Ortaöğretim Kuramlarında
Beden Eğitimi ve
Sorunları
TÜRK EĞİTİM DERNEĞİ VI. ÖĞRETİM TOPLANTISI
Dizgi - Baskı ŞAFAK Matbaacılık
Tel: 229 57 84
T Ü R K E Ğ İT İM D E R N E Ğ İ Ö Ğ R E T İM D İZ İS İ NO: 6
Yayına Hazırlayan:
SUNU
İ Ç İ N D E K İ L E R
VII S a y f a
TED BİLİM KURULU BAŞKAN I PR O F. DR.
SÜLEYMAN ÇETİN ÖZOĞLU VI. ÖĞRETİM TOPLAN
TISI AÇILIŞ KONUŞMASI ...
TED G ENEL BAŞKANI PR O F. DR. RÜŞTÜ
YÜCE'NİN VI. ÖĞRETİM TOPLANTISI KONUŞMASI...
BİLDİRİ: I "Ortaöğretimde Beden Eğitimi Etkinlikle
rine Genel Bir Bakış: Yeni Yaklaşım ve Uygulamalar (Amaç - Yöntem ve Teknik
le r ) " ...
(Dr. Şevki KOÇ)
BİLDİRİ: II "Beden Eğitimi ve Spor İlişkileri” ...
(Ayşe DEM İRBOLAT)
BİLDİRİ:III "G ençlerin G e lişm e le rin d e Beden Eğitiminin Rolü (Fiziksel-Psikolojik ve Sosyal Gelişmede)” ...
(Yrd. Doç. Dr. Hülya GÖKMEN)
PANEL : I "Beden Eğitimi Etkinliklerinde Karşılaşı- laşılan Başlıca Sorunlar"...
(Oturum Başkanı:
Prof. Dr. Rüştü YÜCE Panel Üyeleri:
Şeydi DİNÇTÜRK Figen GÖKDOĞAN Günal ENSARİ Vahit AKDOĞAN Taner GÖNEN Nalan BİLGE)
IX X III
1
33
57
73
S a y f a
BİLDİRİ: IV "Beden Eğitim inde Tesis, Araç ve
Gereçlerin Yeri ve Ö ne m i"...
(Rona ÖZENER)
BİLDİRİ :V "B e d en E ğ itim in d e Ö ğ re n c ile rin D eğerlendirilm esi"...
(Dr. Nihat GÜNDÜZ)
BİLDİRİ: VI "B e d en E ğ itim i Ö ğ re tm e n le rin in Y etiştirilm esi"...
(Yrd. Doç. Dr. Kemal TAMER)
PANEL: II "O rtaöğretim K urum larında Beden
Eğitimi Spor Etkinliklerini Nasıl Daha Ve
rimli ve İşlevsel Duruma Getirebiliriz?"....
(Oturum Başkanı:
Prof. Dr. Süleyman Çetin ÖZOĞLU Panel Üyeleri:
Doç. Dr. Selâmi SARGUT Dr. Nihat GÜNDÜZ
Nurten ARSLAN Baha AYRILMAZ Dr. Şevki KOÇ
EK : 1 TED VI. Öğretim Toplantısı Program ı...
VI
129
149
185
211
SUNU
Kamuya yararlı ve gönüllü bir eğitim derneği olan Türk Eğitim Derneği, VI. Öğretim Toplantısında Ortaöğretim Kurumlarında Beden Eğitimi ve Sorunları konusunu ele alarak, eğitimdeki bilimsel etkinlikle
rine bir yenisini daha katmış bulunmaktadır. Öğrencilerin yalnız zihinsel ve çoğu zaman belleksel yeteneklerine yönelik derslerin öğretimlerinin ele alınarak geliştirilmeleri tek yönlü ve yanlı bir yaklaşım olmaktadır.
Öğrencilerin okullarda geliştirilmesi gereken diğer yeteneklerine yönelik derslerin öğretimlerinin de ele alınarak incelenmesi, tartışılması gerek
mektedir. Genel olarak, ortaöğretim düzeyindeki okullarımızda, ye
teneğe dayalı olarak, beden eğitimi, müzik ve resim-iş gibi dersler sayılmakta ve bu derslerin ancak "yetenekli" öğrencilerin yapabileceği bir kanı paylaşılmaktadır.
Ortaöğretimde yeteneğe dayalı dersler olarak sayılan derslerin de her öğrenciye, yeteneği, ilgisi ve başarısı ölçüsünde, bir şeyler verebi
leceği, vermesi gerektiği önemle üzerinde durulması gereken bir gerçektir. Gençler, okulda, bu derslerde kendilerini ifade, akranları ile paylaşma ve etkinliklere katılma olanaklarını bulabilmektedirler. Bu ders
ler, çalışma, ezberleme gerektirmeyen, "yazılısı" bulunmayan, notu önemli olmayan dersler olarak algılanıp yorumlanmamalıdır. Bu derslerin gençlerin bir bütün olarak gelişmelerine sağladığı katkıların çok önemli olduğu gözden ırak tutulmamalıdır.
Bu anlayış ve yaklaşım içinde Türk Eğitim Derneği Bilim Kurulu, VI.
Öğretim Toplantısının konusu olarak Beden Eğitimi ve Sorunları'm seçmiş ve bilimin ışığında incelemesini planlamıştır. Türk Eğitim Derneği Bilim Kurulu'nun tüm bilimsel eğitim etkinliklerinde olduğu gibi, Beden Eğitimi ve Sorunları toplantısının da çalışmalarının yayınlanması ve ilgi
lilerin, eğitim kamu oyunun hizmetine sunulması gerçekleştirilmiş bulun
maktadır. Bu kapsamda ve içerikte, alanında öncü olarak bu yayının ilgi
lilerin çalışmalarında onlara kaynak olacağı umudunu taşıyoruz.
Öğretim toplantısının ilk günü, Beden Eğitimi etkinliklerinin, amaç, yöntem ve teknikler boyutunda ele alan giriş bildirisini, Beden Eğitimi ve Spor ilişkileri adlı bildiri ve tartışmaları izlemiştir. Beden Eğitiminin gençleri psiko-sosyal gelişmelerindeki rolünün ele alındığı bildiri ve tartışmalardan, sonra, Ortaöğretimde Beden Eğitimi etkinliklerinde karşılaşılan başlıca sorunlar, bir panel çalışmasında, akademik uzman
lar, alan uzmanlan, öğretmenler ve bir öğrenci tarafından irdelenmiş ve katılanlar tarafından tartışılmıştır.
İkinci gün Beden Eğitimi etkinliklerinde tesis ve araç gereç konusu ele alınarak, bir bildiri çerçevesinde tartışılmıştır. Beden Eğitimi dersle
rinde önemli bir konu olan, öğrenci başarısının ve etkinliklerinin değerlendirilmesini ele alan bildiriyi, gün geçtikçe önemi artan Beden Eğitimi Öğretmenlerinin yetiştirilmeleri konusundaki bildiri ve tartışmalar izlemiştir.
Tüm eğitim toplantılarında olduğu gibi verimli kılmada neler yapılabilir boyutundaki toplantının son panel çalışması, Beden Eğitimi etkinliklerini nasıl daha verimli ve işlevsel duruma getiribiliriz? sorusuna yanıt aramak biçiminde olmuştur. Elimizde olmayan nedenler sonucu, bu panel çalışmamızı, konuşmaları ve tartışmaları kayıt eden araçtaki bir arızadan dolayı, tüm olarak yayımlama olanağını bulamıyoruz. Panel çalışmaları olarak, panelimizin değerli üyelerinin yazılı olarak vermiş oldukları metin
leri esas alarak çalışmaları yayınlayabiliyoruz. Bu bakımdan, panelimiz
deki tartışmalarda sorarak ve katkılar getirerek bize yardımcı olan değerli konuklarımızdan özür diliyoruz.
Bilim Kurulumuzun bilimsel çalışmalarını gerekleştirilmesinde destek ve olanak sağlayan Türk Eğitim Derneği Genel Kurulu ile Merkez Yönetim Kuruluna teşekkürlerimizi sunuyor, destek ve ilgilerinin de
vamını diliyoruz. Bildiri sunan, panel çalışmalarına katılan bilim adam
larına, uzmanlara, öğretmenlere, veli ve öğrencimize ve izleyicilerimize ve katkı getirenlere teşekkür ve şükranlarımızı sunuyorum. To
plantımızın düzenlenmesinde ve gerçekleştirilmesinde emeği geçen Türk Eğitim Derneği Genel Merkez bürosu çalışanlarına (Fethi İnce, Te
kin Koçak, Özden Koru, Aysel Şahin, Nurettin Kesmez, Ahmet Gürbüz) içten*teşekkürlerimizi sunuyorum. VI. Öğretim Toplantısının kitabını büyük bir özen ve özveri ile yayına hazırlayan, Bilim Kurulu çalışmalarımızı başından beri büyük bir içtenlikle destekleyen ve katkılar getirmiş olan değerli eğitimci Şeydi Dinçtürk'e teşekkürlerimizi sunmak
tan zevk duymaktayım.
Basımı gerçekleştiren Şafak Matbaası ilgilileri ile çalışanlarına teşekkürler sunuyoruz.
Prof. Dr. Süleyman Çetin ÖZOĞLU TED Bilim Kurulu Başkanı
V I I I
T Ü R K EĞİTİM D E R N E Ğ İ BİLİM K U R U L U BAŞKANI P R O F . D R . SÜLEYM AN Ç E T İN Ö ZOĞ LU'NUN VI.
ÖĞRETİM T O PLA N TISI A Ç IŞ K O NUŞM ASI
D e ğ e rli K o n u k l a r ,
T ü r k E ğ itim D e rn e ğ i Bilim K u r u l u a d ı n a sizleri saygı i l e s e l a m l a r , V I . Ö ğ r e t i m T o p l a n t ı m ı z ı o n u r l a n d ı r m a n ı z d a n dolayı t e ş e k k ü r l e r i m i z i s u n a r ı m .
B a ş a r ı l a r l a ve k alıcı ü r ü n l e r l e dolu 60 y ıllık ç a lış m a y a ş a m ı n ı gerid e b ı r a k m ı ş olan T ü r k E ğ itim D erneği, 1977 y ı l ı n d a B ilim K u r u l u n u o l u ş t u r a r a k , e ğ i t i m e b i l im s e l y ö n d e n de k a t k ı l a r d a b u l u n m a y ı k a r a r l a ş t ı r m ı ş t ı r . Bilim K u r u l u m u z u n 10 y ıllık ç lı ş m a la r ı , e ğ itim in k u r a m s a l ve u y g u l a m a l ı b o y u t l a r ı n ı k a p s a m a y ı a m a ç l a m ı ş t ı r . K e s i n t i siz h e r yıl g e r ç e k l e ş t i r d i ğ i m i z e ğ i ti m t o p l a n t ı l a r ı n d a , e ğ itim in önem li ve güncel b i r k o n u s u ele a l ı n a r a k bilim in ı ş ı ğ ı n d a i ş l e n m e k t e d i r .
