hastahane inşaatında
prefabrikasyon
Dr.tng. Arslan T E R Z İ O Ğ L U
Institut f ü r Geschichte der Medizin der Ludwig - Maximilians - Universi-tiit Hastahane Planlaması üzerine Öğ-retim Görevlisi - München
Direktör: Prof. Dr. h,c, H. Goerke 1 — P r e f a b r i k a t i o n t e k â
-m ü l ü n e k ı s a b i r b a k ı ş : Prefabrikationıın. Hastahane inşaatına bilhassa Avrııpada son senelerde tatbik e-dilmeslne rağmen gerek mesken, gerek en-düstri gerekse diğer yapılarda bir hayli za-mandan beri kullanıldığı bilinmektedir.
Sir Joseph P A X T O N ' n u n (1803-1865) 1851 senesinde Londrada F o x ve Anderson isimli müteahhitlerle ve R.L. Chance gibi C a m Fabrikatörü ile beraber inşa ettikleri «Kristallpalast» isimli ssgi binası tam m a -nasıyla prefabrike yapı elemanlarının Mon-tajı ile gerçekleştirilmişti. O zamanın en büyük binası olan bu «Kristallpalast» m u -hakak ki. prefabrikationıın yapı tekniğine tatbikinde büyük bir merhale tenkil eder. 70.000 m- ye yayılan bu yapının prefabrik olarak inşasında 7,32 m. lik Modül esas a-1 inmişti. I.ondradaki Kristallplast'ın yapı elemanları sonra Sydenham'da, 1852-54 de inşa edilen Kristallpalastm inşasında tek-rar kullanıldı. Ne yazıkki, bu tarihi yapı 1936 da yang:n felâketine uğradı.
Prefabrikationıın Mesken yapılarına tatbiki de XX. yüzyılın başlarında gerek Avrııpada. gerekse Amerika'da düşünüldü. Amerika Birleşik Devletin'de 1927 de Ric-hard Buckminster Fullerin — 1 8 9 5 de Mitton'da d o ğ d u — «Dymaxion House» ( = D i -namik + En fazla verim) adını verdiği pre-fabrik mesken projesi bu yoldaki çalışma-ların önemli örneklerinden biridir. Mesken yapılarını bir nevi m a k i n a olarak endüs-trileştiren bu projesini, 1932-33 de daha da ileri götüren B. Fuller motor ve 3 teker-lek ilâvesiyle bunu «Dymaxion Auto» adıy-la yürüyen ev haline getirdi.
Buckminster Fullerin prefabrik ele-manların montajı ile konstruktionunu yap-tığı geodaesik kubbeler J. Paxtonun prefabrikationdaki ilk adımların gelişmiş d u r u m u -nu arzeder.
Büyük A l m a n mimarı VValter Gropius daha 1923 senesinde mesken yapılarının prefabrikationu ile ilgili projeler yapmış o -lup, 1941-49 senelerinde gene Alman asıl-lı M i m a r Konrad W a c h s m a n n ile Ameri-kada General Panel Corporation adı altın-da t a m a m e n otomatik bir sistemle çalışan prefabrike yapı elemanları imal eden bir fabrika tesis etti.
Long Island'da K. W a c h s m a n n l a be-raber yaptığı denemeler neticesinde teka-mül ettirdiği 1.02x1,02 m. modülünü esas alan meskenlerin inşaasını Walter Gropius Kaliforniyada gerçekleştirdi.
Endüstrileştirilmiş yapıların, yani pre-fabrikationıın öncülerinden olan K o n r a d VVachsmann A l m a n y a d a n göçettiği Ameri-kada Illinois Institııte of Technology'de Profesör olduktan sonra teknik ve ilmî a-raştırmalarını prefabrikationda «modulare Koordination» üzerine teksif etti. Prefabri-kationda en uygun «Universal-Modııl» ün tesbiti meselesiyle uğraştı. Amerikan H a v a Kuvvetleri için «Modular Structure» sis-temine göre uçak hangarları tekâmül et-tirdi.
Meşhur İtalyan M i m a r ve Mühendisi Pier Luigi Nervi 1948-49 da Turin'de Pre-fabrik betonarme elemanların m o n t a j ı ile in1 a ettiği sergi binasında prefabrikationıın en iyi misallerinden birini verdi.
1954-55 seneleri arasında Finlandi-yalı mimarlardan Kaija ve Heikki Siren'in Tapiola'da inşa ettikleri prefabrik sıra ev-leri'de prefabrikationıın lskandinavyadaki en
güzel misallerinden biridir.
