GİYSİ TARİHİ
Öğr. Gör. Sinem KIRDEMİR 1. HAFTA
Moda Tarihine Giriş
İlkçağ-Antik Mısır-Antik Girit, Antik Yunan, Antik Roma, Antik Bizans, Orta Çağ ve 14. yüzyıl
MODA VE MODA TARİHİ
Değişiklik gereksinimi veya süslenme
özentisiyle toplum yaşamına giren geçici
yenilik anlamında kullanılmaktadır.
Moda, belirli bir dönem güzel karşılanan ve
ilgi gören giysi biçimidir.
Modanın var olma sebebinin, insanın
değişiklik arama yeni biçimler ortaya koyma
tutkusu, olduğunu söyleyebiliriz.
Barınma, beslenme ve giyim, insanlar en
genel gereksinimidir. Giyinmeye duyulan
gereksinim ilk çağlarda, insanların vücutlarını
doğanın etkilerinden koruma düşüncesinden
doğmuştur.
İnsanların güzel görünme ve dikkat çekme
arzuları, daha iyiyi ve daha güzeli arama
çabaları ile iyi giyim deyimi ortaya çıkmıştır.
Daha iyi ve güzel arama duygusu, yıpranan,
eskiyen giysinin yerine aynısını değil de farklısını
edinme isteği ile moda olayı başlamıştır.
Yapılan araştırmalarda modanın; tarih
öncesi çağlara kadar uzandığı görülmektedir .
Zaman içerisinde insanlığın gelişimi ile moda
da değişmiş ve gelişmiştir.
İlk çağlarda çıplak olarak dolaşan, daha
sonra avladıkları hayvanların deri ve postlarını
doğal halleriyle vücutların saran insanlar,
zaman içerisinde deriyi işleyerek daha farklı
biçimlerde kullanarak vücutlarını sararak
giymişlerdir. İlkel zamanlarda kullanılan kürk,
deri, çeşitli kemikler ve dişler gibi hayvansal
malzemeler ile elyaf, lif, yaprak gibi bitkisel
malzemeler modanın ilk çıkış materyalleri
olmuştur.
Önceleri korunmak ve örtünmek amacıyla
giyinen insanlar, ilerleyen yıllarda süslenmeyi
de amaç edinmiştir.
M.Ö. 4500-400 yılları arasında Batı
uygarlığına yakın Mezopotamya, Dicle ve
Fırat nehri kıyısında kurulan topraklarla
Mısır’da Nil nehri kıyısına kurulan kültürler
modanın oluşumunu sağlamıştır.
İlk kumaş deseni olarak ilkel devirlerde
meyveler ile yapraklar üzerine çizilen
desenler kabul edilebilir.
Eski çağlardan günümüze kalan eserler
arasında giysi örnekleri oldukça az
sayıda ve yıpranmış durumdadır.
Ancak, duvar resimleri, freskler,
heykeller ve seramik formlarda kullanılan
süslemeler dönemlerin ve toplumların
giyim-kuşam özelliklerini ve değişen
moda anlayışlarını yansıtmaktadır
Antik Mısır (M.Ö.3000-30)
Genel Bilgileri:
Antik Mısır Uygarlığına ait bilgiler;mezar, hazine
ve tapınaklardan bulunan sfenksler(eski Mısırlılar
çağından kalma, kadın başlı, aslan vücutlu
heykel.), mumyalar, freskler, eski yazı ve
kalıntılardan,
Mısır hanedanlık ve imparatorluk devrinin
toplum, idari yapısı ve yaşam biçiminden,
Bilim, din, sanat ve hiyeroglif yazılardan elde
ediliyor.
Dünyanın ilk seramik ve toprak çanakları, kumaş
ve papirüs kağıdı, ondalık sistem, astronomik takvim,
matematik, aritmetik, geometri, tıp alanındaki
gelişmeler ve ilk cerrahi mücadeleler, jeoloji, keşif ve
icatlar, gemi yapımı, sulama kanallarının açılması
dünya uygarlıklarının gelişmesinde önemli bir rol
oynamıştır.
