ÖN SÖZ 5. SINIF TÜRKÇE DATA YAYINLARI BECERİ TEMELLİ YENİ NESİL SORU BANKASI EDİTÖR YAZAR ISBN / TARİH. Sertifika No: KAPAK TASARIMI SAYFA TASARIMI

(1)

(2)

(3)

ÖN SÖZ

Kıymetli Öğretmenler ve Sevgili Öğrenciler,

Biz Data Yayınları olarak kitaplarımızda yaptığımız köklü de- ğişikliklerle yeni sistemin öğrencilere kazandırmak istediği algılama, yorumlama ve sonuca bağlama aşamalarını benim- setmeye çalıştık. Bunu nasıl mı yaptık? Öncelikle yeni sisteme ayak uydurmak adına analiz temelli görsellerle zenginleştiril- miş kurguya dayalı beceri temelli yeni nesil sorular ürettik.

Soruları, kurgu potansiyeli yüksek bir yazar kadrosu ve ala- nında yetkin bir dizgi ekibiyle hazırladık. Soruları hazırlarken, öğrencilerin algılarını soru üzerinde yoğunlaştırıp dikkat top- lamak ve genel kültürlerini arttırmak amacıyla konuları bazen tarihi olaylardan bazen de güncel olaylardan seçmeye dikkat ettik.

Eğitim tek yönlü kazanılan bir olgu değildir. Biz Data Yayın- ları olarak bu bilinçle hazırlamış olduğumuz beceri temelli yeni nesil sorularla öğrenciyi çok yönlü bir eğitim kampına alıyoruz. Bir yandan öğrencinin soru çözme becerisini en üst noktaya taşırken bir yandan da öğrenciye günceli yakalama fırsatını veriyoruz. Ayrıca yeni nesil sorularla öğrencilerin zamanı bilinçli kullanmalarını ve eğlenerek soru çözmelerini sağlıyoruz. Güncel olaylardan yola çıkarak hazırladığımız, uz- man yazar kadromuzun deneyimli kalemiyle buluşan beceri temelli yeni nesil soru kalıplarımız öğrencinin algılama, an- lamlandırma ve sonuca bağlama sürecinde oldukça etkili bir rol üstleniyor.

Beceri temelli yeni nesil soruları kitaplarımıza nasıl yerleş- tirdik? Bir de ona bakalım. Çoğunlukla tam ve yarım sayfa sorular olmakla birlikte çeyrek sayfa sorularımız da mevcut- tur. Testlerimizi, beceri temelli yeni nesil sorular ve kazanım tarzdaki sorularla harmanlayarak oluşturduk. Testlere ekledi- ğimiz bu beceri temelli yeni nesil sorular ile öğrencinin hem peş peşe gelen kazanım soru klişesinden uzaklaşıp eğlenerek soru çözmesini sağlamayı hem de yeni sistemde var olan algı- lama ve yorumlama kapasitesini geliştirmeyi amaçladık.

Data Yayınları olarak bugüne kadar hep yanınızda olduk, bu- günden sonra da geleceğiniz için hep yanınızda olacağız.

Sevgiyle, saygıyla ve bizimle kalın.

DATA YAYINLARI

Kitap hakkında görüş ve önerileriniz için WhatsApp hattımız: 05422620337

5. SINIF TÜRKÇE

BECERİ TEMELLİ YENİ NESİL SORU BANKASI

EDİTÖR Turgut MEŞE

YAZAR Komisyon

Bütün hakları Data Yayınlarına aittir. Yayıncının izni olmak- sızın kitabın tümünün veya bir kısmının elektronik, mekanik yollarla ya da fotokopi yoluyla basımı, çoğaltılması ve dağıtı-

mı yapılamaz.

ISBN / TARİH 978-625-7951-18-0 / 11 05 20

Sertifika No:

16199 KAPAK TASARIMI Data Yayınları Tasarım Ekibi

SAYFA TASARIMI Data Yayınları Dizgi Ekibi

BASKI VE CİLT Özgür WEB Matbaacılık

ANKARA

DATA YAYINLARI

İvedik Organize Sanayi Matbaacılar Sitesi 1518 Sok. Mat-Sit İş Merkezi No:2/20

Yenimahalle / ANKARA Tel: 0 312 384 29 95 - 0 505 925 57 81

Fax: 0312 342 23 58 www.datayayinlari.com [email protected]

(4)

İÇİNDEKİLER

5. TEMA

PARÇADA ANLAM-2 - GÖRSEL OKUMA

📌 PARÇADA ANLAM-2 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 115

📌 GÖRSEL OKUMA � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 129

📌 TEMA DEĞERLENDİRME TESTİ � � � � � � � � � � � 133

📌 BECERİ TEMELLİ YENİ NESİL ETKİNLİKLER � � 137

6. TEMA

METİN TÜRLERİ - ŞİİR - TABLO VE GRAFİK YORUMLAMA

📌 METİN TÜRLERİ � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 141

📌 ŞİİR � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 149

📌 TABLO VE GRAFİK YORUMLAMA � � � � � � � � � � 153

7. TEMA

HİKÂYE UNSURLARI - 5N 1K - METİNLERİN KARŞILAŞTIRILMASI

📌 HİKÂYE UNSURLARI - 5N 1K � � � � � � � � � � � � � 165

📌 METİNLERİN KARŞILAŞTIRILMASI � � � � � � � � � 173

8. TEMA

SÖZLÜ İLETİŞİM - MEDYA KAYNAKLARI - SÖZEL MANTIK VE MUHAKEME

📌 SÖZLÜ İLETİŞİM � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 189

📌 MEDYA KAYNAKLARI � � � � � � � � � � � � � � � � � � 193

📌 SÖZEL MANTIK VE MUHAKEME � � � � � � � � � � 197

📌 CEVAP ANAHTARI (ETKİNLİK) . . . 217

📌 CEVAP ANAHTARI (TEST). . . 221

1. TEMA

SÖZCÜKTE ANLAM - KÖKLER VE EKLER

📌 SÖZCÜKLERDE ÇOK ANLAMLILIK � � � � � � � � � � � 7

📌 SÖZCÜKLER ARASI ANLAM İLİŞKİSİ � � � � � � � � � 11

📌 SÖZ SANATLARI � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 15

📌 KÖKLER VE EKLER � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 19

📌 TEMA DEĞERLENDİRME TESTİ � � � � � � � � � � � � 27

📌 BECERİ TEMELLİ YENİ NESİL ETKİNLİKLER � � � 31

2. TEMA

SÖZ GRUPLARINDA ANLAM - SES BİLGİSİ

📌 SÖZ GRUPLARINDA ANLAM � � � � � � � � � � � � � � � 35

📌 SES BİLGİSİ - SES OLAYLARI � � � � � � � � � � � � � � 43

3. TEMA

CÜMLEDE ANLAM - YAZIM KURALLARI

📌 CÜMLEDE ANLAM � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 59

📌 YAZIM KURALLARI � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 71

4. TEMA

PARÇADA ANLAM-1 - NOKTALAMA İŞARETLERİ

📌 PARÇADA ANLAM - 1 � � � � � � � � � � � � � � � � � � � 87

📌 NOKTALAMA İŞARETLERİ � � � � � � � � � � � � � � � � � 99

(5)

(6)

TEMA 1.

SÖZCÜKTE ANLAM

● İnsanlar arasında anlaşmayı sağlayan dilin en küçük parçasına sözcük (kelime) denir.

● Sözcükler temelde bir varlık, kavram ya da eylemi karşılamak için ortaya çıkmıştır. Zamanla sözcükler anlam genişlemesine uğrayarak farklı anlamlar kazanmıştır.

● Sözcükler anlam bakımından iki ana başlık altında incelenir.

SÖZCÜKTE ANLAM

Sözcükler Arası Anlam İlişkisi

Gerçek Anlam Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Yakın Anlamlı Sözcükler Mecaz Anlam

Terim Anlam Sözcüklerde Çok

Anlamlılık

SÖZCÜKLERDE ÇOK ANLAMLILIK

Gerçek Anlam: Bir sözcüğün zihnimizde beliren ilk anlamıdır. Buna temel anlam da denir.

‣ Uykusuzluktan gözlerim kızarmıştı. ‣ Yolun ortasındaki taşı kaldırdı.

Mecaz Anlam: Bir sözcüğün gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlama denir.

‣ Bu çocuğu gözüm tutmadı. ‣ Yaşlı adamın yüreği taş kesmişti.

Terim Anlam: Herhangi bir bilim, sanat, spor ya da meslek dalıyla ilgili bir kavramı karşılayan sözcüklerdir.

‣ İkizkenar üçgenin taban açıları eşittir. ‣ Sanatçının son oyunu üç perdeden oluşuyor.

SÖZCÜKLER ARASI ANLAM ILIŞKISI

Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler: Yazılışları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.

‣ kalp-yürek-gönül, uygarlık-medeniyet, varlıklı-zengin, ölçüt-kıstas-kriter...

Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan sözcüklerdir.

‣ Yeni oyuncağını gün boyu elinden bırakmadı. ‣ Eller ne derse desin umurumda değil.

