i
T.C. ANADOLU ÜNİVERSİTESİ YAYINI NO: 2471 AÇIKÖĞRETİM FAKÜLTESİ YAYINI NO: 1442
KLAVYE ÖĞRETİMİ
Yazarlar
Yrd.Doç.Dr. Serkan GÜNAL (Ünite 1) Doç.Dr. Yusuf OYSAL (Ünite 2, 5) Öğr.Gör.Dr. Sedat TELÇEKEN (Ünite 3)
Öğr.Gör. Özgür ÖZŞEN (Ünite 4) Doç.Dr. Hüseyin POLAT (Ünite 6) Yrd.Doç.Dr. Cüneyt AKINLAR (Ünite 7) Öğr.Gör. Ayla TOPUZ SAVAŞ (Ünite 8)
Editör
Yrd.Doç.Dr. Serkan GÜNAL
ANADOLU ÜNİVERSİTESİ
Bu kitabın basım, yayım ve satış hakları Anadolu Üniversitesine aittir.
“Uzaktan Öğretim” tekniğine uygun olarak hazırlanan bu kitabın bütün hakları saklıdır.
İlgili kuruluştan izin almadan kitabın tümü ya da bölümleri mekanik, elektronik, fotokopi, manyetik kayıt veya başka şekillerde çoğaltılamaz, basılamaz ve dağıtılamaz.
Copyright © 2012 by Anadolu University All rights reserved
No part of this book may be reproduced or stored in a retrieval system, or transmitted in any form or by any means mechanical, electronic, photocopy, magnetic, tape or otherwise, without
permission in writing from the University.
UZAKTAN ÖĞRETİM TASARIM BİRİMİ Genel Koordinatör
Doç.Dr. Müjgan Bozkaya Genel Koordinatör Yardımcısı
Doç.Dr. Hasan Çalışkan
Öğretim Tasarımcıları Yrd.Doç.Dr. Seçil Banar Öğr.Gör.Dr. Mediha Tezcan Grafik Tasarım Yönetmenleri
Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız
Öğr.Gör. Nilgün Salur Kitap Koordinasyon Birimi
Uzm. Nermin Özgür
Kapak Düzeni Prof. Tevfik Fikret Uçar Öğr.Gör. Cemalettin Yıldız
Dizgi
Açıköğretim Fakültesi Dizgi Ekibi
Klavye Öğretimi
ISBN 978-975-06-1140-7
1. Baskı
Bu kitap ANADOLU ÜNİVERSİTESİ Web-Ofset Tesislerinde 3.900 adet basılmıştır.
ESKİŞEHİR, Mayıs 2012
iii
İçindekiler
Önsöz ……….... iv1. Klavye ve Temel Kavramlar………. 2
2. Temel Sıra Tuşları………….………. 32
3. Birinci Grup Üst ve Alt Sıra Tuşları..………. 50
4. İkinci Grup Üst ve Alt Sıra Tuşları....………. 66
5. Üçüncü Grup Üst ve Alt Sıra Tuşları………. 82
6. Noktalama İşareti ve Sembol Tuşları...………. 98
7. Rakam Tuşları ve Romen Rakamları………. 130
8. Hızlı ve Hatasız Yazma………....………. 150
Önsöz
Bilişim teknolojilerinin hayatımızdaki etkisi her geçen gün daha da artarken, gerek iş hayatımızda gerek gündelik yaşantımızda kullandığımız bilgisayarlar, bilişim teknolojilerinin en önemli bileşenlerinden biri olarak öne çıkmaktadır. Bir bilgisayarı yönetmek ve veri girişi yapmak için kullanılan temel aygıtların başında ise klavye gelmektedir. Dolayısıyla, bilgisayarı etkin şekilde kontrol edebilmek için klavyeyi etkin şekilde kullanabilmek şarttır. Bu doğrultuda, Klavye Öğretimi kitabı size standart Türk klavyesi olan F klavyenin on parmak yöntemiyle nasıl kullanılacağını öğretmeyi amaçlamaktadır. Böylece, on parmak klavye kullanarak daha hızlı ve hatasız yazı yazabilecek, yazarken daha az yorulacak, klavyeye veya ellerinize bakma ihtiyacı hissetmeden sadece yazdığınız metne odaklanabilecek, işlerinizi zamanında yetiştirebilecek ve çalışma veriminizi yükseltebileceksiniz.
Kitabımızda öncelikle klavye ve temel kavramlar anlatılmış, daha sonra sırasıyla temel sıra tuşları, birinci grup üst ve alt sıra tuşları, ikinci grup üst ve alt sıra tuşları, üçüncü grup üst ve alt sıra tuşları, noktalama işareti tuşları, sembol tuşları ve rakam tuşları tanıtılarak, bu tuşların on parmak yöntemiyle nasıl kullanılacağı anlatılmış, son bölümde ise hızlı ve hatasız yazma kuralları açıklanmıştır. Ünitelerde verilen bilgiler, açıklayıcı resimlerle desteklenmiş, tuşlara basma yeteneğinizi geliştirmeye yönelik “Sıra Sizde” çalışmaları sunulmuştur. Ayrıca, kitabınızla birlikte verilen 10 Parmak eğitim programını kullanıp, belirtilen dersleri çalışarak bilgilerinizi daha da pekiştirmeniz ve tecrübenizi arttırmanız amaçlanmıştır.
Klavye Öğretimi kitabı, pek çok kitaptan farklı olarak kuramsal bilgilerden ziyade uygulamaya yönelik bilgiler içermektedir. Başka bir ifadeyle, bu derste başarılı olabilmeniz için sadece kitabı okumanız yeterli olmayıp, gerek ünitelerde verilen “Sıra Sizde” alıştırmalarını gerek 10 Parmak eğitim programındaki alıştırmaları klavye üzerinde bizzat çalışmalısınız. Bu çalışmalara ayıracağınız zaman ve vereceğiniz önem, on parmak klavye kullanma yeteneğinizin gelişmesinde belirleyici olacaktır.
Son olarak, on parmak klavye kullanmayı öğrenmenin yalnızca eğitiminiz esnasında değil, meslek hayatınızda da fayda sağlayacağını unutmamanızı ümit eder, hepinize başarılar dilerim.
Editör
Yrd.Doç.Dr. Serkan GÜNAL
Amaçlarımız
Bu üniteyi tamamladıktan sonra;
Klavyenin işlevini açıklayabilecek,
Temel bilgisayar bileşenlerinin klavye ile olan ilişkisini açıklayabilecek, Klavye tuşlarının işlevlerini ve klavye çeşitlerini özetleyebilecek,
Sağlık sorunlarından kaçınmak için doğru oturma ve yazma tekniklerini uygulayabilecek, On parmak klavye kullanımının temel kurallarını listeleyebilecek,
10 Parmak programını kullanabilecek, bilgi ve becerilere sahip olabilirsiniz.
Anahtar Kavramlar
Bilgisayar Klavye Klavye Düzeni F Klavye
QWERTY Klavye
Ergonomi Temel Sıra Üst Sıra Alt Sıra On Parmak
İçindekiler
v Giriş
v Temel Bilgisayar Bileşenleri v Klavye Tuşlarının İşlevleri v Klavye Çeşitleri
v Ofis Ergonomisi
v On Parmak Klavye Kullanımı v 10 Parmak Programı
1
3
GİRİŞ
Fransızca clavier kelimesinden dilimize geçmiş olan klavye, Türk Dil Kurumu tarafından “parmaklarla hareket ettirilen piyano, org vb. çalgılarda veya yazı ve hesap makinelerinde değişmez bir eksen çevresinde inip kalkabilen, istenilen işe göre düzenlenmiş bazı mekanizmaları çalıştıran kaldıraç kollarının, tuş sıralarının bütünü” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanımdan da anlaşılacağı üzere gerek çeşitli müzik enstrümanlarında gerek daktilo, hesap makinesi, bilgisayar gibi cihazlarda bulunan tuş takımlarına genel olarak klavye ismi verilmektedir. Klavye Öğretimi kitabının konusu olan klavye ise bilgisayar klavyesidir. Resim 1.1’de bir klavye örneği görülmektedir.