Yaşamaya elverişli, korunaklı, kalıcı bir iç
dekorasyon yaratma çabası antik mısır döneminde
ortaya çıkmıştır. Tarihte ilk kez ciddi anlamada
tarımla ilgilenen antik mısır bu sayede yerleşik bir
döneme geçmiştir.
Havanın sıcak oluşu, bit salgının hızla yayılması
sebebiyle saçlarını kazıtarak bitki, siyah koyun yünü
ve gerçek saçlardan balmumu ile sertleştirilerek
yapılan sınıflara göre çeşitlilik gösteren peruklar
kullanılmıştır.
Kadınlar peruklarını altın bant, mücevherli iğneler,
tarak ve boncuklarla süslemişlerdir. Bekar kadınlar
uzun peruklar kullanmışlar ve özel günlerde etrafını
lotus çiçeği ile süsleyip, ağrı parfümler sürmüşlerdir.
Evli kadınlar ise peruklarını kulak hizasında
Asalet ve mevkiinin göstergesi olarak erkekler traşlı
gezmiştir. Sadece yas döneminde sakal
bırakılmasına izin verilirken geç dönemde takma
sakallar ve saçlar popüler olmuştur.
Aristokrat ve firavun ailelerine mensup kişilerin ise
başlıkları rütbelerini belirlemiştir.
Mısırlı kadın ve erkekler çöl sıcağı, böcekler ve
güneşten korunmak için aynı zamanda kötü
ruhlardan korunmak için gözlerini büyük çekici
göstermek amacıyla kurşun ve bakırdan elde
ettikleri siyah renkte olan mehtşemek adı verilen
boyalarla göz kapaklarını kuyruklu kıvrımlı şekilde
boyamışlardır. Antik mısır döneminde erkeklerin
Antik Mısır Kostümü
Antik Mısır’da kostüm stilleri
toplumsal sınıf farklılıklarını
ve katı hiyerarşik yapıyı
yansıtmıştır. Temel olarak
Mısır inanışına göre her şey
soldan sağa akmaktadır.(
Nil nehri heykellerinin sol
ayağının önde olması,
güneşin soldan yükselmesi
gibi) nedeniyle kostümler
vücuda o yönde sarılmıştır.
İşçiler ve askerler keten peştamallarının üstüne hasır gibi örülmüş
bir deri sararlardı. Askerler ise peştamallarının arkasına kare
biçiminde bir deri yama koyarlardı. Yöneticiler ve zenginler güzel
giysiler giyip değerli takılar takarken, yoksullar bunlara erişemezdi.
Daha o zamanlarda bile giysiler insanların toplumsal konumunu,
zengin ya da yoksul olduklarını gösterirdi. Gelinler, üzerlerine kat
kat pileli beyaz renkte keten kumaş giyerlerdi.
Mısırlılar, daha çok keten kumaşlarla giyinirler, yünlüleri
ancak pek seyrek giydikleri pelerinlerde kullanırlardı. Erkek,
elbiselerinin başında “şenti” denilen , belden aşağı
dolanan örtüler gelirdi. Kadınlar daha çok örtünme
ihtiyacını duymuşlar , belin üst kısmını da kuşatan “şentiler”
sonradan elbise halini almıştı.
Hükümdarlar mücevherli, ağır nakışlı, halktan biri ise sade,
firavun veya rahip ise güç gösterisi olan kuyruklu ucu
aşağı doğru sarkıtılan uzun veya kısa tunikler
kullanmışlardır.
Batı
medeniyetinin
yükselişine kadar
leopar kürkü dini
kostüm olarak
nitelendirilmiştir.