Yıllık e ğitim t o p l a n t ı l a r ı m ı z ın y a n ı s ıra , 1983 y ılın d a n b e r i , y ı l l ı k ö ğ r e t i m t o p l a n t ı l a r ı d ü z e n l e n e r e k , o r t a ö ğ r e t im i m iz d e y e r a la n te m e l d e r s le rin ö ğ re tim i b ilim sel ş a k l a ş ı m l a e le a l ı n a r a k i ş l e n m e k t e d i r . B u g ü n e k a d a r g e r ç e k l e ş ti r i lm iş o la n b e ş ö ğ r e ti m t o p l a n t ı s ı n d a , Y a b an cı Dil Ö ğ r e tim i, F e n Ö ğ re tim i, M a t e m a t i k Ö ğ r e tim i, T ü r k Dili ve E d e b i y a tı Ö ğ re tim i, S o s y al B ilim le r ve Ö ğ r e t i m i k o n u l a r ı ele a l ı n m ı ş t ı r . Bu t o p l a n t ı l a r ı m ı z ı n ç a lı ş m a l a r ı a y rı a y r ı k i t a p l a r o l a r a k y a y ı n l a n m ı ş t ır .
Y ıllık Ö ğ r e t im T o p l a n t ı l a r ı m ı z ı n V I.sı olan bu y ılki t o p l a n t ım ı z d a O rt a ö ğ r e t i m K u r u m l a r ı n d a B eden E ğ itim ve
S o r u n l a r ı k o n u s u e l e a l ı n a c a k v e b i l i m i n ı ş ı ğ ı n d a i ş l e n e c e k tir . İ n s a n ı n y a ş a m ı n d a b e d e n s ağ lığ ı ve bed e n eğ itim i önem li b i r y e r t u t m a k t a d ı r . B e d e n in eğitilm esi ve e t k i n l i ğ i n i n s ü r d ü r ü l m e s i k o n u s u e ğ i t i m u y g u l a m a l a r ı m ı z ı n a n a u n s u r l a r ı n d a n b i r i s i o lm a k d u r u m u n d a d ı r .
O r t a ö ğ r e t i m d ü z e y in d e k i o k u l l a r ı m ı z d a B eden E ğitim i d e r s l e r i n i n r o l ü ve s a ğ l a d ı k l a r ı k o n u s u n a y e t e r i n c e eğilinip b u d e r s in iş l e v i n in a r t ı r ı l d ı ğ ı n ı söylem ek güç ol
m a k t a d ı r . B u d e r s in h a f t a l ı k p r o g r a m d a k i y e ri ve e t k i n liği y e n i d ü z e n le m e le re r a ğ m e n y e t e r l i b ir g ö rü n ü m o r ta y a k o y m a m a k t a d ı r . B e d e n E ğ i t i m d e r s i, z a m a n z a m a n s a lt b i r y e t e n e k , b e c e ri d e r s i gibi ele a l ı n ı r k e n , z a m a n z a m a n b i r a k a d e m i k d e r s gibi ele a l ı n m a k t a d ı r . B aze n b u d e r s için de ö ğ re n c i a k a d e m i k d e ğ e r l e n d i r m e l e r e t a b i t u t u l m a k t a d ı r . B e d e n E ğ i t im i d e r s in i n y e t e n e k ile s ı n ı r l a n a n b i r ö z e lliğ i o l d u ğ u g e r ç e ğ i d ü ş ü n ü l e r e k , h e r b i r e y i n , çocuğun b u d e r s t e n a n c a k k e n d i b e d e n s e l o la n a k la r ı içinde y a r a r l a n a b i l e c e ğ i n i n ve b a ş a r ı s a ğ l a y a b i l e c e ğ i n i n a n l a ş ı l m a s ı g e r e k m e k t e d i r . H e r h a n g i b i r y a ş t a k i t ü m ç o c u k la rın b e lli b i r e n g e li a y n ı b a ş a r ı ile geçm esi, a t l a m a s ı b e k l e n m e k t e d i r . B e d e n E ğ i t i m d e r s i g e r e k t i r d iğ i fi
z ik se l g üç ö l ç ü s ü n d e y o r g u n l u ğ u d a g e t i r e n b i r özellik t a ş ı d ı ğ ı iç in , d i s i p li n , s i s t e m l i d a v r a n m a , b a ş a r m a ve z e v k a l m a g i b i d u y g u l a r ı d e n g e l e m e k b ü y ü k ö n e m t a ş ı m a k t a d ı r . B e d e n E ğ itim i d e r s in i n oyun ve spor ile olan i l i ş k i l e r i n i n d i k k a t l i b i r b i ç im d e d e n g e l e n m e s i g e r e k t iğ i aç ık tır. B e d e n E ğ itim i ile oyun ve s p o r sözcükleri ay n ı a n la m ı t a ş ı y a n ve b i r b i r l e r i n i n y e r i n e k u l l a n ı la b i l e c e k t e k n i k t e r i m l e r d e ğ ild irle r. E ğ e r b u n l a r a y n i z a m a n d a g e le cek b i ç i m d e k u l l a n ı l ı r l a r s a B e d e n E ğ i t i m i d e r s i n i n a m a c ı n d a n s a p ı l m ı ş o l u r . B a z ı u y g u l a m a l a r d a k a r ş ı l a ş ı l a n ö r n e k l e r b u k a r ı ş t ı r m a y ı s e r g i l e m e k t e d i r . B e d e n E ğ i t im i G e n el M ü d ü r l ü ğ ü k u r u l u ş u , t ü m v a t a n d a ş l a r a b e d e n e ğ itim i s a ğ l a m a , g e l i ş t i r m e , k o l a y l a ş t ı r m a y ö n ü n d e n h i z m e t l e r v e r m e y i v e o r g a n i z e e t m e y i g e r ç e k l e ş t i r m e d u r u m u n d a d ı r . A n c a k , "spor" u y g u l a m a -
X
l a r m ı n "B eden E ğ itim i" u y g u l a m a l a r ı n ı b a s t ı r d ı ğ ı n ı g iz
l e m e k o la sıd ır. Bu d u r u m u n o k u l l a r d a k i B e d e n E ğ it im d e r s l e r i n e y a n s ı m a m a s ı , B e d e n E ğ i t im i d e r s l e r i n i n s a l t
"oyun" "spor" e t k i n l i k l e r i o l m a m a s ı g e r e k t i ğ i a ç ık b i r e ğ i t i m - ö ğ r e ti m k o n u s u d u r . S p o r, y a r ı ş m a , r e k a b e t vb.
ö z e llik le ri iç e r d iğ in d e n ü s t d ü z e y d e b e c e ri g e l i ş t i r m e ve o n u sergilem e özelliği t a ş ı m a k t a d ı r . S por, çok az s a y ıd a ve bec erili b ire y le rin y e r in e g e tird iğ i e t k i n l i k l e r o l m a k t a d ır . S p o rd a kitle sel k a t ı l ım y e r in e k it le s e l seyir ve coşku, b e l ir gin o lm a k ta d ır. B eden E ğ itim i e t k i n l ik l e r i ise h e r b irey in k e n d i fiziksel sağ lık ve y e te rliliğ i ö lç ü s ü n d e k a t ıl a c a ğ ı ve k e n d i n i ifa d e edeceği e t k i n l i k l e r d i r . B u b a k ı m d a n o k u l l a r d a k i , B e d e n E ğ itim i d e r s le r i n d e n " m u a f ' o lm a k o n u s u n u ve u y g u l a m a l a r ı n ı y e n id e n i r d e l e m e k g e r e k ir. E ğ itim i y a n l ı z y e t e r l il e r e v e r m e k y e t e r s i z l e r e v e r m e m e k gibi b ir u y g u l a m a s a v u n u l m a y a c a ğ ı n a g ö re , belli s a ğ lı k s o r u n u olan b e d e n s e l engeli b u l u n a n l a r ı n d a B ed en E ğ itim i d e r s l e r i n d e n y a r a r l a n m a l a r ı n ı s a ğ l a y a c a k u y g u l a m a l a r ı o l u ş t u r m a k g e r e k lid ir . H e r k e s i n b e d e n i n i e ğ itm e s i, b e d e n in i k u l l a n m a s ı ve k o r u m a s ı y o l l a r ı n ı b ilm e si ve k a z a n m a s ı g e r e k l i d ir .
B eden E ğ itim i ve b u ölçüde spor, ü lk e m i z d e a n c a k son y ı l la r d a a k a d e m i k b ir k o n u o l a r a k b ilim s e l çerçevede ele a l ı n a r a k y ü k s e k ö ğ r e t i m p r o g r a m l a r ı a r a s ı n a k o n u ş m u ş t u r . B eden E ğ itim i k o n u s u , b i r a k a d e m i k disiplin olara k y ü k s e k ö ğ r e t im p r o g r a m l a r ı n a , B ed en E ğ itim i ö ğ re tm e n i y e t i ş t i r m e k a m a c ı ile E ğ itim E n s t i t ü l e r i n d e a l ı n m ı ş v e u y g u l a m a y a y ö n e l i k ç a l ı ş m a l a r y a p ı l m ı ş t ı r . B e d e n E ğ i t i m v e S p o r 'u n ü n i v e r s i t e l e r d e a k a d e m i k b i ç i m d e ve b i l i m s e l a r a ş t ı r m a k o n u s u o l a r a k ele a l ı n m a s ı n ı n y a k ı n b i r g e ç m işi v a r d ı r . B u b a k ı m d a n B ed en E ğ it im i Ö ğ r e t im i k o n u s u n d a a r a ş t ı r m a c ı l a r ı n y e tişm e si, a k a d e m i k k a d r o la r ı n o l u ş m a s ı y eni b a ş l a m ı ş t ır .
B eden E ğ itim i d e r s in e ve o n u n o k u l l a r d a k i d u r u m u n a i l i ş k i n k u r a m s a l a k a d e m i k ç a l ı ş m a l a r , b i l i m s e l a r a ş t ı r m a l a r s ı n ı r l ı d ı r .
T o p l a n t ı m ı z a b i l d i r i s u n a c a k d e ğ e r l i u z m a n l a r , d e ğ i ş ik ü n i v e r s i t e l e r d e k i B e d e n E ğ i t i m i B ö l ü m l e r i n i n a k a d e m i k e l e m a n la r ı d ı r , b i r b a k ı m a ö n c ü l e r i d ir le r .
