KANUNİLİK İLKESİveCEZA NORMUNUN SINIRLARI

(1)

KANUNİLİK İLKESİ ve

CEZA NORMUNUN SINIRLARI

ÖZGÜR KÜÇÜKTAŞDEMİR

(2)

KANUNİLİK İLKESİ

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi 7.Maddesi:

Cezaların Yasallığı

1.Hiç kimse, işlendiği zaman ulusal ve uluslararası hukuka göre bir suç sayılmayan bir fiil veya ihmalden dolayı mahkum edilemez. Yine hiç kimseye, suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

2. Bu madde, işlendiği zaman uygar uluslar

tarafından tanınan genel hukuk ilkelerine göre suç sayılan bir fiil veya ihmal ile suçlanan bir kimsenin

yargılanmasına ve cezalandırılmasına engel değildir.

(3)

KANUNİLİK İLKESİ

HUKUK DEVLETİ

• Hukukun asli kaynağı milletin iradesi

• İnsanın değil hukukun egemenliğidir.

• Aydınlanma ile ortaya çıkmıştır.

• 1.Hümanizm

• 2.Aklı esas alır.

• 3.Sekülerizm/Laiklik

• Hükümranı sınırlar.Keyfiliği engeller.

• Eşitliği esas alır.

• 1776 Virginia Anayasası

POLİS DEVLETİ

• Hukukun asli kaynağı hükümdar

• Kralın gücü ilahi kaynaklı.

• Teokrasi.Akli değil nakli.

• Keyfilik var.

• Ayrıcalıklı sınıflar var

• Mutlak monarşilerin tümü

• İnsanın değeri yok

• Yunan Şehir devletleri ve Roma’nın cumhuriyet olduğu zamanlar dışında tüm çağlarda.

Hatta günümüzde dahi görülebilir.

Ö. Küçüktaşdemir 3

(4)

KANUNİLİK İLKESİ

Eski Zamanlarda:

Despot(MONARK) Hukukun Kaynağıydı.Güçlerinin kaynağı Tanrı. Arası ise KİLİSEYDİ.

• Bürokratları ve askerleriyle kararlarını uygulatır ve zor Kullanırdı. Kralın kendine bağlı, yetkilerini belirli bölgelerde kısmen devrettiği derebeyleri/senyörleri(ASİLLER) vardı. Asiller ayrıcalıklı bir zümre oluşturuyorlardı.

Güçlenen burjuvazi, kralın,bürokratlarının ve asillerin her istediğini yapmasını istemiyordu.

• Çünkü yaşam, özgürlük ve mülkiyetlerine sınırsızca yapılan müdahalelerden rahatsızdılar ve bu ticaret yapmalarına engel oluyordu

Yönetenlerin “kanunlarla” sınırlandırılabilineceği düşünüldü. Kanununu da, millet iradesinin temsil edildiği parlamentolar çıkartabilirdi.Bireysel hak ve özgürlüklere kanunlarla müdahale edilebilmesi güvenli bir yoldu.

• Böylelikle, kanunları parlamento çıkarabilir.(YASAMA) Memurlar uygular. (YÜRÜTME) Mahkemeler denetleyebilirdi.

(YARGI) İlk önce yürütme organı hukukla bağlandı. Sonraysa yasama.(Anayasa Mah.)

• Daha önce yargılamayı, yanılmaz kabul edilen krala bağlı hakimler keyfi bir şekilde yapıyordu. Onlar da kanunla sınırlandırıldılar.

Kanunlar: önceden ilan edilerek insanların kendi davranışlarını yönlendirmelerine yardımcı olurlar. Tüm

insanlara eşit uygulanırlar. Bu bağlamda genel ve soyutturlar.

(5)

KANUNİLİK İLKESİ

YÜRÜTMENİN ve YASAMANIN

YARGISAL DENETİMİ YASAL

YÖNETİM (İdarenin kanunlarla bağlı olması)

KANUNİLİK İLKESİ (Suçların ve

cezaların kanunla konulabilmesi)

HUKUK DEVLETİ

DEVLETİN KANUNLA RLA BAĞLI

OLMASI

(6)

KANUNİLİK İLKESİ

Magna Carta Libertatum(1215)

• İlk kök.