Dilimizde düzeltme işareti (^) olan sözcüklerde sesteşlik özelliği aranmaz.

‣ kar-kâr, yar- yâr, hala-hâlâ...

KONULAR

•

SÖZCÜKLERDE ÇOK ANLAMLILIK

•

SÖZCÜKLER ARASI ANLAM ILIŞKISI

•

SÖZ SANATLARI

•

KÖK-EK- YAPIM EKLERI

SÖZCÜKTE ANLAM

KÖKLER VE EKLER

(7)

Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler: Anlamca birbirinin karşıtı olan, birbiriyle çelişen kelimelere denir. Bir söz- cüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı değildir.

‣ sık-seyrek, bulanık-berrak, ileri-geri, kötümser-iyimser, dost-düşman...

Yakın Anlamlı Sözcükler: Eş anlamlı göründüğü hâlde eş anlamlı olmayan yani aralarında az da olsa anlam farkı bulunan sözcüklerdir.

‣ basmak-çiğnemek-ezmek, tutmak-yakalamak, tanıdık-bildik, dargın-küskün-kırgın...

SÖZ SANATLARI

● İfadeye zenginlik katmak, ifadenin etkisini artırmak ya da az sözle çok şey ifade etmek için kullanılır.

Benzetme (Teşbih)

● Söze güzellik, çekicilik katmak ve sözün etkisini artırmak için, aralarında benzerlik ilişkisi bulunan iki varlıktan zayıf olanın güçlü olana benzetilmesidir.

● Bir benzetmenin dört ögesi bulunur:

Benzeyen: Zayıf olan unsur.

Benzetilen: Güçlü olan unsur.

Benzetme Yönü: Birbirine benzetilen kavramlar arasındaki benzerlik ilişkisi.

Benzetme Edatı: Benzetme ilişkisini sağlayan sözcüktür. (gibi, kadar...)

‣ Serkan'ın inci gibi dişleri vardı.

Benzeyen Benzetilen Benzetme

edatı Benzetme yönü

Kişileştirme (Teşhis)

● İnsan dışındaki varlıklara insana ait özelliklerin verilmesidir.

‣ Martılar, biraz düşündükten sonra Kaf Dağı'na doğru uçmaya karar verdi.

KÖKLER VE EKLER

KÖK

● Bir sözcüğün, aldığı bütün ekler atıldıktan sonra geride kalan anlamlı en küçük parçasıdır. Kökler, isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere ikiye ayrılır.

İsim Kökleri: Ad ve ad soylu olan köklerdir. Sonuna "-mak / -mek" mastar eki getirilemez.

‣ göz, çiçek, duvar, insan, yeşil...

Fiil Kökleri: İş, oluş ve hareket bildiren köklerdir. Sonuna "-mak / mek" mastar eki getirilebilir.

‣ yat-, oku-, yürü-, çalış-, bil-, öğren-...

EK

● Sözcüklerin sonuna eklenerek yeni sözcükler türeten veya sözcüklerin cümle içinde görev almasını sağ- layan ses birliklerine denir.

Yapım Ekleri: Eklendiği sözcüğün anlamını ya da türünü değiştirerek yeni sözcükler oluşturan eklerdir.

● Yapım ekleri kendi içinde dört alt başlığa ayrılır.

İsimden İsim Yapan Yapım Ekleri: İsimlere getirilerek yeni isimler türeten eklerdir.

‣ insan-lık, Türk-çü, vatan-daş, ev-cil, ses-siz...

İsimden Fiil Yapan Yapım Ekleri: İsimlere getirilerek bu isimlerden fiil türeten eklerdir.

‣ dar-al-, mor-ar-, ev-len-, karşı-laş-, ben-imse-...

Fiilden Fiil Yapan Yapım Ekleri: Fiillere getirilerek yeni fiiller türeten eklerdir.

‣ ver-il-, sev-in-, bak-ış-, yürü-t-, piş-ir-, yap-tır-...

Fiilden İsim Yapan Yapım Ekleri: Fiillere getirilerek bu fiillerden isim türeten eklerdir.

‣ dal-ga, atıl-gan, süz-geç, bil-giç, yap-ı...

(8)

sözcüKLERDE ÇOK ANLAMLILIK

TEST-1

BECERİ TEMELLİ YENİ NESİL SORU

2 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “burun” sözcüğü gerçek anlamında kullanılmıştır?

A) Gördüğü herkese burun kıvırıyordu.

B) Geçen hafta burnundan ameliyat oldu.

C) O kadar havalı ki burnundan kıl aldırmıyor.

D) Şu arkadaşın, burnundan yanına varılmıyor.

3 Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisi tiyatro ile ilgili bir terim değildir?

A) Oyunun birinci perdesi sona erdi.

B) Oyuncu söyleyeceklerini unutunca sufle verildi.

C) Tüm provalar hazır, sıra montajda.

D) Oyun için gerekli olan yeni dekor hazırlandı.

1 Bir kelime oyununda, içinde harfler bulunan altıgenler verilerek oyunculardan bu harflerle bir sözcük oluşturmaları istenmektedir. İlk sözcükten yola çıkılarak ikinci bir sözcük oluşturulurken şu kurallara uyulacaktır:

● Altıgenlerdeki harflerin yer değiştirilmesi zorunludur.

● Oluşturulan yeni sözcük, verilen ilk sözcüğün son harfiyle başlamak zorundadır.

● Altıgenlerde verilen tüm harfler kullanılmak zorundadır.

Örnek:

A L E V

K T

Y L

A E

B U

V L

R M

Bu bilgilere göre aşağıdakilerin hangisindeki kelimeler verilen kurallara uygun oluşturulmamıştır?

A) _E _M _L _A _K

P G

A D

E A

T

N M

K L

C

B) _L _İ _K _İ _T

C A

A E

İ K

J Ş

Ğ

L

T İ

C) _A _R _P _A

S O

R L

A T

P K

R F

E A

D) _E _L _İ _F

O F

T L

B İ

R P

E L

M S

(9)

4 “Maçın yıldızı seçilen genç basketbolcu, attığı üçlüklerle de taraftarın gönlünü fethetmeyi başardı.” cümlesinde

“yıldız” sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır. “Kutup yıldızı, kuzey kutbunun bulunduğu yönü belirtir.” cüm- lesinde ise aynı sözcük, terim anlamı ile karşımıza çık- maktadır.

Altı çizili cümlede terim anlamlı olarak kullanılan sözcük hangisidir?

A) fethetmeyi B) genç C) üçlüklerle D) başardı

5 Arkadaşım beni doğum gününe davet etti diyelim. Bir hediye alarak gitmem gerekir. Eğer gidemeyeceksem davet ettiği için teşekkür edip mazeretimi dile getirme- liyim.

Yukarıdaki paragrafta geçen altı çizili kelimenin yerine, aşağıdakilerden hangisi getirildiğinde parag- rafın anlamı bozulmaz?

A) üzüntümü B) suçumu

C) kabahatimi D) gerekçemi

6

I. Bu vahim olayı bazen hatırlar, derin bir iç çekerim.

II. Günlerdir esen rüzgâr sonunda kesildi.

III. İşten ayrıldığıma yalnızca annem üzüldü.

IV. Bilim Kolejindeki söyleşi ve imza günü oldukça renkli geçti.

Numaralandırılmış cümlelerdeki altı çizili sözcüklerin yerine aşağıdakilerden hangileri getirilirse cümlelerin anlamında bozulma olmaz?

I II III IV

A) sadece durdu sadece canlı

B) ara sıra dindi sadece hareketli

C) ara sıra bitti tek sıkıcı

D) sadece tükendi ancak durgun

8 Yerden üç dört karış yukarıdan kesilmiş kalın bir ağaç kütüğünün üzerine, iki yanından -yere gömülen- demir borularla tutturulmuştu tabela. Düz beyaz rengin üstünde, koyu yeşil renkte iri harflerle şöyle yazıyordu:

Buradaki 100 yıllık ıhlamur ağacı, karşı apartmandakiler tarafından denizin görünüşünü engelliyor diye kesildi.

“Tutturmak” sözcüğü hangi seçenekte metindeki anlamıyla kullanılmıştır?

A) Orhan denizin kıyısına oturmuş, bir türkü tutturmuş- tu.

B) Taşı olanca gücüyle fırlattı ama hedefi tutturamadı.

C) Dondurma diye tutturulmaz ki bu kışın soğuğunda.

D) Gelinin saçına tutturulan minik kır çiçekleri, çok hoş- tu.

9 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde terim anlamlı bir sözcük vardır?

A) Geçen hafta iki dişime dolgu yaptırdım.

B) Dün annemle dişçiye gittik.

C) Her sabah dişlerimi fırçalarım.

D) Soğuk su içince dişlerim sızladı.