Ö ğ r e n c i n i n y a ş a m ı n d a v e e ğ i t im ç a l ı ş m a l a r ı n d a B e d e n E ğ i t i m i n i n ö n e m i ç e r ç e v e s i n d e , 1 9 8 0 'l i y ı l l a r d a , y ü k s e k ö ğ r e tim p r o g r a m l a r ı n d a d a B e d e n E ğ i t i m i d e r s i n e k u r a m s a l ve u y g u la m a l ı o lm a k ü z e re y e r v e r il m e s i d i k k a t çekicidir. H e r öğrenci için ve h e r ö ğ re n c in in y a r a r l a n a b i lece ğ i B e d e n E ğ i t i m i d e r s i n i n O r t a ö ğ r e t i m K u r u m - l a r ı m ı z d a a m a c ı n a u l a ş m a s ı n d a k i u y g u l a m a l a r a k a t k ı l a r g e t i r e c e ğ i n i , y a r a r l a r s a ğ l a y a c a ğ ı n ı u m u t e t tiğim iz b u t o p la n t ım ı z a b ild ir ile r s u n a c a k , p a n e l ü y e si o la r a k g ö r ü ş l e r g e t i r e c e k u z m a n l a r a h u z u r l a r ı n ı z d a ş i m d id e n t e ş e k k ü r l e r i m i z i s u n u y o r u m .
T o p l a n t ı n ı n g e r ç e k l e ş t i r i l m e s i n d e m a d d i ve m a n e v i d e s t e k l e r i n i e s irg e m e y e n T ü r k E ğ itim D e m e ğ i G e n e l K u r u l u ile G enel M e rk e z Y ön e tim K u r u l u n a t e ş e k k ü r l e r i m iz i s u n u y o r u m . T o p l a n t ı n ı n d ü z e n l e n m e s i n d e v e g e r ç e k l e ş m e s in d e e s a s e m e k o l a n T ü r k E ğ i t i m D e r n e ğ i B ü r o s u n u n değerli ç a l ı ş a n l a r ı n a d a t e ş e k k ü r l e r i m i z i s u n m a k is t iy o r u m .
T o p l a n t ı m ı z için s a l o n l a r ı n ı b iz e a ç a n ve o l a n a k l a r ı n d a n y a r a r l a n m a m ı z ı s a ğ l a y a n V a k ı f l a r B a n k a s ı G e n e l M ü d ü r l ü ğ ü n e , b a ş t a S a y ı n G e n e l M ü d ü r o l m a k ü z e re , t e ş e k k ü r l e r i m i z i s u n u y o r u m .
B iz le ri t e k r a r s a y g ı ile s e l a m l a y a r a k k o n u ş m a s ı n ı y a p m a k ü z e r e G e n e l M e r k e z Y ö n e ti m K u r u l u B a ş k a n ı S ayın Prof. Dr. R ü ş t ü Y ü c e y i d a v e t ediyorum .
XII
T Ü R K EĞİTİM D E R N E Ğ İ G EN EL B AŞK A NI P R O F . D R . R Ü Ş T Ü YÜ C E'N İN 6. Ö Ğ RETİM T O P L A N T ISI
K O N U ŞM A SI
S a y g ı d e ğ e r K o n u k l a r , D e ğ e r l i E ğ i t i m c i l e r , T E D Y ö n e ti m ve B ilim K u r u l l a r ı n ı n S a y ın Ü y e le r i ve T E D M e n s u p l a r ı ,
T ü r k E ğ itim D e rn e ğ in in (TED) düze n le d iğ i 6. Ö ğ re tim T o p l a n t ı s ı n a h o şg e ld in iz . T o p l a n t ı y a g ö s t e r d i ğ i n i z ilgi ve k a t ı l ı m ı n ı z i ç i n T E D Y ö n e t i m K u r u l u a d ı n a t e ş e k k ü r l e r i m i s u n u y o r u m . İk i g ü n s ü re c e k olan Ö ğ re tim T o p l a n t ı s ı n ı n T ü r k e ğ i t i m i n e y a r a r l ı o l m a s ı n ı ve o r t a ö ğ r e t i m i m iz i n s o r u n l a r ı n a ç ö z ü m le r g e t i r e r e k y ö n v e r m e s i n i d iliy o r u m .
T E D a m a ç l a r ın ı n ve t ü z ü ğ ü n ü n b i r gereği o l a r a k k i m se s iz liğ i ve p a r a s ı z l ı ğ ı n e d e n i y l e k e n d i b a ş ı n a o k u m a i m k â n ı b u l a m a y a n a h l â k l ı ve ç a lış k a n T ü r k ç o c u k la r ı n a b u r s v e r m e n i n , İn g iliz c e d il in d e ö ğ r e ti m y a p a n o k u l l a r a ç m a n ı n , y u r t l a r k u r m a n ı n , T ü r k ç o c u k l a r ı n ı n u l u s a l , sosyal, k ü l t ü r e l ve s p o r t i f e ğ i t i m l e r i n i y ü c e l t m e n i n y a n ı s ı r a son y ı l l a r d a ç a b a ve ç a lı ş m a l a r ın ı T ü r k e ğ itim in e b i l i m s e l y ö n t e m l e r l e k a t k ı d a b u l u n m a k k o n u s u n d a y o ğ u n l a ş t ı r m ı ş t ı r . B ü n y e s i n d e o l u ş t u r d u ğ u b i r B ilim K u r u l u k a n a l ı ile b i l i m s e l t o p l a n t ı l a r v e s e m i n e r l e r d ü z e n le y e re k ve e ğitim k o n u l a r ı n ı n işlendiği k i t a p ve d e r g ile r y a y ı n l a y a r a k e ğ itim in s o r u n l a r ı n a t a r a f s ı z f a k a t b i lim sel b i r biçim d e y a k l a ş m a ve çö z ü m le r g e t i r m e a r a y ış ı
için e g i r m i ş t i r . U N E S C O T ü r k i y e M illi K o m i s y o n u n u n G enel K u r u l ü yesi olan T E D 1986 y ılın d a n b a ş l a m a k üze re
" E ğ itim A r a ş t ı r m a l a r ı n ı D e s t e k l e m e P r o g r a m ı " n ı u y g u l a m a y a k o y a r a k çeşitli a r a ş t ı r m a p ro o je le rin e d e s t e k v e r m i ş t i r .
O l d u k ç a g e n iş b i r c a m i a y a ve i s m in i t a ş ı y a n birçok y a n k u r u l u ş a sa h ip olan T E D a m a ç l a r ı ve ç a lı ş m a ilkeleri d o ğ r u l t u s u n d a k ü l t ü r e l v e s p o r t i f f a a l i y e t l e r i g e r ç e k l e ş t i r m e y i ve ü y e l e r i a r a s ı n d a k i d a y a n ı ş m a y ı a r t ı r m a y ı h e d e f le y e r e k "TED S o s y a l T esisi" a d ı a l t ı n d a b i r t e s i s i K ı z ıl ı r m a k S o k a k No: 8 a d r e s i n d e k i b i r b in a y ı s a tın alıp gerekli t a d i l a t ı y a p a r a k h i z m e t e s o k m u ş tu r . TED S osyal T e s is i b ü n y e s i n d e T E D Y ö n e tim ve B ilim K u r u l u ç a lış m a m e k â n l a r ı n ı , T E D Ü y e le r i n e aç ık b i r lokali, T E D M e z u n l a r D e rn e ğ i ve T E D S p o r K u l ü b ü b a ş k a n l ı k l a r ı n ı , f a r k l ı a m a ç l a r a h i z m e t v e r e b il e c e k b i r r e s t o r a n ı , çeşitli eğ itim ve k ü l t ü r f a a l i y e t m e k â n l a r ı n ı b u l u n d u r m a k t a d ı r . P e k y a k ı n b i r g e l e c e k t e ü l l k e m i z i n e ğ i t i m a l a n ı n ı n ö n e m l i b i r b o ş l u ğ u n u d o l d u r a c a ğ ı n a i n a n d ı ğ ı m ı z b i r
" E ğ i t i m K ü t ü p h a n e s i " n i T E D S o s y a l T e s i s i n d e a ç a c a ğ ım ız ı siz le rin b i lg is i n e s u n m a k t a n m u t l u l u k d u y m a k t a y ı m .
T ü r k E ğ itim D e rn e ğ i genç T ü r k i y e C u m h u r i y e t i n i n ilk y ı l l a r ı n a r a s t l a y a n 31 O c ak 1 9 2 8 t a r i h i n d e k u r u l a r a k o g ü n d e n b u g ü n e " A t a t ü r k îl k e ve İ n k i l a p l a r ı " n ı n k a p s a m ve d o ğ r u l t u s u n d a , t o p l u m u m u z u n ve ç a ğ d a ş l a ş m a n ı n g e re k s i n i m l e r i n e yönelik, b ilim se l ve te k n o lo jik bilgi ve g e liş m e le ri d e ğ e r l e n d i r e n , çağın g e l i ş m e l e r i n i y a k ı n d a n iz leyen gerçekçi, y a r a r l ı ve y a ş a m a d ö n ü k e ğ itim s is te m in i s a v u n a r a k bilim e d ay a lı, ç a ğ d a ş ve li a k eğ itim u y g u l a m a la rın ı d e s t e k l e m i ş ti r ve b u n d a n s o n r a d a d e s te k le m e y e d e v a m ed e c e k tir.
B i r a z s o n r a ç a l ı ş m a l a r ı n a b a ş l a y a c a k o l a n
" O r t a ö ğ r e t im K u r u m l a r ı n d a B e d e n E ğ itim i ve S o r u n la r ı "
k o n u l u 6. Ö ğ r e t i m T o p l a n t ı s ı y u k a r ı d a d ile g e t i r m e y e ç a lı ş t ığ ı m T E D 'in E ğ it im F e ls e fe s i ve u y g u l a m a l a r ı z i n XIV
c ir i n i n y e n i b i r h a l k a s ı n ı o l u ş t u r m a k t a d ı r . 1983 y ılın d a n b u y a n a h e r yıl y a p ıla n ö ğ re tim t o p l a n t ıl a r ı n d a s ı r a s ı ile:
1.O r t a ö ğ r e t i m K u r a m l a r ı n d a Y a b a n c ı Dil ö ğ re tim i ve S o r u n l a r ı (1983),
2. O r t a ö ğ r e t i m K u r a m l a r ı n d a F e n Ö ğ re tim i ve S o r u n l a r ı (1984),
3. O r t a ö ğ r e t i m K u r a m l a r ı n d a M a t e m a t i k Ö ğ r e t im i ve S o r a n l a r ı (1985),
4. O r t a ö ğ r e t i m K u r a m l a r ı n d a T ü r k Dili ve E d e b iy a tı Ö ğ re tim i ve s o r u n la r ı (1986),
5. O r ta ö ğ r e t i m k u r a m l a r ı n d a S osyal B ilim le r Ö ğ re tim i ve S o ru n la rı (1987),
i n c e l e n m i ş t i r .