Böylece yapıların endüstrileşmesi yani prefabrikationla Mimarlık tatbikî ve teknik bir ilim haline geldi. Tabiî, otomobil ve Uçak Endüstrisinde olan gelişmeler prefabrikationıın çeşitli yapılara tatbikinde M i -marları etkileyen nedenlerden biridir.
Bilhassa 1960 senesinden beri A v r u p a -da prefabrikation oldukça rağbet görmek-tedir. Sadece Batı Almanyada 1965 senesin-de prefabrik inşaat, bütün inşaatların % 3,8 zini teşkil etmektedir. Bu oran 1966 sene-sinde % 6.4 de. 1967 senesene-sinde ise % 7,8 ze yükselmiştir. Yani Prefabrik inşaat b ü -tün inşaatlara nazaran yüzde oranı 2 senede % 3,8 den % 7,8 ze yükselmiş d u -rumdadır. Yalnız A l m a n y a d a bile prefab-rik hastahane inşaatı bütün inşaatların % 0,6 sini teşkil etmektedir.
Şurası muhakkak ki, 1968 senesinde Ba-tı Berlinde yapılan 4. Milletlerarası Has-tahane Plânlaması Symposium'unda da, ar-tık prefabrikation hastahane inşaatına ge-niş surette tatbikinin zamanı gelmiş oldu-ğu neticesine varılmıştır.
2 — H a s t a h a n e i n ş a a t ı n d a P r e f a b r i k a t i o n u n
i m k â n l a r ı :
Genel olarak Hastahane inşaatında, o -kul ve Endüstri yapılarındaki gibi prefab-rikation imkânı vardır. A m a , hastahanele-rin özel karakteri dolayısıyle üzehastahanele-rinde du-rulması gereken bazı meseleler vardır.
a — E n u y g u n M o d ii l ' ii n
s e ç i l m e s i :
Prefabrikationda en uygun modülün seçilmesi üzerine Avrupa ülkelerinde hara-retli bir çalışma vardır. Oktometrik sisteme
t • /"
/—" "7 -if f
r— (1*0 640 —^
Şekil 1. Polonya'daki Opoczno nastahane-sinin konstrüksiyon izimetrisi Prefabrik olarak planlanan hasta-hane'de 3.20 m. lik eksen ölçüsü esas alınmıştır.
dayanan deslmetrik düzen, hemen hemen milletlerarası kabul edilen bir d u r u m arze-dersede. bundan ayrılmakta m ü m k ü n d ü r . Şunu da belirtmek lâzımdır ki, 10 cu lik Modül hastahane inşaatı için herhangi bir zorluk arzetmemektedir. Yalnız esas modül 10 cu'nin 6 katı olan 60 cm yi Modül o-Iarak. doğu A v r u p a ülkelerinde olduğu gi-bi almak mahsurludur. Zira bunun 6 ka-tı olan 3.60 rn.yi hasta yatak odaları için aks ölçüsü olarak kabul edilmiştir, bugün-kü hasta odaları için bu imkansızdır. Buna mukabil, hem hastahane hem de klinik ola-rak kullanılan tesislerde 3,90 m. aks ölçüsü kabul edilmelidir.
b — P r e f a b r i k h a s t a n e l e r i n t i p l e n d i r i l m e s i :
Bilhassa doğu Avrupa ülkelerinde Pre-fabrike hastahane tipleri tekâmül ettirilerek bunlar tatbik sahasına konulmaktadır. Bu prefabrikation Endüstrisi için çok ilgi çe-kici bir d u r u m arzederse de, tehlikeli yön-leri de vardır. Zira hastahaneyön-leri bazen böyle tipleri münhasır olarak tutmak dai-m a değişen Tıbbi ve Teknik yeniliklere set çekmek olacaktır.
c — İ n s t a l l a t i o n ' l a r ( T e s i s a t l a r ) : »
Laboratuar yapılarının haricinde hiç bir bina çeşidinde hastahanelerdeki kadar çok değişik lnstallation çeşitleri bulunmaz. Mesela soğuk ve sıcak su tesisatının yanı-sıra normal, infeksiöz ve kontamierte kirli su tesisatlarına çeşitli havalandırma ve ısıt-ma tesislerine ihtiyaç vardır, ayrıca kirli çamadır ve artıkları çekip toplamak için ayrı bir tesise ihtiyaç vardır. Bu birsürü te-sise ihtiyaç vardır. Bu bir sürü tesisat -
bo-ruları şüphesiz hastahane yapılarının pre-fabrikationunıı güçleştirmektedir. Tabii has-tahane yapılarının prefabrikationuna diğer-lerine nazaran daha geç başlanması da bu-nun diğer sebeplerinden biridir. A m a pre-fabrik hastahane tesislerinde de (înstalla-tionların) bu tesislerin m ü k e m m e l olarak çözümlenmesi için şu hususlar göz önünde bulundurulursa, iyi neticeler alınır.