Resim 1.1: Örnek bir bilgisayar klavyesi.
Klavye, elektro-mekanik bir yapıya sahip olup, bilgisayarın temel giriş birimlerinden ve kontrol araçlarından biridir. Üzerinde, harf, rakam, noktalama işaretleri, semboller ve çeşitli fonksiyonlar için çok sayıda tuş barındırır. Klavye üzerindeki bir tuşa veya tuş kombinasyonuna basıldığında, klavyeden bilgisayarın merkezi işlem birimine elektronik bir sinyal iletilir. Merkezi işlem birimi bu sinyali çözümleyerek hangi tuş veya tuşlara basıldığına karar verip, buna göre gerekli işlemleri yürütür.
Klavyenin icadı, aslen yazı makinesinin ya da daha çok bilinen adıyla daktilonun icadına dayanmaktadır. Tarihte bilinen ilk yazı makinesi, 1714 yılında İngiliz mucit Henry Mill tarafından icat edilmiştir. Bu tarihten itibaren farklı biçimlerde pek çok yazı makinesi tasarlanmıştır. Ancak, ticari anlamda başarı sağlayan ilk modern daktilo, Amerikalı bir gazete editörü ve aynı zamanda bir politikacı olan Christopher Latham Sholes tarafından, J. W. Soule ve Carlos Glidden’ın önemli katkılarıyla, geliştirilmiş ve 1868 yılında patenti alınmıştır. Tamamen elle kontrol edilen bu cihazda, hareketli bir taşıyıcı, kağıdı satır satır döndüren bir manivela ve alfabetik sırada harfleri içeren bir tuş takımı bulunmaktaydı. Resim 1.2’de antika bir daktilo örneği görülmektedir.
Sonraki yıllarda, teknolojideki gelişmelere paralel olarak, elle kontrol edilen daktiloların yanında elektrikli ve elektronik daktilolar da geliştirildi. 1980’li yılların başlarında ise kişisel bilgisayarların piyasaya sürülmesiyle birlikte modern bilgisayar klavyeleri de yavaş yavaş hayatımıza girmeye ve daktiloların yerini almaya başladı. Öyle ki, günümüzde daktilolar sınırlı bir kullanıcı kitlesi haricinde
Esc
* +
F4 F3 F2 F1
! 1 "
2 ^
3 # $
4 %
5 &
6 '
7 { ( 8 [ )
9 ] = 0 } ?
/ \ F8
F7 F6
F5 F9 F10 F11 F12
Tab F
Caps Lock
Shift
Ctrl Win Alt Win Menu Ctrl
Shift
_ -
Backspace
¥
Enter 8
Pause Break Scroll Lock Print Screen
Page Up Home Insert
Page Down End Delete
-
* / Num Lock
9 PgUp 8 7
Home 6
5 4
3 PgDn 2 1
End Enter
. Del 0
Ins
+
F
@
G G I O D R N H P Q W
~
U I E A
__ Ü T K
__ M L Y S X
>
< | J Ö V C C Z S B :
. ;
,
Num
Lock Caps
Lock Scroll Lock
Alt Gr _
. .
.
Klavye ve Temel
Kavramlar
artık neredeyse hiç talep görmez duruma geldi. 27 Nisan 2011 tarihinde NTVMSNBC web sitesinde yayımlanmış olan bir haber, bu durumu açık bir şekilde gözler önüne sermektedir:
“Hindistan'da bulunan dünyanın son daktilo fabrikası olan Godrej and Boyce kapısına kilit vurduğunu açıkladı. Üretimi durdurduğunu açıklayan Mumbaili şirket, stoklarında sadece birkaç yüz daktilo bulunduğunu bildirdi. Bilgisayarın kullanılmaya başlamasıyla hızla kan kaybeden daktilonun Hindistan'da hala kullanıldığını söyleyen şirketin Genel Müdürü Milind Dukle, 1990’larda yıllık 50 bin daktilo sattıklarını ancak son 10 yılda Hindistan'da da daktiloya olan talebin azaldığını söyledi. "2009 yılına kadar 10 ile 12 bin arasında daktilo üretiyorduk. Son iki yılda bu rakam iyice azaldı ve geçtiğimiz sene 800 daktilo satabildik ve üretimimizi durdurma kararı aldık" diyen Dukle, "Elimizde kalan son sipariş bir Arap ülkesinden gelen 200 adet sipariş. Bunları teslim ettikten sonra artık üretim yapmayacağız" diye konuştu.”
Resim 1.2: Örnek bir daktilo.
Yukarıdaki haberde de görüldüğü üzere bilgisayarların günümüzde artık her alanda yaygınlaştığı düşünülürse, bilgisayarların temel girişi birimi olan klavyeyi etkin bir şekilde kullanabilmenin ne kadar önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu sebeple, Klavye Öğretimi kitabı size, standart Türk klavyesi olan F klavye ile On Parmak Yöntemini kullanarak hızlı ve hatasız yazabilmeyi öğretmeyi amaçlamaktadır.
Başlangıç olarak, bu ünitemizde, temel bilgisayar bileşenleri, klavye üzerindeki tuşların işlevleri, klavye çeşitleri, ofis ergonomisi konusunda dikkat edilmesi gereken hususlar, on parmak klavye yöntemiyle ilgili temel konular ve kitabınızla birlikte gelen 10 Parmak eğitim programının kullanımı hakkında bilgilere yer verilmiştir.
TEMEL BİLGİSAYAR BİLEŞENLERİ
Klavyenin, daktilodan farklı olarak, tek başına bir işlevi yoktur. Klavye, bilgisayarın çeşitli temel bileşenleriyle iletişim halinde olduğunda işlevini tam olarak yerine getirebilir. Klavye ile ilgili bilgi verirken, aynı zamanda, klavyenin etkileşim içerisinde olduğu kişisel bilgisayar bileşenlerini (Resim 1.3) ve görevlerini de kısaca açıklamak faydalı olacaktır.
1. Kasa: Bilgisayar kasası temel olarak anakart, merkezi işlem birimi, sistem belleği, sabit disk sürücü ve güç kaynağı gibi bileşenleri içerisinde barındırır.