• Krala karşı ilk hak talebi.(senyör/derebeylerden)

Bahsini Geçiren ilk kişi: BECCARIA

• Ceza Hukuku Biliminin Kurucusu

• Suçların ve cezaların keyfi belirlenemeyeceğini söylüyor.

İlkeyi ilk teorik ifade eden: FEUERBACH

• Roma Hukukunda yok ama Latince ifadeyi ilk o kullanıyor.

• “Nullum Crimen, nulla poena sine lege.”

İlk yer veren Ceza Kanunu: Avusturya (1787)

• 1776’da Virgina Anayasası ve 1789 Fransız Devrimi arası

İLKENİN TARİHÇESİ

(7)

KANUNİLİK İLKESİ

 NULLUM CRIMEN SINE LEGE NULLA POENE SINE LEGE

 Kanunsuz suç ve ceza olmaz.

 KANUNDA GÖSTERİLMEYEN BİR FİİL SUÇ OLUŞTURAMAZ, BİR SUÇA ANCAK

KANUNDA GÖSTERİLEN CEZA UYGULANABİLİR

(8)

KANUNİLİK İLKESİ

 Örf ve adet hukukundan suç ve ceza üretilemez.

 Kıyas Yasağı:Tipik fiillere kıyas yoluyla başka fiiller yaratılamaz.

 Lehe olmadıkça kanunlar geçmişe yürümezler.

 Ceza hukuku özel hükümler kısmında tipik fiilleri görebilirsiniz.

 AMAÇ:Belirlilik, açıklık sağlamak. İnsanların suçları ve cezaları öngörerek davranışlarını

yönlendirmelerine,özerk davranmalarına neden olmak. Yönetenlerin keyfiliğini önlemek.

Ve

SONUÇLARI

(9)

KANUNİLİK İLKESİ

İlkenin ilk ortaya çıkış biçimidir.

Kanunun fiili açıkça suç saymalı.

Kanun suç

saymışsa fiilin anti sosyal olup

olmaması önemli değil.

Ceza hukukunu durağanlaştırdığı, suçlarla mücadele yetersiz kaldığı için eleştirilmiştir.

KLASİK CEZA HUKUKU OKULU

Biçimsel Açıdan Kanunilik

Eleştiriler sonucu ortaya çıkmıştır.

Kanunda öngörülmüş olunması şart değil.

Bu anlayışa göre tüm anti-sosyal davranışlar suç sayılmalı.

Fiile suç olma özelliğini veren kanun değil onun sosyal tehlikeliliğidir.

Sosyal tehlikeyse bilimsel yöntemlerle

belirlenebilir.

POZİTİVİST CEZA HUKUKU OKULU

Maddi Açıdan Kanunilik

İlkesi

(10)

Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusunda da yukarıdaki fıkra uygulanır.

Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunla konulur.

Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.

Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan bir beyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.

(Ek: 3.10.2001-4709/15 md.) Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabul edilemez.

Ceza sorumluluğu şahsîdir.

(Ek: 3.10.2001-4709/15 md.) Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.

[Dokuzuncu Fıkra: Mülga (7.5.2004-5170/5 md.)]

(Değişik: 7.5.2004-5170/5 md.) Ölüm cezası ve genel müsadere cezası verilemez.

İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz.

Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunla istisnalar getirilebilir.

(Değişik: 7.5.2004-5170/5 md.) Uluslararası Ceza Divanına taraf olmanın gerektirdiği yükümlülükler hariç olmak üzere vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye verilemez.

ANAYASA

Suç ve Cezalara İlişkin Esaslar | MADDE 38

(11)

(12)

CEZA NORMUNUN ZAMAN

BAKIMINDAN SINIRI

(13)

ZAMAN BAKIMINDAN SINIRI

(14)

ZAMAN BAKIMINDAN SINIRI

(15)

ZAMAN BAKIMINDAN SINIRI

(16)

ZAMAN BAKIMINDAN SINIRI

 Mahkeme içtihatları geçmişe yürümezler.

 İçtihadı birleştirme kararlarının geçmişe yürüyebilmesi öğretide savunulmaktadır.

 Anayasa Mahkemesi, herhangi bir kanun

maddesi için iptal kararı vermiş ve ortaya fail açısından lehe bir durum çıkmışsa, oluşan bu lehe durum kesinleşmiş hükümlere etki

etmeyecektir.