a) Tesisat kanallarında diğer yapı ele-mentleri gibi muhtelif kısımlar halinde imâ-li,
b) Horizontal ve vertikal tesisat kanal-ları sistemli ve kolay erişilebilecek bir şe-kilde planlamalı,
c) Bu şekilde muhtelif parçalardan monte edilmiş kanallar hem hygienik. hem de teknik yönden daha elverişlidir.
d — P r e f a b r i k a t i o n ıı n s a ğ l a d ı ğ ı d i ğ e r
f a y d a l a r :
a— Bilindiği gibi bilhassa çok yatak-lı büyük hastahaneler çoğu kere inşası bi-tip işletmeye açıldığında aktüalitesini kay-bedip, o z a m a n a kadar bu alanda yeni te-rakkiler olduğundan eskimiş d u r u m a düş-mektedir. Eğer hastahanelerin inşa süresi prefabrikationla kısaltılabilirse, böylece te-kâmül ettirilen yeni ve aktüel bir hastaha-ne projesi, aktüalitesini kaybetmeden işlet-meye açılmış olacaktır. Avrupada elde edilen tecrübelere nazaran prefabrikationla inşa zamanı oldukça kısaltılabilmektedir. Bu da hastahanelerin prefabrik olarak inşasını teş-vik eden önemli bir f a k t ö r olarak ortaya çıkmaktadır.
b — Hastahanelerin teşhis ve tedavi kısmında, tıp ve teknik alandaki çok çabuk ilerlemeler nedeniyle çok çabuk değişiklik-lerin yapılmasına ihtiyaç hasıl olmaktadır. Prefabrik olarak inşa edilen hastahaneler bu değişikliklerin yapılmasına daha elveriş-li bir d u r u m arzettiğinden. ayrıca bir de-ğer kazanmaktadır.
c — Prefabrike olarak inşa edilen has-tahanelerin, diğer eski metodla inşa edilen lıastahanelere nazaran daha ucuza malol-maları da önemli diğer bir faktördür.
Ayrıca Prefabrik hastahane projelerin-de önceprojelerin-den inşaatın kaça malolacağını tes-bit daha kat'i ve yaklaşık olarak tayin edilebilmesinde üzerinde durulacak bir d u r u m -dur. 3 — A V R U P A ü l k e l e r i n d e p r e f abrik h a s t a h a n e i n ş a s ı a l a n ı n d a
ç a l ı ş m a l a r :
1 — P o l o n y a :
Polonyada 1959 yılında Bayındırlık Ba-kanlığının kararıyla Yapı tiplerinin ve
pre-fabrik yapı tiplerinin tekâmülüne başlandı. A m a mesken ve endüstri yapılarının aksine prefabrik hastahane projelerinde zorlı:'» do-layısıyle değişmeyen eksen ölçüsü halâ tes-bit edilememiştir.
Şimdyie kadar inşa edilen Polonya has-tahanelerindeki eksen ölçüleri şöyledir.
Hastahaneler Eksen ölçüsü Opoczno 3,20 m Hastahane tipi 3,30 m Olsztyn 3,50 m Opole 3,60 m Warchau 4.50 m T o r u n 5,40 m Kielce. ve Plock 6,00 m Bütün bu hastahanelerdeki eksen ölçü-sünde milletlerarası 10 cm lik esas modül kullanılmıştır. A m a 30 cm lik modül pek itibar görmemiştir.
Polonya Sağlık Bakanlığında yapılan a-raştırmalarda 6 yataklı hasta odaları için 6,00x6,00 m. 5 yataklı hasta odalart için 6,00x4,80 m.lik eksen ölçüleri esas alınmış-tır. Yalnız altı yataklı hasta odasını iki ve dört yataklı hale getirmek için bölünmesi istenirse. 6,00x6,00 m. lik ebadın küçük geldiği tesbit edilmiştir.
Polonya'daki hastahane prefabrikasi-yonunda çelikten ziyade Betonarme tercih edilmiştir.
2 — R U S Y A
Rusya'da Yalta yakınında prefabrik o -larak inşa edilen 100 yataklı Rossija Sana-toriumunda 6,40 m lik rasta kullanılmıştır.