2. Anakart: Bilgisayar kasasının içerisinde yer alır. Üzerinde, bilgisayarın dahili ve harici bileşenlerinin birbirleriyle haberleşmesini sağlayan veri yollarını ve çeşitli arabirimleri barındırır. Klavye, kablosu vasıtasıyla ana kart üzerindeki uygun bir port (USB, PS/2 vb.) üzerinden bilgisayara bağlanır.
5
Kablosuz klavyelerde, klavye ile bilgisayarı birbirlerine ba#layan bir kablo bulunmaz. Tu$lara basıldı#ında olu$an elektronik sinyaller, kablo yerine kablosuz bir verici vasıtasıyla bilgisayara iletilir.
3. Merkezi "!lem Birimi: Anakart üzerine takılır. Bilgisayardaki tüm i!lemleri denetler ve yönlendirir. Klavyedeki tu!lara basıldı"ında üretilen elektronik sinyaller, merkezi i!lem birimi tarafından çözümlenir ve gerekli i!lemler yürütülür.
4. Sistem Belle#i: Klavye kullanılarak yazı yazılan kelime i!lemci programları da dahil olmak üzere her türlü uygulamaya ait verilerin geçici olarak saklandı"ı bile!endir.
5. Sabit Disk Sürücü: Bilgisayar kasasının içerisinde yer alır. Klavye kullanılarak olu!turulan metin belgeleri de dahil olmak üzere her türlü dosya, sabit disk sürücüde saklanır.
6. Optik Disk Sürücü: Bilgisayar kasasına takılabilece"i gibi, harici olarak kullanılan modelleri de vardır. Modeline göre CD, DVD ve Blue-ray gibi farklı optik disk çe!itlerinden veri okumak ve yazmak için kullanılır.
7. Güç Kayna#ı: Bilgisayar kasasının içerisinde yer alır. Kasa içerisindeki bile!enlere güç sa"lar.
Ayrıca, klavye gibi bazı harici bile!enlerin de güç ihtiyacını kar!ılar.
8. Monitör: Bilgisayarın en önemli çıkı! birimlerinden biridir. Klavye ile yazılan yazılar, monitörde görülebilir.
9. Fare: Bilgisayarın temel giri! birimlerinden biridir. Bilgisayarı kontrol etmek için tek ba!ına kullanılabilece"i gibi klavye ile birlikte kullanılarak da çe!itli i!levleri yerine getirir.
10. Yazıcı: Her türlü yazım ve çizimin ka"ıt üzerine çıktısını almak için kullanılan bile!endir.
Daktilo, direkt olarak ka"ıt üzerine baskı yapabilirken, klavye ile yazılan yazılar ancak bir yazıcı vasıtasıyla ka"ıda aktarılabilir.
11. Klavye: Kitabımızın konusu olan temel bilgisayar bile!enidir.
Resim 1.3: Örnek bir ki!isel bilgisayar.
KLAVYE TUŞLARININ İŞLEVLERİ
Bu bölümde, günümüzde en yaygın klavye modeli olan Windows klavyenin üzerindeki tuşların işlevleri kısaca açıklanmaktadır.
Kitabımızda, klavye tuşları <tuş ismi> şeklinde ifade edilmiştir.
Örneğin, <Enter> ifadesi klavyedeki Enter tuşunu, benzer şekilde <2> ifadesi klavyedeki 2 tuşunu temsil etmektedir. Tuşların arasında yer alan ‘+’ işareti ise ilgili tuşlara aynı anda basılması gerektiğini göstermektedir. Örneğin, <Shift> + <A> ifadesi ikili bir tuş kombinasyonu olup hem <Shift> hem de <A> tuşuna birlikte basılacağını belirtmektedir.
Genel Amaçlı Tuşlar
Harfleri, rakamları, noktalama işaretlerini ve çeşitli sembolleri yazmak için kullanılan tuşlardır. Genel olarak, rakam sırası, üst sıra, temel sıra ve alt sıra tuşları şeklinde gruplandırılırlar (Resim 1.4). Rakam sırası, klavyenin üst tarafında yer alan rakam tuşlarının bulunduğu satırı ifade eder. Rakam sırasının altında ise sırasıyla harflerin yer aldığı üst sıra, temel sıra ve alt sıra tuşları bulunur. Harf tuşlarının ve bazı işaret tuşlarının klavye üzerindeki konumları, değişik klavye düzenlerine göre farklılık gösterebilir.
Resim 1.4: Rakam sırası, üst sıra, temel sıra ve alt sıra.
Nümerik Tuş Grubu
Rakam girişini ve aritmetik işlemleri daha hızlı yapabilmek amacıyla oluşturulmuş alternatif tuş grubudur. Bünyesinde <0>, <1>, <2>, <3>, <4>, <5>, <6>, <7>, <8>, <9>, <+>, <->, <*>, </>, <.>,
<Num Lock> ve <Enter> tuşlarını barındırır.
Fonksiyon Tuşları
İşletim sistemine veya çalıştırılan programa bağlı olarak farklı fonksiyonlar sunan <F1> ile <F12>
arasındaki tuşlardır. Bu tuşların yaygın olarak gerçekleştirdiği fonksiyonlardan bazıları şunlardır:
<F1>: Yardım penceresini açar.
<F2>: Dosya veya klasör isimlerini değiştirir.
<F3>: Arama penceresini açar.
<F5>: Web tarayıcısında sayfayı yeniler.
<Enter> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi girmek veya giriş yapmak anlamına gelen İngilizce Enter ifadesiyle adlandırılmıştır.
Klavye üzerinde genellikle biri temel ve üst sıranın hemen sağında, diğeri ise nümerik tuş grubu içerisinde olmak üzere, iki adet <Enter> tuşu bulunur. İki tuş da aynı işleve sahiptir. Bir komutu yürütmek veya bir uygulamayı çalıştırmak için kullanılır. Seçilmiş dosyaları veya klasörleri açar. Kelime işlemci programlarında ise imleci yeni satıra geçirir.
RAKAM SIRASI ÜST SIRA TEMEL SIRA ALT SIRA
Esc
* +
F4 F3 F2 F1
! 1
"
2
^ 3 #
$ 4
% 5
&
6 ' 7 {
( 8 [
) 9 ]
= 0 }
? / \ F8 F7 F6
F5 F9 F10 F11 F12
Tab F
Caps Lock
Shift
Ctrl Win Alt Win Menu Ctrl
Shift
_ -
Backspace
¥
Enter 8
Pause Break Scroll Lock Print Screen
Page Up Home Insert
Page Down End Delete
-
* / Num Lock
9 PgUp 8 7
Home 6
5 4
3 PgDn 2 1
End Enter
. Del 0
Ins
+
F
@
G G I O D R N H P Q W
~
U I E A
__ Ü T K
__ M L Y S X
>
< | J Ö V C C Z S B :
.
; ,
Num Lock
Caps Lock
Scroll Lock
Alt Gr _
. .
.
7
<Caps Lock> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi büyük harf kilidi anlamına gelen İngilizce Capitals Lock ifadesinin kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Büyük harf kilidini açıp kapatan tuştur. Tuşa basıldığında klavyedeki ilgili gösterge ışığı (varsa) yanarak büyük harfle yazımın etkinleştiğini belirtir. Bu durumda, tuşa bir daha basılmadığı sürece harfler büyük yazılır. Tuşa tekrar basıldığında ilgili gösterge ışığı sönerek büyük harf kilidinin kalktığını belirtir. Bu durumda, harfler küçük yazılır.