7 Hiç ilüzyon I

gösterisi izlediniz mi? Bu gösterilerde ilüz- yonistler birbirinden ilginç numaralar yaparlar. Bir nes- neyi yok ederler, bir insanı havaya uçururlar, bir avuç kağıt parçasını bir çiçeğe dönüştürürler, küçük bir kutunun içinden metrelerce mendil çıkarırlar... Bu numaraları

II

o kadar ustaca ve hızlı yaparlar ki izleyiciler gerçekte

III

neler olduğunu anlayamaz. İlüzyonistler,

numaralarını yaparken gerektiğinde izleyicilerin dikka- tini özellikle başka yöne çekerler. Bunu bakışları, mimikleri

IV

, hareketleri ve konuşmalarıyla yaparlar.

Bu parçada numaralanmış sözcüklerden üçünün anlamı aşağıda verilmiştir.

● Yalan olmayan, doğru olan şey.

● Birini aldatmak, yanıltmak için yapılan düzen.

● Duyguları, düşünceleri belirtecek biçimde yüzde beliren kımıldanışlar, hareketler.

Buna göre kaç numaralı sözcüğün anlamı verilme- miştir?

A) I B) II C) III D) IV

(10)

14

I. Seçilen başkanın yetkileri, bir sonraki seçimlere kadar sürer.

II. Elimi eline sürmek için yavaşça yaklaştım.

III. Mütarekede İngilizler onu Malta'ya sürdüler.

IV. Dezenfektanı ellerine iyice sürdü.

Bu cümlelerdeki "Sürmek" sözcüğünün hangi anlam- larda kullanıldığı tabloda işaretlenmiştir.

I II III IV

Devam etmek 

Dokundurmak 

Sürgün etmek 

Zaman almak 

Buna göre numaralandırılmış cümlelerin anlamları hangilerinde yanlış işaretlenmiştir?

A) Yalnız I B) III ve IV

C) I ve II D) Yalnız IV

15 Almanların bir atasözü diyor ki: "Bir ulusun değerini I

(kıy- metini) atasözleriyle ölçün." Böyle bir denek taşı kulla- nırsak, haklı olarak gururlanırız

II

(göğsüzüm kabarır). Biz;

atasözleri zengin, kıvrak III

(durgun) ve derin olan milletler- deniz. Aklımızın ve gönlümüzün özlü gerçeklerini

IV

(haki- katlerini) atasözlerimize koymuş bir milletiz.

Bu parçadaki numaralandırılmış sözlerin hangisi ayraç içinde verilen açıklamayla anlamca uyuşma- maktadır?

16 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “çünkü” kelimesi yerine “fakat” kelimesi kullanılmalıdır?

A) Okula gidemedim çünkü çok hastayım.

B) Dışarı çıkmalıyız çünkü hava çok güzel.

C) Derslerinde başarılı bir öğrenci çünkü çok yaramaz.

D) Olanları anlatmam lazım çünkü içimde daha fazla tu- tamam.

10 Böyle kafasız yönetici olur mu?

Bu cümledeki altı çizili söz için aşağıdakilerden han- gisi söylenebilir?

A) Gerçek anlamıyla kullanılmıştır.

B) Eş sesli bir sözcüktür.

C) Mecaz anlamda kullanılmıştır.

D) “Baş” sözcüğünün karşıt anlamlısıdır.

11 Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük gerçek anlamı dışında kullanılmıştır?

A) Kalbi kırık insanlar kolay kolay güvenemez.

B) Karşı sokağın ağzında duran çocuk ağlıyordu.

C) Beşiktaş sırtları pırıl pırıl, Boğaz masmavi...

D) Kolu yırtık, örme bir ceketle gelmiş.

12 Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisi mecaz anlamlıdır?

A) Güneş’in yaz sıcaklığı çok bunaltıcı.

B) İlişkimiz kopma derecesine geldi.

C) Odanın ampulü patlamış.

D) Ağacın yaprakları tek tek dökülüyor.

13 Şizofreni, her 100 insandan birinde görülebilen ciddi bir ... hastalığıdır. Genelde şizofreni hastaları ...

eksikliği, sosyal izolasyon ve duyguları tecrübe ede- meme gibi negatif semptomlar yaşamaktadırlar. Her ne kadar bu negatif semptomlar antipsikotik ilaçlarla mini- mize edilse de hastalığın ...kesin bir tedavisi yoktur.

Bu parçada boş bırakılan yerlere düşüncenin akışına göre sırasıyla aşağıdakilerden hangileri getirilmeli- dir?

A) akıl - motivasyon - henüz B) beden - vitamin - insanlarda C) zihin - dikkat - fakat

D) hastalık - bellek - şimdiye kadar

(11)

21 Ekonomik, toplumsal, siyasi sebeplerle bireylerin veya toplulukların bir ülkeden başka bir ülkeye, bir yerleşim yerinden başka bir yerleşim yerine gitme, taşınma işine göç denir.

Buna göre aşağıdaki görsellerden hangisinin "göç" kavramını çağrıştırdığı söylenemez?

A) B)

C) D)

19 “Yumuşak” sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde mecaz anlamıyla kullanılmıştır?

A) Öğretmenimiz yumuşak kalpliydi.

B) Yumuşak yatağında mışıl mışıl uyuyordu.

C) Yumuşak yastıklar boynumu ağrıtıyor.

D) Dişleri ağrıdığından yumuşak şeyler yemeliydi.

20 I. Onun bu pişkinliğine bir anlam veremedik.

II. Çoğunluk sağlanamadığı için toplantı ertelendi.

III. Cesaretinin kırılmasına sen sebep oldun.

IV. Çevre temizliğine önem vermek gerekir.

Yukarıdaki cümlelerin hangilerinde altı çizili sözcük- ler mecaz anlamda kullanılmıştır?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV 17 Aşağıdaki cümlelerden hangisini oluşturan sözcükle-

rin tümü gerçek anlamlarıyla kullanılmıştır?

A) Tartışmanın iç yüzünü daha iyi anlıyorum.

B) Hava iyice bozmadan evlerimize dönelim.

C) Yeni müdürümüze bir türlü ısınamadım.

D) Yarışmacılar tüm sorulara doğru yanıt verdiler.

18 Terim; bilim, sanat, meslek dalı ya da bir konu ile ilgili özel ve belirli bir kavramı karşılayan sözcüktür.

Bu açıklamaya göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük terim anlamlıdır?

A) O çocuğun adını hatırlayamadım.

B) Gemi, bir buz dağına çarpmış.

C) Bu tatil, burnumdan geldi.

D) Adamın ağzından bal akıyor.

(12)

sözcüKLER ARAsI ANLAM İLİŞKİsİ

1 ve 2. soruları aşağıdaki parçaya ve görsele göre cevaplayınız.

Adını Samuel Morse'tan alan Mors alfabesi, telekominikasyonda kullanılan bir harf kodlama yöntemidir. Harflerin kod- lanmasında uzun ve kısa iki sinyal çeşidi kullanılır. Bu alfabede yan yana gelen simgeler bir harfi karşılar ve sözcükler soldan sağa doğru okunur.

TEST-2

BECERİ TEMELLİ YENİ NESİL SORULAR

1 Mors alfabesiyle yazılan " " sözcü- ğünün eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisinde veril- miştir?

A) YIL B) SÜRE C) ZAMAN D) YÜZYIL

3 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “ileri” sözcüğü, “Geri kalmış toplumların en büyük hastalığı, sabit fikirliliktir.” cümle- sindeki “geri” sözcüğünün karşıtıdır?

A) İleri gitmek, uygar ulusların düzeyine ulaşmak bir zorunluluktur.

B) Evimizin ilerisinde yeni bir market açıldı.

C) Yan yana dizilmiş askerlerin üçü ileri çıkıp selam verdi.

D) Sis yolumuzu kapattığından bir adım ilerimizi göremiyorduk.

4

I. Kendisine duyduğum itimat ve sevgi tartışılmaz.

II. Onun kadar yalancı birini görmedim.

III. Güven duygusunu kazanmanın yolu sadakatten geçer.

IV. Geveze insanları pek sevmem.

Numaralandırılmış cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerin hangi ikisi eş anlamlıdır?

A) I ve II B) II ve IV C) III ve IV D) I ve III

2 Aşağıda Mors alfabesiyle yazılan sözcüklerden han- gisinin karşıt anlamlısı yoktur?

A)

/ / / /

B)

/ / / /

C)

/ / /

D)

/ / / / /

(13)

9 Yaz gecesi. Berrak bir yaz gecesi. Yıldızlar gökyüzünden yere inmiş sanki. Sanki elini tutsan tutulacak gibi. Kar- deşim Kenan’la bahçede yatıyoruz. Sırt üstü yatmış, yıl- dızlara bakıyoruz. Hiç konuşmuyoruz. Gece kuşları kesik kesik ötüyor, arada bir uzaklardan köpek sesleri geliyor.

Aşağıdakilerin hangisinde metindeki altı çizili söz- cüklerden birinin eş seslisi (sesteşi) yanlış verilmiş- tir?

A) Aklından geçenleri, yüreğine düşenleri mutlaka yaz.

B) Sığındıkları yer, kayaların arasında kuytu bir inmiş.

C) Arabasını satacaktı fakat arabası ele gitmesin isti- yordu.