Aynı şekilde Sotschide prefabrik ola-rak insa edilen 104 yataklı Sanatoriıımda da aynı 6,40 m lik rasta kullanılmıştır. Bu prefabrik Sanatoriumun mimarî karakteri dc oldukça yüksektir.
Karadeniz Sahilinde Pizunda adasın-da prefabrik olarak inşa edilen- 10.000 ya-taklı dinlenme sitesinde inşa kalitesi çok şâyânı dikkattir.
Aynı şekilde Moskovadaki 1100 yatak-lı Lesnei Dayatak-lı Dinlenme Sitesi de Rusya'da prefabrik inşaatların yüksek kaliteli bir se-viyeye ulaştığını göstermektedir.
3-— D i ğ e r D o ğ u Ü l k e l e r i n d e :
Macaristanda betonarme prefabrik has-tahane inşaatından Salijotarjani hashas-tahane- hastahane-si ile Kazincbarcikci hastahanehastahane-si misal ola-rak verilmeğe değer.
D o ğ u A l m a n y a ' d a da prefabrik hasta-hane inşaasına son senelerde bir hayli ehemmiyet verilmektedir. 650 yataklı H o -yerswerda Hastanesi 2,0 ton ağırlığında prefabrik inşa elemanlarıyla «Betonarme iskelet-Montage inşa sistemi 2 Mp» usulüne göre inşa edilmiştir. Büyük rasta olarak
Şekil 2. Polonya'da prefabrik olarak inşa edilen Plock hastahanesinin kons-trüktiv detayı.
Taşıyıcı sütun (--stlitze) aşağıda 4 0 / 4 0 , yu-karıda 7 0 / 7 0 eb'adında
Beton T a b a n döşeme elemanları ( = F u s s b o -denplatte) 1.33/2.77 m. eb'adında. Tesisat (İnstallation) kanalları için vertikal
kanallar düşünülmüş.
6,00 m. alınmış cephe rastaları 3,60 m,i ve-ya 2.4 m dir.
D o ğ u A l m a n y a d a inşa edilen Prefab-rik hastahanelerden en iyisi Rostack şeh-rinde Siidstdat Bezirk hastahanesidir. Bu 600 yataklı hastahanede Betonarme Prefab-rik inşa elemanları, Aluminyum cephe ele-manları kullanılmış olup, Masıv kısımların-da kiremit duvar kullanılması hayrete şa-yandır.
4 — İ n g i l t e r e :
1963 senesinde İngiliz Sağlık Vekâleti-nin yayınladığı «Hospital Design Note N r . l » de Hastahanelerin endüstriel metodla, yani prefabrik usulle inşası tavsiye edilmektedir. Bunun için koordine edilmiş bir inşa programı ortaya koyabilmek için Sağlık V e k â -letinde çalışma ve inceleme komisyonları teşkil edildi.
Bu komisyonlardan meselenin M i m a r -lık ve Mühendislik yönünü araştıranı şu iki mesele üzerinde durmuştu;
1 — Binayı kullanırken lüzumlu olan mekanların tesbiti.
2 — Bu mekanlar için lüzumlu inşa elemanları üzerindeki çalışmalar.
1. Meselenin incelenmesinde bilhassa İngilizlerin vüçud ölçüleri esas kabul edil-miş. Buna göre lüzumlu mekan büyüklük-lerinin ölçüleri tesbit edilmiştir.
Buna paralel olarak 2. meselenin üze-rinde duran çalışma grubu da hastahane-nin muhtelif kısımlarının bu mekan ölçü-leri esas tutularak fonktionel olarak nasıl planlanması gerektiği meselesi üzerinde ça-lışmıştır.
Bu komisyonun çalışmalarından pre-rabrik hastahane tiplerinin yapı-elemanları hakkında Norm'ların tesbiti Sağlık Vekâle-tinin yaptırdığı diğer bir husustu.
ınl«ı> 40*40 >D*n 40/70
Önce Ingilterede metrik sistem kulla-nılmadığından 1 fup, 1 f u p 4 Zoll ve niha-yet 1 Zoll esas kabul edilmişken, 1967 se-nesinde ilerde İngilterenin de metrik sis-temine geçeceği göz önüne alınarak yapı endüstrisi için metrik esas modüllerin tes-biti cihetine gidilmiştir. Buna göre Deci-metrik modül esasından gidilerek şu modül-ler (esbit edilmiştir.
nx3 Decimetrc (0,30 m.) nxl » (0,10 m.) nx0,5 » , V 3 Desimetre (0,05 m de 0,30 m. kadar)
n,x025 Decimetre, 3 Decimetre (0,025 m den 0,30 m.ye kadar).