B u g ü n d e n b a ş l a y a r a k i k i g ü n s ü r e c e k o l a n ç a l ı ş m a l a r d a " O r t a ö ğ r e t im K u r a m l a r ı n d a B e d e n E ğ i t im i ve S o ru n la rı" t a r t ı ş ı l a r a k e ğitim ve ö ğ re tim h a y a tı m ı z ı n çok ö n e m li b i r b ö l ü m ü n ü t e ş k i l e d e n O r t a ö ğ r e t im im i z i n te m e l s o r u n l a r ın ı n d e ğ e r l e n d i r i l m e s in e b i r b ü t ü n l ü k g e t i r i l m i ş o l a c a k t ır .
6. Ö ğ r e t i m t o p l a n t ı s ı n ı n b i r a k s a k l ı k o l m a k s ı z ı n y ü r ü t ü l m e s i ve s o n u ç l a n d ı r ı l m a s ı , t o p l a n t ı d a y a p ı l a c a k t a r t ı ş m a l a r ı n v e s e n t e z l e r i n ve b ü y ü k b i r o l a s ı l ı k l a e r iş i l e c e k o r t a k g ö r ü ş l e r i n ü l k e m i z e ğ i t i m ve ö ğ r e t i m s i s t e m i n e k a t k ı l a r ve y e n i l i k le r g e t i r m e s i en b ü y ü k t e m e n n i m d i r .
O r t a ö ğ r e t i m k u r a m l a r ı n d a z i h i n s e l ve k ü l t ü r e l g e liş m e n in y a n ı s ı r a b e d e n s e l g e l i ş m e n i n de önem li ve g e r e k l i o l d u ğ u n u n b i l in c i ü z ü l e r e k s ö y le m e k g e r e k i r s e h e n ü z y e r l e ş m e m i ş t i r . B ü y ü k ö n d e r A t a t ü r k ' ü n "S a ğ la m K a fa S a ğ l a m V ü c u t t a B u l u n u r " sö zü h e r k e s i n d i lin d e n d ü ş m e m e s i n e ve b i r s l o g a n o l a r a k b e n i m s e n m e s i n e r a ğ m e n t ü m ö ğ re tim k u r a m l a r ı n d a b e d e n s e l g e li ş m e n i n
g e r e k l e r i m a a l e s e f y e r i n e g e t i r i l e m e m e k t e d i r . B e d e n E ğ i t im i d e r s le r i g ö s t e r m e l i k d e r s l e r o l m a k t a n öteye gi- d e m e m e k te t e s is ve ö ğ re tim e le m a n ı y e te rsiz liğ i ned e n iy le d e r s l e r s ı n ı f l a r d a v e y a k o r i d o r l a r d a g ü n l ü k g iy s ile rle , i m k â n ı fa z la k u r u m l a r d a ise b i r k a ç sın fın s a l o n l a r a aynı a n d a d o ld u r u l m a s ı ile y a p ı l m a k t a d ı r , ö ğ re n ciler b e d e n s e l y e t e n e k l e r i n e b a k ı l m a k s ı z ı n a l ı ş ı k o l m a k d ı k l a r ı zo r h a r f e k e tl e r i y a p m a k z o r u n d a b ı r a k ı l m a k t a ve B e d e n E ğ i t im i d e r s le r i z e v k le g irile c e k d e r s l e r o lm a k y e r in e i s t e k s i z o l a r a k g i r i l e n i t i c i b i r d e r s h ü v i y e t i n e b ü r ü n m e k t e d i r . B e d e n E ğ i t im d e r s l e r i n i n ö ğ re n c ile rin a r zu ile k a t ıl d ık la r ı , çocuk y a ş d a g e liş tir e m e d ik le ri m o to r h a r e k e t l e r i n i ve b e c e rile rin i s ü r e k l i t e k r a r e d e b ile cek leri o y u n la r h a l i n d e ve belli b i r s p o ru y a p m a biçim in d e d ü z e n l e n m e l e r i h e d e f l e n m e l i d i r . B u n l a r ı n y a n ı s ı r a ö ğ r e n c i l e r i n b e s l e n m e , k o r d i o v a s k ü l e r s i s t e m , o k s ije n li v e y a oksijensiz ç a lı ş m a p r e n s i p l e r i ve b e n z e r i i n s a n b e d e n in i n g e liş m e s in in t e m e l i n i te ş k i l eden k o n u l a r d a t e orik y ö n d e n b ilg il e n d i r il m e l e r in i n de B ed en E ğ i t im i d e rsi k a p s a m ı n d a y a p ı l m a s ı n d a b ü y ü k y a r a r l a r g ö r m e k t e ve s a ğ l ı k l ı, m u t l u ve b a ş a r ı l ı b i r t o p l u m y a r a t m a d a O r t a ö ğ r e t i m K u r a m l a r ı n d a k i B e d e n E ğ it im i ç a l ı ş m a l a r ı n ı n çok önem li b ir p ayı o ld u ğ u n a y ü r e k t e n i n a n m a k t a y ı m .
T ü r k E ğ itim D e rn eğ i M e rk e z Y ö n e tim K u r u l u a d ı n a ve ö ğ re tim t o p l a n t ıs ı n ı p l a n l a y a n ve g e r ç e k l e ş t i r e n T E D B i
lim K u r u l u n a , b ild ir i s u n m a k ve p a n e ll e r d e g örev a l m a k s u r e t i y l e t o p l a n t ı y a b i l i m s e l b i r ç e h r e k a t a n d e ğ e r l i e ğ it im c i le r i m iz e ve b ilim a d a m l a r ı m ı z a , t o p l a n t ı için s a l o n u n u t a h s i s e d e n , i k r a m h i z m e t i n i s u n a n T ü r k i y e V a k ı f l a r B a n k a s ı G e n e l M ü d ü r l ü ğ ü n e ve o n u n d e ğ e r l i G e n e l M ü d ü r ü T E D E s k i G e n e l B a ş k a n l a r ı n d a n S a y ı n î s m e t A lver'e, t o p l a n t ı n ı n ö z e le n e n b iç im d e y ü r ü t ü l m e s i için özveri ile h iz m e t v eren T E D G enel B in ası m e n s u p l a r ı n a ş ü k r a n l a r ı n ı s u n a r , t o p l a n t ı y a g ö s te rd iğ in iz ilgi için h e p i n i z e t e ş e k k ü r ed e rim . S a y g ı la r ı m l a .
BİLDİRİ: I
Ortaöğretimde Beden Eğitim i Etkinliklerine G enel Bir Bakış Yeni Yaklaşım ve U ygulam alar
(Amaç - Yöntem ve Teknikler)
Dr. Şevki KOÇ
Dokuz Eylül Ü n iv e r s ite s i B u c a E ğ itim F a k ü l t e s i Beden Eğitim i ve S por B ö lü m ü Ö ğ re tim Görevlisi
ORTAÖĞRETİMDE BEDEN EĞİTİMİ ETKİNLİKLERİNE GENEL BİR BAKIŞ YENİ YAKLAŞIM VE
UYGULAMALAR (Amaç - Yöntem ve Teknikler)
I - Bir Eğitim Aracı Olarak Beden Eğitimi
" O r t a ö ğ r e t i m d e B e d e n E ğ i t i m i E t k i n l i k l e r i n e G e n e l B ir B a k ış Yeni Y a k la ş ım ve U y g u l a m a l a r " a d ı n ı a l a n b u i n c e le m e m iz in am acı; öncelikle b i r e ğ itim k o n u s u o l a r a k b e d e n e ğ i t i m i n i n n e o l d u ğ u n u , a m a ç ve s i s t e m a t i ğ i n i a ç ı k l a m a k ; b u n a b a ğ l ı o l a r a k o r t a ö ğ r e t i m d e k i b e d e n e ğ i t i m i e t k i n l i k v e u y g u l a m a l a r ı n ı n b i r d e ğ e r l e n d i r i l m e s i n i y a p a r a k , o r t a y a ç ı k a n y e t e r s i z l i k l e r i n n e l e r d e n k a y n a k l a n m n ı ş olabileceği k o n u s u n d a görüş i le ri s ü r m e k t e d i r .
İ n s a n ve o n u n çok y ö n l ü e y l e m l e r i n i a n l a m a y a y ö n e l i k ç a b a l a r ı n , t a r i h s e l a k ı ş i ç i n d e h iç k e s i n t i s i z s ü r d ü ğ ü s ö y le n e b ilir. D ü ş ü n e n , a r a ç y a p a n , o y n a y a n , k ü l t ü r y a r a t a n i n s a n ı n iş ve e y le m le r i, z a m a n l a değ işik bilim d a l l a r ın ı n incele m e a la n ı o l m u ş tu r . E v r e n d e k i olay ve o l g u l a r ı n d i n s e l d u y g u l a r ve m i s t i k i n a n ç l a r d a n b a ğ ı m s ı z o l a r a k in c e le n ip d e ğ e r l e n d i r i l m e s i k o l a y ol
m a m ı ş ve u z u n b ir z a m a n a lm ış tır. Doğayı d eğ iş tirip , k e n disi de b u değişim in b i r p a r ç a s ı d u r u m u n a g e le n i n s a n ı n k e n d i özüne d ö n erek , asıl k e n d i s i n i in c e le m e ve a n l a m a d a geç k a ld ığ ı söynebilir. İ n s a n ı ç e v r e s i n d e n ve k e n d i öz o r g a n l a r ı n d a n s o y u t l a y a r a k , s a n k i s a d e c e d ü ş ü n e n , k o n u ş a n , b elley e n ve i n a n a n b i r c a n lı gibi ele a l a n g ö rü ş i ç i n d e , " e y l e m d e b u l u n a n i n s a n " k a v r a m ı y o k t u r . B ir ş e y l e r y a p a n ve n e d e n y a p t ı ğ ı n ı n f a r k ı n d a o la n i n
s a n ı n b e d e n s e l y ö n d e n e ğ itilm e s i k o n u s u n d a k i b ilg ile r im izin k ö k le ri o ld u k ç a g e r ile re , e s k i Y u n a n lı l a r a k a d a r g i t
m e k t e d i r . F e ls e fe t a r i h i 18. y ü z y ı l a " a y d ı n l a n m a çağı"
a d ı n ı v e r m e k t e d i r . B u ç a ğ d a i n s a n , a k l ı n ı k u l l a n a r a k a y d ı n l a n m a y o lu n a g i r m i ş ti r . İ n s a n a r t ı k e v r e n d e k i y e r i ni b im e k te d ir. Din, d evlet, to p lu m , aile, e ğ itim , erd em gibi t ü m d e ğ e rle r y e n id e n ele a l ı n a c a k t ı r (1).
