HAVA K
HAVA K Ü Ü TLELER TLELER İ İ N N İ İ N DO N DO Ğ Ğ U U Ş Ş B B Ö Ö LGELER LGELER İ İ
Bü B üy yü ü k bir k k bir k ıta par ı ta parç ças ası ı veya geniş veya geni ş alanlarda, atmosfer alanlarda, atmosfer üzerinde ayn ü zerinde ayn ı ı fiziksel etkiyi yapacak y fiziksel etkiyi yapacak y ü ü zeylerin zeylerin
bulunmas bulunması ı, ,
Hava katmanları Hava katmanlar ın nı ın n ü üzerinde durdu zerinde durduğ ğu b u bö ö yle bir y yle bir y üzeyin ü zeyin fiziksel karakterlerini alabilmesine yeterli bir s
fiziksel karakterlerini alabilmesine yeterli bir sü üre re
kü k ütlenin orada kalmas tlenin orada kalması ı. .
Ö Ö nemli not nemli not
Antisiklon Antisiklon ≠ ≠ hava k hava k ü ü tlesi tlesi
Antisiklon havan Antisiklon havan ı ı n mekanik n mekanik hareketidir.
hareketidir.
Hava k Hava k ü ü tlesi o mekanik harekete tlesi o mekanik harekete sahip havan
sahip havan ı ı n kendisidir. n kendisidir.
Hava k
Hava k ü ü tlelerinin hareketi tlelerinin hareketi - - de de ğ ğ i i ş ş mesi mesi
A A ş ş a a ğı ğı dan dan ı ı s s ı ı nma veya so nma veya so ğ ğ uma uma
Hava kü Hava k ütlesinin nem miktar tlesinin nem miktar ı ı nı n ı n değ n de ğ iş i ş mesi mesi
Mekanik olaylar Mekanik olaylar
• • Hava kü Hava k ütlesi i tlesi iç çindeki t indeki t ü ü rb rb ülans ü lans – – dö d önerek nerek y y ükselme ü kselme – – soğ so ğuma uma
• • Yukar Yukar ı ı dan a dan a şa ş ağı ğı ya hava hareketleri - ya hava hareketleri -ı ı s s ı ı nma nma
• • Yer Yer ş ş ekli etkisi ile al ekli etkisi ile al ç ç alma veya y alma veya y ü ü kselme kselme
• • Daha so Daha so ğ ğ uk hava ü uk hava üzerinde cephe boyunca zerinde cephe boyunca y y ükselme ü kselme
• • Do Do ğ ğ al nedenlerle olu al nedenlerle olu ş ş an siklonik hareketlere an siklonik hareketlere
ba ba ğ ğ lı l ı y y ükselmeler ü kselmeler
Hava k
Hava k ü ü tlesinin tlesinin ö ö zellikleri zellikleri ş ş unlara unlara ba ba ğ ğ l l ı ı d d ı ı r. r.
Do Do ğ ğ u u ş ş b b ö ö lgelerinin lgelerinin ö ö zellikleri, zellikleri,
Do Do ğ ğ u u ş ş b b ö ö lgesinden, o anda lgesinden, o anda bulundu
bulundu ğ ğ u yere gelinceye kadar u yere gelinceye kadar
ge ge ç ç ti ti ğ ğ i yerlerin, yani izledi i yerlerin, yani izledi ğ ğ i yolun i yolun ö ö zellikleri, zellikleri,
K K ü ü tle de tle de ğ ğ i i ş ş meye ba meye ba ş ş lad lad ı ı ysa, bu ysa, bu
de de ğ ğ i i ş ş menin bulundu menin bulundu ğ ğ u evre yani u evre yani
k k ü ü tle tle ö ö zelliklerinin k zelliklerinin k ı ı smen ya da smen ya da
t t ü ü m m ü ü yle de yle de ğ ğ i i ş ş mi mi ş ş olup olmamas olup olmamas ı ı
Hava k
Hava k ü ü tlelerinin ortak tlelerinin ortak ö ö zellikleri zellikleri
S S ı ı cakl cakl ı ı k k
Nem Nem
Kararl Kararl ı ı l l ı ı k k
S S ı ı cakl cakl ı ı k k
Normal s Normal s ı ı cakl cakl ı ı k tan k tan ı ı mlamalar mlamalar ı ı hava k hava k ü ü tlesinin s tlesinin s ı ı cakl cakl ığı ığı n n ı ı ifade etmeye yetmez.
ifade etmeye yetmez.
