veya kısmen basına ve dinleyicilere kapatılabilir



1. Herkes davasının, medeni hak ve yükümlülükleriyle ilgili uyuşmazlıklar ya da cezai alanda kendisine yöneltilen suçlamaların esası konusunda karar verecek olan, yasayla kurulmuş, bağımsız ve tarafsız bir mahkeme tarafından, kamuya açık olarak ve makul bir süre içinde görülmesini isteme hakkına sahiptir.

 Karar alenî olarak verilir. Ancak, demokratik bir toplum içinde ahlak, kamu düzeni veya ulusal güvenlik yararına, küçüklerin çıkarları veya bir davaya taraf olanların özel hayatlarının gizliliği gerektirdiğinde veyahut, aleniyetin adil yargılamaya zarar verebileceği kimi özel durumlarda ve mahkemece bunun kaçınılmaz olarak değerlendirildiği ölçüde, duruşma salonu tüm dava süresince veya kısmen basına ve dinleyicilere kapatılabilir

Küçüktaşdemir

21

(22)

 2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.

 3. Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir:

 a) Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;

 b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak;

 c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin

yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli

görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;

 d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma

tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek;

 e) Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak

 2. Bir suç ile itham edilen herkes, suçluluğu yasal olarak sabit oluncaya kadar masum sayılır.

 3. Bir suç ile itham edilen herkes aşağıdaki asgari haklara sahiptir:

 a) Kendisine karşı yöneltilen suçlamanın niteliği ve sebebinden en kısa sürede, anladığı bir dilde ve ayrıntılı olarak haberdar edilmek;

 b) Savunmasını hazırlamak için gerekli zaman ve kolaylıklara sahip olmak;

 c) Kendisini bizzat savunmak veya seçeceği bir müdafinin

yardımından yararlanmak; eğer avukat tutmak için gerekli maddî olanaklardan yoksun ise ve adaletin yerine gelmesi için gerekli

görüldüğünde, resen atanacak bir avukatın yardımından ücretsiz olarak yararlanabilmek;

 d) İddia tanıklarını sorguya çekmek veya çektirmek, savunma

tanıklarının da iddia tanıklarıyla aynı koşullar altında davet edilmelerinin ve dinlenmelerinin sağlanmasını istemek;

 e) Mahkemede kullanılan dili anlamadığı veya konuşamadığı takdirde bir tercümanın yardımından ücretsiz olarak yararlanmak

ADİL YARGILANMA HAKKI AİHS md. 6

Küçüktaşdemir

22

(23)

SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ İLKESİ SİLAHLARIN EŞİTLİĞİ İLKESİ

İDDİA VE SAVUNMA MAKAMLARINA SUNULAN HAK VE YETKİLERİN BİRBİRLERİYLE DENK VE DENGELİ OLMASINI,

ARALARINDA KARŞILIKLILIK BULUNMASINI İFADE EDER.

İDDİA VE SAVUNMA MAKAMLARINA SUNULAN HAK VE YETKİLERİN BİRBİRLERİYLE DENK VE DENGELİ OLMASINI,

ARALARINDA KARŞILIKLILIK BULUNMASINI İFADE EDER.

DENGE YARGILAMANIN HER AŞAMASINDA BULUNMALIDIR.

ÇELİŞMELİ YARGILAMANIN SAĞLANMASINI AMAÇLAR.

SAVUNMA VE İDDİA DOKUNULMAZLIĞI, İSNADI ÖĞRENME HAKKI, HAKİM TARAFSIZLIĞI VE BAĞIMSIZLIĞI, DELİLLERİN

DOĞRUDAN DOĞRUYALIĞI, SANIĞIN SÜJELİĞİ BU İLKEYLE DOĞRUDAN BAĞLANTILIDIR.

SAVUNMA VE İDDİA DOKUNULMAZLIĞI, İSNADI ÖĞRENME HAKKI, HAKİM TARAFSIZLIĞI VE BAĞIMSIZLIĞI, DELİLLERİN

DOĞRUDAN DOĞRUYALIĞI, SANIĞIN SÜJELİĞİ BU İLKEYLE DOĞRUDAN BAĞLANTILIDIR.

Küçüktaşdemir

23

(24)

İSNADI VE HAKLARI ÖĞRENME HAKKI İSNADI VE HAKLARI ÖĞRENME HAKKI

Kişinin kendisine

yöneltilen suçlamayı öğrenme hakkıdır.