Orta krallık
devrinde Kadınlar
Omuz ve
göğüslerini
dışarıda
bırakacak şekilde
ayak bileklerine
uzanan kalasiris
denilen kıyafet
giymiştir.
Yeni krallık devrinde kadın ve erkekler
bedenleri büzgülü, drapeli kumaşlarla
sarmışlardır. Kullandıkları tunikler omuzlarını
kaplayan bir ucu koltuk altından geçirilerek
diğer tarafta toka ile bağlanan kişinin iki
katı uzunluktaki pelerinler kostümlerini
tamamlamıştır. Firavunlar mücevherler nakışlı
olanları kullanmışlardır.
Tanrılara yapılan ibadetin saygısızlık olacağı
düşüncesiyle yün ve deri kıyafetlerle
tapınaklara girmek saygısızlık olarak
addedilmiştir.
Sakallı olmak tanrıyı sembolize ettiği için firavunlar sahte sakal takmışlardır.
Antik Mısırda aksesuarlar ve mücevherler
de inançları temsil etmiştir. Kadınlar
bayramlarda ve törenlerde başlarına
15cm yüksekliğinde koni biçiminde etrafı
lotus çiçekleriyle bezenmiş başlıklar
kullanmışlardır. Firavun ve ileri gelenler
üstünlüklerini göstermek için takma
sakallar kullanmışlardır. Rahip ve din
adamları tüylü, yapraklı, kuş sembollü
tesbihler kullanmışlardır.
Antik Mısır'ın en ünlü kadınlarından biri olan
Kraliçe Nefertiti firavun Akhenetonun eşi.
Nefertiti, Mısır tarihinin en etkileyici
Meşhur altın
Tutankamon
makesinde de
görüldüğü gibi
firavunlar taş yada
‘nemes’ adı veilen
başlık takar ve
saçlarının bir teli
bile gözükmezdi.
Kraliyet modasını şekillendiren iki temel figür pilili keten
kıyafetleri ,
Dekoratif yakalıklar, önlükleri ve kobra
Süslü başlıkları ile Akhenaton ve Nefertiti’dir.
Thira freski üzerlerinde sadece dövüş eldivenleri ve kemer bulunan çıplak savaşçıları betimlemektedir.
Prens Girit’in Knossos şehrinde parçalanmış bulunan ve birleştirilen genç rahip freski
Antik Girit (M.Ö.3650-1100)
Yunan kültürüne etki eden ilk Avrupa medeniyeti
olarak kabul edilmiştir. Ege denizinin güneyinde yer
alan (Girit Adasında) M.Ö. 3500’ lerde doğan en
parlak medeniyetlerden biri olarak kabul edilmiştir.
Minos uygarlığı olarak da adlandırılmıştır.
Bronz üretimi döküm teknikleri ve denizcilikle
uğraşmışlardır. Yunanistan, Kıbrıs, Suriye ve diğer
deniz aşırı ülkelere seramik, çanak çömlek, altın,
gümüş ve lüks mallar ihracat ve ithalat yapmışlardır.
Alçı, kabartma ve duvar tablolarına da kendi
Giritliler ölçü ve dikim sanatını keşfederek uygulamaya başlamış,
keten ve yün dokumacılığında ustalaşmaya başlayan kadınlar
evlerinin atölyelerinde eğirdikleri yünleri doğadan elde ettikleri
kök boyalarla renklendirmiş, çiçek, balık, kuş motiflerinin yanı sıra
geometrik motifler ve nakışlarla süslemişlerdir.
Antik Girit uygarlığında prensesler ve genç kızlar göğüslerini açıkta bırakarak truvakar kollu korsaj şeklinde kemerli, renkli nakış ve inci işlemeler
kullanmışlardır. Hazırlanan jüponların üzerine sert kumaştan önü üçgen bitişli, kenarları dar şeritlerle süslü çan ve konik etekler kullanılmıştır. Etek uçları ve kalça hattı üç kat pilili, ikinci kat olarak takılan önlük bezleri ayak bileğine kadar uzanan geniş kemerlerle süslenmiştir.