D) Çimenlerin üzerine yatmış, çocuklar gibi gülüşüyor- duk.

5 “Düşüncelerimizi yazı ile derli toplu anlatamıyoruz.”

cümlesindeki altı çizili sözle yakın anlamlı olan bir söz aşağıdaki cümlelerin hangisinde vardır?

A) Konser sonrası bol bol sohbet etmiştik.

B) İşin tüm aşamalarını düzenli bir şekilde anlatmıştı.

C) Bunların hepsini birden alırsak kârlı çıkarız.

D) Tatil anılarını en ince ayrıntısına kadar yazdı.

6 Çikolata parçacıklı kurabiyeyi bilmeyen var mı? Ruth Wakefield icat edene kadar kimse bilmiyordu ne yazık ki. Lokanta sahibi Ruth, bir gün konukları için çikolatalı kurabiye hazırlarken hamura çikolata eklemeyi unut- tuğunu fark etti. Fırının ısısında eriyeceğini düşüne- rek çikolata parçalarını hamur hâlindeki kurabiyelerin üstüne serpti. Kurabiyeler piştiğinde çikolata parçala- rının erimediğini gördü, yapacak bir şey yoktu. O hâliyle konuklarına ikram etti. Bu kurabiye o kadar çok beğenildi ki Ruth Wakefield 20. yüzyılın en ünlü kadın mucitlerin- den biri oldu.

Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin eş anlamlısı metinde yer almamaktadır?

A) Misafir bereketiyle gelir, derdi rahmetli ninem.

B) Genç müzisyen son bestesi ile tüm dünyada meşhur oldu.

C) Asırlar geçse de asla eskimeyecek filmler vardır.

D) Bu ağustos sıcağında o kadar yol, vasıtasız gidilir mi?

7

Olgun Alçak

Genç

Sevinç

Yüksek Ceza

Üzüntü İhtiyar

Ödül

Yukarıdaki sözcükler zıt anlamlılarıyla eşleştirildi- ğinde hangi sözcük dışta kalır?

A) Sevinç B) Olgun

C) İhtiyar D) Alçak

8 Hayvanlar aleminin en kemirgen canlılarından biri olan sincaplar, kendi boyları kadar uzun

I

olan kuyrukları ile dikkat çekerler. Oldukça sempatik olan bu canlı

II lar kış uykusuna yatmaz fakat soğuk

III

havalarda hafif uyuşuk- luk hali yaşarlar. Olağan dışı durumlar haricinde herhangi bir saldırıda bulundukları veya vahşi

IV

tavırlar sergilediği görülmemektedir.

Bu parçadaki;

I. sözcüğün zıt anlamı, II. sözcüğün olumsuzu, III. sözcüğün zıt anlamı, IV. sözcüğün eş anlamı

bulunarak aşağıdaki bulmacaya yerleştirilecektir.

D E F G H İ

I II III IV

Buna göre bulmacanın G sütunundaki harfler aşağı- dakilerden hangisinde doğru verilmiştir?

A) _S N C B

B) _K C S Y

C) _A S A A

D) _I A I A

(14)

10 Hangi seçenekte "Benim hayat tecrübeme göre hiç kusuru olmayan insanların hiç erdemleri de yoktur."

cümlesinde yer alan sözcüklerden birinin eş anlamlısı (anlamdaşı) yoktur?

A) Okul, önce iyilik gibi bir fazileti kazandırmalı.

B) Çok deneyimli bir doktordur kendisi.

C) Doğruyu söylemekten hiçbir zaman korkmayın!

D) Sağlıklı ve mutlu bir yaşam, herkesin hayalidir.

11 ● Aşağı → Yukarı

● Zarar → Yanlış

● Doğru → Fayda

● Yaşlı → Genç

Yukarıdaki zıt anlamlı kelimelerde yanlışlık yapılmıştır.

Buna göre hangi kelimelerin yerleri değiştirilirse bu yanlışlık düzeltilmiş olur?

A) Yanlış - Fayda B) Yukarı - Zarar C) Aşağı - Genç D) Doğru - Yanlış

13

● Artık bizlere bir faydan olsun!

● Dün gece gördüğüm rüya beni çok etkiledi.

● Bir ömür ah ile geçti.

● Tek şartım benimle temizlik yapman.

Aşağıda verilen sözcüklerden hangisinin eş anlamlısı yukarıda altı çizili olan sözcüklerden biri değildir?

A) Düş B) Asır C) Yarar D) Koşul

14 Aşağıdaki sözcük çiftlerinden hangisi anlam ilişkisi yönüyle diğerlerinden farklıdır?

A) Nazik - Kibar B) Uçak - Tayyare C) Evren - Kainat D) Verimli - Kıraç

15

III IV

Eş Sesli Terim Anlamlı

Yağmurdan sonra ağaçlar

yemyeşil oluvermişti. Ağaçlar, kökleri sayesinde beslenir.

Eş Anlam

I II

Zıt Anlam

Saf hava bir kanat gibi ılıktır.

Her çıkışın bir inişi olduğunun farkındaydı.

Bu görselde, hangi kalemle belirtilen cümlelerde anlam özelliğine uygun sözcük kullanılmamıştır?

12 I ve III numaralı sözcükler birbirinin yerini tutabil- diği için eş anlamlıdır.

I ve II numaralı sözcükler anlamca birbirinin kar- şıtı olduğu için zıt anlamlıdır.

Aşağıdakilerden hangisinde sözcükler bu açıkla- maya göre düzenlenmemiştir?

I II III

A) Temiz Pis Pak

B) Barış Savaş Sulh

C) Özgür Esir Hür

D) Suçlu Suçsuz Masum

(15)

17 Albüm çalışmaları tüm hızıyla I

devam II

ediyor. Yeni albüm,

yeni şarkılar müziğe III

olan aç IV

lığımızı giderecek.

Yukarıda verilen altı çizili sözcüklerden hangisinin sesteşi vardır?

18 “Zaman” kelimesinin eş anlamlısı aşağıdakilerden hangisidir?

A) Vakit B) Saat

C) Vade D) Devran

19 Bağımsızlık

Uygun Bolluk Elverişsiz

Kıtlık

Tabloda yazılı olan kelimeler zıt anlamlıları ile eşleş- tirildiğinde hangisi dışta kalır?

A) Bağımsızlık B) Uygun C) Bolluk D) Kıtlık

16 İnsan vücudunun şüphesiz en gizemli organı beyindir. Yüzyıllar süren çalışmaların ardından bu organ hâlâ bilim adam- larını şaşırtmaya devam ediyor.

Metinde geçen bazı sözcüklerin anlamları aşağıda verilmiştir. Anlamları verilen sözcükleri bulmacaya yerleştirdiğimizde

"ŞİFRE" bölümünde oluşan sözcük, bulmacadaki sözcüklerden birinin eş anlamlısını vermektedir.

1

2

3

4

ŞİFRE

1. Gizem niteliğinde olan veya içinde gizem bulunan

2. Kafatasının içinde zarlar ile örtülü, iki yarım küre biçiminde sinir kütlesinden oluşan, duyum ve bilinç mer- kezlerinin bulunduğu organ

3. Kuşkusuz

4. Şimdiye kadar, o zamana kadar

Buna göre "ŞİFRE" bölümünde oluşan sözcük aşağıdakilerden hangisidir?

A) HENÜZ B) HÂLEN C) HAMAL D) MASAL

(16)

2 Feyza: Çok bilen, çok yanılır.

Zeynep: Bülbülü altın kafese koymuşlar “Ah vatanım!”

demiş.

Alperen: Sütten ağzı yanan, yoğurdu üfleyerek yer.

Melisa: El ile gelen düğün bayram.

Yukarıdaki kişilerden hangisinin söylediği atasözünde kişileştirme (teşhis) sanatı vardır?

A) Zeynep B) Feyza C) Melisa D) Alperen

3 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir benzetme söz konusudur?

A) Buz gibi suyu içince boğazı şişti.

B) Hırsızlar evi darmadağın etmişler.

C) Kimseye eyvallahı yoktu.

D) Denize bakan bir ev satın almıştı.

4 “Kömür gözlerinden akan yaşları sildi.” cümlesinde görülen söz sanatına aşağıdaki seçeneklerden han- gisinde yer verilmiştir?

A) Elindeki siyah poşeti yere bırakıp bir süre dinlendi.

B) Karşıdan gelen uzun boylu adam mahallenin yaban- cısıydı.

C) Çırpı bacakları sanki kendisini taşımaya yetmiyordu.

D) Tam eve yaklaşmıştı ki ekmek almayı unuttuğunu hatırladı.

5 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme veya kişi- leştirme sanatlarından herhangi biri yoktur?

A) Bahçedeki çocuklar kuşlar gibi özgürdür.

B) Kardeşlerim bizim evin melekleridir.

C) Yağmur dolu bulutlar hüzünlüydü.

D) Antalya’nın dağları yüksektir.

1

Görsellerle aşağıdaki cümlelerde kullanılan söz sanatları eşleştirildiğinde hangisi dışta kalır?

A) Dışarıdaki soğuk hava insanın yüzünü bıçak gibi kesiyordu.