(17)

ZAMAN BAKIMINDAN SINIRI

(18)

CEZA NORMUNUN KİŞİ

BAKIMINDAN SINIRI

(19)

KİŞİ BAKIMINDAN SINIRI

(20)

KİŞİ BAKIMINDAN SINIRI

K A M U H U K U K U N G E T İ R D İ Ğ İ S I N I R L A R

(21)

CEZA NORMLARININ YER BAKIMINDAN SINIRI

(22)

YER BAKIMINDAN SINIRI

(23)

YER BAKIMINDAN SINIRI

(24)

MÜLKİLİK İLKESİ

(25)

YABANCI ÜLKEDE HÜKÜM VERİLMİŞ OLMASI

(TCK md.9)

 Madde 9- (1) Türkiye'de işlediği suçtan

dolayı yabancı ülkede hakkında hüküm verilmiş olan kimse, Türkiye'de yeniden yargılanır.

(26)

ŞAHSİLİK İLKESİ

(27)

FAİLE GÖRE ŞAHSİLİK

(28)

GÖREV SUÇLARI

(TCK md. 10)

(29)

VATANDAŞ TARAFINDAN İŞLENEN SUÇ (TCK md. 11)

(30)

FAİLE GÖRE ŞAHSİLİK

(31)

MAĞDURA GÖRE ŞAHSİLİK

(32)

EVRENSELLİK İLKESİ

(33)

EVRENSELLİK İLKESİ

Suç kime karşı işlenirse işlensin, fail hangi devletin vatandaşı olursa olsun, suçluyu elinde bulunduran devletin ceza kanununun uygulanmasına evrensellik ilkesi denir.

(34)

KORUMA İLKESİ

(35)

TCK Md. 13

a) Soykırım, İnsanlığa Karşı Suçlar, Göçmen Kaçakçılığı, İnsan Ticareti

b) Millete ve Devlete Karşı Suçlar, Devletin Egemenlik Alametlerine ve Organlarının Saygınlığına Karşı Suçlar, Devletin Güvenliğine Karşı Suçlar, Anayasal Düzene ve Bu Düzenin İşleyişine Karşı Suçlar, Milli Savunmaya Karşı Suçlar, Devlet Sırlarına Karşı Suçlar ve Casusluk

c) İşkence (madde 94, 95).

d) Çevrenin kasten kirletilmesi (madde 181).

e) Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (madde 188), uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma (madde 190).

f) Parada sahtecilik (madde 197), para ve kıymetli damgaları imale yarayan araçların üretimi ve ticareti (madde 200), mühürde sahtecilik (madde 202).

g) Fuhuş (madde 227).

h) (Mülga : 26/6/2009 – 5918/1 md.)

i) Deniz, demiryolu veya havayolu ulaşım araçlarının kaçırılması veya alıkonulması (madde 223, fıkra 2, 3) ya da bu araçlara karşı işlenen zarar verme (madde 152) suçları.

(2) (Ek ikinci fıkra: 29/6/2005 – 5377/3 md.) İkinci Kitap, Dördüncü Kısım altındaki Üçüncü, Dördüncü, Beşinci, Altıncı ve Yedinci Bölümlerde yer alanlar hariç; birinci fıkra kapsamına giren suçlardan dolayı Türkiye'de yargılama yapılması, Adalet Bakanının talebine bağlıdır

(3) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yazılı suçlar dolayısıyla yabancı bir ülkede mahkûmiyet veya beraat kararı verilmiş olsa bile, Adalet Bakanının talebi üzerine Türkiye'de yargılama yapılır- MUTLAK KORUMA (Diğerleri nisbi)

Ö. Küçüktaşdemir

35

(36)

YER BAKIMINDAN SINIRI

(37)

YER BAKIMINDAN UYGULAMADA ÖZELLİK GÖSTEREN HALLER

 Seçimlik cezalarda soruşturma

Madde 14- (1) 11 ve 12 nci maddelerde belirtilen hallerde, soruşturma konusu suçun yer aldığı kanun maddesinde hapis cezası ile adli para cezasından birinin uygulanması seçimlik sayılmış ise soruşturma veya kovuşturma açılmaz.

(38)

YER BAKIMINDAN UYGULAMADA ÖZELLİK GÖSTEREN HALLER

 Soruşturma koşulu olan cezanın hesaplanması

Madde 15- (1) Miktarının soruşturma koşulu

oluşturduğu hallerde ceza, soruşturma

evresinde ileri sürülen kanuni ağırlaştırıcı

nedenlerin aşağı sınırı ve kanuni hafifletici

nedenlerin yukarı sınırı göz önünde

bulundurularak hesaplanır.