• Burada suçlamanın

hukuksal niteliğinden çok fiilin belirtilmesi

önemlidir.

• Fiilin olabildiğince tüm ayrıntılarıyla belirtilmesi gerekir.

Kişinin kendisine

yöneltilen suçlamayı öğrenme hakkıdır.

• Burada suçlamanın

hukuksal niteliğinden çok fiilin belirtilmesi

önemlidir.

• Fiilin olabildiğince tüm ayrıntılarıyla belirtilmesi gerekir.

İSNADIN

ÖĞRENİLMESİ İLKESİNİN

YANSIMALARI

• YAKALAMA SIRASINDA İSNADIN ANLATILMASI

• İDDİANAMENDE FİİLİN TÜM AYRINTLARINA YER VERİLMESİ

• HAKİMİN DE İSNADI BİR KERE DAHA ANLATMASI

İSNADIN

ÖĞRENİLMESİ İLKESİNİN

YANSIMALARI

• YAKALAMA SIRASINDA İSNADIN ANLATILMASI

• İDDİANAMENDE FİİLİN TÜM AYRINTLARINA YER VERİLMESİ

• HAKİMİN DE İSNADI BİR KERE DAHA ANLATMASI

Küçüktaşdemir

24

(25)

MASUMİYET KARİNESİ MASUMİYET KARİNESİ

 Biri sizi gerçekleştirmediğiniz bir eylem nedeniyle suçladığınızda, o eylemi gerçekleştirmediğinizi ispat etmeniz neredeyse imkansızdır.

 İstisnası «alibi».

 Bu nedenle ceza muhakemesinde iddia eden taraf ispat etmekle yükümlüdür.

 Masumiyet karinesi ile şüpheden sanık yararlanır ilkesi doğrudan doğruya bağlantılıdır.

 Biri sizi gerçekleştirmediğiniz bir eylem nedeniyle suçladığınızda, o eylemi gerçekleştirmediğinizi ispat etmeniz neredeyse imkansızdır.

 İstisnası «alibi».

 Bu nedenle ceza muhakemesinde iddia eden taraf ispat etmekle yükümlüdür.

 Masumiyet karinesi ile şüpheden sanık yararlanır ilkesi doğrudan doğruya bağlantılıdır.

Küçüktaşdemir

25

(26)

TUTANAK TUMA VE DOSYAYI İNCELEME TUTANAK TUMA VE DOSYAYI İNCELEME

 «Doküman oluşturma ilkesi bütün ceza muhakemesi

işlemlerinin ilgili yetkili ve görevli kişilerce belirli kanuni formlar içinde saptanmasını, tutanak altına alınmasını, bu tutanakların belirli işaret, numaralandırma veya sayılarla dosyalanmasını»

ifade eder. (Ü/H, 2012, s.24)

 Sadece yazılılık ilkesinin egemen olduğu soruşturması evresi için değil, kovuşturma evresi için de geçerlidir.

 Bu ilke dosyayı inceleme hakkının kullanılması için elzemdir.

Dosyayı inceleme hakkı CMK md. 153’de düzenlenmiştir.

 Silahların eşitliği ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır.

 «Doküman oluşturma ilkesi bütün ceza muhakemesi

işlemlerinin ilgili yetkili ve görevli kişilerce belirli kanuni formlar içinde saptanmasını, tutanak altına alınmasını, bu tutanakların belirli işaret, numaralandırma veya sayılarla dosyalanmasını»

ifade eder. (Ü/H, 2012, s.24)

 Sadece yazılılık ilkesinin egemen olduğu soruşturması evresi için değil, kovuşturma evresi için de geçerlidir.

 Bu ilke dosyayı inceleme hakkının kullanılması için elzemdir.

Dosyayı inceleme hakkı CMK md. 153’de düzenlenmiştir.

 Silahların eşitliği ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır.

Küçüktaşdemir

26

(27)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN

KAYNAKLARI

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN

KAYNAKLARI

Küçüktaşdemir

27

(28)

CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI

 Ceza muhakemesi faaliyetlerinin belirleyen kurallar ceza muhakemesinin kaynaklarının oluşturur.