B) Yorucu bir yılın ardından hayal gibi bir tatil geçirdik.

C) Üstün başarılarından ötürü terfi aldı.

D) Bir bulut Anadolu'yu baştan başa gezerek selam götürür.

söz sANATLARI

TEST-3

(17)

söz sANATLARI

6 YİNE YAĞMUR ÜSTÜNE

Serçe kuşları gibi yağmur çinko dama serptiğim ekmek kırıntılarını telaşlı telaşlı, tıkır tıkır serçe kuşları gibi yağmur.

Nazım Hikmet RAN

Şair, yağmur ve serçeler arasında hangi yönden ben- zerlik kurmuştur?

A) Yağmur ve kuşların evin damında bir araya gelmesi B) Serçelerin yağmurlu havalarda evin çatısına sığınması C) Serçelerin çatıda çıkardığı sesle gök gürültüsünün

aynı olması

D) Her ikisinin de damda çıkardıkları seslerin aynı olması

7 Ah oralarda olmak vardı şimdi Karışmak dağlardaki sessizliğe Bir su damlası gibi kendiliğinden Ulaşmak o yalnızlığa, kimsesizliğe

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylene- mez?

A) Üçüncü dizede benzetme yapılmıştır.

B) İkinci dizedeki “karış-” sözcüğü eş sesli bir kelimedir.

C) Tüm dizelerde zayıf olan unsurlar, güçlü unsurlara benzetilmiştir.

D) Benzetme edatı kullanılmıştır.

8 Derinden derine ırmaklar ağlar Uzaktan uzağa çoban çeşmesi

Yukarıdaki dizelerde aşağıdakilerden hangisi kişileş- tirilmiştir?

A) Irmak B) Çeşmeler

C) Çoban D) Derinlik

10 “Zavallı kedi, fareye yaptıklarından pişmanlık duymuş, için için ağlıyordu.”

Yukarıdaki cümlede kullanılan söz sanatının göster- gesi aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fareye insan özelliği kazandırılması B) Farenin zavallı birine benzetilmesi

C) İnsana ait pişmanlık ve ağlama özelliğinin kediye ve- rilmesi

D) Kedinin fareye benzetilmesi

11 (1) Hava durumunu tahmin edebilen birçok hayvan var- dır. (2) Sinekler, örümcekler ve köstebekler gün içinde havanın nasıl olacağını tahmin edebilmektedir. (3) Bunlar havanın sıcaklığına, nemine duyarlı oldukları için mete- oroloji istasyonu gibi çalışmaktadır. (4) Bu hayvanlar sadece meteorolojik olayları değil, depremleri de insanlardan önce sezip algılamaktadır.

Bu metinde numaralandırılmış cümlelerin hangisinde benzetme sanatı kullanılmıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

9

I. Karınca kadar çalışkan bir çocuktu.

II. Ay, denizde besteler en güzel şarkılarını.

III. Akdeniz'in dalgaları cilvelidir.

IV. Deniz mavisi gözleri vardı.

Bu cümlelerde kullanılan söz sanatları aşağıdaki tabloda işaretlenmiştir.

Benzetme Kişileştirme

I. cümle 

II. cümle 

III. cümle 

IV. cümle 

Buna göre hangi cümlenin işaretlemesinde yanlışlık yapılmıştır?

(18)

söz sANATLARI

13 Yeryüzüne çıktığı ilk günü anımsadı. Güçlükle delmişti toprağın kabuğunu. Sonra üstündeki kar tabakasını çıtırtılarla geçmişti. Bir sabah silkinerek sarı çiçekle- rini yukarı uzattığında soluk soluğaydı. Yaşam, akıp geçiyordu üstünden. Gördüğü bu güzellikler karşısında dayanamamış, sevinç çığlıkları atmıştı: “Güneşi görmek ne güzel!”

Bu parçayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebi- lir?

A) Kişileştirme sanatı kullanılmıştır.

B) Zıt anlamlı sözcükler kullanılmıştır.

C) İkileme kullanılmıştır.

D) Benzetme sanatından yararlanılmıştır.

14 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde benzetme sanatı vardır?

A) Ucu iyice sivri bir çivi alarak çakmaya başladı.

B) Bir dev testere ağzını andıran tepeler, yaz kış ışıl ışıl- dır.

C) Balonlarını vapurun arkasındaki korkuluğa bağladı.

D) Onu çok sevdiği her halinden belliydi zaten.

15 Aşağıdaki dizelerin hangisinde diğerlerinden farkı bir söz sanatı vardır?

A) Akasyalar, bakmayın yüzüme dik dik!

B) Kâğıt bile mısralardan tedirgin.

C) Kulağının dibinde haykırdı rüzgâr!

D) Mısır püskülü gibi saçları vardı.

12

Ah bu türküler Türkülerimiz Ana sütü gibi temiz Ana sütü gibi candan

Düşünür ağaçlar aylarca gelecek baharı Çevre yanın lale sümbül bürümüş Gelin olup süsledin mi yaylaları Öldüğün gün gök ağlamıştı.

Ovada geveni yaylada kekik Açınca işçisi dokurlar mekik İzlerim poleni dakik mi dakik Kekik gibi kokar Koru'nun balı.

Lügat bir isim ver bana halimden Herkesin bildiği dilden bir isim Eski esvaplarım, tutun elimden Aynalar söyleyin bana ben kimim

Görseldeki numaralandırılmış dörtlüklerle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) 1. dörtlükte insana ait özellikler insan dışındaki varlıklara verilmiştir.

B) 2. dörtlükte benzetme sanatına yer verilmemiştir.

C) 3. dörtlükte türkülerimiz, ana sütünün temiz ve saf özelliğine benzetilmiştir.

D) 4. dörtlükte kişileştirme sanatı kullanılmıştır.

(19)

söz sANATLARI

18 Yaprak nasıl düşerse akıp kaybolan suya Ruh öyle yollanır uyanılmaz bir uykuya Duymaz bu anda taş gibi kalbinde bir sızı Fark etmez anne toprak ölüm maceramızı

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) İkilemelere yer verilmiştir.

B) Taşın sertlik özelliği kalbe aktarılarak benzetme ya- pılmıştır.

C) Kişileştirme sanatına başvurulmuştur.

D) “Ruh” sözcüğü terim anlamda kullanılmıştır.

19 İbadet eylerim, namaz kılmam Temizlik severim, lekemi silmem Ömrümde zararsız günümü bilmem Her senede yüz milyonluk kârım var

Yukarıdaki dörtlükle ilgili aşağıdaki yargılardan han- gisi yanlıştır?

A) Zıt sözcükler kullanılmıştır.

B) Kişileştirme sanatına yer verilmiştir.

C) İlk üç dizenin sonunda ses benzerliği vardır.

D) Benzetme sanatı yoktur.

20 Hayat, satranç oyunudur. Çok kez “Şah!” dersiniz fakat bir kere “Mat” edersiniz.

Bu cümledeki söz sanatı aşağıdakilerden hangisinde vardır?

A) İnsanın büyüklüğü yaptıklarından gelir, söyledikle- rinden değil.

B) Hayata yeniden başlasaydım saniyelerin nabzını tu- tardım.

C) İnsanın en hayırlısı, insana yararlı olandır.

D) Bisiklete binmek gibidir hayat, pedalı çevirmeye devam ettiğiniz sürece düşmezsiniz.

17 Aşağıdaki seçeneklerin hangisinde benzetme sanatı kullanılmamıştır?

A) Ben gideyim yol gitsin, ben gideyim yol gitsin.

İki yanımdan aksın, sel gibi fenerler.

B) Gündüzler size kalsın, verin karanlıkları!

Islak bir yorgan gibi sımsıkı bürüneyim.

C) Benden zarar gelmez.

Kovanındaki arıya, yuvasındaki kuşa.

D) Yaslı gelin gibi mahzun mu bilmem Yüce dağ başında siyah tül vardır.

16 İnsan dışındaki varlıklara insana özgü özelliklerin verilmesine kişileştirme denir. Bu sanatta hayvanlara, bitkilere ve diğer varlıklara insana özgü özellikler verilerek ifade daha çekici hâle getirilir, duygular daha güzel anlatılır.

Buna göre aşağıdaki şiirlerin hangisinde kişileş- tirme sanatı vardır?

A) Sattı bana çocukluğumu.

Artık ne yaşım var ne adım;

Bilmiyorum kim olduğumu.

Hiçbir şey sorulmasın benden;

Haberim yok olan bitenden.

B) Görmedin sen bizim mavi suları, Karlar eriyince kırar yuları...

Köpük olur beyaz, sel olur sarı;

Hele taştan taşa dökülsün de gör.

C) Durgunca bir deniz sahilleri öper Söner ufuklarda sevdalı bir kamer;

Yıldız gibi uçar ateş böcekleri Gecenin gözyaşı öper çiçekleri.

D) Hep böyle bulutlar içinde başın, Hilâli kucaklar her vatandaşın.

Geçse de asırlar, tazedir yaşın, O kadar leventsin, fidan gibisin.