T a r ih s e l süreç içinde e ğitim ve b u n a bağlı o la ra k beden e ğ itim in in b ir eğitim k o n u s u o l a r a k ele a l ı n m a s ı n d a 18 ve 19. y ü z y ıld a y a ş a y a n P h l a n t r o p 'l a r ( i n s a n d o s t u olan lar) önem li rol o y n a m ı ş l a r d ı r . D a h a s o n r a J . J . R o u s s e a u , Pes- talozzi ve F röbel gibi eğ itim c ile r, o y u n ve doğal h a r e k e t l e r i n çoc u k e ğ i t i m n d e k i d e ğ e r i ü z e r i n d e ö n e m l e d u r m u ş l a r d ı r . Ö r n e ğ i n R o u s s e a u , "çocuğun k e n d i t a b i a t ı n ı n o l u ş u n a , g i d i ş i n e b ı r a k a r a k k e n d i k e n d i n e o l u ş a n , işley en , e v r ile n b i r e ğ i ti m i n t e m e l i n i a t m ı ş t ı r . Bu, t a b i î (Doğal) e ğ itim d ir." ... R o u s s e a u 'y a göre e ğ i ti m , y a b a n is i ü z e rin e v u r u l a n ehli b i r a ş ıd ır; aşı y a b a n is i n e denli güçlü o l u r s a b u ü z e r i n e v u r a l a n d a o d e n li g ü ç lü olaca k tır." ...
F r ö b e l 'e g ö re ço c u k , e n b ü y ü k y a r a t ı c ı l ı ğ ı n ı o y u n d a g ö s t e r i r . Ç o c u ğ u f i d a n a , e ğ itic iy i b a h ç ı v a n a , o k u l u d a bah ç ey e b e n z e t e n F rö b e l o y u n u , çocuk e ğ i t im in i n y ö n tem i o l a r a k k a b u l ed e r (2).
B e d e n e ğ i t i m i ve s p o r u n a n c a k 19. y ü z y ı l B a t ı Ü n i v e r s i t e l e r i n d e a r k e o l o j i v e k ü l t ü r t a r i h i k o n u l a r ı içinde ele alın d ığ ı; 19. y ü z y ılın son y a r ı s ı n a gelinceye k a d a r çok a z h e k i m , fiz y o lo g v e p s i k o l o ğ u n b e d e n s e l a l ı ş t ı r m a ve s p o rla ilg ile n d iğ i g ö r ü l m e k t e d i r (3). B irinci D ü n y a S a v a ş ı n d a n s o n r a tıp , psikoloji, sosyoloji gibi i n s a n ı k o n u a l a n bilim d a l l a r ı n d a k i g e liş m e le re p a r a l e l o la r a k , b e d e n e ğ itim ve s p o r b i l g i l e r i n i n t e m e l l e n d i r i l m e - sin d e yo ğ u n ç a b a la r g ö zlen ir (4). K o n u a r t ı k y a l n ı z bedeh- sel b e c e rile r d eğildir. B e d e n s e l ve z ih in s e l f a a li y e tle riy le b i r b ü t ü n l ü k g ö s te re n i n s a n ın ; se rb e stç e oynadığı o y u n la r, y a p tığ ı c i m n a s t i k h a r e k e t l e r i ve y a r ı ş m a y a d ö n ü k e t k i n l i k l e r i ( s p o r) k o n u s u n d a k i k a v r a m l a r a a ç ı k l ı k g e t i 4
r i l m e ğ e b a ş l a n m ı ş t ı r . B u k o n u d a A v u s t u r y a ' l ı e ğ itim c ile rden M. S treich e r, K. G a u lh o v e r ile A lm a n C. Al- tr o k ve C. D iem 'in b ü y ü k k a t k ı l a r ı o lm u ş tu r . M. S treich - er'le b irlik te b u g ü n bile eğitici d e ğ e rin d e n h iç b i r şey k a y b e t m e m i ş olan "doğal c im n a s ti k " i n önde gelen te m silc isi G a u lh o v e r , b e d e n e ğ i t i m i a l ı ş t ı r m a l a r ı n ı n b i r s i s t e m a tiğini y a p m ı ş t ı r (5).
193 3 - 1945 y ı l l a r ı a r a s ı n d a A v r u p a ü l k e l e r i n d e (özellikle A l m a n y a 'd a ) b ed e n e ğ itim i ve s p o r u n , s i y a s a l i k t i d a r ı n p o l i t i k a s ı n a h i z m e t e d e n b i r a r a ç o l a r a k ele a lın d ığ ı g ö r ü l m e k t e d i r . 1 9 5 0 'l e r d e n s o n r a h ı z l a g e liş e n e n d ü s t r i n i n de e tkisiyle spor, k i t le le r e y a y ı l m a y a ve d a h a çok b e n im s e m e y e b a ş l a n m ı ş t ır . T o p l u m s a l y a ş a m l a içiçe olan s p o r u n a r t ı k , b ilim a d a m l a r ı n ı n d a ilg is in i çe ktiği gözlenm ektedir. 1 9 6 0 'la rd a beden eğ itim i ve sp o ru n önem le t a r t ı ş ı l m a y a b a ş la d ığ ı ve ü n i v e r s i t e l e r d ü z e y d e k i eğ itim ile , b e d e n e ğ i t i m i - s p o r e ğ i t i m i n i n b ü t ü n l e ş t i r i l m e s i ç a b a la r ı n ın a r t t ı ğ ı g ö rü lü r.
B e d e n e ğ itim i ve sp o r b i l i m i n i n d i ğ e r b ilim d a l l a r ı i ç i n d e k e n d i m u h t e v a , a m a ç v e y ö n t e m l e r i y l e
" in te r d isip lin e r" ö zellikte b i r b ilim d a lı o l m a s ı n d a H a n s G roll'un ro lü b ü y ü k t ü r . Groll, h i r e y i n k iş ilik ve sağ lık g e lişim inde e tk in b i r y e ri olan beden e ğ itim i ve sporu, eğitim bilim i k a p s a m ı n d a göreceli-bağım sız ve e n t e g r e b ilim dalı o la ra k k a b u l ed e r (6). G rössing, spor eğ itim b ilim in i (spor ped a g o jisin i) eğ itim b il im i n i n b i r a l t dalı o l a r a k görür.
S p o r p e d a g o j i s i y l e il g il i a r a ş t ı r m a l a r i ç i n d e ğ i ş i k k o ş u l l a r a u y g u n d ü ş e c e k " k a r m a " a r a ş t ı r m a y ö n tem lerin i önerir. G ü n ü m ü z d e , b e d e n eğitim i ve spor a l a n ı n d a k i a r a ş t ı r m a l a r ı n d a h a çok p e r f o r m a n s s p o r u ü z e rin d e y o ğ u n la ş tığ ı g ö r ü l m e k te d i r . H e r h a n g i b i r k o n u d a "olm ası g e r e k e n " d u r u m l a "olan d u r u m " a r a s ı n d a k i b ü y ü k f a r k l a r ı n a ç ı k l a n m a s ı n d a , e m p i r i k - a n a l i t i k a r a ş t ı r m a y a k l a ş ı m ı y e t e r l i o l a m a m a k t a d ı r . B u d u r u m , okul sp o ru için d a h a d a y eters iz g ö z ü k m e k te d ir.
1960'lı y ılla rd a beden eğitimi, h a r e k e t eğitimi, spor bili
mi gibi k o n u ve k a v r a m l a r ü z e r i n d e h e n ü z b i r b i r l i k
s a ğ l a n a m a m ı ş t ı r . B e d e n e ğ i t i m i ve s p o r u n in c e le m e a l a n ı n a g i r e n s o r u n l a r ı n a r a ş t ı r ı l m a s ı için, g e n e llik le a n lay ış ö ğ re tis i ( h e r m e n e u t i k a r a ş t ı r m a y ö n te m i), e m p irik - a n a l i t i k ve d i a l e k t i k y ö n te m ü z e r i n d e d u r u l m a k t a d ı r . B il
gi ü r e tm e yolu o la ra k d a gözlem y a p m a , a n k e t ve t e s t u y g u l a m a ve i s t a t i s t i k t e k n i k l e r d e n y a r a r l a n ı l m a k t a d ı r .
S p o r y a p a n i n s a n ve o n u n d a v r a n ı ş l a r ı çe rç e v e sin d e b irço k b ilim d a lıy la iliş k ili o l a r a k b e d e n e ğ itim i ve spor b ilim i ş u k o n u l a r ü z e r i n d e d u r m a k t a d ı r .
1. B eden eğitim i ve spor t a r i h i 2. S e r b e s t z a m a n e t k in l ik l e r i
3. A n t r e n m a n , a l ı ş t ı r m a ve y ü k l e n m e ilk eleri 4. Ö ğ re tim p r o g r a m l a r ı
5. S p o r yönetim i
6. O kul b e d e n eğitim i ve s iste m i
7. B e d e n s e l a l ı ş t ı r m a l a r ı n a n l a m ı , a m a c ı 8. M otiv asy o n , k iş ilik , ö ğ re n m e
9. S p o ra y ö neltm e, y e te n e k , k a p a s it e ve sporcu seçimi 10. S p o rd a sosyal psikoloji
II - Beden Eğitim inin A m açlan
B ilin d iğ i gibi h e r b ilim d a l ı n ı n , in c e le d iğ i k o n u l a r l a ilgili b e l ir l i a m a ç l a r ı v a r d ı r . B i li m d a l ı y ö n ü n d e n b e l i r l e n e n a m a ç l a r ı n e ğ i t i m - ö ğ n e t i m i n g e n e l a m a ç l a r ı y l a b a ğ ı n t ı lı o lm ası b e k l e n i r . A m a ç la r ı n g ü ç lü o lm ası, b ilim d a l ı n ı n t e m e l i l k e l e r i n i n g e ç e r l i ve g ü ç l ü o l m a s ı y l a ; y ö n te m ve t e k n i k l e r i n işlevsel (işe y a r a r ve p r a ti k ) olm ası da ; ö n g ö r ü l e n a m a ç l a r ı n g e r ç e k ç i ve t u t a r l ı o l m a s ı y la y a k ı n d a n ilişk ilid ir. D u r u m u şöyle g ö ste re b iliriz .
