HAVZA MESLEK YÜKSEKOKULU İŞLETME YÖNETİMİ PROGRAMI. İŞL126-İş Sağlığı ve Güvenliği. Öğr. Gör. Halil YAMAK

İŞLETME YÖNETİMİ PROGRAMI

HAVZA MESLEK YÜKSEKOKULU

İŞL126-İş Sağlığı ve Güvenliği

Öğr. Gör. Halil YAMAK

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları,

Çalışma Ortamı Gözetimi, İş Hijyeni, İşyeri Temizliği ve Düzeni

Hafta-11

İŞL126-İş Sağlığı ve Güvenliği

İş Sağlığı ve Güvenliği

Kurulları

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları

• Yönetmelik, 20/6/2012 tarihli ve 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamına giren işyerleri içindir

• 6 aydan fazla süredir sürekli 50 ve üzerinde çalışana sahip işyerlerinde İSG Kurulları kurulması işverenin yükümlülüklerindendir

• İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları Hakkında

Yönetmelik- (18 Ocak 2013)

İSG Kurulu

Çalışan temsilcisi, işyerinde birden çok

çalışan temsilcisi olması halinde baş temsilci Bulunması halinde formen, ustabaşı veya

usta,

Bulunması halinde sivil savunma uzmanı,

İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi,

İşyeri Hekimi

İş Güvenliği Uzmanı

İşveren / İşveren vekili

İş Sağlığı ve Güvenliği Kurul Üyelerinin Rol Dağılımları;

– Kurulun başkanı işveren veya işveren vekili, – Kurulun sekreteri ise iş güvenliği uzmanıdır.

– İş güvenliği uzmanının tam zamanlı çalışma zorunluluğu olmayan işyerlerinde ise kurul sekretaryası; insan kaynakları, personel,

sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle

görevli bir kişi tarafından yürütülür.

KURULUN GÖREV ve YETKİLERİ

 İşyerinin niteliğine uygun bir iş sağlığı ve güvenliği iç yönerge taslağı hazırlamak,

 İşverenin veya işveren vekilinin onayına

sunmak ve yönergenin uygulanmasını izlemek,

 İzleme sonuçlarını rapor haline getirip

alınması gereken tedbirleri belirlemek ve kurul

gündemine almak,

İSG Kurulunun Görevleri

 İş sağlığı ve güvenliği konularında o işyerinde çalışanlara yol göstermek,

 İşyerinde iş sağlığı ve güvenliğine ilişkin tehlikeleri ve önlemleri değerlendirmek, tedbirleri belirlemek, işveren veya işveren vekiline bildirimde bulunmak,

 İşyerinde meydana gelen her iş kazası ve işyerinde meydana gelen ancak iş kazası olarak değerlendirilmeyen işyeri ya da iş ekipmanının zarara uğratma potansiyeli olan olayları veya meslek hastalığında yahut iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili bir tehlike halinde gerekli araştırma ve incelemeyi yapmak

 Alınması gereken tedbirleri bir raporla tespit ederek işveren veya işveren vekiline vermek,

İSG Kurulunun Görevleri

 İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği eğitim ve öğretimini planlamak

 Bu konu ve kurallarla ilgili programları hazırlamak, işveren veya işveren vekilinin onayına sunmak

 Bu programların uygulanmasını izlemek ve eksiklik görülmesi halinde geri bildirimde bulunmak,

 İşyerinde yapılacak bakım ve onarım çalışmalarında gerekli güvenlik tedbirlerini planlamak

 Bu tedbirlerin uygulamalarını kontrol etmek,

İSG Kurulunun Görevleri

 İşyerinde yangın, doğal afet, sabotaj ve benzeri

tehlikeler için alınan tedbirlerin yeterliliğini ve ekiplerin çalışmalarını izlemek,

 İşyerinin iş sağlığı ve güvenliği durumuyla ilgili yıllık bir rapor hazırlamak

 O yılki çalışmaları değerlendirmek, elde edilen tecrübeye göre ertesi yılın çalışma programında yer

alacak hususları değerlendirerek belirlemek ve işverene

teklifte bulunmak,

İSG Kurulunun Görevleri

 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanununun 13 üncü maddesinde belirtilen çalışmaktan kaçınma hakkı talepleri ile ilgili acilen toplanarak karar vermek,

 İşyerinde teknoloji, iş organizasyonu, çalışma şartları,

sosyal ilişkiler ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini

kapsayan tutarlı ve genel bir önleme politikası geliştirmeye

yönelik çalışmalar yapmak

Toplantı tarihi: Toplantı No: Toplantı yeri:

Toplantıya katılanlar

Adı – Soyadı Görevi İmza Adı – Soyadı Görevi Imza

Toplantı gündemi:

1-Geçen toplantıda alınan kararların görüşülmesi 2-

3-

İSG Üst Kurul Toplantısı

• İş kazalarının ve meslek hastalıklarının

önlenmesinde çalışma ortamının gözetimi çok büyük öneme sahiptir. Çünkü çalışma ortamındaki tehlike ve riskler sürekli

değişmekte ve yeni sağlık güvenlik sorunlarının ortaya çıkmasına neden olmaktadır.