(20)

4 Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü türü yönünden ötekilerden farklıdır?

A) İçeriden keskin bir sirke kokusu geliyordu.

B) Çok oldu sen gideli, şimdi uzaklardasın.

C) Rüzgâr, çiçeklerin kokusunu getiriyordu.

D) Yazar, iyi bir gözlemci olmak zorunda.

5 Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “-lı” eki eklendiği sözcüğe “kişinin sahip olduğu özellik” anlamı katmış- tır?

A) Dedesinin Elazığlı olduğunu duymuştum.

B) Tecrübeli insanlar birikimlerini gençlerle paylaşır.

C) Kardeşim yemeği çok tuzlu yer.

D) Konserde mavili yeşilli bir gömlek giymiş.

1 Genellikle öğrenim gören insanlar kendilerini hiç okula gitmemiş insanlardan daha bilgili sanırlar. Oysa bir çiçekçinin, bir balıkçının bizden daha iyi bildiği o kadar çok şey vardır ki şaşırırsınız. Örneğin elinde sepetiyle çiçek satan bir kadın kadar kaçımız çiçek adlarını biliriz ya da çiçeklerin görevlerini? Bir gün sokakta tanıdığım bu kadınlardan biri, çiçek aldığımda bana nereye götür- düğümü sordu. Önce çok şaşırmış sonra da bir arkada- şıma yemeğe gittiğimi, bu nedenle de çiçek aldığımı söy- lemiştim. O zaman “Kır çiçekleriyle yemeğe gidilmez.”

demiş ve çiçeklerin görevlerini anlatmıştı bana: Jermen, nişana giderken götürülürmüş. Gül, bir sevgiliye… Hasta ziyaretine karanfille gidilirmiş. Özel günlere de lale gibi çiçeklerle... Ne yalan söyleyeyim, o güne kadar böyle kurallar olduğunu hiç bilmiyordum.

Metinde altı çizili olarak verilen “çiçek” köklerinden hangisine getirilen ek ona yeni bir anlam kazandır- mıştır?

A) çiçekçinin B) çiçeklerin C) çiçekleriyle D) çiçeklerle

2 Aşağıdaki cümlelerde altı çizili sözcüklerden hangi- sinin aldığı ek, sözcüğün anlamını değiştiren bir ek değildir?

A) Gerçek bir okur olabilmek ciddi bir çaba gerektirir.

B) Türk çizerleri dünya çapında ünleniyor.

C) Yazabilmek için tüm varlığını ortaya koyan kişiye yazar denir.

D) Her gün metrelerce kumaş keser ve onları özenle di- ker.

3 "-lık/-lik" eki aşağıdaki cümlelerin hangisinde diğerle- rinden farklı anlamlı bir sözcük türetmiştir?

A) Çantamdaki kalemlik okulda kalmıştı.

B) İnsanlık insana değer vermeyle ölçülür.

C) Yine bayram sabahı şekerlik dolmuştu.

D) Yeni evimizin arkasında ormanlık alan vardı.

KöKLER vE EKLER

TEST-4

6 Merve, çalışmasını sınıfa anlatırken yapım eklerinin farklı sözcükler türettiğinden bahsetmiştir. Bu söz- cüklerin oluşumu şu şekildedir:

● Fiil köküne getirilen ek isim türetiyorsa fiilden isim yapım ekidir.

● İsim köküne getirilen ek isim türetiyorsa isimden isim yapım ekidir.

● Fiil köküne getirilen ek fiil türetiyorsa fiilden fiil yapım ekidir.

Buna göre aşağıdaki altı çizili sözcüklerden han- gisi verilen tanımlara uygun bir sözcük değildir?

A) Saçı sakalı beyazlamış ve gözlüklü biriydi.

B) Yolun ortasında dalgın dalgın yürüyordu.

C) Uzun süren nefes darlığından sonra morardı.

D) Durumu kötüleşince ambulans çağırıldı.

(21)

11 Daire, kare, çiçek ve yıldızdan oluşan bir kodlama sisteminde A, Ç, I, K, P, Ş, T, Y harfleri aşağıdaki gibi gösterilmiştir.

A Ç I K

P Ş T Y

Buna göre aşağıda kodlamayla oluşturulan sözcüklerden hangisinin kökü ötekilerden farklıdır?

A)

^B)

C)

^D)

9

I. Soğuk iklimlerin insanları dinç olur.

II. O evde yalnız yaşıyordu.

III. Susuz bir yazdı, otlaklar kurumuştu.

IV. Sana ne diyorum, niçin dinlemiyorsun beni?

Yukarıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi sözcüğün anlamını değiştiren bir ek almamıştır?

10 -lı -sız -lık -cı

I. akıllı tuzsuz gözlük inatçı

II. sorunlu susuz yolluk izci

III. halı öksüz balık acı

IV. huzurlu dertsiz başlık sütçü

Tabloda numaralanmış satırlardan hangisindeki söz- cüklerin tamamı belirtilen ekleri almamıştır?

7 “Kök, bir sözcüğün parçalanamayan, anlamlı en küçük parçasıdır. Yani sözcükte bulunan tüm yapım ve çekim ekleri çıkarıldıktan sonra geriye kalan anlamlı kısım, o sözcüğün köküdür. Bir sözcüğün kökü ile kendisi ara- sında anlam bakımından ilişki bulunmak zorundadır.”

Defterinde yazan bu bilgiye göre sözcük köklerini bul- maya çalışan Yasemin, “kararlılık” sözcüğünün kökünü

“kar” olarak bulmuştur.

Buna göre Yasemin’in hatası aşağıdakilerden hangi- sinde doğru ifade edilmiştir?

A) Yapım eklerinin tamamını atmamıştır.

B) Kök ile sözcük arasında anlam ilişkisi olmasına dikkat etmemiştir.

C) Çekim eklerinin tamamını atmamıştır.

D) Parçalanamayan ve anlamlı en küçük parçaya ulaşa- mamıştır.

8 Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi farklı bir türden türemiştir?

A) Şekerci Amca bizi çağırıyordu.

B) Tuzlu çörek istedi annesinden.

C) Sözlük olmadan soruyu çözemem.

D) Yazı tahtası pencerenin karşısındaydı.

(22)

12 İsim ya da fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklere yapım eki denir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün hem türünü hem de anlamını değiştirir.

Bu açıklamaya göre aşağıda verilen afişlerdeki film adlarından hangisi sözcüğün anlamını değiştiren bir ek almamıştır?

A) B)

C) D)

15 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış söz- cük yoktur?

A) Yeni hikâye kitabını çocuklarına armağan etti.

B) Genç veya yaşlı ayırmaz, herkese yardım eder.

C) İyi insan olmak iyilik yapmayı gerektirir.

D) Bitkiler de canlı varlıklardır.

16 Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük kök durumunda değildir?

A) Balıkçılar akşam oldu mu tezgahı toplar.

B) Giden yolcuların arkasından su döktüler.

C) Hilâl, gün boyu ders çalıştı.

D) Kahvaltıda simit, kaşar ve çay vardı.

13 Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisinin kökü diğerlerinden farklıdır?

A) Son zamanlarda çok yoğun çalışıyordu.

B) Yapılan yarışta Ahmet birinci olmuştu.

C) Kocaman evde tek başına yaşıyordu.

D) Ona karşı çok büyük bir sevgi duyuyordu.

14 Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde yapım eki, eklendiği sözcüğün türünü değiştirmemiştir?

A) Dünyadaki sorunlardan biri de açlıktır.

B) Bu topraklarda verim kalmadı artık.

C) Satışlar son aylarda artış gösterdi.

D) Gelir yetersizliğinden sürekli yakınıyordu.

(23)

22 Aşağıdakilerden hangisinde “-cı/-ci” eki eklendiği kelimeye diğerlerinden farklı bir anlam katmıştır?

A) Çocukluğumda şekerci sesi duyunca heyecanlanır- dım.

B) Grubun sözcüsü hemen odaya girmiş, arkadaşlarını savunmuştu.

C) Benim dedem baklavacıydı, baklavaları ağzınıza la- yıktı.

D) Her sokakta çiçekçilerle karşılaşıyoruz.

23 Aşağıdaki cümlelerden hangisinde altı çizili sözcük, kök durumunda değildir?

A) Yağmurdan sonra ağaçlık alan tertemiz oldu.

B) Elinde kocaman bir paket duruyor.

C) Ay tutulmasını izlemek için kendisine uygun bir yer bakıyor.

D) O kadar duman vardı ki nefes almakta zorlanıyorduk.

17 Türkçede kökler, isim kökleri ve fiil kökleri olmak üzere ikiye ayrılır. Varlıkların, kavramların, duyguların ismi olan köklere isim kökü; iş, oluş, durum bildiren köklere ise fiil kökü denir.

Bu açıklamaya göre aşağıdaki altı çizili sözcük kök- lerinden hangisi fiildir?

A) Bütün zorlukların üstesinden tek başıma geldim.

B) Saçma sapan düşünceleriyle kendini yıpratıyor sadece.