Prefabrik olarak irçşa edilen İngiliz lıastahanelerinden Aberdeen Royal Infir-mary ile St. Mary's Hospital Porsmouth'u misal olarak vermek yerinde olur.
Şekil 3. Prof. Dr. lng. G . Nedeljkov ve Dr. İng. Arslan T E R Z t O Ğ L U ' n u n İ M B A U firmasıyla tekâmmül et-tirdikleri prefabrik hastanenin 3 ayrı tipteki konstrüksiyon'larının izometrik görünüşleri.
5 — F R A N S A :
Fransa'da prefabrik yapılara müsaadeyi «Centre Scientifiquc et Technique du Ba-timent» (CSTB) vermektedir. Bilhassa Sos-yal İşler Bakanlığında hastahanelerin pre-fabrik inşası ile uğraşmaktadır. Bu Vekâ-letçe tasdik edilen veya tekâmül ettirilen prefabrik hastahane tipleri bir katalog ha-linde bastırılarak, hastahane inşa edecekle-re yol gösterir bir hale getirilmiştir. Sosyal işler Bakanlığınca 300 yataklı prefabrik bir deneme hastahanesi inşası yaptırılmış-tır. Bu prefabrik hastahane inşasında «Lift Slab» metodu seçilmiştir. Betonarme pre-fabrik tavan - elemanlarını yukarı çekmek ve tutturmak için prefabrik sütunların baş-taraflarına özel konstruktion elemanları yer-leştirilmiştir. Cephe elemanları olarak Jean
Prouve tarafından hafif Jalousietyp'inde prefabrike elemanlar tekâmül ettirilmiştir.
6 —- İ S V E Ç :
lsveçte son senelerde tatbik sahasına konulan en enteresan prefabrik hastahane-lerden biri m i m a r S. Hornyanszky'nin inşa ettiği Lund Üniversite Kliniğidir.
7 — B A T I A L M A N Y A :
Batı A l m a n y a d a Prefabrik hastahane inşası evvelcede işaret edildiği üzere son yıllarda büyük gelişmeler katetmiştir. M i -mar Heinle ile Wischerin prefabrik olarak inşa ettikleri 446 yataklı Leonberg hastahanesinde 4.00 x 8.00 Rasta ölçüsü esas a -lınmıştır. Bu prefabrik hastahanede 3,0 m yerine 2,70 gibi kat yüksekliği alınışında hata edilmiştir.
Prefabrik merdiven elemanları olduk-ça uygunsuz şekilde düşünülmüş olup ikti-sadi de değildir.
Yalnız bu hastahanenin cephesine ba-kıldığında, prefabrik yapı elemanlarının çok kaliteli şekilde monte edilip aralıkların bi-le zor farkedildiği görülür.
19671968 senelerinde t M B A Ü f i r m a -sıyla batı A l m a n y a d a (Berlinde) Dr.Ing. Nedeljkovla. birlikte prefabrik hastahane tipleri tekâmül ettirmiştik. Bununla ilgili kısa bir izahat vermekte yerinde olur. Bu-nu Diyarbakır Tıp Fakültesi inşasında tat-bik etmek istemişsekte, bu fakültenin o za-manki Dekanının anlayış göstermemesi ne-ticesi bu iş gerçekleştirilmedi.
T e k â m ü l ettirilen bu prefabrik hasta-hane projesinde önce, hastahasta-hanenin bütün kısımlarının fonksiyonlarına göre en opti-mal büyüklüklerinin tesbiti ele alındı.
ö z e l araştırmalar, u m u m i araştırmalardan şu şekilde farketmektedir ki. özel a -raştırmalarda daha fazla fonksiyon yüze-yine ihtiyaç olduğu ortaya çıkmaktadır.
Bilhassa Röntgen kısımları pek çok sayıdaki aletler ve bunların kullanılma özel-likleri nedeniyle çok fonksiyon yüzeyine ih-tiyaç göstermektedir.
Ameliytahanc bölümü için 122 çeşit ameliyat d u r u m u incelenmiştir.
