HUN214 Macar
Edebiyatına Giriş
Rönesans
Bu sayasız medeniyet taşıyıcılarından biri de Janus Pannonius’tur ve
kendi hayatı Hümanizm ve Rönesans ruhunun Macaristan’daki en
canlı yansımasıdır. İtalya’da 11 sene tahsil görerek yurdu
Macaristan’a dönen ve ata topraklarına Hümanizm fikirlerini
getirenlerden biri olan Janus Pannonius (1434-1472) doğal olarak
aldığı klasik kültürün etkisiyle olacak, yazdığı Latince şiirlerden
birinde bu topraklara dönünce hissettiği hayal kırıklığını aktarır:
Rönesans
“Bu barbar topraklarında dudaktaki söz bile barbardır,/Bu topraklara ister Maro gelsin, lavtası ancak zevksiz sesler çıkarır,/İsterse Cicero gelsin, burada dilsiz olur çıkar.” Fakat başka bir şiirinde şu dizeler var:
“Şimdiye kadar sadece İtalya topraklarında yazıldı kitaplar,/Şimdi
Pannónia da gönderiyor güzel şarkılar,/Takdir ediyorlar artık, yurdum
da benimle övünebilir,/Zihnim daha da mağrur ve o sayede şanlı bu
topraklar!”
Rönesans
Bu hümanist şairin lakabının da ele verdiği gibi Pannonia eski Roma İmparatorluğu’nun eyaletlerinden biridir ve imparatorluk Pannonialı Janus zamanında artık çoktan tarih olsa da Lorenzo Valla’nın ifadesiyle “nostra est Italia, nostra Gallia, nostra Hispania, Germania, Pannonia, Dalmatia, Illyricum multeque aliae nationes: ibi namque Romanum Imperium est ubicunque Romana Lingua dominatur”
(bizimdir İtalya, bizimdir Galya, bizimdir İspanya, Almanya,
Pannonia, Dalmaçya, İllirya ve çok sayıda başka millet: zira Roma dili
nerede hâkimse Roma İmparatorluğu oradadır).
Latince
Macaristan’da Latince kullanımıyla ilgili araştırmaların ortaya koyduğu üzere “Janus uzaktan, kuzeyden ‘ayıların imparatorluğundan’
gelmişti Ferrara’ya. Üstelik annesinin adı bile Barbara idi. [Fakat]
Janus vatanından Latin dilinin nispeten temiz, anadiliyle kirlenmemiş
bir varyantını getirmişti beraberinde. Öte yandan burada okul, kamu
idaresi ve yargılama dili de Latince idi”
Protestan Kültürü
Macaristan Protestan inancının (dolayısıyla Reformasyon’un) da ilk yayıldığı ülkelerden biridir; bu inancı “Wittenberg’den, Luther’in yakın çevresinde bulunan öğrenciler beraberlerinde getirmişlerdir” ve
“1580 yıllarına doğru, tek tük Katolik merkezleri istisna edilirse,
Macaristan’ın hemen bütün halkı Protestan olmuştur”.
Matbaa
Bir Protestan icadı olan matbaanın yaygın ve etkin şekilde
kullanılması (Macaristan’da 1472’de) ve kutsal kitabın Macarcaya
tercüme edilmesi (1590) bilginin yaygınlaşmasına hizmet etmiştir ve
bunun neticesinde “aynı zamanda Avrupa’yla olan ilişkiler de
muazzam derecede kuvvetlenmiştir.
Batı Medeniyetinin Sınırları
