• Sonuç bulunamadı

ve "garip&#34

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "ve "garip&#34"

Copied!
1
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

8 Bilim ve Teknik

Yıldızları sandığımız gibi iyi tanı- yor muyuz, yoksa birtakım "garip"

yıldızlar, gökadamız Samanyolu’nun derinliklerinden ya da daha uzaklar- dan bize göz kırpıyor olabilirler mi?

Garip deyince, gerçekten garip…

B e l i rtilmek istenen, bu yıldızların

"garip madde"den yapılmış olmaları;

yani "aşağı", "yukarı" ve "garip" ku- ark’lardan… Kuarklar, atomlardan da küçük parçacıklar. Kendi aralarında çeşitli biçimlerde birleşerek atom çe- kirdeklerinin ağır parçalarını oluştu- ruyorlar. "Yukarı" ve "aşağı" kuarklar, proton ve nötronların yapı taşları. . Şimdi atomların küçük iç dünyasın- dan, kozmik boyutlara çıkalım. Nöt- ro n l a r, "atarc a "

diye adlandırılan ve manyetik ku- tuplarından çı- kan ışınım görüş çizgimizi kestik- çe düzenli ara- lıklarla radyo dalgaları yayım- layan yıldızların başlıca maddesi.

Atarcaların (pul- sar) kütlesi Gü- neş kütlesinin yaklaşık % 40’ı kadar oluyor.

Ama bu muaz- zam kütle yal- nızca 30-40 kilo- m e t re çaplı bir k ü reye sıkışmış

oluyor. Pek çok kuramcıya göre atar- caların hem böylesine büyük kütleye sahip olmaları, hem de böylesine ufak olmaları, ancak nötron yıldızı ol- malarıyla mümkün. Nötron yıldızları, 8-10 Güneş kütlesi büyüklüğündeki yıldızların yakıtlarını tüketip bir sü- pernova patlamasıyla son bulmaları s ü recinde oluşuyorlar. Süpern o v a patlamasında yıldızın artık demir atomlarından oluşan merkezi çökü- yor, dış katmanları ise oluşan şok dal- gası ile uzaya saçılıyor. Artık atomla- rın birleşip daha ağır atomlara dönü- şemediği, dolayısıyla ışıma basıncını yitiren merkez, kütle çekiminin etki- siyle çöküyor. Bu çöküş öylesine güçlü ki, merkezdeki demir atomları- nın proton ve elektronları birbirine

geçiyor ve elektrik yükü olmayan nötronlara dönüşüyorlar.

Bazı kuramcılar, atarcaların bir kısmının "garip madde"den oluşan ve nötron yıldızlarından da yoğun nes- n e l e re dönüştüklerine inanıyorlar.

Jes Madsen adlı Danimarkalı bir araştırmacı , Physical Review Letters dergisinin 19 Ekim 1998 tarihli sayı- sında yayımlanan makalesinde, ince- lenen yıldızın "garip" olup olmadığını ortaya koyacak bir test öneriyor: Nöt- ron yıldızları saniyede 200 tur dönüş hızıyla doğabilirler; ama bu düzenli olarak şişip küçülmeleri, kısa sürede dönme enerjisinin kütleçekim dalga- ları halinde yitirilmesine yol açar.

N ö t ron yıldızı sonunda yavaş- l a r. Madsen’e göre "garip" yıl- dızlar şişme ve küçülme devre- leri yaşamaz. Bu durumda, Dani- markalı kuram- cı, yakın bir k o m ş u s u n d a n açısal momen- tum kazanma- mış , genç ve yalnız bir atarca, saniyede 200 turdan hızlı dö- nüyorsa, büyük olasılıkla bir "ga- rip" yıldızdır.

Kaliforniya Tek- noloji Enstitüsü (Caltech) kuramcıla- rından E. Sterl Phinney ise nötron yıldızlarının Madsen’in modelindeki gibi yavaşlayacağından kuşku duyu- yor. Ona göre nötron yıldızları katı ci- simler olarak dönmeye devam etme- liler. Gelgelelim, son yıllarda nötron yıldızlarının içlerinin sıvı olduğu yo- lunda birtakım bulgular ortaya çıktı.