• İşverenlerin çalışma ortamının gözetimi

yükümlülüğü, 30/6/2012 tarih ve 28339 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe

giren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği yasası ve bu yasaya göre çıkarılan çeşitli Yönetmeliklerde yer almaktadır.

Mevzuat

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Yasası’na göre; işyerinde iş sağlığı ve güvenliğini

sağlamak için “her türlü önlemi alma”

yükümlülüğü bulunan işverenin, bunu ve

denetleme yükümlülüğünü yerine getirdiğinin tespiti için, çalışma ortamının gözetimi ile ilgili sistem kurması ve yapılanları kayıt altına

alması gerekir.

Mevzuat

• Çalışma ortamı gözetimi yükümlülüğünü

işveren, kendi personeli arasından yapacağı görevlendirme ile yerine getirebileceği gibi, işyeri dışında kurulmuş olan firmadan

hizmet alarak da yerine getirebilir.

• Çalışma ortamı gözetimi ile ilgili iş sağlığı ve güvenliği mevzuatımızda çeşitli hükümler

bulunmaktadır. Bu konuda iş sağlığı ve güvenliği kurullarının, işyeri sağlık ve güvenlik birimlerinin, işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanlarının görev ve

yükümlülükleri bulunmaktadır.

İşyeri çalışma ortamında çalışanların sağlık ve güvenlikleri için tehlike ve risk oluşturan çeşitli madde ve etkenlerin varlığının saptanması,

düzeylerinin ölçülmesi ve gerektiğinde kontrol altına alınması amacıyla yapılan tüm faaliyetlere

“Çalışma Ortam Gözetimi” denir.

1.1 -TANIMI

1.2- KAPSAMI

Önleyici faaliyet

Düzeltici faaliyet

Çalışma Ortam Gözetimi Çalışma ortamının gözetimi,

işyeri sağlık ve güvenlik birimi ile ortak sağlık ve güvenlik biriminin işyerinde sağlık ve güvenlik tehlikelerine karşı

yürüteceği her türlü önleyici ve düzeltici faaliyeti kapsar.

Çalışma Ortam Gözetimi ile ilgili faaliyetler Esas olarak İş Güvenlik Uzmanının görevleri arasındadır.

Çalışma ortamı gözetimi yapılırken

• İşyerindeki tehlikeler ve riskler belirlenecek,

• Risk değerlendirmesi yapılacak,

• Risk değerlendirmesine göre Ortam Gözetimi için plan yapılacak,

• Planda yer alan öneriler işverene sunulacak,

• Yerine getirilip getirilmediği izlenecek.

Çalışma ortamı gözetimi yaparken

• İşyeri bina ve eklentileri

• İşyerinde bulunan iş ekipmanları,

• İşyerinde kullanılan ve üretilen maddeler,

• İşyerinde çalışanlar,

dikkate alınır.

PERİYODİK KONTROLLER

SAĞLIK YÖNÜNDEN TEKNİK YÖNDEN

İŞ YERİ HEKİMİ İŞ GÜVENLİĞİ UZMANI

Çalışma ortamı gözetimi faaliyetleri

• Çalışma ortamının gözetimini yapmak

• İş yerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılması gereken periyodik bakım, kontrol ve ölçümleri planlamak ve

uygulamasını kontrol etmek,

• İş yerinde kaza, yangın veya patlamaların önlenmesi için mevzuata uygun çalışmalar yapmak ve uygulamaları takip etmek

• Doğal afet, kaza, yangın veya patlama gibi durumlar için acil durum planlarının hazırlanmasını sağlamak,

• Periyodik olarak eğitimleri ve tatbikatları yaptırmak,

• Acil durum planı doğrultusunda hareket edilmesini sağlamak

Çalışma ortamı gözetimi 1-İşyeri

• Binaların yapısı, tavan yüksekliği, alanı

• Elektrik tesisatı (Elektrik İç Tesisat Yönetmeliğine uygunluğu)

• Acil çıkış yolları

• Yangınla mücadele

• Havalandırma

• Ortam sıcaklığı

• Aydınlatma

• İşyeri tabanı, duvarı, çatısı

• Pencereler, kapılar

• Dinlenme ve soyunma yerleri, duş, tuvaletler

• İlk yardım odaları

İŞYERİ BİNA VE EKLENTİLERİNDE ALINACAK SAĞLIK VE GÜVENLİK ÖNLEMLERİNE İLİŞKİN YÖNETMELİK

Resmi Gazete Tarihi:

17.07.2013/28710

Çalışma ortamı gözetimi 2-İŞ EKİPMANLARI

• İşin yapılmasında kullanılan makine,alet,ve tesisin işyerindeki özel çalışma şartlarını, sağlık ve güvenlik göz önünde bulundurularak seçilecek, tamamen tehlikesiz olamıyorsa riski en aza indirecek uygun önlemler alınacaktır.