C) Nota bilgisi yoktu fakat dinlediği birçok melodiyi ça- labiliyordu.

D) Bu sırrı taşımak artık bana ağır geliyor.

18 "-lı/-li" eki, sözcüklerin sonuna geldiğinde "bir şeyin içinde daha çok ne bulunduğunu, medeni hâl, soy, devlet gibi adlar" türetir.

Buna göre "-lı/-li" eki aşağıdakilerin hangisinde, eklendiği sözcüğe "bir şeyin içinde daha çok ne bulun- duğu" anlamını katmıştır?

A) Bugün Konyalı bir kızla sohbet ettik.

B) Çok şekerli çay tüketmek sağlığımızı olumsuz etkiler.

C) Yeni iş yerine tecrübeli bir eleman aranıyor.

D) Elbisenin üzerine mavili bir ceket giyip çıktı.

19 Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almamıştır?

A) Kitaplar arasında bir seçim yapmam gerekiyor artık.

B) Bugünkü dersten çok fazla verim alamadım.

C) Ailemin gözündeki yerimi çok iyi biliyorum.

D) Atölyede çok güzel bir kitaplık yaptık.

20 "Gönül-" sözcüğü aşağıdaki eklerden hangisinin eklenmesiyle "Duyguları aynı olanlardan her biri, can dost." anlamı kazanır?

A) -lü B) -süz C) -den D) -daş

21

a. İsimden İsim Yapım Eki b. Fiilden İsim Yapım Eki c. İsimden Fiil Yapım Eki

I. Okyanusun derinliklerine indik. a

II. Üzülmek çare mi ki? c

III. İnsanlık kötü günler içinde. a

IV. Akşam kulaklarım çınlıyordu. b

Yukarıdaki cümlelerde yapım eki almış sözcükler aldık- ları eklerle eşleştirilmiştir.

Buna göre cümlelerden hangilerinin yapım ekleriyle yanlış eşleştirildiği söylenebilir?

A) II ve IV B) I ve II C) III ve IV D) I ve III

(24)

TEST-5

5 Aşağıdaki şekillerde numaralanmış bölümlere çevresindeki sözcüklerin aldıkları yapım ekinin türü yazılmak isten- mektedir.

Geçit

I

Tanıdık Görsel

Yolcu

II

Konyalı Nişanlık

Yürüt-

III

Kırıl- Yazdır-

Buna göre, numaralanmış yerlere getirilecek yapım eklerinin türü aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir?

I II III

A) Fiilden İsim Yapım Eki İsimden Fiil Yapım Eki Fiilden Fiil Yapım Eki B) İsimden Fiil Yapım Eki Fiilden Fiil Yapım Eki İsimden İsim Yapım Eki C) Fiilden İsim Yapım Eki İsimden İsim Yapım Eki Fiilden Fiil Yapım Eki D) Fiilden Fiil Yapım Eki İsimden Fiil Yapım Eki Fiilden İsim Yapım Eki

3 Aşağıdaki cümlelerde altı çizili olan sözcüklerden hangisi almış olduğu ekten dolayı yeni bir anlam kazanmamıştır?

A) Güneşli günlerde iskelede balık tutardı.

B) Postacı bir çanta dolusu mektupla geliyordu.

C) Fidanlık bekçisi dün uyuyakalmış:

D) Kuşun kanadındaki yara tedavi edildi.

4 Kök, sözcüğün her türlü ek çıkarıldıktan sonra kalan anlamlı bölümüdür. Bir sözcüğün kökü, o sözcüğün tamamı ile anlam bakımından ilişkili olmak zorundadır.

Buna göre aşağıdakilerin hangisinde sözcüğün kökü yanlış gösterilmiştir?

A) Neylersin, ölüm herkesin başında.

B) Elinde kalan malzemeleri köylüye verdi.

C) Hastalanınca evine döndü.

D) Yaptıklarını, ona ödeteceğim.

1 Kelime köklerine gelerek dilin anlatım yeteneğini geniş- leten, dili zenginleştiren ve sözcüğün anlamını değiştire- rek yeni sözcükler türeten ekler yapım ekleridir.

Buna göre aşağıdaki cümlelerin hangisinde yapım eki almış bir sözcük vardır?

A) Çocuk, elindeki ekmeği masaya koydu.

B) Bu yaz çok sıcak geçti.

C) Yaşananları görünce “İnsanlık ölmüş!” dedi.

D) Ben bu sesi bir yerden tanıyorum.

2 Aşağıdaki cümlelerde altı çizili olan kelimelerden hangisi yapım eki almamıştır?

A) Öğretmen çocuklardan renkli kâğıtlar istemişti.

B) Banyoda asılı olan havlu, yıkanmak için bekliyordu.

C) Liseli genç, yaptıklarından dolayı özür diledi.

D) Oysaki akıllı uslu bir çocuktu.

(25)

6 (1) Kavurucu sıcakları yaşadığımız şu günlerde susuz kalmamak için bol sıvı tüketmemizi söylü- yor uzmanlar, uyarılarında da haklılar doğrusu. (2) Yalnız kendi susuzluğumuz ile meşgul olmamalıyız, diğer canlıları da düşünmek boynumuzun borcu.

(3) Ben hastanedeyken kimse düşünmemiş çiçeklerimi, biri de akıl edip onları sulamamış.

(4) Suya hasret kalan güzelim menekşelerim, narin orkidelerim iki günde sararıp solmuş; o hoş kokulu, rengârenk balkondan geriye bir çiçek mezarlığı kalmış.

Metindeki cümlelerden hangisinde “su” sözcüğü (kökü) aldığı ekle farklı bir anlam kazanmamıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

7 Aşağıdaki tabloda yer alan sözcük köklerine birtakım ekler getirilerek yeni sözcükler türetilecektir. Ancak türeyen her sözcüğün tablonun son sütunundaki ilgili kısımda bulunan anlamı da karşılaması istenmektedir.

Sözcük Kökü Kökün Alacağı Ek

Yeni Sözcüğün Kazandığı Anlam

Ara-

İki şey arasında bağlantı kuran

kimse, vasıta.

Gör-

Bir şeyi eskiden beri görüldüğü gibi yapma alışkanlığı,

âdet.

Ölç-

Bir yargıya varmak veya değer vermek için başvurulan ilke,

kıstas, kriter.

Buna göre seçeneklerde verilen ekler ile tablodaki kökler eşleştirildiğinde hangisi dışta kalır?

A) -enek B) -cı C) -lık D) -üt

8 Aşağıdaki altı çizili sözcük köklerinden hangisi diğer- lerinden farklıdır?

A) Bahçe çiçeklerini güzelce suladı.

B) Elini kesilince kanamaya başladı.

C) Otelde köy kahvaltısı bile vardı.

D) Eski kilise restore edilecekmiş.

9 Yapım ekleri, sonuna geldiği sözcüğün anlamını değiş- tiren eklerdir.

Buna göre aşağıdakilerden hangisinde "ev" sözcüğü- nün aldığı ek yapım eki değildir?

A) Benim tanıdığım Mehmet, evcil bir adamdır.

B) Dün evliliklerinin ikinci yılını kutladılar.

C) Otobüs durağındaki evsiz kediyi sahiplendi.

D) Evden çıkar çıkmaz koşmaya başladı.

10

Yukarıdaki görselde bazı cümleler verilmiştir.

Bu cümlelerin hangilerinde yapım eki alan sözcük bulunmamaktadır?

A) 2 ve 5 B) Yalnız 4

C) 5 ve 6 D) 1 ve 3

(26)

12 Karagöz, sanatçının I

performansına dayalı bir gölge II oyunu olup Karagöz ve Hacivat arasında geçen karşılıklı, komik diyaloglar

III

ve atışmalara dayanır. Güldürü IV

özelliği kelime oyunları, danslar ve hareketlerle sağlanır.

Bu metinde numaralandırılmış sözcüklerden hangileri sözcüğün anlamını değiştiren bir ek almıştır?

A) I ve II B) II ve IV C) I ve IV D) I ve III

13 İsimden isim yapım eki olan "-ce" eki; dil, yer, hayvan ve bitki isimleri türetir.

Buna göre "-ce" eki aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisinde yer ismi türetmiştir?

A) Kapıdan içeri girince Karaca boynuma atladı.

B) Toplantıya Farsça tercüman gelememiş ki!

C) Yıllar sonra yolum Yenice'ye düştü.

D) Masadaki börülceyi görünce çok sevindim.

11 Görseldeki metinde boş bırakılan yerlere numaralandırılmış ekler getirilecektir. Bu ekler, fiilden isim türeten veya isimden isim türeten eklerdir.

-ici -i

-li

-lık

Gösteri

sanatı, izley... kitlesi önünde müzik, dans, şiir, tiyatro ve videodan yararlanarak gerçekleştirilen sanatlardır.

Göster... sanatı; mekâna, belir... bir süreye ve yazılı metne bağlı olmaksızın

gerçekleştirilmesi yönleriyle tiyatro sanatından ayrılmaktadır. Etkinliklerin anlık olması, tekrarlansa bile farklılıkların oluşması

gösteri sanatının özgün...ünü göstermektedir.