Potansiyel sı Potansiyel s ıcakl caklı ık: k: Hava kü Hava k ütlesinin s tlesinin sı ıcakl caklığı ığın nı ı n, hava n, hava kuru oldu
kuru olduğ ğu zaman, 1000 u zaman, 1000 mb mb’ ’lik lik standart bası standart bas ın nç ç dü d üzeyine zeyine adyabatik
adyabatik olarak indirgendiğ olarak indirgendi ği var i var say say ıl ı lı ıl l ır ı r. Buna . Buna poransiyel poransiyel sı s ıcakl caklı ı k denir. k denir.
Ekivalen Ekivalen sı s ıcakl caklı ı k: k: havanı havan ın i n iç çindeki nem, buna ba indeki nem, buna bağ ğl l ı ı gizli gizli ıs ı sı ı alma ve verme ile yo alma ve verme ile yo ğunla ğ unlaş şma ve buharla ma ve buharlaş şma ma
sonucunda s
sonucunda sı ık kışı ışıp geni p geniş şlemesinden do lemesinden doğ ğan ve kaybolan an ve kaybolan ı ı s s ı ı d d ı ı r. Bu etkenlerin belirledi r. Bu etkenlerin belirledi ğ ğ i s i s ı ı cakl cakl ığ ığ a a ekivalan ekivalan s s ı ı cakl cakl ı ı k k denir.
denir.
Ekivalen Ekivalen potansiyel s potansiyel s ı ı cakl cakl ı ı k: k: Bir hava k Bir hava k ü ü tlesinin i tlesinin i ç ç indeki indeki bü b üt tü ü n nem yo n nem yo ğunla ğ unlaşı şıncaya kadar y ncaya kadar yü ü kseldi kseldi ği, sonra ğ i, sonra
adyabatik
adyabatik olarak 1000 mb olarak 1000 mb’ ’l l ı ı k k standart bası standart bas ı nç n ç yü y ü zeyine zeyine
alç al çald aldığı ığı durumda sahip olduğ durumda sahip oldu ğu s u sı ı caklı cakl ıkt ktı ır. r.
Nem Nem
Ba Ba ğı ğı l nem l nem
Mutlak nem Mutlak nem
Ö Ö zg zg ü ü l nem l nem
Kararl
Kararl ı ı l l ı ı k k
Hava k
Hava k ü ü tlesi tipleri tlesi tipleri
Hava kü Hava k ütleleri tan tleleri tanı ım mı ında yer alan 3 nda yer alan 3 kritere g
kritere gö öre s re sı ın n ıfland ı flandı ır r ıl ı lı ırlar. rlar.
mutlak sı mutlak s ıcakl caklı ık: bu terim esas k: bu terim esası ında nda hava k
hava kü ütlelerinin do tlelerinin doğ ğu uş ş bö b ölgelerine lgelerine karşı kar şıl lı ık gelir. Buna g k gelir. Buna gö öre hava k re hava kü ü tleleri tleleri Arktik, Polar, Tropikal, Ekvatoral,
Arktik, Polar, Tropikal, Ekvatoral, Muson ve
Muson ve S S üperior ü perior olarak sı olarak s ın nı ıfland flandı ır rı ıl lı ır. r.
Bu hava k
Bu hava kü ütlelerinin ilk harfleri ile tlelerinin ilk harfleri ile kaynak b
kaynak bö ölgeleri tan lgeleri tanı ımlanm mlanmış ış olur. olur.
