http://dx.doi.org/10.17740/eas.econ.2016-MSEMP-79
Determination of Factors Affecting Functional Currency Choice:
A Logistic Regression Analysis
Ayşe Atılgan Sarıdoğan*
* Istanbul Arel University, Istanbul, Turkey, E-mail: [email protected]
Copyright © 2016 Ayşe Atılgan Sarıdoğan. This is an open access article distributed under the Eurasian Academy of Sciences License, which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.
ABSTRACT
Functional currency is the currency of the primary economic environment in which the entity operates. After that the International Accounting Standards Board (IASB) issued International Accounting Standards No. 21 (IAS 21) in 1983. For this reason, it is vital for the corporations to determine true functional currency in which they operate. Main result of the study by using logistic regression is that appropriate selection of the functional currency has very important role for assessment of the financial performance of the corporations properly.
Key Words: Functional Currency, Presentation Currency, IAS 21
Fonksiyonel Para Birimi Tercihini Etkileyen Faktörlerin Belirlenmesi:
Lojistik Regresyon Analizi
1ÖZET
Fonksiyonel para birimi, işletmenin faaliyet gösterdiği temel ekonomik çevrenin para birimidir. Devamında, Uluslararası Muhasebe Standartları Kurulu (IASB) tarafından 1983’de Uluslararası Muhasebe Standardı 21 (UMS 21) yürürlüğe konmuştur. Bu sebeple, işletmeler için, faaliyetlerini yürüttükleri temel ekonomik çevreye uygun fonksiyonel para birimini doğru belirlemeleri daha da önem kazanmıştır. Çalışmada lojistik regresyon analizi ile ulaşılan temel sonuç, fonksiyonel para biriminin doğru belirlenmesinin, işletmelerin mali performanslarının sağlıklı bir şekilde ölçülmesinde önemli role sahip olduğudur.
Anahtar Kelimeler: Fonksiyonel Para Birimi, Raporlama Para Birimi, TMS 21
1Bu çalışma, yazarın “İşletmelerde Fonksiyonel Para Biriminin Seçimi ve Mali Performansın Ölçülmesindeki Rolü” İstanbul Üniversitesi SBE, 2016, yayınlanmamış doktora tezinden türetilmiştir.
1.Giriş
Günümüzde işletmeler küresel düzeyde faaliyet göstermektedirler. Bu sebeple ortaya çıkan çok uluslu işletmeler çok farkı para birimleri ile faaliyetlerini gerçekleştirmektedirler.
Daha önce belirtildiği gibi, farklı para birimleri ile faaliyetlerini sürdüren işletmeler döviz kuru riskleri ile karşı karşıya kalmaktadırlar. Hatırlanacağı gibi, ABD’de FAS 8 Standardının uygulandığı 1975-1981 döneminde uygulanan Geçici Yöntem işletmelerin mali performanslarının sağlıklı tespit edilmesinde sorunlara yol açmıştır. Bu sebeple, 1981 yılında yürürlüğe giren FAS 52 ile işletmelerin, faaliyetlerinde en çok kullandıkları para birimini geçerli para birimi olarak kabul etmelerinin önü açılmıştır. İşte bu para birimi, Fonksiyonel Para Birimi olarak tanımlanmıştır (Hoyle vd. 2011:439-463; Rodgers, 2007:237-240, Gray, 1983). FAS 52 ile standartlara giren fonksiyonel para birimi daha sonra UMS 21 Standardında da yer almıştır. UMS 21’de fonksiyonel para birimi tanımı aşağıda belirtildiği gibi yapılmaktadır. Fonksiyonel para birimi : “İşletmenin faaliyet gösterdiği temel ekonomik çevrenin para birimidir(KGK TMS-21, 2015)”.
2. Fonksiyonel Para Birimi Tercihini Etkileyen Faktörler
Uluslararası Muhasebe Standardı 21’de, dolayısı ile Türkiye Muhasebe Standardı 21’de fonksiyonel para birimini etkileyen göstergeler açıklanmıştır(KGK TMS-21, 2015).
Türkiye Muhasebe Standardı 21, bir işletmenin, fonksiyonel para birimini seçerken, temel olarak nakit yarattığı ve harcadığı çevre olan faaliyette bulunduğu temel ekonomik çevrenin dikkate alınması gerektiğini vurgulamıştır (Sarıoğlu, 2014). Bir işletme, fonksiyonel para biriminin tespitinde satış fiyatlarını, maliyet ve girdi fiyatlarını, finansman ihtiyacını ve alacak dağılımını etkileyen faktörleri dikkate alır (KGK, TMS 21, 2015).
Türkiye Muhasebe Standardı 21’de, fonksiyonel para biriminin belirlenmesinde, yurtdışında bulunan bağlı ortaklık, iştirak, şube ya da müşterek anlaşma olarak sahip olan işletmenin fonksiyonel para biriminin etkili olup olmadığının belirlenmesinde, ek göstergelerin dikkate alınabileceğini ifade etmiştir (Sarıoğlu, 2014, Hosseini, Hossein Shalchi, 1992, Christensen, 2011).