Tartışmalar, gökbilimcilerin dikkat- lerini hızlı döngüye sahip atarcalar aramaya yöneltmiş bulunuyor. Şim- dilik hız rekoruna sahip olan, Vulpe- cula takımyıldızında bulunan ve 1.56 milisaniyede bir radyo ışınımı yapan bir nötron yıldızı. Bundan 10 kat da- ha hızlı dönen bir atarcadaysa bir "ga- riplik" olmalı.

Sky & Telescope, Mart 1999

‘Garip’ Yıldızlar Aranıyor

"İlk evrelerinde Evren, günü- müzde olduğundan çok daha hırçın bir yerdi" diyor eski gökada çarpış- malarını izleyen bir grup Amerikalı bilim adamı. Amerikan Astronomi Derneği’nin Ocak ayı içinde Texas Austin’de yapılan toplantısına bir tebliğ sunan Iowa Eyalet Üniversi- tesi gökbilimcileri, eskiden gökada- ların sanılandan çok daha sık çarpış- tıklarını öne sürdüler. Küçük bir gö- kadanın, bir büyük sarmal gökadaya çarpması halinde, tıpkı suya düşen bir taşın yarattığı çemberler gibi, bü- yük gökada sarmal biçimini kaybe- derek bir halka haline dönüşüyor.

Şimdiye kadar bu türden halkalı gö- kadaların sayılı olduğu sanılıyordu.

Oysa Russ Lavery ve arkadaşları, Hubble Uzay Teleskopu’nu kulla- narak 8 milyar ışık yılı uzaklıktaki gökadaları gözlediğinde, halkalı olanların sayısının sanılandan 10 kat fazla olduğunu saptadı. "Bu da o za- manlar gökadaların şimdiye göre çok daha sık çarpıştıklarını gösteriyor,"

diyor Lavery. Buluşun aynı zaman- da, muazzam eliptik gökadaların da s a rmalların çarpışmasıyla oluştuğu görüşüne ağırlık kazandırdığı belirti- liyor.

New Scientist, 16 Ocak 1999

Evren Eskiden Daha Hırçındı

Nötron yıldızları Süpernova patla -

maları sonucu oluşuyor.

Çarpışan gökadaların en bilinen örneği

“antenler”

Referanslar

Benzer Belgeler

Soğanlı bitkiler çoğunlukla güzel, renkli ve gösterişli çiçeklere sahip olmaları, güzel kokuları, ekolojik toleranslarının yüksek olması nedeniyle kolay

İnsanın vejetaryen olduğuna dair görüş ve kanıt bildirilirken en büyük yanılma biyolojik sınıflandırma bilimi (taxonomy) ile beslenme tipine göre yapılan

İstanbul'da yaşayan Tokatlılar, Yeşilırmak Tozanlı çayı üzerinde yapılmak istenen 5 HES projesine karşı Taksim'de yürüyü ş düzenledi.Yeşilırmak Tozanlı

l~yların sakinleşmesine ramen yine de evden pek fazla çıkmak 1emiyorduk. 1974'de Rumlar tarafından esir alındık. Bütün köyde aşayanları camiye topladılar. Daha sonra

Gedikli, yangında büyük hasar gören tarihi Haydarpaşa Tren Garı'na geçici çatı için ihaleye çıkılacağını sonraki günlerde de binanın restorasyonunun yapılacağını

Bu yüzden Bilim ve Teknik ekibi olarak büyükten küçüğe toplumumuzu üretime ve keşfetmeye yönlendirdiğiniz, ileride bilim insanı kimliğiyle Bilim ve Teknik dergisinin

Bunu bir örnekle açıklayalım: Kaçırılan, araba kazası geçiren ya· da cinsel saldırıya uğrayan bir çocuk, çeşitli korkular ve bunalımlar geliştirir.

İcra Müdürlüğüne gerek|i talimatı, resmi tatilin sona ereceğl ilk iş günü olan 30.10.2012 Salı vereceğim.. Gereğini saygı iIe