Nem Nem
Hava k Hava k ü ü tlelerinin tlelerinin
do do ğ ğ du du ğ ğ u b u b ö ö lgeler ya lgeler ya deniz
deniz ü ü zeridir yada kara zeridir yada kara ü ü zeridir. Bu durum hava zeridir. Bu durum hava k k ü ü tlesinin nem i tlesinin nem i ç ç eri eri ğ ğ ini ini
belirler. Karasal belirler. Karasal
yerlerden dolan hava yerlerden dolan hava k k ütleleri nem a ü tleleri nem a çı ç ıs sı ı ndan ndan
fakir, deniz
fakir, deniz ü ü zerindekiler zerindekiler ise nemlidir. O nedenle ise nemlidir. O nedenle
hava k
hava k ü ü tleleri karasal tleleri karasal ( ( continental- continental - nem iç nem i çeri eriğ ğ i i
az) ve denizel (
az) ve denizel ( maritim maritim – – nemli) olarak iki b
nemli) olarak iki b üy ü y ük ü k alt s
alt s ı ı n n ı ı fa ayr fa ayr ı ı l l ı ı rlar. rlar.
G G ö ö reli s reli s ı ı cakl cakl ı ı k k
Hava k Hava k ü ü tleleri do tleleri do ğ ğ u u ş ş b b ö ö lgelerinden lgelerinden ç ç ı ı kt kt ı ı lar lar ı ı ve ve ü ü zerinden ge zerinden ge ç ç tikleri tikleri
y y ü ü zeye yapt zeye yapt ı ı klar klar ı ı g g ö ö reli etkiye g reli etkiye g ö ö re re s s ı ı n n ı ı fland fland ı ı r r ı ı labilirler. Buna g labilirler. Buna g ö ö re re
ü ü zerinden ge zerinden ge ç ç tikleri yere s tikleri yere s ı ı cak etki cak etki yapanlar s
yapanlar s ı ı cak ( cak ( warm warm ), so ), so ğ ğ uk etki uk etki yapanlara (
yapanlara ( kalt kalt ) olarak nitelenir. ) olarak nitelenir.
Kararl
Kararl ı ı l l ı ı k k
Hava k Hava k ü ü tlelerinin kararl tlelerinin kararl ı ı l l ı ı k k - - karars karars ı ı zl zl ı ı k k durumu ayr
durumu ayr ı ı mda bir di mda bir di ğ ğ er kriterdir. er kriterdir.
Buna g
Buna g ö ö re kararl re kararl ı ı hava k hava k ü ü tleleri tleleri stable
stable (s) ve (s) ve unstable unstable (u) olarak (u) olarak
ayr ayr ı ı l l ı ı rlar. rlar.
So So ğ ğ uk hava k uk hava k ü ü tleleri tleleri
Genellikle Genellikle ı ı s s ı ı nma azd nma azd ı ı r, alt katlarda r, alt katlarda ı ı s s ı ı kayb kayb ı ı fazla oldu fazla oldu ğ ğ undan s undan s ı ı cakl cakl ı ı k k d d ü ü ş ş ü ü kt kt ü ü r. r.
So So ğ ğ uk havan uk havan ı ı n nem alma yetene n nem alma yetene ğ ğ i i azd azd ı ı r, onun i r, onun i ç ç in in ö ö zg zg ü ü l nemi d l nemi d ü ü ş ş ü ü kt kt ü ü r. r.
Alttan so Alttan so ğ ğ uma alt katlarda durgun uma alt katlarda durgun bir katmanla
bir katmanla ş ş ma, yani kararl ma, yani kararl ı ı l l ı ı k k
olu olu ş ş turur. K turur. K ü ü tle s tle s ığ ığ yani az kal yani az kal ı ı n olur. n olur.
So So ğ ğ uk bir hava k uk bir hava k ü ü tlesindeki tlesindeki de de ğ ğ i i ş ş imler imler
DEN
DENİİZ Z ÜÜZERZERİİNDENDE KARA ÜKARA ÜZERZERİİNDENDE
AAşşaağığıdan dan ııssıınma sonucu snma sonucu sııcaklcaklıık ve nem artar.k ve nem artar. AşAşaağığıdan dan ııssıınma sonucu snma sonucu sııcaklcaklıık artar, fakat nem az artar k artar, fakat nem az artar veya hemen hemen hi
veya hemen hemen hiççdedeğğiişşmez.mez.