İŞ EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ŞARTLARI

YÖNETMELİĞİ

Resmi Gazete Tarihi: 25.04.2013 Sayısı:28628

Çalışma ortamı gözetimi 3-İşyerinde Kullanılan ve Üretilen Maddeler

• Bunların depolanması, üretilmesi esnasında malzeme güvenlik belgelerinden (MSDS) yararlanılmalı

• Yanıcı, patlayıcı, toksik olmalarına göre önlemler alınmalı

• Oksitleyici ve yanıcıların ayrı ayrı depolanmalı,

• Yangın söndürme tertibatının maddelerin özelliklerine göre olmalı,

• Ortam ölçümlerinin periyodik olarak yapılması

Çalışma ortamı gözetimi 4-Çalışanların Sağlık Gözetimi

• İşe ilk giriş muayeneleri,

• Periyodik muayeneleri,

• Diğer gerekli tetkikleri yaptırmak,

• Kayıtlarını tutularak özlük dosyalarında saklanması (Normal şartlarda bu belgeler en az 15 yıl saklanır, kanserojen maddelerle çalışmalarda 40 yıl saklanır.)

• İşyeri hekimi ile yıllık değerlendirme raporu hazırlamak,

• İşyeri hekimi ile bir sonraki yılın çalışma planlarını hazırlamak, işverenin onayından sonra işyerinde ilan etmektir.

• Tüm teknik önlemlere rağmen riskler yok edilemiyorsa çalışanlara kişisel koruyucu donanımlar verilecektir.

• KKD’ler CE uygunluk işaretini taşıyacaktır.

• Bu işaret KKD’lerin KKD Yönetmeliğine uygun üretildiğini gösterir.

• KKD’nin kullanma kılavuzu istenecektir. (Kılavuzda hangi riske karşı kullanıldığı, nasıl ve ne kadar süre için etkili olacağı belirtilmiş olmalı)

Çalışma ortamı gözetimi 4-Çalışanların Sağlık Gözetimi

2.2- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİNİN İÇERDİĞİ İNCELEMELER

1

• Çalışanın sağlığını etkileyebilecek ergonomik faktörlerin tanımlanması ve değerlendirilmesi

2

• Çalışanların sağlığı için riskler yaratabilecek fiziksel,kimyasal,biyolojik maruziyetler gibi faktörler ve iş hijyeni koşullarının değerlendirilmesi

2.2- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİNİN İÇERDİĞİ İNCELEMELER

3

• İş kazaları riskinin ve önemli tehlikelerin değerlendirilmesi

4

• Çalışanların olumsuz psikolojik faktörlere maruziyeti ve iş organizasyonu ile ilgili hususların değerlendirilmesi

2.2- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİNİN İÇERDİĞİ İNCELEMELER

5

• Toplu ve Kişisel koruyucu donanımın değerlendirilmesi

6

• Maruziyeti azaltmak,önlemek ve yok etmek için

planlanan kontrol sistemlerinin değerlendirilmesi

2.2- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİNİN İÇERDİĞİ İNCELEMELER

7

• Genel hijyen ve sağlık olanaklarının

değerlendirilmesi

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

1

• İşyerindeki tehlikelerin belirlenmesi, risk analizinin ve risk değerlendirmesinin yapılması, tehlikelerin

kaynağında yok edilmesine yönelik tedbirlere öncelik verilerek ortadan kaldırılması ve risklerin kontrol altına alınması için işçilerin veya temsilcilerinin görüşlerini de alarak gerekli çalışmaları planlanması

2

• Ortam Ölçüm, analiz ve kontrollerin yapılması, alınacak sağlık ve güvenlik önlemlerin belirlenmesi ve

uygulamarının takibi

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

3

• İşyerinde iş sağlığı ve güvenliği yönünden yapılması gereken periyodik bakım ve

kontrollerin planlanması ve uygulamaların takibi

4

• İşyerinde kaza, yangın, doğal afetler gibi acil

müdahale gerektiren durumlar için acil durum

planının hazırlanması ve uygulamaların takibi

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

5

• Yangın veya patlamaların önlenmesi için gerekli çalışmaların planlanması ve

uygulamaların takibi,olası yangın veya patlama durumunda alınacak tedbirlerin belirlenmesi