3. Veri ve Model
Çalışmanın bu kısmında, fonksiyonel para birimi tercihini etkileyen değişkenler, Lojistik Regresyon yöntemi kullanılarak tahmin edilecektir. Elde edilen model yardımıyla, işletmelerin fonksiyonel para birimi tercihlerinin uygunluk düzeyi ortaya konulacaktır.
Bu anket araştırmasının amacı, Uluslararası Yatırımcılar Derneği’ne (YASED) (Eski adı ile Yabancı Sermaye Derneği) üye olan firmaların fonksiyonel para birimi tercihleri, bu tercihlerinin fonksiyonel para birimi seçimini etkileyen temel ve ek göstergelere uygunluğu,
uygulayıcıların fonksiyonel para birimine aşinalık ve bilgi düzeylerini incelemektir. YASED’e üye olan toplam 223 firmanın 55 tanesinden istatistiksel olarak sağlıklı kullanılabilecek dönüş sağlanabilmiştir. İşletmelerin ankete dönüş oranı %25’tir.
Lojistik regresyonda, bağımlı değişken nitel (sınıflı) olup, bu sınıflar 0, 1, 2 gibi sayılarla temsil edilir. Sınıf sayısı iki adet ise buna ikili lojistik regresyon denir. İki değer alan bağımlı değişken diğer değişkenlerle modellenmeye çalışılır.
Tahmin edilecek modelin yapısı aşağıdaki şekildir:
𝒀𝒊= f(𝑿𝟏𝒊, 𝑿𝟐𝒊, 𝑿𝟑𝒊, 𝑿𝟒𝒊……)
𝒀𝒊=𝛂 𝟎 + 𝛂 𝟏 𝑿𝟏𝒊 + 𝛂 𝟐 𝑿𝟐𝒊 +𝛂 𝟑 𝑿𝟑𝒊 + 𝛂 𝟒 𝑿𝟒𝒊…..
Bağımlı değişken: Fonksiyonel Para Birimi Tercihi, 𝒀𝒊
Türk Lirası = 0 ; Yabancı Para ( ABD $ veya Euro) = 1
Bağımsız Değişkenler: Anketten elde edilen verilere dayanarak çok sayıda açıklayıcı değişken modele katılmıştır ancak model sonucunda anlamlı olan açıklayıcı değişkenler aşağıda belirtildiği gibidir:
𝑿𝟏: İşletmenin Tüm Faaliyetlerinde KullandığıYabancı Para Oranı 𝑿𝟐: Ana Ortağın etkisi
𝑿𝟑: Satış Fiyat Koşulları
𝑿𝟒: Raporlama (Sunum) Para Birimi
4. Fonksiyonel Para Birimi Tercihini Etkileyen Faktörler Ekonometrik Analiz Sonuçlar
Modelin sonuçları Tablo-1’de verilmiştir. Tablo-1’deki model sonuçlarına göre, fonksiyonel para birimi tercihini, açıklayan değişkenler olarak, faaliyetlerindeki yabancı para oranı, ana ortağın etkisi, satış fiyat koşulları, raporlama para birimi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
Faaliyetlerindeki yabancı para oranı, ana ortağın etkisi, satış fiyat koşulları, raporlama para birimi ile Fonksiyonel Para Birimi tercihi aynı yönde değişmektedir. Lojistik model için uygunluk testleri modelin uygun olduğunu göstermektedir.
Tablo-2. fonksiyonel para birimi tercihi için ikili lojistik regresyon modeline göre modelin sınıflama başarısı sonuçları verilmiştir. Buna göre, modele giren 52 işletme için, fonksiyonel para birimi Türk Lirası olması gereken 37 işletmenin, 35’i doğru seçim yapmıştır.
Ancak modele göre fonksiyonel para birimi Türk Lirası olması gereken 2 işletmenin fonksiyonel para birimi yabancı para birimi seçilerek yanlış seçim yaptığı tespit edilmiştir.
Yine aynı şekilde, fonksiyonel para birimi yabancı para birimi ( ABD doları veya Euro) olması gereken 15 işletmenin, 11’i doğru seçim yapmıştır. Ancak modele göre fonksiyonel para birimi yabancı para birimi olması gereken 4 işletmenin fonksiyonel para birimi Türk Lirası seçilerek yanlış seçim yaptığı görülmüştür.
Modelin başarısına baktığımızda modelin %88,5 başarılı sınıflama oranı ile Fonksiyonel Para Birimlerini doğru tahmin ettiğini Tablo-2’de görmekteyiz.
Tablo-1. Fonksiyonel Para Birimi Tercihi İçin İkili Lojistik Regresyon Modeli Sonuçları
Açıklayıcı Değişkenler
Katsayı (β)
Stnd.