Jean Louis Scherrer at Couture Fall 2002 -Runway Photos
Himationun kullanımının yaygın olmasının nedeni atletik vücut
yapısını göstermesidir. Yunanlılar ideal insan formu ve oranları üzerine görüşler geliştirmişti. Çıplaklık spor karşılaşmalarında ritüellerin bir parçasıdır. Yunanlılar mükemmel ruh ve mükemmel
vücut düşüncesine
sahiplerdi. Himationun kullanımının yaygın olmasının başka bir sebebi spor karşılaşmalarında rahatça çıkarılabilmesiydi.
Strophion Romalı kadınların khitonun altından giydikleri göğüs
bandı, bugünkü sutyenin öncülü kabul edilebilecek giysi.
Kadınların temel giysisi olarak bilinen bir diğer giyside “peplos” tuniği andıran görünümüyle Yunan akımının sadeliğini özümleyerek kullanılan bir başka giysi türü olmuştur. Peplos genellikle kişiye özel olarak yünden ya da konuma göre keten veya ipekten dokunmuştur. Üst konuma sahip kadınlar peploslarını parlak renkler ve desenlerle zenginleştirmişlerdir. Tokalarla veya ilikli iğneye benzer çıtçıtlarla elbiseyi omuzlardan tutturur ve bir çeşit pelerin veya üst bluz benzeri bir giyecek oluşturulurdu.
Dokuma sanatına gösterilen özen ve saygı nedeniyle çeşitli boylarda kare biçimdeki kumaşlar kesmeden drapelerle ,katlayarak ve dikiş detayları kullanarak veya ’fibula’ adı verilen iğnelerle tutturulmuştur.
“Antik Çağın Modernliği” ismini taşıyan 2017/2018 Chanel
Antik yunanda yüksek rütbeli
askerler bilekten bağcıklı; avcılar, işçileri seyahat edenler çapraz bağcıklı sandaletler kullanmışlardır.
Afrodisyas antik kentinden yunan rölyefine örnek.
Akışkan ve drapeli kumaşlar Klasik Yunan( MÖ 500-323 )döneminde hem sanatta hem de modada uzun ömürlü bir tarzdı.
Tanrı Zeus’un ve Sparta Kraliçesi Ledan’ın kızı Truvalı Helen omuzlu, altın ipliklerle dokunan desenli, bordürlü, mat ve parlak efektli, transparan hazırlanan kostümleri dönemin moda ikonu olmasına neden olmuştur.
Antik Roma Dönemi MÖ 753-476
Antik roma kültürü yunan düşünce tarzı
ve sanatından etkilenmiştir. Pileler ve
drapeler yoğun olarak kullanılmış
hatta pili ve kıvrım zenginlik ifadesi
olarak kabul edilmiştir.
Yunanlıların kıyafetlerin ve Etrüsklerin
tebennasından esinlenerek ortaya
çıkan TOGA Romalıların en önemli
kadın ve erkek giysisidir. Giysi
üzerindeki şerit mor renktedir ve ruhani
bir statüyü temsil etmektedir. Antik
Roma’da sandaletler ve tunikler tercih
edilmiş Bizans da bunun izleyicisi
Antik Roma’da kadınlar chiton’a benzeyen tunikten daha geniş kesimli, uzun kollu, ayak bileğine kadar uzanan ve drapelendirilerek kullanılan; omuzdan değerli taş, mücevher, toka ve fibulalarla
Özel gün ve törenlerde altın ipliklerle süslenmiş palla adı pelerin stolaların üzerine giyilmiştir.
Günlük hayatta kullandıkları bir diğer giysi indümenta
Vücudu sararak kullanılan bir giysi çeşidi olan amictus da Antik Roma döneminde popülerdi.