Alttan
Alttan ııssıınma, alt ve nma, alt ve üüst katmanlarda sst katmanlarda sııcaklcaklıık farkk farkıınnıı arttarttıırrıır, yani r, yani ssııcaklcaklıık dek değğiişşme oranme oranıı şşiddetlenir. Biddetlenir. Bööylece kararsylece kararsıızlzlığığa ya yöönelen nelen bir geli
bir gelişşme belirir.me belirir. Kara üKara üzerinde bu durum bu yzerinde bu durum bu yöönden denizlerle aynnden denizlerle aynııddıır.r.
Araya nemin kar
Araya nemin karışışmasmasııyla yla ııssıınmayla ilgili kararsnmayla ilgili kararsıızlzlıık yank yanıında nda ko
koşşullu kararsullu kararsıızlzlıık da artar. Onun sonucu tk da artar. Onun sonucu tüürbrbüülans salans sağğanak ve anak ve f
fıırtrtıınalar fazla olur. Yani knalar fazla olur. Yani küütlede kartlede karışıışık rk rüüzgar ve yazgar ve yağışğışortaya ortaya ç
çııkar.kar.
Kara
Kara üüzerinde nem azlzerinde nem azlığıığınedeniyle denizler ünedeniyle denizler üzerinde olduzerinde olduğğu u kadar kar
kadar karışıışık hava olaylark hava olaylarııggöörrüülmez.lmez.
Nem ve g
Nem ve güçüçllüükararskararsıızlzlıık nedeniyle dok nedeniyle doğğan konvektif hareketlerin an konvektif hareketlerin sonucu y
sonucu yüüksek kksek küümmüüllüüs bulutlars bulutlarıı ve ve öözellikle zellikle CbCbbulutlarıbulutları oluoluşşur.ur. Nem az olduğNem az olduğundan gundan güçüçllüükonveksiyonlara karşıkonveksiyonlara karşın seyrek n seyrek CuCu oluşoluşur, seyrek hallerde bunlar ur, seyrek hallerde bunlar CbCbhaline geçhaline geçer.er.
Birdenbire ba
Birdenbire başşlayan ve slayan ve sıık sk sıık oluk oluşşan bol saan bol sağğanak yaanak yağışğışlarlarıı g
göörrüüllüür.r. Seyrek oluşSeyrek oluşan saan sağğanak yaanak yağışğışlar arada uzun slar arada uzun süüreli areli aççıık hava k hava durumlar
durumlarıı ggöörrüüllüür.r.
ŞŞiddetli ve geniiddetli ve genişş alanlalanlıı sasağğanaklar ve saanaklar ve sağğanak bulutlaranak bulutlarıı yyüüzzüünden nden yer yer karanl
yer yer karanlıık ve bulutlu, yer yer aydk ve bulutlu, yer yer aydıınlnlıık, yani sk, yani sıık sk sıık dek değğiişşen en bir hava durumu g
bir hava durumu göörrüüllüür.r.
Bulutlulukta g
Bulutlulukta güünlnlüük gk güünlnlüük bir dk bir döönemli gidinemli gidişş, , öözellikle zellikle öğöğleden sonra beliren bulutsuz bir dleden sonra beliren bulutsuz bir döönem vardnem vardıır. Bu r. Bu bulutsuzluk topra
bulutsuzluk toprağığın gn güüneneşşten ten ııssıınmasnmasıına yardna yardıım eder, m eder, dolay
dolayııssııyla hava kyla hava küütlesinin tlesinin ııssıınmasnmasııbu yöbu yönden de nden de denizlerden fazla olur.
denizlerden fazla olur.
Sa
Sağğanaklar arasanaklar arasıında gnda göörrüüşş kokoşşullarullarııçok iyidir. çok iyidir. ÇüÇünknküüdeniz deniz havas
havasıında gnda göörrüüşşe engel olacak toz toprak olmade engel olacak toz toprak olmadığıığıgibi, seyrek gibi, seyrek de olsa bulunacak g
de olsa bulunacak göörrüüşşüüengelleyici maddeler de dikey engelleyici maddeler de dikey hareketleriyle da
hareketleriyle dağığıllııp yp yüükseklere kseklere ççııkarkarııllıır.r.