6

• Gerektiğinde ;İş sağlığı ve güvenliği kurulunun kurulması,toplantıların düzenli olarak

yapılması,katılımın sağlanması,kararların

alınması,uygulanmalarının izlenmesi

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

7

• İşyerinde meydana gelebilecek iş kazaları ve meslek hastalıkları ile ilgili değerlendirmelerin yapılması , gerekli önleyici faaliyet planlarının hazırlanması ve uygulamaların takibi

8

• İşyerinde meydana gelen iş kazası, meslek hastalığı veya herhangi bir tehlikeli olayın tekrarlanmaması için inceleme ve

araştırmaların yapılması, düzeltici faaliyet

planlarının yapılması ve uygulamaların takibi

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

9

• İşyerlerinin tasarımı, makine ve diğer teçhizatın durumu, bakımı, seçimi ve çalışma sırasında

kullanılan maddeler de dahil olmak üzere işin sağlık ve güvenlik risklerinin belirlenmesi ve

organizasyonun belirlenen riskler doğrultusunda planlanması

10

• İşyerinde yeni bir bölüm veya sistem kurulacağı ya da yeni makine, tezgah ve cihaz alınacağı

durumlarda inceleme ve araştırmaların yapılması sağlık ve güvenlik yönünden uygun seçimlerin yapılması

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

11

• Kişisel koruyucu donanımların seçimi,

temini, kullanımı, bakımı, muhafazası ve test edilmesi

12

• İş sağlığı ve güvenliği eğitimlerini ilgili

Yönetmelik hükümlerine uygun olarak

planlanması ve uygulanması

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

13

• Yıllık çalışma planı hazırlanması

14

• İşyerindeki çalışma ortamının gözetimi

ile ilgili tüm çalışmaları kaydedilmesi ve

Yıllık Çalışma Raporunun hazırlanması

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

15

• Birden fazla madde veya etkenin aynı

anda işyerinde bulunmasından dolayı

ortaya çıkabilecek tehlikelerin İş sağlığı

ve güvenliği mevzuatı doğrultusunda

değerlendirilmesi

İyi çalışma ortamı herkesin sorunudur.

İşyerlerinin ve üretim sistemlerinin yeniden tasarımı veya

değiştirilmesinde psikolojik faktörler ve insanların reaksiyonları göz önünde

bulundurulmalıdır.

Bu yalnızca, işveren ve işçilerin işbirliği ile sağlanır.

2.3- ÇALIŞMA ORTAM GÖZETİMİ İLE İLGİLİ FAALİYETLER

Örnek Uygulama

Bir Fabrikada çalışma ortamı gözetimi:

• Fabrikada sorumlu teknik elemanlarla görüşülmeli,

• İşyerinde işçi sağlığı iş güvenliği kurulu oluşturulmalı ve her ay periyodik olarak toplanarak, çalışmalar yapmalı.

Örnek Uygulama

• İşyerinde çalışanların periyodik sağlık kontrolleri ve tetanos aşıları yaptırılmalı,

• Çalışanların kulak odyogramları ve göğüs filmleri yılda bir kez çekilerek kontrol edilmeli,

• Çalışanların sağlık durumları ve periyodik muayeneleri işyeri hekimince izlenmeli,

Örnek Uygulama

• Tüm kayıtların incelenmesi

• Eğitimler

• Çalışanların belgeleri ( Operatörlük belgesi, vinç oprt. v.b.

)

• Çalışanların işe giriş ve periyodik muayeneleri

• Makine tesisat kontrol belgeleri ( kaldırma araçları,

basınçlı kaplar, kompresör , eletktrik tesisatı , topraklama , paratoner, asansör v.b. )

• Ortam ölçümleri,

• Hazırlanan talimatlar,

• KKD ve KKD teslim belgeleri,

Örnek Uygulama

• İş Güvenliği kurulu ile ilgili belgeler,

• Kullanılan kimyasal maddeler ve MSDS (Malzeme güvenlik Bilgi Formları) ler,

• İşyerinde tüm bölümler denetlenecek ve Denetim Raporu hazırlanacak,

• Bölüm sorumluları ve çalışanların katılımıyla Risk Analizi hazırlama,

• Ortam ölçümleri ile ilgili olarak gürültü , aydınlatma, toz, gaz, termal konfor ölçümleri yapılmalı,

• Ölçüm rapor sonuçlarına göre önlemler alınmalı,

Örnek Uygulama

• Yangın söndürme cihazları, dolapları ve elektrik panoları önü boş olmalı,

• Tüm elektrik panolarının önüne yalıtkan malzeme (lastik paspas) konmalı ve elektrik tesisatı ve topraklama kontrolü yılda en az bir kere yetkili elemanlarca yapılmalı,

• Fabrikada kullanılan elektrik kabloları ekli ve kopuk olmamalı,

• İş elbisesi, kulaklık ,toz maskesi, gözlük, eldiven, çelikburunlu ayakkabı gibi KKD leri kullanmalı,

• Yüksekte yapılacak çalışmalar esnasında paraşüt tipi emniyet kemeri kullanmalı,