AMAÇLAR ARAÇLAR
H a n g i a ç ıd a n b a k ı l ı r s a b a k ı l s ı n i n s a n y e t i ş t i r m e n i n öncelikli am ac ı; d e m o k r a t i k b i r e ğ itim o r t a m ı n d a b i r e y l e
6
r i n y e t e n e k l e r i n i n olabildiği ölçüde g e li ş t ir il m e s id ir . B u r a d a , b i r e y l e r i n a n ı l a n ö z e ll ik le rin in k i m için ve h a n g i y ü c e a m a ç u ğ r u n a g e liştirile c e ğ i k o n u s u a k l a g e l m e k t e dir. N e, birey için to p lu m s a l ü lk ü le r, n e de, to p lu m u ğ r u n a b ir e y fe d a e d ilm e m e lid ir. A s l ı n d a to p lu m , b i r ü y e s i o lan b i r e y d e n o k u l a r a c ı l ı ğ ı y l a k e n d i i s t e k ve ö z l e m l e r i n i g e r ç e k le ş tirm e s in i bekler. Ü lke ve to p l u m u n y a r a r ı söz k o n u s u old u ğ u z a m a n , bireye verile n eğitim , o nun h iç d u r a k s a m a d a n to p l u m y a r a r ı n a o laca k iş ve eylem i s e ç m e s in i s a ğ l a m a l ı d ı r . Ö r g ü t l e n m i ş k u r u m l a r a r a c ı l ı ğ ı ile y a p ı l a c a k e ğ i t im için, in c e le y e b ild iğ im iz k a y n a k l a r d a şu o r t a k a m a ç l a r g ö rü lm e k te d ir.
E ğ itim le ; t o p l u m u n i h t i y a ç l a r ı n ı k a r ş ıl a y ıc ı; y e t e n e k l e r i o r t a y a ç ı k a r t ı c ı ve g e l i ş t i r i c i ; s o r u n l a r ı d o ğ r u çözüm leyen; akılcı d ü şü n e b ile n ; ta r i s e l ve u lu s a l değ e rleri b en im setici ve k o ru y u c u ; sanayi ve s a n a y i ötesi to p l u m u ol
m a n ı n g e t i r e c e ğ i p r o b l e m l e r i ç ö z e b i l e c e k n i t e l i k t e ; b a ş a r m a i s t e ğ i y l e d o l u ve g i r i ş i m c i i n s a n l a r ı n y e t i ş ti r i l m e s i a m a ç l a n ı r . Söz k o n u s u b u g enel a m a ç l a r k a p s a m ı n d a b e d e n e ğ it i m i n i n görevi, t e m e l d e i n s a n ı a n l a m a y a y ö n e l i k t ir .
B ir yön ü y le eğitim , o p tim a l g e liş im in ile rle tilm e s i a n l a m ı n a g e lm e k te ve söz k o n u s u g eliş m e-ilerle tm e, h a r e k e t e ğ itim i a r a c ılığ ıy la y a p ı l m a k t a d ı r . Y u k a r ı d a b e li r t il e n ve eğ itim le u l a ş ı l m a k i s t e n e n genel a m a ç l a r a d a y a n a r a k b ir t a n ı m y a p m a k g e r e k i r s e eğitim ; eğitile cek i n s a n l a r ı n d e v i m s e l , d u y g u s a l , z i h i n s e l v e t o p l u m s a l y ö n d e n g e l i ş ti r il m e s in e y ö n elik bilinçli ve e t k i n ç a b a l a r ı iç e re n b ir s ü r e ç t ir . A ç ık l a n a n b u g enel e ğ itim t a n ı m ı içinde b e d e n e ğ itim in in y e ri şöyledir. "Beden e ğ itim i, b ü y ü k k a s e t k i n lik le ri a r a c ılığ ıy la b ire y in b e d e n s e l, r u h s a l ve t o p l u m s a l b ü t ü n l ü ğ ü n ü z e d e l e m e d e n , k i ş i n in k e n d i s i ve to p l u m u n y a r a r ı n a o p t i m a l g e l i ş i m i n i g e r ç e k l e ş t i r m e e ğ i t i m d i r "
(7). B u t ü r e ğ i t im d e b e d e n , b i r a r a ç d u r u m u n d a d ı r . O r t a ö ğ r e t i m k u r u m l a r ı n d a b e d e n e ğ i t i m i e t k i n l i k l e r i n e geçm eden önce h a r e k e t , oyun ve sopr gibi te m e l k a v r a m
l a r ı n a ç ı k l a n m a s ı k o n u y u d a h a a n l a ş ı l ı r h a l e g e t i r e c e k t i r .
î n s a n h a r e k e t i y a l n ı z m e k a n i k b i r h a r e k e t d eğ ild ir.
K in esiyoloji o ls u n , b i y o m e k a n i k o ls u n i n s a n h a r e k e t i n i t a m o l a r a k a ç ı k l a y a m a m a k t a d ı r . î n s a n h a r e k e t i , i n s a n ı n ev re n için d e i l iş k i l e r i n d e k i d e ğ i ş i m d ir . B irey h a r e k e t l e r i y o l u y l a i l i ş k i l e r i n i d e ğ i ş t i r i r (8). B u n e d e n l e b e d e n eğitim i, v ü c u t d e n e y im i o l a r a k h a r e k e t i ve d e ğ iş ik h a r e k e tl e r d e n o lu ş a n o y u n la rı ele alır. B ir b a ş k a deyişle bed e n eğ itim i, g e n ç i n s a n ı n y e t i ş k i n o lm a y o l u n d a k e n d i s i n e ed ilen b i r y a r d ı m n i t e l i ğ i n d e d i r (9). B u ç a lı ş m a a l a n ı n d a b e d e n e ğ i t i m c i , b i r e y i n y e t i ş k i n o l m a a m a c ı n ı n g e r ç e k l e ş t i r i l m e s in d e k e n d i s i n e y a r d ı m c ı olur. O y u n , i n s a n ı n b i r d a v r a n ı ş b i ç i m i d i r v e d a v r a n ı ş l a r ı iç in d e g e l i ş i r . D ı ş a r ı d a n b a k ı l d ı ğ ı n d a k u r a l l a r ı p e k a n l a ş ıl m a y a n , b ü y ü k b i r ö z g ü r l ü k iç in d e o y n a n a n , ö n ce d en b e li r l e n m iş y a r a r l ı b i r a m a ç g ü t m e y e n v e s o n u k e s t i r i l m e y e n e t k in lik l e r e oyun a d ı v e r il m e k t e d i r . N e şe ve zevk için d e k e n d i l i ğ i n d e n o r t a y a ç ı k a n o y u n u n , i n s a n ı n y a ra tıc ı k u v v e t i n i n özgürce g e l i ş m e s i n d e önem li ro l ü b u l u n m a k t a d ı r . S p o r ise, "kişiye o y u n eğlence ve s e r b e s t z a m a n l a r ı n ı d e ğ e r l e n d i r m e ve b e l i r li t e k n i k ve k u r a l l a r a d a y a lı b i r y a r ı ş m a o r t a m ı n d a k i ş i n i n k e n d i g ü c ü n ü k a n ı t l a m a o lan ağ ı s a ğ l a y a n yoğun k a s ç a l ı ş m a s ı g e r e k t i r e n e t k i n l ik t ü r ü " o l a r a k t a n ı m l a n m a k t a d ı r (10). L a t i n c e d e n d isp o r- t a r e (d ^ s p o rtu s), f r a n s ı z c a d a d e s p o r t , y u n a n c a d a a g o n s ö z c ü k l e r i y l e k a r ş ı l a n a n s p o r u n d e ğ i ş i k t a n ı m l a r ı y a p ı lm a k t a d ı r . B asın , televizyon, ve d o s t - a r k a d a ş s o h b e t l e r i n d e s ık s ı k sö zü e d i l e n s p o r o l g u s u n u n en b e l i r g i n ö z e lliğ i, e ş i t r e k a b e t o r t a m ı n d a ve b e l i r l i k u r a l l a r ç e rç e v e sin d e y a p ılıy o r o l m a s ı d ır .
H a r e k e t l e r y o l u y l a b e d e n i n e ğ i t i l m e s i n i h e d e f a l a n b ed e n e ğ itim in in a m a ç la r ı şöyle ö z e tle n e b ilir:
B e d e n E ğ i t im i n i n G e n e l A m a ç la r ı :
B eden eğ itim i d ö rt d ü ze y d e gelişim i a m a ç l a r . B u n l a r ; 8
1. O r g a n i k gelişim
2. S in i r - k a s g elişim i (p sik o m o to r gelişim ) 3. Z ihinsel g elişim (k o rtik a l gelişim ) 4. D u y g u s a l (h e y a c a n s a l) g e liş im 'd ir.
B e d e n e ğ itim i e t k i n l ik l e r i , b u d ö r t d ü z e y d e g e lişim i içeren a m a ç l a r a d a y a lı olduğu s ü re c e geçerlidir.
B ir b a ş k a aç ıd a n b e d e n e ğ it im i n i n a m a ç l a n o la ra k ; 1. S ağlık g e liş im in e k a t k ı s a ğ l a m a ve v ü c u t b o z u k l u k l a r ı n ı d ü z e tm e
2. îyi d u r u ş ve biçim k a z a n d ı r m a
3. Güzellik ve e s te t i k d u y g u la rın ı g e liş tir m e
4. K e n d in e g ü v e n , k e n d i n i k o n t r o l , iş b i r l iğ i y a p m a , h a k b i l ir , özgeci, d is ip lin li olm a gibi k iş i s e l ve to p l u m s a l a l ı ş k a n l ı k l a r ı g e l i ş t i r m e
5. S ağ lık lı ve m u t l u b ir y a ş a m için i ra d e li ve is t e k l i k ı l m a
6. D oğaya sevgi, ü lk e y e sevgi ve b a ğ lılık u y a n d ı r m a 7. O k u l d ış ı b e d e n s e l a l ı ş t ı r m a l a r a k a r ş ı a n l a y ı ş l ı b a k m a ve k a t ı l m a y ı sağ liy cı a m a ç l a r ı b u l u n m a k t a d ı r (11). A ç ık l a n a n a m a ç l a r a u l a ş a b i l m e k için, b e d e n eğ itim i ve sp o ru n am a ç , ilke, y ö n tem , a r a ç ve u y g u l a m a l a r l a b i r b ü t ü n l ü k içinde d ü ş ü n ü lm e s i g e r e k m e k te d ir. Bu b ü t ü l ü ğ ü n belki ilk k o ş u l u da, y a p ıla c a k iş ve e y lem in s i s t e m a t i k b ir b iç im d e d e ğ e r l e n d i r i l m e s i d ir .
m - Beden Eğitimi Sistematiği
G a u lh o fer'e göre okul c im n a s tik s is te m i (12).
A - D enge sağlayıcı h a r e k e t l e r
V ü c u t y a p ı s ı n ı n e k s ik li ğ in i g id e ric i v e y a v ü c u t g e liştiric i a l ı ş t ı r m a l a r ,
O m uz, o m u r g a ve k a l ç a e k l e m i n d e k i h a r e k e t y e t e r s i z l i k le rin i g id e ric i h a r e k e t l e r .