Her kısım için yapılanlar özel fonk-sion yüzeyleri araştırmasından sonra bunun kabul edilecek konstrüktiv Rasta'ya uyma-sında ve teknik diğer problemlerin çözü-münde bilhassa şu hususlar ortaya çıktı. 1 — Bu araştırmalarda elds edilen cn minimal fonksion yüzeylerinin konstrüktiv rastaya uydurulmasında iktisadî sebepler ne-deniyle aynı veya biraz büyük tutulmasına dikkat edilmesine mukabil, daha küçük tu-tulmasından kaçınıldı.
2 — Konstrüktiv Rasta imkân dahilin-de oldukça büyük yüzeyli tutulmaya çalı-şıldı ki. böylece prefabrik elemanların daha az fabrikationu, bunların taşınma, m o n -te ve izole işlerinin daha kolay olması sağ-lanabilsin.
3 — Kontrüktiv Rasta, hastahane plâ-nına tatbikinde hiçbir surette artık yüzey-lerin teşkiline sebebiyet vermemesine çalı-şıldı. Ancak böyle, plânda artık yüzeyler olmazsa prefabrik sistemi teşkil eaen ele-manların nümerik olarak sırayla adlandı-rılması, toplanılması, çıkarılması. bölümü, çarpımı imkân dahilinde olabilsin.
4 — Seçilecek konstrüktiv Rasta'nın' imkân dahilinde dik açılı Rasta olmasına dikkat edildi. Gerçi üçgen veya Altıgen Ras-talarda. artık yüzey vermezlerse de. prefabrikationda bilhassa yatak blokunda m a h -surlu tarafları tercihe şayan değillerdir.
Dik açılı konstrüktiv Rastanın da K a r e veya Dikdörtgen şekillerinin hangisinin da-ha elverişli olduğu araştırıldı. Kare şeklin-deki konstrüktiv Rasta her yöne doğru ay-nı şartları gerektirdiğinden prefabrikation için daha elverişli bir karakter arzetmek-tedir.
5 — Konstrüktiv Rastanın kare şeklin-de tesbitinşeklin-den sonra bu Rastanın büyüklü-ğünde kullanılacak Modül'Lin tesbiti proble-minin çözümüne geçildi. Bunun için bir sü-rü deneme prefabrik hastahane projeleri tanzim edildi. Nihayet en uygun çözüm yo-lu olarak 30-60 cm lik Band rastanın (Bağ-lantı-rastanın) seçimi kabul edildi. Buna göre 3 duvar elemanı artakalıyor. Element + — Modül ve 8 çeşitli bağlantılar. B u n ı göre prefabrik hastahane rastası— olarak 2x3x1,20 m kaba yapı büyüklüğü + 30 cm Bandrastası = 7,50 m bulunur ki, bu 7,50 m aynı z a m a n d a international oktometrik sisteme ve Alman Din n o r m u n a da uymak-tadır.
T E S İ S A T : Prefabrik hastahaneyi teşkil eden elemanların ve bağlantı yerleri-nin tesbiti ile nasıl bir konstrüktion seçile-ceği de belli olmuş oldu. A m a son kararı vermeden önce lüzumlu tesisatların (İns-tallationların) ne gibi bir tesir yapabileceği meselesi incelendi. Su, Elektrik, Gaz, temiz hava, basınçlı hava, Oksijen veren tesisat-ların bir hastahanede oynadığı rol
mühinıŞekil 4. Prefabrik olarak planlanan Batı Almanya'daki U l m Tıp A k a d e m i -sinin kesiti. (Proje Mimarları: Prof. Dr. Frei Ötto. Prof. D r . G . Nedeljkov
Dr. İng. Arslan Terzioğlu). dir. Bu tesisatların seçilecek prefabrik
has-tahane Konstrüktionunu çok sık ve uygun-suz yerlerden delip geçmesi gibi durumla-ra yol a ç m a m a k için bu tesisatların kons-truktiona bağlı o l m a d a n planlanması ci-hetine gidildi.
Hasta yataklarının bulunduğu stationer kısımda hasta odalarında tesisat bölgeleri teşkiline gidildi. Bu bölgelerde tesisatın pri-mer vertikal olarak tanzim edilerek bunla-rın bir alt kattaki toplanan esas kanallara bağlanılması cihetine gidildi.
A m a hastahanenin poliklinik ve teda-vi kısımlarında tesisatın dikey olarak plan-lanmasının elverişli olmadığı, bu kısmı teş-kil eden çok çeşitli kısımların bulunması nedeniyle ortaya çıktı. Hastahanenin bu poliklinik kısımlarında her yerde tesisata ilişki kurulabilmesi gerekmektedir. Bu se-bepten esas tesisat kanalları ve ikinci de-recedeki tesisat kanalları horizontal sistem olarak planlandı.