 Ceza muhakemesinin kaynakları 3 biçimde tasnif edilebilir:

 Yazılı Olan Hukuk – Yazılı Olmayan Hukuk

 Doğrudan Kaynaklar – Dolaylı Kaynaklar

 Temel Kaynaklar – Yardımcı Kaynaklar

 Ceza muhakemesi faaliyetlerinin belirleyen kurallar ceza muhakemesinin kaynaklarının oluşturur.

 Ceza muhakemesinin kaynakları 3 biçimde tasnif edilebilir:

 Yazılı Olan Hukuk – Yazılı Olmayan Hukuk

 Doğrudan Kaynaklar – Dolaylı Kaynaklar

 Temel Kaynaklar – Yardımcı Kaynaklar

(29)

KAYNAKLAR KAYNAKLAR

DOĞRUDAN KAYNAKLAR

(TEMEL) DOĞRUDAN KAYNAKLAR

(TEMEL)

YAZILI HUKUK YAZILI HUKUK

MEVZUAT MEVZUAT

ANAYASA ANAYASA

ULUSLARARASI SÖZLEŞMELER ULUSLARARASI

SÖZLEŞMELER

KANUN KANUN

İDARİ İŞLEMLER

KHK*KHK*

YÖNETMELİK YÖNETMELİK

DOLAYLI KAYNAKLAR

(YARDIMCI) DOLAYLI KAYNAKLAR

(YARDIMCI)

İÇTİHADİ HUKUK İÇTİHADİ

HUKUK

YAZILI OLMAYAN

HUKUK YAZILI OLMAYAN

HUKUK

GELENEK, AHLAK…

BİLİMSEL HUKUK BİLİMSEL

HUKUK

*Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi ile yerini Cumhurbaşkanlığı kararnameleri aldı.

Küçüktaşdemir

29

(30)

ANAYASA ANAYASA

DEVLETİN KURULUŞUNU, ERKLERİNİ, VATANDAŞLARIN TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİ DÜZENLER.

CEZA MUHAKEMESİNE İLİŞKİN GENEL İLKELERİ BARINDIRIR. (Nedenini düşününüz.)

ANAYASADA YER ALAN İLKELER (Any. Md. 13/1, 36/1, 37, 38, 17/3, 19, 20, 21, 22, 138/1, 139, 141, 142, 144, 147)

Kişi Güvenliği İlkesi

Adil Yargılanma İlkesi

Doğal Hakim İlkesi

Masumluk Karinesi

«Nemo tenetur seipsum accusare»

Mahkemelerin tarafsızlığı ve bağımsızlığı

Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması

DEVLETİN KURULUŞUNU, ERKLERİNİ, VATANDAŞLARIN TEMEL HAK VE ÖZGÜRLÜKLERİNİ DÜZENLER.

CEZA MUHAKEMESİNE İLİŞKİN GENEL İLKELERİ BARINDIRIR. (Nedenini düşününüz.)

ANAYASADA YER ALAN İLKELER (Any. Md. 13/1, 36/1, 37, 38, 17/3, 19, 20, 21, 22, 138/1, 139, 141, 142, 144, 147)

Kişi Güvenliği İlkesi

Adil Yargılanma İlkesi

Doğal Hakim İlkesi

Masumluk Karinesi

«Nemo tenetur seipsum accusare»

Mahkemelerin tarafsızlığı ve bağımsızlığı

Duruşmaların açık ve kararların gerekçeli olması

Küçüktaşdemir

30

(31)

ULUSLARARARASI SÖZLŞEMELER ULUSLARARARASI SÖZLŞEMELER

 Anayasa Madde 90 gereği, ceza mahkemeleri uluslararası sözleşmelerin kişi hak ve özgürlüklerine ilişkin somut

düzenlemelerini yasa hükmü gibi doğrudan doğruya başka bir düzenlemeye gerek kalmada esas alabilir. (Doğrudan Kaynak) Sözleşmedeki ilgili soyut düzenlemelerse ölçüt olarak ele alabilir.

 Uluslararası Sözleşmelere Örnekler:

 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

 Ceza İşlerinde Karşılıklı Yardım Avrupa Sözleşmesi

 BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme

 Anayasa Madde 90 gereği, ceza mahkemeleri uluslararası sözleşmelerin kişi hak ve özgürlüklerine ilişkin somut

düzenlemelerini yasa hükmü gibi doğrudan doğruya başka bir düzenlemeye gerek kalmada esas alabilir. (Doğrudan Kaynak) Sözleşmedeki ilgili soyut düzenlemelerse ölçüt olarak ele alabilir.