Doğu Stili MÖ 200- MÖ 600
Ortaçağda yaşanan savaşlar,
seferler, salgın hastalıklar ve Doğu-Batı
arasında gelişen ticaret , Asya, Arabistan
ve Akdeniz arasındaki dağlardan ve
çöllerden geçen İpek yolu, giyim ve
modayı da etkilemiştir. İlkçağın sade ve
basit giysileri yerini işlemeli ve desenli
kumaşlardan yapılmış gösterişli giysilere
bırakmıştır.
Yingpan adamı; MÖ 4-5YY DA Çin'de Tarım Havzasında bulunmuştur. Kafkas ırkından maskeli mumya .Desenli ipek kaftan ve dolama etek giymiş
Çinli alim xuanzang ‘ın Hindistan’dan
hac dönüşünü betimliyor. Bol kısa pantolon geniş kollu kimono giymiş.
Antik Bizans Stili MÖ 395-m.s. 1453
Bizans imparatorluğuna ait giysilerin en belirgin olanları uzun kollu bol
Tunikler ya da tüm vücudu örten elbiseler ile pelerinlerdir. Yunan, Roma
ve Orta Doğu Stillerinin birleştiği bir dönemdir. Bu dönemde özellikle
kadınlar geleneksel olarak başları da dahil olmak üzere tüm vücutlarını
örtmüşlerdir.
Roma, Yunan ve Mısır Uygarlıklarının kostüm stilleri bir araya getirilip Asya ve Doğunun
Biçimlerinden etkilenilmiştir. Kostümler için özel renkli kumaşlar ve ağırlıklı olarak kumaşlar üzerine dini semboller işlenmiş, mitoloji yavaşça etkisini kaybetmiştir. Doğudan esinlendiğinde ise; geometrik desenler, çiçek desenleri, ve kuş motifleri yer almıştır. Kırmızı, sarı, mavi ve mor en çok
kullanılan renkler arasındadır. İpek iplikler, altın plaka işlemeler, değerli elmas ve mücevherle ağır nakış işlemeler yapılmış püskül ve saçaklarla süslenmiştir.
Din adamlarının törenlerde giydiği pallium ve kostümü tamamlayan şapka Avrupa’da dini modayı
Hristiyanlığın etkisi ile kadın ve erkek vücut kıvrımları tamamı ile gizlenmiş kadınlar yer kadar uzanan çift kat stolla adı verilen keten veya hafif yünden yapılmış kostümler giymişlerdir. Kraliyet ailesi üyeleri mor ve altın renkli
gösterişli nakışlı stollalar giymişleridir. Üzerine öne drapelerle ve omuz
üzerinden sararak kullandıkları fibulalarla tutturdukları palla adı verilen şalları kullanmışlardır.
Bizanslılar sade tarzda kostümler giymiştir en önemli erkek giysisi T şeklinde tasarlanmış tuniklerdi. Tuniklerin üzerine dama desenli kalın kemerlerle
vücuda oturan geniş kollu dekoratif şeritle süslü dalmatika adı verlien bir tür cübbe kullanmışlardır.
Genç erkekler Avrupa da örnekleri görülen hosa veya braco (kilot pantolon) giyerlerdi.
Ortaçağ Avrupa'sı
Ortaçağ Avrupa'sında giysiler oldukça benzer özellikler taşımış, ancak sınıf ayrımına bağlı farklılıklar giysilere açıkça yansıtılmıştır.
Orta Çağ Avrupa’sında insanların sosyal statüleri giydikleri kıyafetin renginden anlaşılırdı. Sadece soylular lüks, modaya uygun giyinebilir. Altın ve mor ipek
kumaşları sadece kraliyet ailesi tarafından giyilebilir. Bu kanuna uymayan kadınlar hapse giriyordu.
Genel olarak çoğu insan yün kıyafetler tercih ederken içlerine keten giyerlerdi. Erkek ayakkabılarının sivri uçları kullanışsız boyuta ulaşması sebebi ile yasa ile kısıtlamaya gidildi.