(39)

YER BAKIMINDAN UYGULAMADA ÖZELLİK GÖSTEREN HALLER

 Cezadan mahsup

Madde 16- (1) Nerede işlenmiş olursa olsun bir suçtan dolayı, yabancı ülkede gözaltında, gözlem altında, tutuklulukta veya hükümlülükte geçen süre, aynı suçtan dolayı Türkiye'de verilecek cezadan mahsup edilir.

(40)

YER BAKIMINDAN UYGULAMADA ÖZELLİK GÖSTEREN HALLER

 Hak yoksunlukları

Madde 17- (1) Yukarıdaki maddelerde açıklanan

hallerde mahkeme, yabancı mahkemelerden verilen

ve Türk hukuk düzenine aykırı düşmeyen hükmün,

Türk kanunlarına göre bir haktan yoksunluğu

gerektirmesi halinde, Cumhuriyet savcısının istemi

üzerine Türk kanunlarındaki sonuçlarının geçerli

(41)

SUÇLULARIN İADESİ

(ULUSLAR ARASI ADLİ İŞBİRLİĞİ)

(42)

ADLİ İŞBİRLİĞİ TALEBİNİN REDDİ

(43)

(44)

(45)

İADE

(46)

İade talebi hakkında karar vermeye,

kişinin bulunduğu

yer ağır ceza

mahkemesi

yetkilidir. Kişinin

bulunduğu yer belli

değilse, Ankara ağır

ceza mahkemesi

yetkilidir.

(47)

(48)

PRATİK ÇALIŞMALARI

(49)

PRATİK ÇALIŞMALARI

 Milletvekili Ali, meclis kürsüsünde düşüncelerini açıklarken hızını alamamış ve tüm vekillere sövmüş, kendisini uyarmaya çalışan Meclis Başkanı’na kürsüdeki bardağı fırlatmış, daha sonra da kendisine tepkisini dile getiren bir milletvekili arkadaşının döverek ölümüne sebep olmuştur.

Her suç açısından ayrı ayrı sorumluluk durumunu değerlendiriniz.

 Cumhurbaşkanı’nın Amerika’dan satın alarak beraberinde getirdiği silah ve mermileri gümrüksüz yurda soktuğu tespit edilmiştir.

Cumhurbaşkanı’nın sorumluluğunu tartışınız.(Yargıtay 5. CD. 04.10.1962 ve 3607/ 3348K.’dan esinlenilmiştir.)

(50)

PRATİK ÇALIŞMALARI



Acı vatan Almanya’da yaşamakta olan TC. uyruklu Hamit, Türkiye’den temin ettiği tespit edilen uyuşturucu maddeleri,sahibi olduğu dönercide satmaktan, hakkında 3 yıl 6 ay hapis cezası istemiyle yargılanır. Kovuşturma aşamasında Almanya sınırlarından ayrılmış olan Hamit, Türkiye’deki memleketinde güvenlik kuvvetlerince bulunur.



Ali Kaptan, yönetimindeki Türk Bandıralı Seastar adlı gemi, Yunanistan’ın Kos Adasında demirlemişken, gemide aşçılık yapmakta olan Caroline, husumetinden dolayı kaptana tayfalarının önünde sövüp sayar. Daha sonra gemi Türkiye’ye döner ve Ali Kaptan işittiği küfürleri sindiremediğini hisseder.



TC Berlin Büyükelçiliğinde sekreter olarak çalışan Alman vatandaşı İsmail’in, elçiliğin

mühürlerini taklit ederek sahte evraklar hazırladığı tespit edilir. Bu nedenle Alman

mahkemeleri tarafından mahkum edilir. İsmail TR’ye geldiğinde tekrardan

(51)

PRATİK ÇALIŞMALARI

 Almanya’da yaşamakta olan karısı Olga’yı evde geçirdiği kıskançlık krizi sonucu sert kroşeleriyle döven Kuzey, karısını hastanelik etmiş ve bunun üzerine yargılaması sonucunda 1,5 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Kendisi hakkında hüküm kurulmadan önce memleketine kaçan Kuzey, hüküm açıklandıktan aylar sonra Türk makamlarınca memleketinde yakalanır.