B - Biçim v e re n h a r e k e t l e r (en iyi k işise l d u r u ş ve h a r e k e t biçimi v e r e n e tk in lik le r)
1. H a r e k e t f o r m u v e r e n a l ı ş t ı r m a l a r
a) G ü n lü k h a r e k e t l e r (soluk a lm a, y ü r ü m e , o t u r m a , a y a k t a d u r m a , dönm e, sek m e, k a l d ı r m a , u z a n m a , eğilm ek)
b) Ç a l ı ş m a h a r e k e t l e r i : K o ş m a s ı ç r a m a , t ı r m a n m a , a s ılm a , s a l l a n m a , k o y m a , çe km e , itm e , k a l d ı r m a , t a ş ı m a , f ı r l a t m a , y a k a l a m a ,
2. D u r u ş k a z a n d ır ıc ı h a r e k e t l e r
a) G ü n lü k d u r u ş a l ı ş t ı r m a l a r ı : A yak, diz, k a lç a , o m u r g a (baş, boyun, göğüs, k alça ) h a r e k e t l e r i
b) Belirli te m e l d u r u ş h a r e k e t l e r i : Diz ü s t ü , çöm elik, y a tı ş , d a y a n m a l ı d u r u ş , a s ı l m a ve d a y a n m a l a r .
C - V erim A l ı ş t ır m a la r ı 1. G ezm ek
a) Y aya gez m e k b) N e h ir gez in tisi c) K a y a k l a d o la ş m a d) K a m p k u r m a 2. M ücadele o y u n ları
a) Çim o y u n la rı b) S u oyu n ları
c) Buz ü z e rin d e o y u n la r 3. S a v u n m a a l ı ş t ı r m a l a r ı
a) G üreş b) Boks c) Kılıç d) A tıcılık
4. Kış a l ı ş t ı r m a l a r ı
a) K a y a k ( M u k a v e m e t, en gelli, k a y a k l a a t l a m a ) b) Buz p a t e n i ( S ü r a t p a te n i, engelli p a te n )
10
5. Y üzm e
a) D eğişik y ü zm e stilleri b) 'D a lm a
' c) A t l a m a d) C a n k u r t a r m a 6. T e m e l a l ı ş t ı r m a l a r
a) K oşu (kros, engelli, k ı s a ve u z u n m esafe ko şu ları) b ) A t l a m a (Y üksek, u zu n , s ı r ı k l a a t l a m a l a r )
c) T ı r m a n m a d) A sılm a
e) K a ld ır m a ve t a ş ı m a
£) F ır l a t m a , itm e, v u r m a D - S a n a t s a l H a r e k e t
1. S irk H a r e k e t le r i a) S e rb e s t h a r e k e t san a tı
b) A letlerle k ü ç ü k h a r e k e t p a r ç a l a n c) A le tle r ü z e rin d e a l ı ş t ı r m a l a r 2. D a n s s a l H a r e k e t l e r
a) D a n ss a l h a r e k e t o y u n la rı b) D a n s
B u r g e r v e G r o l ’a G ö r e A l ı ş t ı r m a l a r ı n S n ı f l a n d ı r ı l m a s ı
1. B ireyin bireysel tercihe b ağ lı a l ış t ır m a a la n ı
a) T a m a m l a y ı c ı a l ı ş t ı r m a l a r (d e n g eley ici, önleyici, k c n d isy o n u g eliştiric i h a r e k e t l e r )
- K u v v e t a l ı ş t ır m a l a r ı - Ç özüm leyici a l ı ş t ı r m a l a r ı
b) Biçim v erici a l ı ş t ı r m a l a r - D u r u ş k a z a n d ı r ı c ı a l ı ş t ı r m a l a r - Biçimli h a r e k e t a l ı ş t ı r m a l a r ı c) V erim a l ı ş t ı r m a ve s a n a t s a l h a r e k e t
- A sıl a l ı ş t ı r m a l a r ( k o ş u , s ı ç r a m a , f ı r l a t m a , t ı r m a n m a ve d iğ e rle ri)
- Aletsiz, a letle ve a le tte
- Y üzm e ve t r a m p l e n a t l a m a , a d a m k u r t a r m a - K ü re k
- K a y ak - Buz p aten i
2. S o sy alleşm ey i S ağlayıcı H a r e k e t l e r a) G r u p ç a y a r ı ş m a l a r , O y u n
- S ta f e t y a r ışı, g r u p ç a y a p ı l a n y a r ı ş m a l a r - K ü ç ü k o y u n la r
- B a sit t a k ı m o y u n la rı - B ü y ü k t a k ı m y a r ı ş m a l a r ı b) D a n s ve d a n s s a l t a k ı m o y u n la rı
- D a n ss a l g r u p o y u n u - D ans
c) D a n s, s a n a t s a l d a n s l a r
d) G e z i l e r ( d o l a ş m a ) , k a y a k , k a m p ç ı l ı k , d a ğ a t ı r m a n m a .
IV - Okul Beden Eğitim inde Sistem in Genel Özellikleri O k u l l a r d a u y g u l a n a c a k b e d e n e ğ i t i m i a l ı ş t ı r m a l a r ı n ı n b e l ir l i a m a ç l a n o lm a l ı v e b i r s i s t e m e d a y a n m a l ıd ı r . B u s i s te m iç i n d e ş u e t k e n l e r ö n e m t a ş ı r (13).
1. Y a p ıla n e ğ itim - ö ğ re tim in a m a c ı,
2. E ğ itim - Ö ğ re tim d e u y g u l a n a c a k y ö n te m , 12
3. Ö ğ re tile cek k o n u l a r ( e ğ itim -ö ğ re tim in k a p s a m ı ) 4. E ğ itile c e k o l a n l a r ı n , iç i n d e b u l u n d u k l a r ı k ü l t ü r e l , ek o n o m ik , to p lu m s a l çevre ve b u çevre t a r a f ı n d a n b e li r l e n e n to p lu m s a l ve k iş ise l d a v r a n ı ş l a r ,
5. E ğitile cek o l a n l a r ın biyolojik gelişim dü ze y le ri, 6. O k u lu n eğitim düzeyi ve am acı,
7. E ğitim c in in y e t e n e k ve b e c e ri düzeyi.
Y u k a r ı d a , y e d i m a d d e o l a r a k b e l i t i l e n ve e ğ i ti m - ö ğ re tim s i s te m in i n b iç i m le n m e s i n d e ö n em t a ş ı y a n ve b i r s i s t e m i n b a ş a r ı l ı o l m a s ı n d a ö ğ r e t m e n i n k i ş i l i k ve y e t e n e ğ i n e e k o l a r a k , y a p ı l a n u y g u l a m a l a r ı n d a ö n e m l i k a t k ı s ı v a r d ır .
Ç a ğ d a ş e ğ i t i m a n l a y ı ş ı , i n s a n ı b e d e n ve z i h i n s e l iş le v le r o la ra k b ir b ü t ü n l ü k içinde ele alır. İ n s a n ı n a n a t o m i k y a p ıs ı, o rg a n ve s i s t e m l e r i n fizyolojik işle v le ri, p s i k o l o j ik d u y g u - d ü ş ü n c e v e d a v r a n ı ş l a r ı b i r b i r l e r i y l e iliş k ili b iç im d e y in e b u b ü t ü n l ü ğ ü n a y r ıl m a z ö ğ elerid ir.
O k u l , s ö z k o n u s u b u b ü t ü n l ü ğ ü t o p l u m u n i s t e k l e r i d o ğ r u l t u s u n d a g e l i ş t i r m e k d u r u m u n d a d ı r . B i r b a ş k a d eyişle, o k u l l a r d a u y g u l a n a n b e d e n e ğ itim i a l ı ş t ı r m a l a r ı k i ş i n in h e m bireysel h e m de to p l u m s a l y ö n d e n g e lişm e sin i h e d e f t u t m a lı d ı r . B u g ö rü ş e göre o k u l l a r d a u y g u l a n a n b e d e n eğ itim i a l ı ş t ı r m a l a r ı n ı ik i a n a g r u p t a to p la y a b iliriz (14).
A - B ireysel e ğitim e k a t k ı d a b u l u n a n a l ı ş t ı r m a l a r , B - T o p lu m s a l e ğ itim e k a t k ı d a b u l u n a n a l ı ş t ır m a l a r . B ire y se l eğ itim e k a t k ı d a b u l u n a n a l ı ş t ı r m a l a r b ire y in psikofizyolojik y e t i l e r i n i g e l iş t ir ic i a m a ç l a , ö ğ r e ti m p r o g r a m ı n d a y e r a l ı r l a r . B u a l ı ş t a r m a l a r üç g r u p t a t o p l a n m a k t a d ı r :
a) E k s i k l i k l e r i g id e ric i ve t a m a m l a y ı c ı a l ı ş t ı r m a l a r ( K u v v e tle n d irici, açıcı, y u m u ş a t ı c ı ve işle k lik k a z a n d ı r ı c ı a l ı ş t ı r m a l a r )
b) V e r i m (p e r f o r m a n s ) a r t ı r ı c ı , s a n a t d e ğ e ri o la n ve
h ü n e r s e l a l ı ş t ı r m a l a r '
c) D u r u ş ve biçim k a z a n d ı r ı c ı ö z e llikteki a l ı ş t ı r m a l a r . S a ğ l ı ğ ı k o r u m a y a e k o l a r a k , s a ğ l ı k l ı y a ş a m a a l ı ş k a n l ı ğ ı k a z a n m a k b a k ı m ı n d a n b u a l ı ş t ı r m a l a r ı n u y g u l a n m a s ı n d a v ü c u d u n b e lirli d u r u ş l a r d a k a l m a s ı ( te s b it edilm esi) ö n e m t a ş ı m a k t a d ı r , (b) g r u b u n d a k i a l ı ş t ı r m a l a r b ire y in k u v v e t , d a y a n ık lılık , s ü r a t , beceri, k e n d i n i a ş m a , g ö z ü p e k l i l i k g ib i ö l ç ü l e b i l e n v e d e ğ e r l e d i r i l e b i l e n ö z e ll i k le r i n in g e liş im in i h e d e f t u t a n a l ı ş t ı r m a l a r d ı r . B u t ü r a l ı ş t ı r m a l a r , h e m stil h e m de güzellik d u y g u s u (e ste tik ) g elişim i y ö n ü n d e n d e ğ e r t a ş ı r l a r .
