SENDİKALARIN FAALİYETLERİ
Öğr. Gör. Yusuf Can
ÇALIŞIR
Genel olarak
• STİSK’na göre,
• «Kuruluşlar, tüzüklerinde yer alan konularda serbestçe faaliyette bulunur».
• Tüzükleri ile belirlenen amaçları dışında ise faaliyette bulunamazlar.
– Dolayısıyla sendika ve konfederasyonların faaliyetleri «serbest faaliyetler» ve «yasak faaliyetler» olarak iki bölümde ele alacağız.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri
1-Toplu Pazarlık Düzenine İlişkin Faaliyetleri
• Bu faaliyetlerin başında kuşkusuz toplu iş sözleşmesi akdetmek gelir.
• AY, işçilere ve işverenlere karşılıklı olarak ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını düzenlemek üzere toplu iş sözleşmesi yapma hakkı tanımıştır (md.53).
– İşçiler bu haklarını sendikalar aracılığı ile kullanır.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri 2-Yargılama Alanındaki Faaliyetleri
• Sendika ve konfederasyonlar her şeyden önce tüzel kişi olarak
genel hükümlere göre aktif ve pasif dava ehliyetine sahiptirler.
• Hemen hemen tüm ülkelerde sendikalar davaya husumete ehil sayılırlar.
– Öte yandan şubelerin tüzel kişiliğe sahip olmadıkları için onların aktif ve pasif yönden dava ehliyetine sahip olmaları mümkün değildir.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri
2-Yargılama Alanındaki Faaliyetleri
a-Sendika ve konfederasyonların kolektif nitelikli dava hakları:
• Yani sendika ve konfederasyonlara tüm üyelerinin kolektif yararları için dava hakkı tanınmıştır.
• Burada dava ile korunmak istenen çıkar, bir veya birden fazla sendika ve konfederasyon üyesinin kişisel çıkarları olmayıp,
• Çalışma hayatının ortak çıkarlarıdır.
• Yani, hakkın varlığı, belirli bir hak sahibine değil, kollektiviteye bağlanmaktadır.
• Bunun için üyelerin yazılı başvuruda bulunmaları ya da yetki vermeleri gerekli değildir.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri 2-Yargılama Alanındaki Faaliyetleri
b-Sendikaların üyelerini temsilen bireysel nitelikli dava hakları:
• Kanun, sendikaların (konfederasyonların değil) iş sözleşmesinden ve çalışma ilişkisinden doğan
• yahut
• Sosyal güvenlik haklarından ötürü üyelerini veya (ölmüşlerse) mirasçılarını temsilen dava açmalarını
• veya
• Aleyhe açılan davalarda bu kişileri davada temsil etmelerini
• İlgili kişilerin yazılı temsil yetkisi vermesine bağlamıştır.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri
3-İşyeri Sendika Temsilcisi Atama
• Toplu iş sözleşmesi yapmak üzere yetkisi kesinleşen sendika;
– işyerinde işçi sayısı 50’ye kadar ise 1, – 51ile 100 arasında ise en çok 2,
– 101ile 500 arasında ise en çok 3, – 501ile 1000 arasında ise en çok 4, – 1001 ile 2000 arasında ise en çok 6, – 2000’den fazla ise en çok 8
• işyeri sendika temsilcisini işyerinde çalışan üyeleri arasından atayarak 15 gün içinde kimliklerini işverene bildirir.
– Bunlardan biri baş temsilci olarak görevlendirilebilir.
– Temsilcilerin görevi, sendikanın yetkisi süresince devam eder.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri
3-İşyeri Sendika Temsilcisi Atama
• Belirtelim ki, kanundaki sayılar emredici olup, tüzük ya da TİS hükmüyle dahi değiştirilemez.