<Space> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi boşluk veya ara anlamına gelen İngilizce Space ifadesiyle adlandırılmıştır. Farklı kaynaklarda, Ara Çubuğu, Ara Tuşu, Boşluk Tuşu vb. şekilde isimlendirilebilmektedir. Klavyenin en alt sırasında yer alan ve aynı zamanda en uzun tuşudur. Yazıda boşluk bırakmak için kullanılır. Tuşa her basıldığında eklenen boşluk sebebiyle, imlecin önündeki karakterler (varsa) bir adım ileri kayar.
<Ctrl> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi kontrol anlamına gelen İngilizce Control kelimesinin kısaltmasıyla adlandırılmıştır.
Klavyede üzerinde genellikle alt sıranın altındaki sıranın en sağında ve en solunda olmak üzere iki adet
<Ctrl> tuşu bulunur. İki tuş da aynı görevi görür. Tek başına kullanıldığında genellikle herhangi bir işlevi yoktur. Başka tuş veya tuşlar ile birlikte basıldığında çeşitli fonksiyonları yerine getirir. Uygulamalarda yaygın olarak kullanılan <Ctrl> tuşu kombinasyonlarından bazıları ve işlevleri şunlardır:
<Ctrl> + <A> : Öğelerin veya metnin tümünü seçer.
<Ctrl> + <C> : Seçili nesneyi veya metni kopyalar.
<Ctrl> + <X> : Seçili nesneyi veya metni keser.
<Ctrl> + <V> : Seçili nesneyi veya metni yapıştırır.
<Ctrl> + <Z> : Yürütülen son işlemi geri alır.
<Ctrl> + <Alt> + <Del>: Bilgisayarı yeniden başlatır veya görev yöneticisini çalıştırır.
<Shift> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi değiştirmek veya kaydırmak anlamına gelen İngilizce Shift ifadesiyle adlandırılmıştır.
Klavyede üzerinde genellikle biri alt sıranın en sağında ve diğeri en solunda olmak üzere iki adet <Shift>
tuşu bulunur. İki tuş da aynı görevi görür. Tek başına kullanıldığında genellikle herhangi bir işlevi yoktur. Bir harf tuşuyla birlikte basıldığında, ilgili harfin büyük yazılmasını sağlar. Ayrıca, birden çok karakter içeren tuşlarla birlikte kullanıldığında ikinci karakterin yazılmasını sağlar.
<Alt> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi alternatif anlamına gelen İngilizce Alternate veya Alternative kelimelerinin kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Tek başına kullanıldığında, aktif uygulamanın menüsünü etkinleştirir.
Başka tuş veya tuşlar ile birlikte basıldığında çeşitli fonksiyonları yerine getirir. Uygulamalarda yaygın olarak kullanılan <Alt> tuşu kombinasyonlarından bazıları şunlardır:
<Alt> + <F4> : Aktif pencereyi kapatır.
<Alt> + <Tab> : Açık pencereler arası geçiş yapar.
<Alt Gr> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi alternatif grafik anlamına gelen İngilizce Alternative Graph ifadesinin kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Tek başına kullanıldığında genellikle herhangi bir işlevi yoktur. Başka tuş veya tuşlar ile
birlikte basıldığında çeşitli fonksiyonları yerine getirir. Kelime işlemci programlarında, ikiden çok karakter içeren tuşlarla birlikte kullanıldığında, üçüncü karakterin yazılmasını sağlar.
<Backspace> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi geri boşluk anlamına gelen İngilizce Backspace ifadesiyle adlandırılmıştır. Tuşa basıldığında imlecin arkasındaki karakter veya seçilmiş karakter grubu (varsa) silinir, silinen karakter veya karakterleri takip eden tüm karakterler (varsa) silinenlerin pozisyonuna geri gelir.
<Tab> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi sekme anlamına gelen İngilizce Tab ifadesiyle adlandırılmıştır. Kelime işlemci programlarında imleci, bir sonraki sekme durağına kadar ilerletir. Ayrıca, bazı uygulamaların iletişim kutusu pencerelerinde bulunan düğmeler arası geçiş için kullanılır.
<Home> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi ev anlamına gelen İngilizce Home ifadesiyle adlandırılmıştır. İmleci, üzerinde bulunduğu satırın başına getirir.
<End> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi son anlamına gelen İngilizce End ifadesiyle adlandırılmıştır. İmleci, üzerinde bulunduğu satırın sonuna getirir.
<Insert>, <Ins> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi arasına sokmak veya eklemek anlamına gelen İngilizce Insert ifadesiyle veya kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Metin giriş biçimini belirler. Tuşa basılarak “üzerine yazma” biçimi etkinleştirildiğinde, yazılan karakterler imlecin sağında bulunan karakterlerin (varsa) üzerine yazılır. Tuşa tekrar basılarak “araya yazma” biçimi etkinleştirildikten sonra yazılan karakterler imlecin sağındaki karakterleri (varsa) ileri doğru iterek araya yerleşir.
<Delete>, <Del> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi silmek anlamına gelen İngilizce Delete ifadesiyle veya kısaltmasıyla adlandırılmıştır.
Seçilmiş dosyaları veya klasörleri silmek için kullanılır. Kelime işlemci programlarında, tuşa basıldığında imlecin önündeki karakter veya seçilmiş karakter grubu (varsa) silinir, silinen karakter veya karakterleri takip eden tüm karakterler (varsa) silinenlerin pozisyonuna geri gelir.
<Page Up>, <PgUp> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi sayfa yukarı anlamına gelen İngilizce Page Up ifadesiyle veya kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Metin içerisinde bir sayfa (bir ekran görüntüsü kadar) yukarı yönde hareket etmeyi sağlar.
<Page Down>, <PgDn> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi sayfa aşağı anlamına gelen İngilizce Page Down ifadesiyle veya kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Metin içerisinde bir sayfa (bir ekran görüntüsü kadar) aşağı yönde hareket etmeyi sağlar.
<£> Tuşu
İmlecin yukarıya doğru hareket etmesini sağlar.
9
<¤> Tuşu
İmlecin aşağıya doğru hareket etmesini sağlar.
<¢> Tuşu
İmlecin sağa doğru hareket etmesini sağlar.
<¡> Tuşu
İmlecin sola doğru hareket etmesini sağlar.
<Esc> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi kaçmak veya kaçış anlamına gelen İngilizce Escape kelimesinin kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Bazı uygulamalarda, çalışmayı durdurmak veya sonlandırmak için kullanılır.
<Pause> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi duraklama anlamına gelen İngilizce Pause ifadesiyle adlandırılmıştır. Bazı programlarda, programın çalışmasını geçici olarak durdurur. Tuşa tekrar basıldığında, program kaldığı yerden çalışmaya devam eder.
<Scroll Lock> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi kaydırma kilidi anlamına gelen İngilizce Scroll Lock ifadesiyle adlandırılmıştır.