 Uluslararası Sözleşmelere Örnekler:

 Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi

 Ceza İşlerinde Karşılıklı Yardım Avrupa Sözleşmesi

 BM Çocuk Haklarına Dair Sözleşme

Küçüktaşdemi r

31

(32)

CEZA MUHAKEMEİS KANUNU CEZA MUHAKEMEİS KANUNU



Ceza Muhakemesi Normlarının Kanuniliği

 Ceza Muhakemesinde Bu İlkenin Sınırları:

 Mahkemelerin kuruluşu, yargılama yetkileri ve usulleri kanunla düzenlenir.

 Kişilerin temel hak ve özgürlükleri de ancak kanunlarla sınırlanabilir.

 Ceza muhakemesi kurumlarının dar anlamda kanunla düzenlenmesi Anayasa gereğidir.

 Ceza muhakemesi hukukunda sınırlı kanunilik ilkesi ve dolayısıyla sınırlı kıyas yasağı geçerlidir.

 Başlıca kaynak kanunlardır. Ceza muhakemesi kanunları özel ve genel olmak üzere ikiye ayrılabilir.

 Genel ve Temel Yasalar (CMK)

 Özel Yasalar (Basın Kanunu, Memurların ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, Çocuk Koruma Kanunu)



Ceza Muhakemesi Normlarının Kanuniliği

 Ceza Muhakemesinde Bu İlkenin Sınırları:

 Mahkemelerin kuruluşu, yargılama yetkileri ve usulleri kanunla düzenlenir.

 Kişilerin temel hak ve özgürlükleri de ancak kanunlarla sınırlanabilir.

 Ceza muhakemesi kurumlarının dar anlamda kanunla düzenlenmesi Anayasa gereğidir.

 Ceza muhakemesi hukukunda sınırlı kanunilik ilkesi ve dolayısıyla sınırlı kıyas yasağı geçerlidir.

 Başlıca kaynak kanunlardır. Ceza muhakemesi kanunları özel ve genel olmak üzere ikiye ayrılabilir.

 Genel ve Temel Yasalar (CMK)

 Özel Yasalar (Basın Kanunu, Memurların ve Diğer Kamu Görevlilerinin Yargılanması Hakkında Kanun, Çocuk Koruma Kanunu)

Küçüktaşdem ir

32

(33)

CEZA MUHAKEMESİNDE SINIRLI KIYAS YASAĞI CEZA MUHAKEMESİNDE

SINIRLI KIYAS YASAĞI

CEZA MUHAKEMESİNDE KIYAS AŞAĞIDAKİ DURUMLAR HARİÇ

SERBESTTİR.

CEZA MUHAKEMESİNDE KIYAS AŞAĞIDAKİ DURUMLAR HARİÇ

SERBESTTİR.

YARGITAY DA CEZA

MUHAKEMESİ MEVZUATINDA BOŞLUK BULUNDUĞU DURUMLARDA KIYASI KABUL

ETMİŞTİR. (Ü/H, 2012, S.27) YARGITAY DA CEZA

MUHAKEMESİ MEVZUATINDA BOŞLUK BULUNDUĞU DURUMLARDA KIYASI KABUL

ETMİŞTİR. (Ü/H, 2012, S.27)

KIYASIN YASAKLANDIĞI HALLER:

• SINIRLAYICI HÜKÜMLERDE

• İSTİSNA

HÜKÜMLERİNDE

• KORUMA

TEDBİRLERİNDE

• SINIRLAYICI HÜKÜMLERDE

• İSTİSNA

HÜKÜMLERİNDE

• KORUMA

TEDBİRLERİNDE

Küçüktaşdemir

33

(34)

İDARİ İŞLEMLER İDARİ İŞLEMLER

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI BAŞLIĞIN İKİ TARTIŞMA KONUSU VARDIR: (Anayasa Hukukundan Öğrendikleriniz Işığında

Düşününüz)

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU BAKIMINDAN OHAL KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERİ İLE DÜZENLEME YAPILABİLİR Mİ?

 OHAL KHK’ları TBMM’den geçerek kanunlaşmışsa da temel kanunlarda yapılan değişikliklerde Meclis devre dışı bırakılmamalıdır.