• KKD ler çalışanlara tutanakla teslim edilmeli, eğitim verilerek kullandırılmaları sağlanmalı,

Örnek Uygulama

• Hammadde üretimi bölümünde ve tozlu ortamlarda çalışma yapılacak yerlerde oluşan toza karşı çalışanlar toz maskesi kullanmalı,

• Gürültüye karşı kulak koruyucusu kullanmalı,

• Uyarı ikaz levhaları yapılan işin özelliğine göre artırılmalı,

• İşyerinde bulunan tüm aydınlatma sistemi exproof olmalı ve bakım ve temizliği periyodik olarak yapılmalı,

• Makineleri yetkili kişiler kullanmalı ve kullanılan makinelerin çalıştırma ve iş güvenliği talimatları bulunmalı

• İşletmede kullanılan kimyasal maddelerin MSDS leri tedarikçi firmadan temin edilmeli, tehlikeleri ve alınması gereken önlemler konusunda çalışanlara bilgi verilmeli,

Örnek Uygulama

• İşletmede mevcut bulunan kompresör, çalışanlardan uzak, üstü hafif malzeme ile kaplı, yan duvarları sağlam, ayrı bir bölümde olmalı,

• kompresör, hava tankları, soğutma sistemi ve jeneratörün periyodik kontrolleri yılda bir kere yapılmalı,

• Kaldırma araçları forklift vinç ,v.b. Periyodik kontrolleri yetkili kişilerce 3 ayda bir kez yapılmalı,

• Kaldırma araçları forklift , vinç v.b. araçları operatörlük belgesi olan yetkili kişiler tarafından kullanmalı, sesli ve ışıklı uyarı sistemi bulunmalı

Örnek Uygulama

• Sıvı kimyasal maddeler, uyarı-ikaz levhaları olan kapalı bir yerde , ayrı bir bölümde muhafaza edilmeli ve kilitli olmalı

• Elektrik tesisatı topraklama ve paratoner kontrolleri yılda bir kere yapılmalı,

• İşyerinde mevcut bulunan yangın tüpleri 6 ayda bir kez kontrol edilmeli, işyerinde yangın ekipleri oluşturulmalı, yangın eğitimi ve tatbikatı yapılmalı,

• İşyerinde acil durum planı hazırlanmalı,

Örnek Uygulama

• Fabrikada imalat bölümlerinde, özellikle, mekanik atölye bölümünde (torna, fereze, matkap v.b.) dönen makinaların olduğu bölümlerde çalışanlar kolları lastikli, çok bol yada dar olmayan, vücudu tam saracak şekilde iş elbiseleri giymeli,

• Bu bölümde kaynak için oksijen ve LPG tüpleri mevcut olup, tüpler tüp arabası ile taşınmalı, hortumları ve regülatörleri sağlam olmalı, dik olarak muhafaza edilmeli, kaynak esnasında kaynakçılar tüm KKD yi kullanmalı,

• Paketleme bölümünde daire testere mevcut olup, koruyucusu takılı durumda olmalı, çalışanların gözlük ve kulaklık takmaları sağlanmalı,

• Atıklar ve boş siyah plastik kasalar düzenli istiflenmeli, geri kazanıma yollanmalı,

SAMSUN'un Havza İlçesi'nde saman dövme

makinesinin şaftına giysisini kapılan 68 yaşındaki Bayram Yılmaz, hayatını kaybetti. (5 kasım 2016)

Örnek Uygulama

• Fabrikada bulunan mevcut asansörün periyodik bakım ve kontrolü yapılmalıdır.

• Fabrika içi ve çevresinde bulunan kanallar ve ızgaraların üzeri kapatılmalıdır.

• İşletmede bulunan tüm kapılar dışarıya doğru açılmalıdır.

• Fabrika çevresi telle çevrilmiş olup,” fabrika sahasıdır, girilmez “ gibi uyarı-ikaz levhaları asılmalıdır.

İŞ

HİJYENİ

52

HİJYEN

 Sözlük anlamı sağlık bilimi demektir.

 Sağlığı koruma uygulamalarının tümü hijyeni kapsar.

 Temizlik yoluyla sağlığı korumaya yönelik uygulamalar için kullanılan bir terimdir.

 Hijyen Yunan mitolojisinde, sağlık tanrıçasıdır (Hygieia). Hijyen, sağlık ve temizlik dolayısıyla sağlığın korunması anlamını taşır.

Hijyen tıbbın tanrısı sayılan Asklepios’un karısı olarak mitolojide yer almıştır (M.Ö. 293).

AMAÇ

İş hijyeni çalışma sırasında ortaya çıkan sağlığa zararlı maddelerin oluşturduğu

ortamın kontrolünü amaçlar.