Kaydırma kilidini açıp kapatır. İşlem tabloları gibi programlara özgü olarak ok tuşlarının fonksiyonunu değiştirir. Kaydırma kilidi etkinleştirildiğinde ilgili gösterge ışığı (varsa) yanar ve ok tuşları imleç yerine tablo içeriğini hareket ettirir.
<Num Lock> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi sayı kilidi veya nümerik kilit anlamına gelen İngilizce Number Lock veya Numeric Lock ifadesinin kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Nümerik kilidi açıp kapatır. Tuşa basıldığında klavyedeki ilgili gösterge ışığı (varsa) yanarak nümerik kilidin etkinleştiğini belirtir. Bu durumda, nümerik tuş grubunda yer alan rakam tuşları, imleci kontrol eden tuşların (<£>, <¤>, <¢>, <¡>, <Home>, <End>, <Page Up>, <Page Down>) vazifesini görür.
<Print Screen> Tuşu
Bu tuş, Türkçesi ekranı yazdır anlamına gelen İngilizce Print Screen ifadesiyle adlandırılmıştır. İşletim sistemi veya programa bağlı olarak, mevcut ekran görüntüsünü yazıcıya veya panoya gönderir.
<Win> Tuşu
Bu tuş, Windows işletim sistemini temsil eden Win kısaltmasıyla adlandırılmıştır. Windows işletim sistemine özgü olan bu tuşa tek başına basıldığında, Windows işletim sisteminin Başlat menüsü açılır.
Ayrıca, bu tuş bazı tuşlarla birlikte kullanıldığında bir takım özel işlevleri de yerine getirir. <Win> tuşu kombinasyonlarından bazıları ve işlevleri şunlardır:
<Win> + <E> : Windows Gezginini çalıştırır.
<Win> + <R> : Çalıştır iletişim kutusunu açar.
<Win> + <F> : Arama iletişim kutusunu açar.
<Win> + <M> : Tüm pencereleri simge durumuna getirir.
<Win> + <D> : Masaüstüne hızlı bir şekilde ulaşmayı sağlar.
<Win> + <F1> : Windows Yardım uygulamasını açar.
<Menu> Tuşu
Windows işletim sistemine özgü olan bu tuşa basıldığında, farenin sağ tuşuna basıldığı zaman erişilen menüler etkinleşir. Başka bir ifadeyle, bu tuş farenin sağ tuşunun işlevini görür.
Çeşitli yazılımlar vasıtasıyla klavye tuşlarına farklı görevler atamak mümkündür. Böyle bir durumda, klavyedeki tuşların işlevleri burada anlatılanlardan farklı olabilir.
KLAVYE ÇEŞİTLERİ
Günlük hayatta klavye çeşitlerinden bahsedildiğinde yaygın kanı, klavyelerin Q ve F olmak üzere iki gruba ayrıldığı şeklindedir. Ancak, klavyeleri sadece iki sınıfa ayıran bu gruplandırma tam olarak doğru değildir. Klavyeleri, tasarımlarında kullanılan teknolojiye ya da tuş düzenlerine göre sınıflandırabiliriz.
Teknolojilerine Göre Klavyeler
Klavyeler, kullanılan teknoloji açısından değerlendirildiğinde temel olarak dört gruba ayrılmaktadır:
PC/XT, PC/AT, Enhanced ve Windows klavye. Bu klavye modellerinin ortaya çıkmasında, ilk kişisel bilgisayarı pazara sunan IBM firmasının rolü çok büyüktür.
PC/XT Klavye
İngilizce eXtended Technology (Genişletilmiş Teknoloji) ifadesini temsil eden PC/XT klavye, IBM firmasının 1980’li yılların başında piyasaya sürdüğü PC/XT kişisel bilgisayar modelinde kullanılmaktaydı. Toplam 83 tuşa sahip olan bu klavye modelinde, fonksiyon tuşları (<F1> - <F10>) sol tarafta iki sütun halinde yer almaktadır (Resim 1.5).
Resim 1.5: PC/XT klavye örneği.
PC/AT Klavye
İngilizce Advanced Technology (İleri Teknoloji) ifadesini temsil eden PC/AT klavye, yine IBM firmasının PC/XT modelinden sonra üretmiş olduğu ikinci nesil kişisel bilgisayar olan PC/AT modelinde kullanılmaktaydı. Toplam 84 tuşa sahip olan bu klavye modelinde, PC/XT klavyeye ilave olarak <System Request> tuşu, ayrıca <Caps Lock>, <Num Lock> ve <Scroll Lock> tuşları için ise gösterge ışıkları bulunmaktadır (Resim 1.6).
Esc
F4 F3
F2
F1 !
1
@ 2
# 3
$ 4
% 5
^ 6
&
7
* 8
( 9
) 0
_ -
F8 F7
F6 F5
F10 F9
Tab F
Ctrl
Shift
Alt Caps
Lock Shift
+
=
Enter 8
Scroll Lock Num
Lock
9 PgUp 8
7 Home
6
5 4
3 PgDn 2 1
End +
. Del 0
Ins
Q W E R T Y U I O P {
[ } ]
A S D F G H J K L :
;
"
'
Z X C V B N M <
,
>
.
? /
¥
-
|
\
~
` Prt Scr
*
11
Resim 1.6: PC/AT klavye örneği.
Enhanced Klavye
Türkçe’de Gelişmiş anlamına gelen Enhanced klavye, IBM firmasının 1986 yılında tanıtımını yaptığı, yine PC/AT temelli olan yeni kişisel bilgisayar modelinde kullanılmıştır. Farklı dillerdeki klavye düzenine bağlı olarak 101 ila 106 tuşa sahiptir. PC/AT klavye ile karşılaştırıldığında bu modelde önemli farklılıklar göze çarpmaktadır. İmleç kontrolü ve yönler için ayrı tuşlar eklenmiştir. İki yeni fonksiyon tuşu (<F11> ve <F12>) eklenmiş ve tüm fonksiyon tuşları klavyenin sol tarafından, tek satır halinde üst bölüme taşınmıştır. <Esc> tuşu klavyenin sol üst köşesinde, <Caps Lock> tuşu ise sol tarafta yer alan
<Shift> tuşunun üstünde konumlandırılmıştır. <Space> tuşunun sağ tarafına ilave <Ctrl> ve <Alt> tuşları eklenmiştir. Nümerik tuş grubuna ise ilave bir <Enter> tuşu ve </> tuşu eklenmiştir. Enhanced klavyenin düzeni, günümüzde standart haline gelmiş Windows klavyelerin de temelini oluşturmaktadır (Resim 1.7).
Resim 1.7: Enhanced klavye örneği.
Windows Klavye
Windows işletim sisteminin yaygınlık kazanmasıyla birlikte kişisel bilgisayarlar için standart haline gelmiş olan bu klavye modelinde, Enhanced klavyedeki tuşlara ilave olarak işletim sistemine özgü
<Win> ve <Menu> tuşları eklenmiştir. Değişik dillere özgü tuş takımlarına bağlı olarak, bu klavye modelinde 104 ila 109 tuş bulunmaktadır (Resim 1.8).
~
`
F4 F3
F2
F1 !