• Kanun temsilcilerin işyeri için atanabileceklerini öngördüğüne göre atanacak temsilci sayısı her işyerinde çalışan işçi sayısına göre
belirlenir.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
A-Çalışma Hayatına İlişkin Faaliyetleri
3-İşyeri Sendika Temsilcisi Atama
#Temsilcilik Güvencesi#
• İşveren, yazılı rızası olmadıkça işyeri sendika temsilcisinin
işyerini değiştiremez veya işinde esaslı tarzda değişiklik yapamaz.• Aksi hâlde değişiklik geçersiz sayılır.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
B-Sosyal ve Ekonomik Faaliyetleri
– AY.’nın 51. maddesi işçi ve işverenlerin sendika hakkını güvence altına alırken sendikaların üyelerinin çalışma ilişkilerinde
– «ekonomik ve sosyal hak ve menfaatlerini» korumak ve geliştirmek üzere kurulacağını dile getirmiştir.
– 6356 sK. da sendika ve konfederasyonların yapabilecekleri sosyal ve ekonomik faaliyetleri de saymıştır.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
B-Sosyal ve Ekonomik Faaliyetleri
1.Çalışma Yaşamı ile İlgili Kurullara Temsilci Gönderme
– Şöyle ki, en fazla işçi ve işvereni temsil eden konfederasyonlar
– Çalışma Meclisine,
– Sosyal Güvenlik Kurumu Genel Kuruluna, – Yüksek Hakem Kuruluna,
– Asgari Ücret Tespit Komisyonuna,
– Türkiye İş Kurumu Danışma Kuruluna
– İşçi ya da işveren temsilcisi gönderirler.
– Sendika ve konfederasyonlar üyesi bulundukları uluslararası üst kuruluşların toplantı ve genel kurullarına da temsilci yollayabilirler.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
B-Sosyal ve Ekonomik Faaliyetleri
2. Mesleki Eğitim Amaçlı Kurs, Konferans ve Seminer Düzenleme -
3. Sanayi ve Ticaret Kuruluşlarına Yatırımlar Yapmak
-Yatırım yapma aslında sendikacılık amaçlarıyla bağdaşmaz.
-Yatırımlar nakit mevcudunun %40 ile sınırlıdır.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
B-Sosyal ve Ekonomik Faaliyetleri
4.Doğal Afet Durumlarında Yardım Yapmak
– sendika ve konfederasyonlar yurt içinde ve dışında yangın, su baskını, deprem gibi doğal afetlerin vukuunda
– yönetim kurulunun kararıyla ve nakit mevcudunun %10’ununu aşmamak kaydıyla
– doğrudan veya yetkili makamlar aracılığıyla afet bölgelerinde – konut, eğitim ve sağlık tesisleri kurulması amacıyla
– kamu kurum ve kuruluşlarına ayni ve nakdi yardımda bulunabilirler.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
B-Sosyal ve Ekonomik Faaliyetleri 5.Üyelere Yardım Yapma
– 10.09.2014 tarih ve 6552 sayılı Torba Kanunu ile sadece işveren sendikalarına tanınan bir serbest faaliyet de;
– Tüzüklerinde hüküm bulunmak ve şartları genel kurul kararıyla belirlenmek kaydıyla,
– İşçilerin sigorta primlerinin işveren payının ödemelerinde kullanılmak ve nakit mevcudunun %25’ini aşmamak üzere karşılıksız yardıma dayalı dayanışma ve yardım fonu oluşturabilmesidir (STİSK md. 26/10).
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
C. Faaliyetlerden Yararlanma
– Sendika ve konfederasyonların burada saydığımız faaliyetlerden sağladıkları haklardan prensip olarak üyeler yararlanır.
– STİSK md.26/4 üye olmayanların bunlardan yararlanmalarını işçi ya da işveren kuruluşunun yazılı iznine bağlamış,
– Fakat Kanunun 7 ila 12. bölümlerinde yer alan hükümlerini saklı tutmuştur.
– Yani,
– Sendika üyesi olmayan işçilerin taraf sendikanın işverenle bağıtladığı toplu iş sözleşmesinden sendikaya dayanışma aidatı ödeyerek yararlanması halidir
– Ki bu durumda sendikanın onayı aranmaz.
– Aynı durum grev ve lokavt için de geçerlidir.