53

İş Hİjyenİnİn TanImI ;

Çalışma ortamında oluşan, hastalıklara veya geri

kazanılması olanaksız sağlık koşullarına veya işçinin iyilik

halini kaybetmesine neden olan zararlıları belirleyen,

değerlendirmesini yapan ve

kontrol yollarını gösteren bir bilim dalıdır.

54

(

1) İş ve işin yürütümü ile ortaya çıkan etkenleri tanımlamak ve onların

insan sağlığını hangi yönde ve nasıl etkilediğini bilmek,

İş Hijyeninin Kapsamı ;

55

(2) Deneylerle bu zararlıların miktarlarını ve aynı zamanda insanların sağlığını etkileme düzeylerini saptayabilmek,

İş Hijyeninin Kapsamı ;

56

(3) Bu zararlıları ve onların sağlığa etkilerini yok

etmek için yöntemler geliştirmektir.

İş Hijyeninin Kapsamı;

57



















yenileriyle değiştirilir.









malzeme kesinlikle diğer alanlarda kullanılmaz.

 Her gün temizlenmesi gerekmeyen dolap üstleri, masa ve sandalye ayakları, kalorifer petekleri, yangın söndürme

cihazları, pano ve çerçevelerin tozları alınarak temizliği sağlanır.

 Tüm kapılar, aydınlatma düğmeleri, telefon apareyleri silinir.

 İç ve dış cam temizliği yapılarak doğramalar silinir.

 Koltuk ve sandalyelerin tozları alınır.

Kişisel Hijyen

















VÜCUDUMUZDA MİKROPLAR YAŞAR

Adet/cm²

Eller 100 – 1000

Alın 10.000 – 100.000 Kafa derisi 1.000.000 Koltuk altı 10.000.000 Burun salgısı 10.000.000

Tükürük 100.000.000

Dışkı 1.000.000.000

Kişisel temizlik ön planda olmalıdır;

 Günlük banyo

 Günlük tıraş

 El ve tırnak temizliği

 Temiz giysi

 Deri ve zarların sağlam ve temiz olması

 Erken tedavi

El yıkama : En azından 15 saniye sabun ile yıkamalı ve kağıt havlu ile kurulanmalıdır

 El ve kol dışında diğer vücut bölgelerine dokunma sonrası

 Tuvaletten sonra

 Öksürme ve hapşırma sonrası

 Yemeklerden önce ve sonra

 Kirli – Bulaşık yerlerle temas sonrası

eller mutlaka yıkanmalıdır

% 4 Klorheksidin Glukonatlı sıvı sabun cilt temizleyicileri içeren dezenfektanlar

Sosyal el yıkama :

Sabun, su ve mekanik hareketlerle yapılan el yıkama

Hijyenik el yıkama :

Bulaşık eşya ya da enfekte hastadan ellere bulaşan mikroorganizmalardan kurtulmak için yapılan yıkama

Cerrahi el yıkama:

Cerrahi operasyon öncesi yapılan steril el yıkamadır.

El Yıkama Çeşitleri

 Havlu, kıyafet, tıraş bıçağı, diş fırçası, terlik gibi kişisel eşyalar kesinlikle PAYLAŞILMAMALI!

 Yiyeceklerle uğraşırken asla ağız, burun ve saçlara dokunmamalıdır

 Tüm tat kontrollerinde; Ayrı bir kaşık kullanmalı, eller kullanılmamalıdır

 İş giysileri daima temiz tutulmalıdır

 Yaralı, kesikli, yanıklı eller ile yiyeceklere asla dokunulmamalıdır

 Sıvı sabun ve kağıt havlu kullanılmalıdır

 İshalli iken yiyecek ve içecekle ilgili alanda çalışılmamalıdır

Ayak Hijyeni

Uygun ve rahat bir ayakkabı ayak sağlığı için önemlidir.

 Ayağa tam uymalıdır

 Parmakları sıkmamalı

 Topuğu sıkıca tutmalı

 Ayak kemerini iyice desteklemelidir

 Ökçesi geniş olmalı ve çok yüksek olmamalıdır

 Eğer ayakkabı uygun değilse ayakta nasır, ayak tabanında kalınlaşmalar, baş parmakta eğrilik ve tırnak hipertrofisi (büyüme-kabalaşma) oluşabilir

Hijyen

• Sağlıklı temiz ortam

• Ortamda bulunan bakteri sayısının hastalık yapıcı

seviyenin altında

olması

Hijyenik Koşullar

Sağlanamazsa ne olur?

Mikroplar, hızlı bir şekilde üreyerek gıda maddelerini bozarlar.

Tüketicinin sağlığını tehdit ederler.