Asiller kırmızı, bankerler ve üst sınıf insanlar yeşil ,tüccarlar gri ve köylüler kahverengi, giyerlerdi.
Ve Orta cağ Avrupa'sında kadınlar
tarafından Koni- külah şeklindeki şapkalar kullanılmaya başlandı.
Saraylarda kullanılan pahalı ve gösterişli giysiler saray
modası olarak yaygınlaşmış, zaman içinde halka yansımıştır.
11. Yy. da yatay tezgahların icadı ile kumaş parçaların
dokunması mümkün hale geldi. Fransız saray giyiminin etkisi
ile giysiler vücuda oturmaya başladı. Bu da cinsiyetler
arasında ayrışmaya neden oldu.
Zamanla Ortaçağ insanının giyimi de değişmiştir. 13. yüzyılın
sonlarına doğru bir zamanlar geniş olan tunikler dar ve
Yakın Doğu’ya seyahat eden ve bu bölgeyle ticaret
yapan Avrupalılar
yeni dikim tarzlarını, yeni kumaşları ve seri üretimi(ipek
üretimini) öğrendi.
Oldukça fazla kumaş, aksesuar ve kıyafet çeşidi vardı .
Renkler daha parlaktı ve dikiş yöntemleri de çeşitlenmişti.
Çok fazla seçeneğin olduğu modanın doğduğunu, stillerin
çok çabuk geliştiğini söyleyebiliriz. Kumaş üretiminin
gelişmesi yeniliğin yanında israfı da beraberinde getirdi.
Kıyafetler daha kıvrımlı hale geldi, kumaş kenarları
fistolarla süslenmeye başlandı.
1300-1380 14. yüzyıl
14. Yüzyılda giyim konusunda en büyük değişiklerden birisi düz kesim ve bol kıyafetlerden , daha ayrıntılı ve vücuda oturan kıyafetlere geçilmesi. Yani terziliğin başlaması idi. Hem kıyafet parçalarını birleştirme, hem de dar ve uzun kesim kolları süsleme amacı ile düğme kullanılmaya başlandı.
14. Yüzyılın sonuna gelindiğinde modaya yenilik, farklılık ve lüks gibi unsurlar hakim olmaya başladı.
Tüccar Arnolfini’nin resmediği ‘Arnolfini’nin Evliliği” olarak da bilinen 1434 tarihli bu tablo Jan van Eyck’ın en bilinen eserlerinden biri.
https://circlelove.co/moda-modanin-tarihcesi-ve-gecmisten-gunumuze-unlu-modacilar/ https://makinecim.com/bilgi_5925_MODA http://www.milliyet.com.tr/pembenar/bengul-guner/antik-misir-ve-moda-2907809 https://i.pinimg.com/originals/b8/18/31/b81831cd944863edd430f44b9bab7de2.jpg https://www.ancient-origins.net/news-history-archaeology/ancient-perfume-0012412 https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/193471 https://owlcation.com/humanities/Journey-of-the-Soul-in-the-Ancient-Egyptian-Afterlife https://www.facebook.com/199833517112104/posts/529763817452404/ http://bit.do/fqWFr https://tr.pinterest.com/pin/105975397459893830/ https://www.sanatduvari.com/antik-yunanda-kadin-kiyafetleri/ https://www.slideshare.net/frhckr/antik-dnem-kyafetleri-slayyyyt http://bit.do/fqWFr http://bit.do/fqWJG http://bit.do/fqWJG http://bit.do/fqWJG http://blogs.hisarschool.k12.tr/ceylanersoy/2013/12/14/ortacag-avrupasinda-gundelik-yasam/ https://onedio.com/haber/giyim-kusam-konusunda-ortamlarda-havasini-atabileceginiz-19-ilginc-bilgi-588194 http://bit.do/fqWJG