Tesisatların kontrol edileceği K o m m u -nikation bölgelerinde Vertikal kanallar te-sisi yoluna gidildi. Bunlar horizontal tesisat kanallarını birbirine bağlayıcı bir f o n k -tionda görmektedirler. Bu çekirdek bölge-lerin aşağı ve yukarı bölgelerden düzey te-sisat kanallarında geçebilmektedir.
Bu tesisat kontrol yerleri konstrüktiv bölgelerin içinde veya dışında yer alabil-mektedir. Yalnız m ü h i m olan bunların hep aynı konstrüktiv bölgede ve aynı koridor üzerinde bulunması olup, esas horizontal tesisat kanalların taşıyıcı kirişlere paralel olarak teşkilidir. Bu tesisat meselesi de pre-fabrik düşünceyle çözümlendi. Şöyleki, lü-zumlu yerlerde teşkil edilen tesisat duvarları, üzerinde gerekli tesisat aletleriyle m ü -cehhez olarak teşkil edildi.
K O N S T R Ü K T İ O N : Böylece te-sisat problemi u m u m î hatlarıyla halledildik-ten sonra, seçilecek kontruktion üzerinde son bir kararın verilmesi m ü m k ü n d u r u m a gelmişti. Şu esas olarak iskelet yapı veya karışık yapı sistemi elverişli konstrüktion vasfını haiz bir d u r u m arzetmektedlr. Bu prefabrik hastahane projesinin esas kons-trüktiv elemanları şunlardır: 1 — Tavan e-lemanları, 2 — Kirişler, 3 — Sütunlar, 4 — Çerçeveler (ve Schotten) bütün bu elemanla-rın büyüklükleri değişik boydadır. Seçilen konstrüktiv rasta içinde çeşitli yerlerde kul-lanılan ve birbiri aralarında değiştirilme im-kânları vardır.
Bu elemanlarda esas 1,20 m lik plan-lama rastası ve 10, 30, 60 90, 120 cm. lik Modül ölçüsüne uymaktadırlar. Bu siste-min, gerek yatak blokunda gerekse opera-t>ion, röntgen ve diğer poliklinik kısımları-nın planlamasına çok elverişli bir çözüm yolu olduğu yapılan araştırmalarda görül-müştür.
İnşaatların projesini y a p m a k M i m a r l a -rın vazifesi olarak kalmakta olııp. eğer
mi-mar prefabrik hastahane projesi yapmak isterse, Rasta ve modül seçimi gibi tekno-lojiye uymak mecburiyetindedir.
4 — S O N U Ç :
Muhtelif ülkelerdeki prefabrik hasta-hane inşası ile ilgili çalışmaları kısaca göz-den geçirdikten sonra prefabrikationıın has-tahane inşaatına getirdiği faydaları şöylece özetlemek m ü m k ü n d ü r .
1 — Prefabrike \hastahane projelerinin maliyetiyle ilgili keşif bedellerinin hesaplan-ması, elektronik aletlerle daha kolay, daha çabuk ve daha yaklaşık olarak hesaplanma-sı imkân dahilindedir.
2 — Prefabrik hastahane projelerinde yapı müsaadesi için gerekli projelerin, detay projelerin yapılmasından tasarruf edildiği gibi, her defasında çeşitli mühendislik b ü -rolarıyla danışma ve yazışmaya da lüzum kalmamaktadır.
3 — Kaliteli bir prefabrik hastahane projesi tekâmül ettirildikten sonra artık ya-pılacak o tip hastahanelerin kalitesi sağlan-mış olur. Yalnız bu prefabrike projeyi tat-bikat sahasına koyan müteahhitin inşaatı kaliteli olarak inşa etmeyi başarması şart-tır.
4 — Prefabrike hastahanelerin eski m e -todla inşa edilen hastahanelere nazaran daha ucuza maledilmeleri mudahakkakki göz ö -nünde tutulması gerekli diğer önemli bir f a k t ö r d ü r .
5 — Prefabrik hastahanelerin inşa sü-resi, eski metodla inşa edilen hastahanele-re nazaran daha kısadır. Çok yataklı bü-yük hastahanelerin inşası eski metodlarla uzun sürdüğünden, d a h a hastahane teşhise açılmadan getirmek istenilen yenilikler bu alandaki terakkiler hızla olduğundan, artık eskimiş d u r u m a düşmektedir. Prefabrika-tion inşa süresini kısalttığından hastahane
inşasında bu bakımdan bilhassa elverişli bir d u r u m arzetrtıektedir.