1
@ 2
# 3
$ 4
% 5
^ 6
&
7
* 8
( 9
) 0
_ -
F8 F7
F6 F5
F10 F9
Tab F
Ctrl
Shift
Alt Caps
Lock Shift
+
=
Enter 8
Sys Scroll Req Lock Num Esc Lock
9 PgUp 8 7
Home 6
5 4
3 PgDn 2 1
End +
. Del 0
Ins
Q W E R T Y U I O P {
[ }
]
A S D F G H J K L :
; "
'
Z X C V B N M <
,
>
.
? /
Caps Lock
Num Lock
Scroll Lock
|
\
¥
*
-
Esc
~
`
F4 F2 F3
F1
!
1 @
2 #
3 $
4 %
5 ^
6 &
7 * 8 (
9 )
0 _
- F8 F7 F6
F5 F9 F10 F11 F12
Tab F
Caps Lock
Shift
Ctrl Alt Ctrl
Shift
+
=
8 Enter
Pause Break Scroll Lock Print Screen
Page Up Home Insert
Page Down End Delete
-
* / Num Lock
9 PgUp 8 7
Home 6
5 4
3 PgDn 2 1
End Enter
. Del 0
Ins
+
Q W E R T Y U I O P {
[ }
]
A S D F G H J K L :
; "
'
Z X C V B N M <
, >
. ?
/
Num
Lock Caps
Lock Scroll Lock
Alt
|
\
¥Backspace
Resim 1.8: Windows klavye örneği.
Son yıllarda popülerlik kazanmış olan çoklu ortam klavyelerinde, standart tuş takımına ilave olarak ses kontrolü, çoklu ortam uygulamaları, e-posta, web tarayıcısı ve benzeri fonksiyonlar için ilave tuşlar da bulunmaktadır. Bu ilave tuşların herhangi bir standardı olmayıp, sayıları ve klavye üzerindeki konumları üretici firmaya göre değişebilmektedir.
Tuş Düzenlerine Göre Klavyeler
Yukarıda ifade edildiği üzere klavyeler tuş düzenlerine göre de sınıflandırılır. Tuş düzeni, tuşların klavye üzerindeki konumlarını ifade eder. Bu sınıflandırma yaklaşımında farklı dillere özgü çok sayıda düzen ya da diziliş karşımıza çıkmaktadır. Bu bağlamda, QWERTY, QWERTZ, AZERTY, DVORAK ve F, dünyada kullanılmakta olan klavye ya da klavye düzenlerinden yalnızca bazılardır. Başka bir ifade ile yaygın inanışın aksine QWERTY veya bilinen tabiriyle Q klavye uluslararası bir standart değildir. Gerek Latin alfabesini gerek diğer alfabeleri kullanan ülkelerin dillerinde kendilerine özgü karakterlerin ve sembollerin yer alması da bu konuda bir standardın olamayacağının önemli bir göstergesidir.
QWERTY Klavye
QWERTY klavye, ismini klavyenin üst sırasının en solunda bulunan ilk altı harften almaktadır. Bu klavye düzeninin ortaya çıkışı, ilk modern daktilonun geliştirildiği zamana dayanır. Ticari anlamda başarı sağlayan ilk modern daktiloyu geliştiren Christopher Latham Scholes ve arkadaşları, başlangıçta basit bir yaklaşım ile alfabetik düzende bir tuş takımı oluşturmuşlardı. Ancak, birden fazla tuşa aynı anda basıldığında ortaya çıkan sıkışma sorununa bir çözüm üretememişlerdi. Bu sebeple, daktilo kullanıcılarının hızlı yazmasını engellemek, dolayısıyla farklı tuşlara aynı anda basma ihtimalini azaltmak amacıyla, İngilizce’de en sık kullanılan harfleri parmakların en zor ulaşabileceği tuşlara yerleştirerek QWERTY klavye düzenini oluşturdular. Görüldüğü üzere hiç bir bilimsel yönteme dayanmayan bu düzen, şaşırtıcı bir şekilde insanların hızlı ve doğru yazmasını kolaylaştırmaya çalışmaktan ziyade, mekanik sıkışma probleminin önüne geçmek için yavaşlatmayı hedeflemiştir. QWERTY klavye örneği Resim 1,8’de görülmektedir.
QWERTY klavye, sahip olduğu tüm bu olumsuz özelliklerine karşın, türünün ilk örneği olmasının verdiği avantaj sayesinde yaygınlık kazanmış ve alışkanlıklardan kolay kolay vazgeçilememesi nedeniyle günümüzde dünya genelinde en çok kullanılan klavye haline gelmiştir.
DVORAK Klavye
Washington Üniversitesi’nde görevli bir akademisyen olan August Dvorak tarafından 1930’lu yılların başında tasarlanan ve kendi ismiyle anılan DVORAK basitleştirilmiş klavye, QWERTY klavyenin bilinen en iyi alternatifidir. Dvorak, QWERTY düzeninin verimsiz yapısını düzeltmek amacıyla yaptığı çalışma sonucunda, İngilizce dilinde en çok kullanılan harfleri temel sıra üzerinde konumlandırarak tuş takımını yeniden organize etmiştir (Resim 1.9). Bu yapı, QWERTY klavye düzeni ile karşılaştırıldığında
Esc
~
`
F4 F3 F2 F1
! 1
@ 2
# 3
$ 4
% 5
^ 6
&
7
* 8
( 9
) 0
_ - F8 F7 F6
F5 F9 F10 F11 F12
Tab F
Caps Lock
Shift
Ctrl Alt Ctrl
Shift
+
=
Enter 8
Pause Break Scroll Lock Print Screen
Page Up Home Insert
Page Down End Delete
-
* / Num Lock
9 PgUp 8 7
Home 6
5 4
3 PgDn 2 1
End Enter
. Del 0
Ins
+
Q W E R T Y U I O P {
[ } ]
A S D F G H J K L :
;
"
'
Z X C V B N M <
,
>
.
? /
Num Lock
Caps Lock
Scroll Lock
Alt
|
\
¥
Win Win Menu
13
İngilizce dilinde çok daha rahat, hatasız ve hızlı yazma imkanı sunmaktadır. Bununla birlikte, insanların uzun yıllardan beri kullandıkları QWERTY klavyeye alışkanlık kazanmış olmaları ve o tarihte hali hazırda kullanılmakta olan milyonlarca daktilonun tuş düzenini değiştirmenin getireceği külfet, DVORAK klavyesinin yaygınlık kazanmasına engel olmuştur.
Günümüzde, pek çok işletim sisteminin klavye ayarlarında DVORAK klavye düzenine de yer verilmekte olup, istendiği takdirde klavye tuşlarının işlevleri yazılımsal olarak DVORAK düzeni ile uyumlu hale getirilebilmektedir.
Resim 1.9: Dvorak klavye örneği.
QWERTZ Klavye
QWERTZ klavye, QWERTY klavyeye benzer şekilde, ismini klavyenin üst sırasının en solunda bulunan ilk altı harften almaktadır. Bu klavye, büyük oranda Almanya ve merkez Avrupa’da kullanılmaktadır.
QWERTY düzeni ile arasındaki en temel farklar <Y> ve <Z> tuşlarının birbirleriyle yer değiştirmesi ve aksan karakterlerinin, bazı özel işaretlerin yerini almasıdır.