 CEZA MUHAKEMESİ KANUNUNDA BULUNAN KURALLARIN UYGULANMASINA İLİŞKİN SINIRSIZCA YÖNETMELİK ÇIKARILABİLİR Mİ?

 Öğretide, CMK içinde yer alan idari faaliyetleri düzenleyen kurallar için Yönetmelik çıkarılabileceği ama hangi konuların idari olduğunun ya da yönetmelikle düzenlenebileceğinin yasayla gösterilmesi gerektiği

savunulmaktadır. (C/Z, s.21)

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI BAŞLIĞIN İKİ TARTIŞMA KONUSU VARDIR: (Anayasa Hukukundan Öğrendikleriniz Işığında

Düşününüz)

 CEZA MUHAKEMESİ HUKUKU BAKIMINDAN OHAL KANUN HÜKMÜNDE KARARNAMELERİ İLE DÜZENLEME YAPILABİLİR Mİ?

 OHAL KHK’ları TBMM’den geçerek kanunlaşmışsa da temel kanunlarda yapılan değişikliklerde Meclis devre dışı bırakılmamalıdır.

 CEZA MUHAKEMESİ KANUNUNDA BULUNAN KURALLARIN UYGULANMASINA İLİŞKİN SINIRSIZCA YÖNETMELİK ÇIKARILABİLİR Mİ?

 Öğretide, CMK içinde yer alan idari faaliyetleri düzenleyen kurallar için Yönetmelik çıkarılabileceği ama hangi konuların idari olduğunun ya da yönetmelikle düzenlenebileceğinin yasayla gösterilmesi gerektiği

savunulmaktadır. (C/Z, s.21)

Küçüktaşdemir

34

(35)

CUMHURBAŞKANLIĞI KARANAMELERİ CUMHURBAŞKANLIĞI KARANAMELERİ

 ANAYASA MADDE 104:

 Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir. Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir.

 ANAYASA MADDE 104:

 Cumhurbaşkanı, yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarabilir. Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriyle dördüncü bölümde yer alan siyasi haklar ve ödevler Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenemez. Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile kanunlarda farklı hükümler bulunması halinde, kanun hükümleri uygulanır. Türkiye Büyük Millet Meclisinin aynı konuda kanun çıkarması durumunda, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi hükümsüz hale gelir. Cumhurbaşkanı, kanunların uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilir.

(36)

YÖNETMELİKLER YÖNETMELİKLER

 ANY 124: Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir.

 CMK 333: Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler, aksine hüküm bulunmadıkça, ilgili bakanlıkların görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılır.

 Örn. CMK md. 99: Gözaltına alınan kişilerin bulundurulacakları nezarethanelerin maddî koşulları, bu kişinin hangi görevlinin sorumluluğuna bırakılacağı, sağlık kontrolünün nasıl yapılacağı, gözaltı işlemlerine ilişkin kayıt ve defterlerin nasıl tutulacağı, gözaltına alınmanın başlangıcında ve bu tedbire son verildiğinde hangi tutanakların tutulacağı ve gözaltına alınan kişiye hangi belgelerin verileceği ile kolluk tarafından gerçekleştirilen yakalama işlemlerinin yürütülmesinde uyulacak kurallar, yönetmelikte gösterilir.

 Bkz. Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği

 ANY 124: Cumhurbaşkanı, bakanlıklar ve kamu tüzelkişileri, kendi görev alanlarını ilgilendiren kanunların ve Cumhurbaşkanlığı kararnamelerinin uygulanmasını sağlamak üzere ve bunlara aykırı olmamak şartıyla, yönetmelikler çıkarabilirler. Hangi yönetmeliklerin Resmî Gazetede yayımlanacağı kanunda belirtilir.

 CMK 333: Bu Kanunda öngörülen yönetmelikler, aksine hüküm bulunmadıkça, ilgili bakanlıkların görüşü alınarak Adalet Bakanlığı tarafından çıkarılır.

 Örn. CMK md. 99: Gözaltına alınan kişilerin bulundurulacakları nezarethanelerin maddî koşulları, bu kişinin hangi görevlinin sorumluluğuna bırakılacağı, sağlık kontrolünün nasıl yapılacağı, gözaltı işlemlerine ilişkin kayıt ve defterlerin nasıl tutulacağı, gözaltına alınmanın başlangıcında ve bu tedbire son verildiğinde hangi tutanakların tutulacağı ve gözaltına alınan kişiye hangi belgelerin verileceği ile kolluk tarafından gerçekleştirilen yakalama işlemlerinin yürütülmesinde uyulacak kurallar, yönetmelikte gösterilir.