Genellikle iyi g
Genellikle iyi göörrüüşşşşartlarartlarııvardvardıır. Ancak kr. Ancak küütle tle çöçöl gibi tozlu l gibi tozlu yerler veya end
yerler veya endüüstri bstri böölgelerinden gelgelerinden geççmimişşse bu kose bu koşşullar bir ullar bir süsüre ire iççin bozulur.in bozulur.
3000 3500 metrelik orta y
3000 3500 metrelik orta yüükseklikte bulut taban ykseklikte bulut taban yüüksekliksekliğği i
vardvardıır.r. 6500-6500-7000 7000 mm’’liklik bir bulut taba ybir bulut taba yüüksekliksekliğği vardi vardıır.r.
S S ı ı cak hava k cak hava k ü ü tleleri ( tleleri ( mT mT ) )
S S ı ı cakt cakt ı ı rlar, rlar, çü çü nk nk ü ü altlar altlar ı ı nda s nda s ı ı cak bir deniz cak bir deniz vard vard ı ı r. Al r. Al ç ç alan hava hareketi nedeniyle alan hava hareketi nedeniyle
ayr ayr ı ı ca ca ı ı s s ı ı n n ı ı rlar. rlar.
Ö Ö zellikle alt katlar zellikle alt katlar ı ı nda y nda y ü ü ksek nem ksek nem mevcuttur.
mevcuttur. Çü Çünk nk ü ü alttaki okyanuslar bol alttaki okyanuslar bol nem kayna
nem kayna ğı ğı d d ı ı r ve hava s r ve hava s ı ı cak oldu cak oldu ğ ğ undan undan nem alma yetene
nem alma yetene ğ ğ i b i b ü ü y y ü ü kt kt ü ü r. r.
A A ş ş a a ğı ğı dan dan ı ı s s ı ı nma ve nem almas nma ve nem almas ı ı na kar na kar şı şı n, n, dinamik nedenlerle al
dinamik nedenlerle al ç ç alan hava hareketi alan hava hareketi d d üzenli ve kararl ü zenli ve kararlı ı bir hava bir hava
katmanla
katmanla ş ş mas mas ı ı n n ı ı yarat yarat ı ı r. r.
mT mT hava k hava k ü ü tleleri kendinden so tleleri kendinden so ğ ğ uk uk yerlere giderse
yerlere giderse
Alt ve ü Alt ve üst hava katlar st hava katları ı arası aras ındaki s ndaki sı ı caklı cakl ı k farkı k fark ı azal azal ı ı r. Yani sı r. Yani s ıcakl caklı ık k değ de ği iş şme oran me oranı ı azalı azal ı r., hatta ters dö r., hatta ters d ö ner. Sı ner. S ıcakl caklı ı k terselmesi k terselmesi
nedeniyle mutlak kararl
nedeniyle mutlak kararlı ı l l ı ı k oluş k olu şur. Konveksiyon olanaks ur. Konveksiyon olanaksı ızla zlaşı şır, r, tü t ü rbü rb ülans lans ç çok azal ok azalı ı r, dü r, d üzenli darbesiz bir r zenli darbesiz bir rü üzgar eser. zgar eser.
Kü K ütle tle ç çok nemli yani ok nemli yani ö özg zgü ül nem l nem ç çok fazla oldu ok fazla olduğ ğundan so undan soğ ğuyan alt uyan alt katmanlarda ba
katmanlarda bağı ğıl nem h l nem hı ı zla yü zla y ükselir ve yo kselir ve yoğ ğunla unlaş şma noktas ma noktası ına na eri eri ş ş ilir. ilir.
Yukarı Yukar ı da aç da a ç ı ı klanan nedenlerle yeryü klanan nedenlerle yery ü z z üne yak ü ne yakı ın katlarda n katlarda
yoğ yo ğunla unlaş şma yani sis olu ma yani sis oluş şur. T ur. T ürb ü rbü ülans veya orografik y lans veya orografik yü ükselme kselme varsa s
varsa sü ürekli rekli strat stratü üs s ört ö rt ü ü s s ü ü meydana gelir. meydana gelir.