1

2

3

4

Buna göre numaralandırılmış eklerden hangisi isimden isim türeten yapım ekidir?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

(27)

18 Kök, bir sözcüğün anlamlı en küçük parçasıdır. Ek ise sözcüklerin sonuna gelerek yeni sözcükler türeten veya sözcüklerin cümle içinde görev almasını sağlayan ses birlikleridir.

Aşağıdaki tabloda verilen eklerin köklere eklenmesi sonucunda anlamı değişen yeni bir kelime türeyip türemediği ile ilgili bir işaretleme yapılmıştır.

Kök Ek Kök+Ek Anlamı Değişen

Yeni Kelime Türedi Anlamı Değişen Yeni Kelime Türemedi

I vatan -daş vatandaş 

II sal- -gın salgın 

III kül -ü külü 

IV an -ımsa- anımsa- 

Buna göre tablodaki numaralandırılmış bölümlerden hangilerinde yanlış işaretleme yapılmıştır?

A) I ve II B) II ve III C) I ve IV D) III ve IV

14 Affan Dede'ye para saydım, Sattı bana çocukluğumu.

Artık ne yaşım var, ne adım;

Bilmiyorum kim olduğumu.

Hiçbir şey sorulmasın benden;

Haberim yok olan bitenden.

Bu bahar havası, bu bahçe;

Havuzda su şırıl şırıldır.

Uçurtmam bulutlardan yüce, Zıpzıplarım pırıl pırıldır.

Ne güzel dönüyor çemberim;

Hiç bitmese horoz şekerim!

Cahit Sıtkı TARANCI

Bu dizelerdeki altı çizili sözcüklerden hangisinin aldığı ekle anlamı değişmemiştir?

A) Bulutlardan B) Çocukluğumu

C) Uçurtmam D) Bitenden

15 Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtilen sözcüğün kökü yanlış gösterilmiştir?

A) Arkadaşlarımla birlikte piknik yapmaya gitmiştik.

B) Kestaneleri pişirme zamanı geldi.

C) Soğuk algınlığından dolayı antibiyotik kullanıyorum.

D) Kedisini kaybeden kadın yana yakıla arıyordu.

16 Aşağıdaki cümlelerde geçen altı çizili sözcüklerden hangisi yapım eki almamıştır?

A) Bu eski yapı, valilik binası olarak kullanılmıştır.

B) Şu yanan alnıma bir kere dokun.

C) Şimdi kömürlüklerin dolma zamanı.

D) Genç dalgıç dünya rekorunu kırmıştı

17

denizi

çaycı

bacada

aylık

Şekilde bulunan sözcüklerden, aldığı ekle anlamı değişmemiş olanlar çıkarılırsa şekil aşağıdakilerden hangisi gibi olur?

A) B)

C) D)

(28)

TEMA DEĞERLENDİRME TESTİ

4 ve 5. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız.

Urla, İzmir'in hâlâ keşfedilmeyi I

bekleyen, gidenin âşık olduğu, unutamadığı ve henüz markalaşmamış ilçesidir.

Bu cennet gibi yere gittiyseniz Sanat Sokak'ta oturmalı, sergileri gezmeli, Necati Cumalı'nın Kültür ve Anı

II Evi'ni ziyaret etmelisiniz. Son olarak da beyaz ve mavi boyalı evlerin içinizi açtığı kıyı şeridinde yürüyüş yapmalı, huzurlu, dingin

III

ama rengârenk marinası IV

olan Çeşmealtı'na gidip dinlenmelisiniz.

4 Yukarıdaki parçada numaralandırılmış sözcüklerin söz- lük anlamları, karışık bir şekilde aşağıda verilmiştir.

● Yat limanı

● Zanaat

● Hatıra

● Sakin

Buna göre numaralandırılmış sözcüklerden hangi- sinin anlamı yanlış verilmiştir?

5 Aşağıda verilenlerin hangisinde, parçadaki yapım eki alan sözcükler bir arada verilmiştir?

A) Unutamadığı Sergileri Rengârenk

Oturmalı

B) Markalaşmamış Âşık Beyaz Huzurlu

C) Markalaşmamış Sergileri

Boyalı Yürüyüş

D) Huzurlu Sergileri Yürüyüş Evlerin

1

● Evin içinde gözleriyle bir şeyler aramıştı.

● Yeni tanıdığım insanlarda aradığım en önemli özellik cömertliktir.

● Bir kere düştün mü ne arayan olur ne soran!

● Telefonu elinden düşürmüyor, ısrarla bir yerleri arı- yordu.

“Aramak” sözcüğü yukarıdaki cümlelerde kaç değişik anlamda kullanılmıştır?

A) 1 B) 2 C) 3 D) 4

2

I. Dans eden kelebekler, şarkı söyleyen kuşlar, göz kır- pan çiçekler vardı orada.

II. Sana bir şeyler anlatmak suya yazı yazmak gibiydi.

III. Çizgisel hız, Dünya'nın şekline bağlı olarak değiş- mektedir.

IV. Ay, en güzel şarkılarını suda bestelerken küreklerim de suya şiir yazdı.

Yukarıdaki cümlelerin hangisinde söz sanatı kullanıl- mamıştır?

3 "Görmek" sözcüğü aşağıdakilerin hangisinde "Belirli bir zamanın içinde bir olaya tanık olmak, yaşamak." anla- mında kullanılmıştır?

A) Hangi memlekete gitsek resmi makamlar kadar hal- kın da rağbetini görürdük.

B) Uzaktan geçen gemiyi gördün mü?

C) Bu araba, bu sene benim işimi görür.

D) Sinirlendi mi gözü hiçbir şeyi görmez.

(29)

TEMA DEĞERLENDİRME TESTİ

9

● Küçücük bir kara parçası için savaş çıkacaktı.

● Köylü kadınlar çayın kenarında çamaşır yıkıyordu.

● Oyuncaklarını sandığın içine saklamış.

● Adamın sağ elini köpek ısırmış.

Aşağıdakilerden hangisi, bu cümlelerdeki altı çizili sözcüklerden herhangi birinin eş seslisinin anlamı değildir?

A) Yakınların dışında kalan kimse.

B) Dereden büyük, ırmaktan küçük akarsu.

C) En koyu renk.

D) Bir sıvıyı ağza alıp yutmak.

10 Aşağıdaki altı çizili sözcüklerden hangisinin aldığı yapım eki diğerlerinden farklıdır?

A) Bu duvar daha önceden renkli miydi?

B) Mehmet çok zeki ve atik bir öğrenciydi.

C) Her evde bir kitaplık olmalı.

D) Türkçe, dünya üzerindeki en güzel dillerden biridir.

11 Aşağıdaki altı çizili sözcüklerin hangisi gerçek anlamda kullanılmıştır?

A) Arabayı bu kadar yükleyince hayvan çekemedi tabi.

B) Kardeşim, bu palavraları kimseye yutturamazsın!

C) O, kendini bizden pek yükseklerde görürdü.

D) Tokadı yiyince gözünde şimşekler çaktı.

12 "Oyunun ikinci perdesi, tüm seyircilerin kalbine seslen- meyi başardı."

Bu cümledeki altı çizili sözcüklerin hangisi mecaz anlamıyla kullanılmıştır?

A) Oyunun B) perdesi

C) seyircilerin D) seslenmeyi 6 İndirin perdeleri, indirin perdeleri...

Sonbahar ağaçlarda ağlarken yaprak yaprak Hışırdayan bu altın yağmuruna dalarak Dinleyim içerimde serinleyen kederi.

Bu dörtlükle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylene- mez?

A) İnsana ait olan "ağlamak" özelliği sonbahara veril- miştir.

B) Yansıma sözcük kullanılmıştır.

C) Benzetme sanatından yararlanılmıştır.

D) "Ağaç" sözcüğü mecaz anlamda kullanılmıştır.

7

● Çocuklar taş attıkça derenin suyu bulandı.

● Sonunda zahmetli uğraşın sonucunu görür gibi olduk.

● Hasta, iyileşmek için en ufak bir gayret sarf etmi- yordu.

● O, bulunduğu ortamdan çaktırmadan çıkıverdi.

Aşağıdakilerden hangisi verilen cümlelerdeki altı çizili sözcüklerden herhangi birinin karşıt anlamlısı değildir?

A) Durulmak B) Gizlice C) Eziyetsiz D) Fenalaşmak

8 Zekâ, çeşitli yollarla ortaya konabilir. Kimilerinin sözel, kimilerinin sayısal ve bedensel ... diğer zekâlarından daha çok gelişmiştir. Ama öyle insanlar vardır ki görsel, müziksel, ..., kişisel vb. zekâları daha çok geliş- miştir. Bireysel ... ortaya çıkaran da budur.

Metinde boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağıdaki söz- cüklerden hangileri getirilebilir?

A) faaliyetleri - ruhsal - ayrıcalıklarımızı B) zekâları - bedensel - farklılıklarımızı C) yapıları - bedensel - zekâlarımızı D) zekâları - zihinsel - ortaklığımızı