I. Sendika ve Konfederasyonlara Serbest Olan Faaliyetler
SORU
• Sendika üyesi olmayanların sendikanın üyelerine sağladığı hal ve
çıkarlardan yararlanması mümkün müdür?
II. Sendika ve Konfederasyonlara Yasak Olan Faaliyetler
A. Temel Yasaklar
– Anayasada belirtilen Cumhuriyetin niteliklerine ve demokratik esaslara aykırı faaliyetlerde bulunan kuruluş,
– Merkezlerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcısının talebi üzerine mahkeme kararı ile kapanır.
– Aykırı davranış bireysel olarak yöneticiler tarafından gerçekleştirildiği takdirde, mahkemece sadece o yöneticilerin görevine son verilmesine karar verilir.
II. Sendika ve Konfederasyonlara Yasak Olan Faaliyetler
B. Sınırlı Siyaset Yasağı
– Sendikalar tüzükleriyle belirlenen amaçları dışında faaliyette bulunamaz,
– Siyasi partilerden yardım ve bağış almaları yasaktır.
– Siyasi partilerin ad, amblem, rumuz veya işaretlerinin kullanılması da yasaklanmıştır.
– 6356 sK. Sendikalar siyasi faaliyeti esas olarak serbest bırakmıştır.
II. Sendika ve Konfederasyonlara Yasak Olan Faaliyetler
C. İşçi-İşveren İlişkilerine Ait Yasaklar
– İşçiler ve işçi kuruluşları işveren kuruluşlarına,
– işveren kuruluşları da işçi kuruluşlarına üye olamaz;
– gerek doğrudan doğruya,
– gerek temsilcileri veya mensupları veya araya koyacakları diğer kimseler aracılığıyla
– biri diğerinin kurulmasına, yönetim ve faaliyetine müdahalede bulunamaz.
II. Sendika ve Konfederasyonlara Yasak Olan Faaliyetler
D. Ticaret Yapma Yasağı
– Kuruluşlar ticaretle uğraşamaz.
– Ancak, kuruluşlar genel kurul kararıyla nakit mevcudunun %40’dan fazla olmamak kaydıyla sanayi ve ticaret kuruluşlarına yatırımda bulunabilir.
– Kuruluşlar elde ettikleri gelirleri üyeleri ve mensupları arasında dağıtamaz.
– Ancak sendikaların grev ve lokavt süresince tüzüklerine göre üyelerine yapacakları yardımlar ile kuruluşların eğitim amaçlı yardımları bu hükmün dışındadır.
II. Sendika ve Konfederasyonlara Yasak Olan Faaliyetler
E. Diğer Yasaklar
– Bazı Batı ülkelerin (Almanya, İtalya gibi) görülen uygulamaların tersine
– ülkemizde dini amaçlı veya ad altında (Hristiyan ya da Müslüman sendika gibi) sendika kurulması veya
– sendikaların dini faaliyet ve propaganda yapması da yasaktır.
– Bu durumun gerçekleşmesi kapatma sebebi sayılır.
III. Sendika ve Konfederasyonların Gelir ve Giderleri
A. GELİRLERİ
• Kuruluşların gelirleri;
a) Üyelik ve dayanışma aidatları,
b) Tüzüklerine göre yapabilecekleri faaliyetlerden sağlanacak gelirler, c) Bağışlar,
ç) Mal varlığı gelirleri, mal varlığı değerlerinin devir, temlik ve satışlarından doğan kazançlardan,
ibarettir.
III. Sendika ve Konfederasyonların Gelir ve Giderleri
B. Giderleri
– Kuruluşlar, gelirlerini bu Kanunda ve tüzüklerinde gösterilen faaliyetleri dışında kullanamaz veya bağışlayamaz.
– Sendika ve konfederasyonlar, üyeleri ve çalıştırdıkları kişiler dahil hiç kimseye borç veremezler.
– Bu hükümle amaçlanan; sendikaların malvarlıklarını amaçları dışında kullanmalarını ve bütçelerini aşmalarını önlemektir.