AZERTY Klavye
AZERTY klavye, QWERTY klavyeye benzer şekilde, ismini klavyenin üst sırasının en solunda bulunan ilk altı harften almaktadır. Bu klavye, özellikle Belçika, Fransa ve bazı Afrika ülkelerinde yaygındır.
QWERTY düzeni ile arasındaki farklar şu şekilde sıralanabilir:
• <Q> ve <A> tuşları birbirleriyle yer değiştirmiştir.
• <W> ve <Z> tuşları birbirleriyle yer değiştirmiştir.
• <M> tuşu, <L> tuşunun sağ tarafında konumlandırılmıştır.
• 0 ile 9 arasındaki rakamlar, aynı tuşlarda yer almakla birlikte <Shift> tuşu basılarak yazılabilmektedir. <Shift> tuşu kullanılmadan bu tuşlara basıldığında ise aksan karakterleri yazılmaktadır.
• <Caps Lock> tuşunun yerini <Shift Lock> tuşu almıştır.
F Klavye
F klavye, ismini klavyenin üst sırasının en solunda bulunan ilk harften almaktadır. Standart Türk Klavyesi olarak da isimlendirilen F klavyenin mimarı İhsan Sıtkı Yener’dir. Türkçe’ye özgü ve bilimsel yöntemleri temel alan standart bir klavye geliştirilmesi ihtiyacı hisseden İhsan Sıtkı Yener, bu konuda 1946 yılında itibaren stenografi ve daktilografi öğretmeni sıfatı ile yürüttüğü çalışmalarının meyvesini 1955 yılında almayı başarmıştır. Yöneticiliğini yaptığı, çok sayıda yabancı uzmanın da yer aldığı bir komisyonca oluşturulan “On parmak yöntemi ile Türkçe için ideal klavye”, 20 Ekim 1955 tarihinde Bakanlıklararası Standardizasyon Komitesi tarafından Standart Türk Klavyesi olarak kabul edilmiştir.
Ülkemizdeki tüm daktiloların tuş düzenlerinin standart Türk klavyesine uygun hale getirilmesi, 1963
Esc
~
`
F4 F3 F2 F1
!
1 @
2 #
3 $
4 %
5 ^
6 &
7 * 8 (
9 )
0 {
[ F8 F7 F6
F5 F9 F10 F11 F12
Tab F
Caps Lock
Shift
Ctrl Alt Ctrl
Shift
} ]
|
\
Enter
8
Pause Break Scroll Lock Print Screen
Page Up Home Insert
Page Down End Delete
-
* / Num Lock
9 PgUp 8 7
Home 6
5 4
3 PgDn 2 1
End Enter
. Del 0
Ins
+
"
' <
, >
. P Y F G C R L ?
/ +
=
A O E U I D H T N S _
- :
; Q J K X B M W V Z
Num
Lock Caps
Lock Scroll Lock
Alt
¥
Win Win Menu
yılında Gümrükler Kanunu’na bir madde eklenmesi ve son olarak 1974 yılında Türk Standartları Enstitüsü tarafından zorunlu standart olarak kabul edilmesiyle kesinlik kazanmıştır (Resim 1.1).
F klavye düzeninin tasarımı esnasında, Türkçe kelimelerdeki harflerin kullanılma sıklıkları, ünlü ve ünsüz ses ilişkileri, hece ve söz yapısı, parmakların kuvvet ve işlevsellikleri gibi faktörler dikkate alınmıştır. Bu tasarım sonucunda, iki elin parmaklarının sırayla kullanılabilmesi için ünlü harflerin tamamı ve seyrek kullanılan ünsüz harfler (Ğ, J vb.) klavyenin sol tarafında yer alırken, sık kullanılan ünsüz harfler (K, L, M vb.) sağ tarafta konumlandırılmıştır. İki ele düşen yük oranı, sağ el yüzde 51 ve sol el yüzde 49 olmak üzere, neredeyse eşittir. Parmaklara düşen yük oranlarına bakıldığında ise işaret parmakları (yüzde 51,2), orta parmaklar (yüzde 23,4), yüzük parmakları (yüzde 16,6) ve küçük parmaklar (yüzde 8,8) şeklinde bir sıralama ortaya çıkmaktadır.
Kullandığınız klavye, F düzenine sahip olmasa bile işletim sisteminin klavye ayarlarını değiştirerek tuş işlevlerini kolaylıkla standart F klavye ile uyumlu hale getirebilirsiniz.
16 Mart 2003 tarihli Hürriyet gazetesinde yayımlanmış olan Hüseyin Gönüllü imzalı bir söyleşide, standart Türk klavyesinin babası İhsan Sıtkı Yener, bu klavye ile ilgili pek çok önemli noktaya ışık tutmaktadır:
“Klavyede bir dünya standardı var mıdır?
İhsan Sıtkı Yener: Türkiye'de, Amerikan ASCII kodlu klavyeler dünya standardı zannediliyor. İcadı 1714'te Henry Mille adlı bir İngiliz mühendisin körler için yaptığı bir makineye dayanır. İlk olarak 1873'te Amerikalı daktilo imalatçıları bir araya gelmişler ve İngilizce dili için bir standart klavye yapalım, bütün fabrikalar da bu standartta üretim yapsın diye karar almışlar. Ama bu klavye tüm dünyada aynen kullanılmıyor. Latin alfabesini kullanan ülkeler kendi dilinin özelliklerine göre yeniden düzenlemişler. Çince, Japonca, Rusça gibi farklı alfabeler kullananlar da var tabii. Yani klavyede tek bir dünya standardı yok.
F klavye nasıl ortaya çıktı?
İhsan Sıtkı Yener: Arap harfleri ile yazan daktilolar varmış Türkiye'de. Harf inkılabından sonra, üzerinde Türkçe harflerin de bulunduğu daktilolar ithal edilmeye başlanmış. Ancak, her fabrikanın klavyesinde Türkçe harflerin yerleri farklı farklı. Belki 70 farklı klavye dizilişi var. 1928'de resmi dairelerin alacakları klavyelerin aynı dizilişte olmasına karar verilmiş ama o karar başarılı olmamış.
1946'dan itibaren Türk dilinin özelliklerine uygun, standart bir klavye geliştirilmesi için resmi makamlara yazılar yazdım. Demokrat Parti'nin yeni seçildiği dönemde, Milli Eğitim Bakanı Tevfik İleri'den randevu alabildim. Onunla birlikte Cumhurbaşkanı Celal Bayar'a gittik. 'Bilimsel bir klavye yapın, sizin yaptığınızı kabul edelim' dediler. Yabancı uzmanların da bulunduğu bir komisyon kuruldu. Türkçe'de kullanılmakta olan tüm kelimelerin istatistiğini Türk Dil Kurumu'nun kılavuzundan yararlanarak çıkardık. 29.934 kelime içinde hangi harften kaçar adet bulunduğunu tespit ettikten sonra, parmakların fiziksel güçleri ve hareket özelliklerini de esas alarak harfleri yerleştirdik. Ellerin kullanım yüzdesini de hesaba katarak yaptığımız klavyede sol el yaklaşık yüzde 49, sağ el de yüzde 51 oranında kullanılacak şekilde harfler yerleştirilmiştir. Türkçe'nin fonetik özelliğine uygunluk açısından sesli harfleri sol elde topladık.