Hata S.E.
Wald df Anlamlılık
Sig. Exp(β) İşletme Faaliyetlerinde Kullanılan Yabancı
Para Oranı 1,653 0,592 7,807 1 0,005* 5,225
Ana Ortağın Tercihi 1,287 0,604 4,547 1 0,033** 3,622
Satış Fiyat Koşulları 1,251 0,707 3,127 1 0,077*** 3,494
Raporlama (Sunum) Para Birimi 2,518 0,896 7,898 1 0,005* 12,400
Sabit -11,167 3,575 9,758 1 0,002* 0,000
Lojistik Model İçin Uygunluk Testleri:
Model Katsayıları için Omnibus Testi : Model için χ2 = 33,876; Sig. = 0,000 -2 Log likelihood = 28,604 ; Cox & Snell R2 = 0,479 ; Nagelkerke R2 = 0,685 Hosmer and Lemeshow Test: Ki-Kare Değeri= 8,692 , Prob=0,369 ;
Çoklu doğrusal bağlantı için bağımsız değişkenler için VIF < 5,0
*; **; *** Sırasıyla %1, %5, %10 düzeyinde anlamlı
..
Tablo-2. Fonksiyonel Para Birimi Tercihi İçin İkili Lojistik Regresyon Modeline Göre Modelin Sınıflama Başarısı Sonuçları
Gözlenen
Tahmin Edilen
Fonksiyonel Para Türk Lirası Yabancı Doğru Tahmin Oranı Türk Lirası Yabancı Para
Fonksiyonel Para Türk Lirası Yabancı
Türk Lirası 35 2 94,6
Yabancı Para 4 11 73,3
Toplam Başarı Oranı 88,5
a. The cut value is 0,500
,
5.Sonuç
Lojistik regresyon modeli analizi araştırmasında, anket verilerine dayanarak, fonksiyonel para birimi tercihini etkileyen faktörlerin belirlenmesi ve oluşturulan model bağlı olarak işletmelerin fonksiyonel para birimlerinin tahmin edilmesi hedeflenmiştir. Elde edilen sonuçlar aşağıdaki gibi özetlenebilir:
Fonksiyonel Para Birimi tercihini etkileyen değişkenler olarak, işletmelerin faaliyetlerinde kullandıkları yabancı para birimi oranı, ana ortağın etkisi, satış fiyat koşulları ve raporlama para birimi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur.
İşletmelerin, yabancı para birimi kullanım oranı, ana ortağın etkisi, satış fiyat koşullarında yabancı para birimlerinin etkisi ve raporlama para birimi yabancı para birimleri cinsinden arttıkça, fonksiyonel para birimi tercihi de Türk Lirası dışındaki yabancı para
birimlerine doğru değişmektedir. Eğer bu değişkenler azalış yönünde değişirse, fonksiyonel para birimi tercihi Türk Lirası’na yönelmektedir.
Gelecekte, işletmeler fonksiyonel para birimi tercihlerinde bu tür istatistiksel modeller kullanarak daha sağlıklı fonksiyonel para birimi tercihi yapabilirler.
Kaynakça
Christensen T.E., D.M. Cottrell, R.E. Baker, Advanced Financial Accounting, Tenth Edition, McGraw-Hill Irwin, 2011, s.614-641
Gökçen G., B.Ataman, C. Çakıcı, Türkiye Finansal Raporlama Standartları Uygulamaları, İstanbul-Türkmen Kitabevi, 2011, s.306
Gray S.J., Edt., International Accounting And Transnational Decisions, Butterworth & Co., 1983
Hosseini Ahmad, Zabihollah Rezaee, "Choice Of Functional Currency Under SFAS No. 52", Journal Of Applied Business Research (JABR) Vol 4, No 4 (1988), s.21-27
Hoyle J.B.,T.F. Schaefer, T.S. Doupnik, Advanced Accounting, The McGraw-Hill, 10th. Edt.
2011, s.439-463
KGK, TMS 21 Kur Değişiminin Etkileri, KGK, 2015
Rodgers P., International Accounting Standards From UK Standards To IAS – An Accelerated Route To Understanding The Key Principles, Elsevier, 2007, s.237-240
Sarıoğlu Kerem, “Türkiye Muhasebe Standardı 21’e Göre,-21 Kur Değişiminin Etkileri”, Yayına Hazırlayan, Kerem Sarıoğlu, Nazlı Kepçe, Özgür Esen, Bağımsız Denetçilik Muhasebe Standartları, İstanbul Üniversitesi SEM, 2014, s.140-142
Hosseini Ahmad, Hossein Shalchi, "A Multivariate Analysis Of The Determinants Of The Functional Currency Dichotomy Decisions" Global Finance Journal, Volume 3, Issue 1, 1992, s. 51-65