 Bkz. Yakalama, Gözaltına Alma ve İfade Alma Yönetmeliği

Küçüktaşdemir

36

(37)

GELENEK, AHLAK KURALLARI GELENEK, AHLAK KURALLARI

GELENEK (örf ve adet kuralları) GELENEK (örf ve adet kuralları)

• Gelenek (örf ve adet) kuralları kanunla açıkça kendilerine göndermede bulunulduğu durumlarda esas alınabilirler.

• Bunun dışında, yasalaşma süreçlerinde ve bir kanun hükmünün yorumlanmasında işlev görürler.

• Ceza muhakemesinde gelenek kurallarına göndermede bulunmamıştır.

• Bu nedenle kanun hükmilerinin somut olaya uygulanmasında göz önüne alınabilirler.

AHLAK AHLAK

• Ahlak kuralları herhangi bir biçimde ceza muhakemesinde kullanılmaz.

• Yalnız bazı ahlak kuralları zamanla yasalaşmış ve ceza muhakemesi hukukunda yer etmiştir:

• Sır saklama yükümlülüğü, yakın akrabaların tanıklıktan çekinmesi vb.

Küçüktaşdemir

37

(38)

İÇTİHATLAR İÇTİHATLAR

 Somut olayların değerlendirilmesinde ölçüttürler.

 İçtihadı birleştirme kararları hariç bağlayıcı değildirler.

 Direnme kararına karşı verilen yüksek mahkeme kararlarına uyulması zorunludur.

 Pratikte, hakimler terfilerinde puan almak için çoğu zaman Yargıtay kararlarını göz önüne alırlar.

 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları güzel bir örnektir.

 Hukuksal meseleler uğraşan Yüksek Mahkemeler içtihadi hukukun oluşumuna önderlik eder.

 Türk hukukunda Yargıtay bu işlevi görür.

 Somut olayların değerlendirilmesinde ölçüttürler.

 İçtihadı birleştirme kararları hariç bağlayıcı değildirler.

 Direnme kararına karşı verilen yüksek mahkeme kararlarına uyulması zorunludur.

 Pratikte, hakimler terfilerinde puan almak için çoğu zaman Yargıtay kararlarını göz önüne alırlar.

 Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları güzel bir örnektir.

 Hukuksal meseleler uğraşan Yüksek Mahkemeler içtihadi hukukun oluşumuna önderlik eder.

 Türk hukukunda Yargıtay bu işlevi görür.

Küçüktaşdemir

38

(39)

BİLİMSEL GÖRÜŞLER BİLİMSEL GÖRÜŞLER

 Doktrin veya öğreti olarak adlandırılmaktadır.

 Teori ışığında görüş ve açıklamalar sunulur, yorumlardan bulunulur ve olması gerekene ilişkin öneriler verilir.

 O alandaki bilim insanlarının görüş ve yorumlarından oluştur.

 Bilimsel görüşler aşağıdaki eserlerde yer alabilir:

 Monografi

 Şerh

 Tez

 Ders Kitabı

 Makaleler

 Doktrin veya öğreti olarak adlandırılmaktadır.

 Teori ışığında görüş ve açıklamalar sunulur, yorumlardan bulunulur ve olması gerekene ilişkin öneriler verilir.

 O alandaki bilim insanlarının görüş ve yorumlarından oluştur.

 Bilimsel görüşler aşağıdaki eserlerde yer alabilir:

 Monografi

 Şerh

 Tez

 Ders Kitabı

 Makaleler

(40)

KAYNAKÇA KAYNAKÇA

 Centel/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta İstanbul

 Ünver, Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, Adalet, Ankara

 Toroslu/Feyzioğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Savaş, Ankara

 Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin, Ankara

 Centel/Zafer, Ceza Muhakemesi Hukuku, Beta İstanbul

 Ünver, Hakeri, Ceza Muhakemesi Hukuku, Adalet, Ankara

 Toroslu/Feyzioğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Savaş, Ankara

 Yenisey/Nuhoğlu, Ceza Muhakemesi Hukuku, Seçkin, Ankara