Mikro-organizmalar

Çıplak gözle görülmeyecek kadar küçük, ancak

mikroskopla görülebilen canlılar

Çeşitleri;

• Bakteriler

• Virüsler

• Mantar ve küfler

• Mayalar

staphylococcus aureas

corynbacterium diptheria

tetanus

Mikroorganizmalar faydalı

– mayalar

• ekmek

• bira

– küf

• peynir

– Bakteriler

• fırıncılık

• soslar

zararlı

– patojen:

• Listeria, salmonella

– bozucu

• küfler (fındık)

• maya

• lactobacilli (süt)

TOPRAKTAN

HAVADAN KİŞİLERDEN

SUDAN

Mikroplar Nereden Gelir ?

Mikropların gelişebilmesi için?

SUYA

GIDA MADDELERİNE

İHTİYAÇLARI VARDIR.

Mikroorganizmalar

• Yararlı ve Zararlı bakteriler

• Bölünerek çoğalırlar

• Üremeleri için gerekli koşullar

• Gıda

• Nem

• Sıcaklık

• Zaman

NİÇİN PERSONEL HİJYENİ?

ÇALIŞAN PERSONEL DAKİKADA

10.000-100.000

mikroorganizmayı yayabilir.

MİKROORGANİZMLARIN VÜCUDA GİRİŞİ ve ÇIKIŞI

Solunum Sindirim

Deri

Ürogenital

yolla olur

NİÇİN PERSONEL HİJYENİ?

GIDA

SOLUNUM

ÖKSÜRME HAPŞIRMA TIKSIRMA

SİNDİRİM

DIŞKI İLE TEMAS

DERİ

KİRLİ ELLER

Çıbandan, kesiklerden Sigara dumanından

SAÇLAR

KIYAFETLERDEN Takılarından

Şaşırtıcı gerçekler

• Gıda servisi yapan personelin % 60’ı tuvaleti kullandıktan sonra ellerini yıkamamaktadır

• 5 kat tuvalet kağıdı bile , parmak ucundaki birkaç hastalık yapıcı mikroorganizmanın sızmasını ve bulaşmasını engelleyemez

• %40’dan fazla yetişkin ağız ve

burunlarında staphylococcus mikrobu

taşımaktadır

Personel Hijyeni Nasıl

Sağlanır?

Gerekli Koruma Ekipmanları

Her amaç için doğru personel koruma

ekipmanları belirlenmeli

PERSONEL HİJYENİ NASIL SAĞLANIR?

• Duş almadan işe başlanmamalıdır.

• Kirli ellerle kesinlikle çalışılmamalıdır.

• Yaralı ellerle, eğer yara büyükse

ç alışılmamalı, eğer yara küçükçe yaranın tamamen kapatılması ve dışarıya

sızmasının engellenmesi sağlandıktan sonra

ç alışılmalıdır (eldiven giyilebilir)

PERSONEL HİJYENİ NASIL SAĞLANIR?

• Tırnaklar kısa ve tırnak dipleri temiz olmalıdır.

• Gıda ile temas eden personelin tırnakları ojeli ve cilalı olmamalıdır.

• Saçların gıdaların içine dökülmesinin engellenebilmesi için kep veya bone giymelidir.

• Ç alışma sırasında ellerin, yüz, saç, kıyafet ve para gibi yabancı maddelere sürülmemesi,

eğer sürüldü ise ellerin derhal yıkanması

gerekir.

PERSONEL HİJYENİ NASIL SAĞLANIR?

• Kirli giysilerle çalışılmamalıdır.

• İş başında sigara içilmemelidir.

• İş başında sakız çiğnenmemelidir.

• Personel, kıyafetlerini havlu olarak kullanmamalıdır.

• Gıda hazırlama ve serviste çalışan

personelin mücevherat (takı, yüzük vs)

kullanmaması gerekir.

PERSONEL HİJYENİ NASIL SAĞLANIR?

• Kirli ellere eldiven giyilmemesi gerekir.

• Gıdaların yıkandığı, veya bulaşıkların yıkandığı lavabolarda el yıkanmamalıdır.

• Eller ayrı ve sadece el yıkama için kullanılan bir lavaboda yıkanmalıdır.

• Son ürüne elle dokunulmamalıdır.

PERSONEL HİJYENİ NASIL SAĞLANIR?

• Gıda hazırlanırken veya servis yapılırken ellerle ağız, burun ve kafanın kaşınmaması gerekir.

• Tezgahlara oturulmamalıdır.

• Aksırmak, öksürmek veya esnemek gıdalara mikrop saçabileceğinden yiyeceklere ters dönülerek veya ağız burun kapatılarak

yapılmalı sonra eller yıkanmalıdır.

PERSONEL HİJYENİ NASIL SAĞLANIR?

• Yiyecekle ilgili alanlara tükürülmemelidir.

• Personel hasta ise doktor uygun görmedikçe ç alışmamalıdır.

• Bazı hastalıklarda hastalık bittikten sonra da mikroorganizmaların saçılması devam

eder. Böyle hastalıklarda personelin saçıcı olduğu süre boyunca çalışmaması gerekir.