V e r i m a r t t ı r m a y ı h e d e f t u t a n a l ı ş t ı r m a l a r ö n ce , y a ş a m d a ö rn e ğ i g ö r ü l e n iş l e v s e l (fo n k siy o n e l) b i ç im d e k i e t k i n l i k l e r içinde u y g u l a n ı r . D a h a s o n r a , b e lirli sp o r d a l a r ı n a d ö n ü k o l a r a k h a z ır la y ıc ı, g e liş tir i, s a n a t ve h ü n e r değ e ri o la n a l ı ş t ı r m a l a r a geçilir. B u ç a l ı ş m a l a r d a k iş i s e l v e r i m d e n çok, a ş ı r ı r e k a b e t e d a y a n m a y a n y a r ı ş m a l a r a önem v e rilm e lid ir. V e rim ( p e r f o r m a n s ) elde e tm e ğ e d ö n ü k a l ı ş t ı r m a l a r ı n am a c ı, en u y g u n (o p tim a l) v e r im d i r . O p t i m al v e r im , b ire y in b ed e n s el, r u h s a l ve to p l u m s a l sağlığ ın ı g e liş tir e n ve k o r u y a n v e r im d e m e k t i r . O p tim a l v e r im elde e t m e d e , çok z a y ı f ve çok k u v v e t l i u y a r ı l a r y a r a r s a ğ l a m a z l a r . A n c a k k u v v e t l i u y a r ı l a r v e r i m i y ü k s e l t m e k t e d i r l e r . V e rim a l ı ş t ı r m a l a r ı n d a b i r e y i n m e s lek, ö ğ r e n im , aile y a ş a m ve k o ş u l l a r ı g ö z ö n ü n d e t u t u l m a l ı d ı r . B iç im ve v e r im a r a s ı n d a b i r i l i ş k i v a r d ı r . Ç o c u k l a r d a n e r k e n y a ş l a r d a v e r i m i s t e n m e s i b iç im k a z a n m a y ı e n g e l l e m e k t e d i r . Ö n c e , iyi b i r b iç im k a z a n ı m ı s a ğ l a d ı k t a n s o n r a v e r im i s t e n m e l i d i r . O k u l l a r d a y a l n ı z y a r ı ş m a y a d ö n ü k s p o r t i f v e r i m a m a ç l a n m a z . . Ç o c u l a r ve gen ç le rin m ü z ik ve güzellik ( e s te tik ) d u y g u ve y e t e n e k l e r i n i n g e l i ş t i r i l m e s i ö n e m li a m a ç l a r d a n d ı r . H ü n e r s e l - s a n a t s a l a l ı ş t ı r m a l a r için d a h a çok; b a r f i k s , p a r a l e l , h a l k a vb. a l e t l e r ü z e r i n d e ç a l ı ş ı l m a k t a d ı r . G e n e l l i k l e 14
v ü c u d u n ü s t k ı s m ı n ı ç a l ı ş t ı r a n b u h a r e k e t l e r i n , b ire y e
" k e n d i n i a ş m a d u y g u s u " v e r d i ğ i d ü ş ü n ü l ü r . B u a l ı ş t ı r m a l a r bık k ın lık verm eden, kolaydan zora, b i
lin en d en bilinm eyene, belirli yöntem ler uygulanarak ve s ır a y la y a p ıl m a l ı d ır .
O y u n ç a ğ ı n d a h ü n e r s e l - s a n a t s a l a l ı ş t ı r m a l a r b e c e r i k a z a n d ı r ı c ı ve ç e v ik liğ i g e l i ş t ir i c i a m a ç l a u y g u l a n ı r . T a m ç o c u k lu k ç a ğ ı n d a (9-12 y a ş e r k e k , 8-11 y a ş k ız) çeviklik ve b eceri k a z a n ı m ı için ölçülü b i r y ü k l e n m e ile ve o y u n s a l f o r m i ç i n d e ç a l ı ş m a l a r y a p ı l ı r . Y e t i ş k i n l i k ç a ğ ın d a ise a l ı ş t ı r m a l a r d a h a çok, t ü m t e k n i k ö ze llik ler v e r ile c e k ş e k ild e u y g u la n ır .
Bijl (1969), in c e le d iğ i k a y n a k l a r a d a y a n a r a k b e d e n e ğ i t i m i k o n u s u n d a t e m e l k a v r a m v e u y g u l a m a l a r ı a ş a ğ ıd a k i gibi d ü z e n le m e k t e d i r (15).
Tip olarak bir ders;
- O y u n a yönelik ders, - Ö ğ re n m e y e y ö n elik ders, - A l ı ş t ır m a y a y ö nelik ders,
- V e rim (p e rfo rm a n s) o rta y a k o y m a y a y ö n elik ders, - Ö z e l d u r u m l a r ı k o n u a l a n d e r s b i ç i m i n d e a y r ı l m a k t a d ı r .
Bir dersin bölümleri
- D u r u ş ve biçim k a z a n d ırıc ı a l ı ş t ır m a l a r - V e rim ( p e rfo rm a n s ) a l ı ş t ı r m a l a r ı - O yun
Kurt M einel D evim sel (motorsal) Öğrenmeyi;
a) K a b a form içinde tem el h a r e k e t a k ış ı n ı n k a z a n ım ı, b) D ü z e l t m e l e r , i n c e l t m e ve h a r e k e t i a y r ı n t ı l a r ı n a b ö le re k iyice ça lışm a ,
c) H a r e k e t l e r i n d e ğ iş ik k o ş u l l a r için d e y a p ı l m a s ı ve s a ğ l a m l a ş t ı r ı l m a s ı ,
d) Ö ğ re n ile n le re iyice h a k i m o ld u k ta n s o n r a s e r b e s t ve is te ğ e b ağ lı a l ı ş t ı r m a l a r .
Fetz, Öğretmenin Gidişi ve Yapışım;
1. B ilinçsiz h a r e k e t f o r m a l a r ı n ı n k a z a n ı l m a s ı b a s a m a ğ ı ,
2. Bilinçli k a z a n ı l m ı ş h a r e k e t l e r b a s a m a ğ ı ,
3. H a r e k e t l e r i n i n c e l t i l m i ş f o r m l a r ı . B u b a s a m a k ö ğ re n c in in y e te n e ğ i ve h a r e k e t l e r i n y a p ı l m a s ı n d a k i gene- l e k le y a k ı n d a n iliş k i l i d ir .
F e tz , öğ re n im s ü re c in i t a m a m e n d e ğ iş k e n le rle d o lu ve çok y ö n lü olm ası g ö r ü ş ü n d e olup;
a - A l ı ş t ı r m a l a r ı n d e ğ i ş t ir i lm e s i,
b - A lı ş t ır m a l a r ı n g ie re k g ü ç le ş tirilm e s i,
c - A l ı ş t ır m a la r ın b i r b i r in e b a ğ l a n m a s ı n ı ö n e r m e k t e d i r .
Fetz'e göre m etodik yardım biçim leri olarak;
1. H a r e k e t i t a n ı m l a m a ve a ç ık la m a , 2. H a r e k e t yö n erg eleri,
3. H a r e k e t i dü ze ltm e,
4. H a r e k e t i u y g u l a m a y ö n e rg e le ri, 5. H a r e k e t ödevi ve h a r e k e t aç ık la m a s ı,
6. Ö nceden y a p m a v e y a çe şitli ş e k ille rin i g ö s te rm e , 7. Ses'le (sözel) y a p ı l a c a k y a r d ım ,
8. iyi d ü z e n le n m iş ö ğ re tim y ö n t e t i , ' 9. M etodik y a r d ım a r a c ı o l a r a k ritim .
Ö ğ r e t i m F o r m u K a v r a m ı n d a n , ö ğ r e t i m b i ç i m i a n l a ş ı l m a k t a d ı r .
16
B u n l a r :
a - S e r b e s t öğretim formu. B u r a d a h a r e k e t görevleri v e r ilir, öğrenci b u n l a r d a n seçim y a p a r ve çalışır.
b - B ağım lı ö ğ re tim formu. B u r a d a , öğretici t a r a f ı n d a n b e l i r l i h a r e k e t ödevi v e r i l i r v e ö ğ re n c i h a r e k e t ödevi s ı n ı r l a r ı için d e ç a l ı ş m a l a r ı n ı s ü r d ü r ü r .
V - Ortaöğretimde Yapılan Beden Eğitimi ve Spor Uygu
la m a la rı
A. D e rs Ç a l ı ş m a la r ı
B. D e r s D ışı Ç a l ı ş m a l a r ı o l a r a k i k i b ö l ü m d e d ü ş ü n e b i l i r i z .
A. DERS ÇALIŞMALARI:
1) Salonda v e y a Dışarıda Yapılan Dersler; 9 K asım 1970 g ü n ve 163 0 sayılı T e b liğ le r D e r g i s i n d e , o r t a ö ğ r e t im k u r a m l a r ı n d a y a p ı l a c a k b e d e n e ğ itim i d e r s i n i n m ü f r e d a t ı y e r a l m a k t a d ı r . M ü f r e d a t p r o g r a m ı n d a k i k o n u l a r ı u y g u l a m a s ı için önce b ir yıllık p lan y a p ılır. E ğ e r o k u lu n k a p a lı s a lo n u v a r s a , d e r s k o n u l a r ı n ı n i ş l e n m e s i n d e b i r g ü ç lü k y o k tu r . B e d e n eğ itim i ö ğ re tm e n i, y ü k s e k ö ğ re tim d e aldığı f o r m a s y o n u n gereğ i o l a r a k d e r s k o n u l a r ı n ı iş le y e c e k tir . K a p a lı s a lo n u b u l u n m a y a n o k u lla rd a , b e d e n e ğ itim i d e r s l e r i n i n u y g u l a n ı ş b içim i h a v a k o ş u l l a r ı n a b a ğ l ı o l a r a k d e ğ iş m e k t e d i r . P r o g r a m d a y er a l a n h a r e k e t l e r i n n i te liğ i
"sa ğ lık lı o l m a 'y a y ö n e lik g ö z ü k m e k te d ir . N e v a r k i sınıf, k o rid o r, k a n t i n a la n ı ve okul b a h ç e s i gibi y e r le rd e y a p ıla n d e r s l e r i n ö ğ r e n c i s a ğ l ı ğ ı n ı g e l i ş t i r d i ğ i s ö y l e n e m e z . S ı n ı f l a r ı n k a l a b a l ı k , d e r s a r a ç - g e r e ç l e r i n i n y e t e r s i z , ça lış ıla n z e m in in b e to n ve to p r a k o lu ş u ve ; a b u k t o z l a n m a sı, d e r s in v e r im in i o ld u k ça d ü ş ü r m e k t e d i r .
2. D ersin S ın ıf İçinde İşlenm esi: H a v a n ın elverişli ol
m a m a s ı d u r u m u n d a d e r s s ı n ı f ta i ş l e n m e k t e d i r . B u d u r u m d a y a p ı l a c a k f a z l a b i r e tk i n l i k y o k t u r ve çoğu k ez ö ğ re n c ile re " s e r b e s t çalışın" d e n i l m e k t e d i r . " S ın ı f içi