Yeni klavye ne zaman resmi olarak kabul edildi?
İhsan Sıtkı Yener: 20 Ekim 1955'te standart Türkçe klavye olarak kabul edildi. Gümrük mevzuatına eklenen bir madde ile de ithal edilecek tüm daktiloların bu standarda uyması zorunlu hale getirildi. 1974 yılında Türk Standartları Enstitüsü tarafından da zorunlu standart olarak kabul edildi.
TSE'nin 1978 ve 1979'daki düzenlemeleri bilgisayarları da içine alacak niteliktedir. 'İki elle kullanılan alfanümerik klavyelerin temel düzeni' başlıklı bu standartta önemli bir de bölüm vardır. 'Klavyedeki tuş sayısı ne olursa olsun, şekildeki Türk Alfabesi harflerinin ve rakamlarının yerleri değiştirilemez.
15
Diğer tuşların yerleri ve üzerindeki bilgiler önceden belirtilmek ve şekildeki yerleştirime uygun olmak kaydıyla düzenlenebilir' demektedir.
Direnen olmadı mı? Maliyeti nasıl karşıladık?
İhsan Sıtkı Yener: Türkiye'de o zaman 40 bin kadar yazı makinesi vardı. Biz, 40 bin yazı makinesini bırakalım dedik. Biz, geleceği kurtaralım dedik, tıpkı Atatürk'ün yaptığı gibi. Daktilografi eğitimi veren sanat okulları ile ticaret liseleri vardı sadece. Önce bu okulların yazı makinelerini değiştirmemiz gerektiğine karar verdik. Mesleki Teknik Öğretim Genel Müdürü Ferit Saner liderliğinde bir sömestr içinde, seferberlik gibi çalışarak, eğitim verecek bütün daktilo makineleri değiştirildi, yeni klavyeye uyduruldu. 28 okulun öğretmenleri Ankara'da toplandı, 5 ders gününde 25 saatlik bir seminer verildi. Makineler ithalatla geliyor hep. Gümrük kanunlarına 'bundan sonraki ithalat standart Türk klavyesine uygun olacak' diye bir madde kondu.
Bundan sonrası için ne yapılmalı?
İhsan Sıtkı Yener: Bu soruyu 20 Ekim 1955'te sorsaydınız 'geleceği kurtaralım' derdim, bugün de aynısını derim.
F klavye nasıl yararlar sağladı?
İhsan Sıtkı Yener: 1955'ten itibaren uluslararası daktilografi ve steno yarışmaları başlamıştı.
Hemen biz de başvurduk ve 1956'da dahil olduk. Öğrencilerim bu şampiyonalarda 28 defa Dünya Birincisi oldular. Bu birinciliklerin 14'ünde Dünya Rekoru kırıldı. Hatta Fransızlar itiraz etmişlerdi ilkinde, 'Türkler yarışma için özel olarak tertip edilmiş bir klavye kullanıyorlar' diye. 6 saat süren tartışmalardan sonra, Fransızlara 'siz de yapın o halde özel bir klavye' dediler.
10 parmakla yazmanın yazmayı yavaşlattığı tezine ne diyorsunuz?
İhsan Sıtkı Yener: 10 parmakla, klavyeye bakmadan yazan bir kişi hangi parmağım hangi tuşa basacak diye düşünmez. Aksine, parmaklar zaten nereye gideceklerine alışık olduğundan yazı yazan kişiler düşüncelerine yoğunlaşabilirler. Yavaşlatacağı görüşünü savunan bazı yazarlarımız, bakmadan 10 parmakla yazma yöntemini kullansalar belki 6 saatte yazdıkları bir yazıyı sadece 1 saatte yazabilirler.”
OFİS ERGONOMİSİ
Günümüzde pek çok insan, temel iş aracı olarak bilgisayar kullanmakta ve mesaisinin büyük bir kısmını bilgisayar karşısında geçirmektedir. Gerek bilgisayar kullanıcı sayısının gerek bilgisayar başında harcanan zamanın artmasıyla bilgisayar kaynaklı sağlık problemlerinde de önemli oranda artış görülmektedir. Bu alanda en sık rastlanan rahatsızlıklardan olan Karpal Tünel Sendromu ve Tekrarlanan Zorlama Yaralanması, genellikle klavye kullanımı esnasında oturuş ve yazı yazma tarzındaki hatalardan kaynaklanmaktadır. Bu tür rahatsızlıklardan kaçınmak için ofis ergonomisi konusunda, aşağıdaki noktalara dikkat edilmelidir (Resim 1.10):
Resim 1.10: Ofis ergonomisi.
1. Çalı!ma alanı, hareketleri kısıtlamadan i!lerin yürütülebilece"i ve ihtiyaç duyulan e!yaların sı"abilece"i geni!likte olmalıdır.
2. Ba! ve boyun nötral bir pozisyonda tutulmalı, boynun a!ırı bükülmesi ve çevrilmesinden kaçınılmalıdır.
3. Monitörün üst kenarı göz hizasına denk gelmeli ve yakla!ık olarak bir kol boyu uzaklıkta bulunmalıdır.
4. Tercihen bir belge tutucu kullanılmalıdır. Belge tutucu, monitörün yanına, monitörle yakla!ık aynı yükseklikte ve göze aynı uzaklıkta konumlandırılmalıdır. Belge tutucu mevcut de"il ise yazılacak belge, rahat çalı!abilmek için masada farenin bulunmadı"ı tarafa koyulmalıdır.
5. Koltuk arkalı"ı iyi bir bel deste"i sa"lar. Koltuk arkalı"ının yüksekli"i, sırt alt bölgesinin do"al içbükeyli"ini destekleyecek !ekilde ayarlanmalıdır.
6. Ön kollar yere paralel uzanmalı, dirseklerdeki bükülme yakla!ık 90 derece olmalıdır.
7. Gövde ile bacaklar arasındaki açı yakla!ık 90 derece olmalıdır. Bacaklar yere paralel durumda, dizler kalça ile hemen hemen aynı hizada olmalıdır. Çalı!ma masasının altında, bacaklar için yeterince geni! bir alan bulunmalıdır. Dizlerin arka kısmı sandalyenin otura"ı ile do"rudan temas etmemeli, otura"ın ucu ile diz arkası arasında 5-10 cm mesafe bulunmalıdır.
8. Sandalyenin yüksekli"i, ayakların zemine veya bir ayaklı"a basabilece"i !ekilde ayarlanmalıdır.
Ayaklar kesinlikle havada asılı kalmamalıdır.
9. Yazma esnasında bilekler düzgün ve yere paralel tutulmalı, a!a"ı, yukarı veya yanlara bükülmemeli, klavyeye ya da masaya yaslanmamalıdır. Do"al olmayan bükülmelerin önüne geçmek için yumu!ak bir bilek deste"i kullanılabilir. Yazı yazılmadı"ı zamanlarda, eller dizlerin üstünde dinlendirilebilir.
10. Tu!lara hafifçe basılmalı, sert darbelerden veya uzun süre basılı tutmadan kaçınılmalıdır.
Omuzlar, kollar, eller ve parmaklar gev!ek tutulmalıdır.