6 — T ı p ve teknik alanda olan hızlı gelişmeler nedeniyle hastahanelerin muhte-lif kısımları inşasından kısa bir zaman son-ra hemen eskimektedir.
Bu sebepten çabucak değişikliklerin ya-pılmasını gerektirmektedir. Prefabrik ola-rak inşa edilen hastahanelerde lüzumlu de-ğişikliklerin yapılması daha kolay d a h a ça-buk olduğundan, bu sistemin tercihini da-ha teşvik edici bir mahiyet arzetmektedir.
Prefabrik sistemin mimarların yaratıcı gücünü sınırlamadığına bir misal olarak da Batı A l m a n y a d a U l m şehrindeki T ı p A k a -demisi için Prof. Frei Otto, D r . Nedeljkov'-la beraber tekamül ettirdiğimiz prefabrik olarak planlanan projeyi vermek yerinde olur.
Konstrüktionıı tipik Frei Otto çalışma-ları karakterindeki bu 1300 yataklı hasta-hane projesi, prefabrike olarak inşa edile-cek şekilde düşünülmüştür. Bütün hastaha-nenin inşa mahallinde monte edilmesi 8 ay gibi bir kısa z a m a n içinde mümkiihdür.
Bu projede hasta yatak odaları teraslar halinde yer almakta ve her yatak o d a -sının birbirini rahatsız etmeden dışarıyı gö-rüş imkânı sağlanmaktadır.
H a s t a h a n e projesinin çekirdeğinde (ya-ni iç kısmında) üst üste planlanmış ame-liyathaneler, röntgen kısmı gibi tedâvi kısım-ları, konferans salonları (dershaneler), Cen-tre Supply v.s. kısımları yer almaktadır.
Konstrüktionun verdiği imkân sebe-biyle, kesitte zemin kısmında, içte, büyük bir giriş holü yer almakta olup. buradan çeşitli pansiyondaki hastahane içinin trafik y o l l a n dağılmaktadır. 5 asansör gurubu bu dağıtıcı trafik merkezinden, her bir hasta-bakım kısmına ulaşmayı sağlamaktadır. Hasta Bakım gurupları dikey olarak buna
bağlı hasta tedavi ve muayene kısımlarıriıh üst tarafında yer alacak şekilde planlan-mıştır.
Görülüyor ki, «Haenge Konstrııktion» ve «Prefabrikation» gibi yeni konstrüktiv düşüncelerle, hastahane planlamasındaki en yeni mimari ve ilmi fikirlerin bağdaşması imkân dahilindedir. Ayrıca elde edilen ö-nemli bir netice de, prefabrikationıın hiçbir surette yaratıcı mimarlık düşüncelerine za-rar vermemesidir.
Sarajevo Üniversite Kliniği için Prof. Nedeljkov'ıın yaptığı prefabrik projede bu-nu ispatlayıcı mahiyettedir.
Prefabrikationıın sağladığı bütün bu faydaları sıraladıktan sonra Türkiyede de inşa edilen hastahanelerde ve Üniversite Kliniklerinde neden hâlâ prefabrikationun tatbik edilmediği sorusu ortaya çıkmakta-dır. Yapılacak iş gün geçirmeden Üniversi-teler veya ilgili Bakanlıkların teşkilâtları içerisinde Hastahane inşaatı Enstitüleri te-sisi yoluna gidilerek bu yeni ilmî gelişme-lere ayak uydurmaktır.
Şekil 5. Sarajevo Üniversite Kliniği için Prof. Dr. lng. G. Nedelkov tara-fından yapılan prefabrik h a s t a h a n e projesinin maketi.
Baştarafı 19. safihede
banliyö trenlerinin hep birlikte saatte 80.000 kişilik kapasitesi olacağı tahmin edilmiştir.
Bıı plânlamanın masrafları A l m a n Hükümeti, Bavyera Serbest Eyaleti ve M ü -nih Belediyesi tarafından müşterek olarak karşılanmaktadır. Mimarların uzun vade için ele aldıkları bu plan, 1972 yılının be-lirli ihtiyaçlarına cevap vermekten başka devamlı gelişen Münih şehri için yerleşme, rekreasyon, spor ve kültür merkezi yarat-ma gayesini de sağlamıştır.
1 — Saha. 2 —• Kanal. 3 — Disk, 4 — Gülle atma. 5 — Cirit. 6 — Yüksek at-lama. 7 — A t l a m a havuzu.
9 — Kompüter. 1 0 - — Posta. 11 — Spor aletleri.