• Türk Gıda Mevzuatı’na göre Ateşli

hastalığı, cilt hastalığı yada ishali bulunan

personelin derhal sağlık kuruluşuna tetkike

gitmesi gerekir.

KORUYUCU KIYAFETLER

•Her personelin kendine ait iş elbisesi olmalıdır.

•Her zaman temiz iş elbisesi ile çalışılmalıdır.

•Gün içinde elbise kirlendiğinde temizi ile değiştirilmelidir.

•Her personelin yedek iş elbisesi olmalıdır.

•İş elbisesi ile kirli alanlara çıkılmamalı, tezgah üstleri ve/veya benzeri yerlere oturulmamalıdır.

•Elbiseler havlu gibi el kurulamada kullanılmamalıdır.

•Gerekli alanlarda galoş ve ağız bonesi

kullanılmalıdır.

EL HİJYENİ

El yıkamanın önemi çok iyi anlaşılmalı Ellerin nasıl ve ne sıklıkla yıkanacağı

tüm personel tarafından bilinmeli Düzenli el yıkama alışkanlığı

kazanılmalı

El Hijyeni

• El hijyeni mikroorganizmaların

azaltılması için çok önemli bir yoldur

• El hijyeni ile ellerdeki geçici koku

ve kir çıkarılır

ELLER NE ZAMAN YIKANIR?

• İşe başlamandan önce

• Tuvaletten sonra

• Mendil kullandıktan sonra

• Sigara içtikten sonra

• Saçlar ellendikten sonra

• Ç iğ yiyeceklerle temastan sonra

• Ö ksürüp hapşırdıktan sonra

• Kirli araç-gereç, çalışma yüzeyleri vb.

dokunduktan sonra

• Para ellendikten sonra

Eller nasıl yıkanmalı?

EL YIKAMA

1- Eller sıcak su ile ıslatılır (yaklaşık 40°C)

2- 5 ml sıvı sabun alınarak tırnak fırçası ile 30 saniye kadar el fırçalanır,

3- Su ile durulanır,

4- Tekrar sıvı sabun alınır,

5- Fırçasız yaklaşık 10 saniye yıkanır, 6- Eller su ile durulanır,

7- Havlu kağıt veya otomatik kurutucularla el

kurulanır.

1.Eller su ile ıslatılır Elleri temizlemek için sıvı temizleyiciler kullanılır.

2. Sıvı temizleyicilerin dezenfektanlı olanları seçilmeli ve bir dispenser kullanılmalıdır.

2. Sıvı sabun bilekler dahil, elin her yerine yayılır.

3. Avuç içleri ovuşturulur.

4. Parmak araları temizlenir.

5. Parmak uçları

temizlenir. 6. Parmaklar kapalı hale getirilerek işlem sürdürülür.

7. Başparmaklar avuç ile

ovuşturulur. 8. Parmak uçları

avuç içi yardımı ile temizlenir.

9. Bileklerden başlanarak elller durulanır.

10. Kurulama işlemi için mutlaka kağıt havlu

kullanılmalı.

11. Yan kısımları dahil eller kurulanır.

12. Parmak uçları ve tırnak çevreleri kurulanır.

13. Musluk ellerin kurulandığı kağıt ile kapatılır.

14. Kağıtların atıldığı çöp kutusuna ellerle

dokunulmamalıdır.

Hijyenik el yıkama işlemi

ÜRETİMDE GÖREVLİ TÜM

PERSONEL DÜZENLİ OLARAK EĞİTİM ALMALI VE HİJYEN

KONUSUNDA

BİLİNÇLENDİRİLMELİDİR

DİKKAT!!!

Sonuç olarak;

• Başta kişinin kendi sağlığı olmak üzere, başkalarının da sağlığını korumanın en

önemli aracı temizliktir.

• Sadece beden ve besin temizliği değil,

kullanılan her şeyi ve her ortamı temiz

tutmak da temiz olmanın gereğidir.

• Temizlik, kişisel ve sosyal sağlığın dayandığı bir temel olmanın yanında, toplum içinde yaşamanın vazgeçilmez bir parçasıdır.

• Günümüzde insanların uygarlık

düzeyini gösteren ana ölçü temizliktir.

• Uygar insan vücut, giyecek ve çevre

temizliğine önem veren insandır.

101

• Üçüncü sınıf bir iş yerinde;

– Çalışanlar yere çöp atar, kimse o çöpü yerden alıp çöp kutusuna

koymaz.

• İkinci sınıf bir iş yerinde;

– Çalışanlar yere çöp atarlar, ama o çöpü yerden alıp çöp kutusuna

koyanlar da vardır.

• Birinci sınıf iş yerinde;

– Kimse yere çöp atmaz, Ama yerde

kim çöp görürse o çöpü yerden alır ve

çöp kutusuna atar.