HİJYEN VE SANİTASYON
HİJYEN VE SANİTASYON
NİLGÜN BAŞAK TECER
ÖĞRETİM GÖREVLİSİ
ANKARA ÜNİVERSİTESİ KALECİK MESLEK YÜKSEKOKULU E-POSTA: [email protected]
PERSONEL HİJYENİ
• HASTA PERSONELİN GIDAYLA VEYA GIDANIN İŞLENMESİNDE, HAZIRLANMASINDA, SUNULMASINDA KULLANILAN DONANIM VEYA KAP İLE TEMASTA BULUNMAMASI GEREKİR.
• GIDA İLE TAŞINAN HASTALIKLARDAN BAZILARI SOĞUK ALGINLIĞI, BOĞAZ AĞRISI, PNEUMONİ, KIZIL VE TÜBERKÜLOZ GİBİ SOLUNUM YOLU HASTALIKLARI İLE DİZANTERİ, TİFO VE BULAŞICI HEPATİTTİR.
• BİR ÇOK HASTALIKTA, HASTALIK SEBEBİ M.O.LAR, İYİLEŞMEDEN SONRA BİLE İNSAN VÜCUDUNDA VARLIĞINI SÜRDÜREBİLİR. BU DURUMDAKİ BİR KİŞİ "TAŞIYICI" OLARAK BİLİNİR.
• HASTALIK BELİRTİLERİ GEÇSE BİLE HASTALIĞA SEBEP OLAN M.O.LARIN BİR KISMI "YENİDEN KONTAMİNASYON KAYNAĞI" OLARAK KALABİLİR. ÖRNEĞİN; SALMONELLA, PERSONELİN İYİLEŞMESİNDEN SONRA UZUN AYLAR BOYUNCA VARLIĞINI SÜRDÜREBİLİR. HEPATİT VİRÜSÜ, HASTALIK SEMPTOMLARININ KAYBOLMASINDAN SONRA 5 YIL BOYUNCA BAĞIRSAKLARDA BULUNABİLİR.
HASTALIK BULAŞMA YOLLARI
• 1.DİREKT BULAŞMA
• BİR ÇOK HASTALIK, BAŞKA BİR İNSANA YAKIN TEMASTA BULUNULARAK, M.O.LARIN TRANSFERİ ŞEKLİNDE GERÇEKLEŞİR.
KIZIL HUMMA, GRİP, TÜBERKÜLOZ, TİFO, DİZANTERİ HASTALIKLARI BU ŞEKİLDE BULAŞIRLAR. SOLUNUM İLE İLGİLİ HASTALIKLAR İSE;
İNSAN KONUŞURKEN, ÖKSÜRÜRKEN AĞIZDAN VEYA BURUNDAN GELEN KÜÇÜK PARTİKÜLLERİN TAŞINMASI SONUCU GERÇEKLEŞİR.
EĞER BU PARTİKÜLLER TOZ İLE KARIŞIRSA BELİRSİZ BİR ZAMAN
BİRİMİ BOYUNCA HAVADA ASILI KALIR, SONRA DİĞER BİR İNSAN
NEFES ALIRKEN BU PARTİKÜLLERİ VÜCUDUNA ALIR.
HASTALIK BULAŞMA YOLLARI
• 2.İNDİREKT BULAŞMA: BULAŞICI HASTALIKLARIN ÇOKLUĞU
ORGANİZMALARIN, SU, GIDA VE TOPRAK VASITASIYLA
İLETİLMESİNE NEDEN OLUR, CANSIZ OBJELER DE
MİKROORGANİZMALARIN TRANSFERİNDE ROL OYNARLAR. BUNLAR
KAPI, TELEFON, KALEM, KİTAP... V.B GİBİ. SALMONELLOSİS VE
DİZANTERİ GİBİ HASTALIKLAR ENDİREKT BULAŞMA İLE
YAYILABİLİRLER. ENDİREKT BULAŞMA İLE İLETİLEN M.O.LARIN
AZALTILMASI İÇİN MUSLUKLARDA EL KONTROLLÜ SİSTEM
OLMAMALI VE KAPILAR OTOMATİK OLMALIDIR.
HİJYENİK UYGULAMALAR İÇİN ZORUNLULUKLAR
• PERSONEL HİJYENİ VE EĞİTİMİ ÇOK ÖZEL BİR ÖNEM TAŞIR.
ANCAK EN BAŞTA ÜRETİCİLERİN ÜRÜNÜN KALİTESİNİ BOZAN
VE HASTALIK TAŞIYAN DOLAYISIYLA İNSAN SAĞLIĞINI
TEHLİKEYE SOKAN PERSONELİ İŞE ALMAMASI GEREKİR.
İŞÇİ SEÇİMİ SIRASINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN NOKTALAR
• İŞÇİNİN BULAŞICI NİTELİKTE HERHANGİ BİR HASTALIĞI OLMADIĞINA DAİR SAĞLIK RAPORU OLMALI
• İŞLETME HİJYENİNİ BOZACAK KONTAMİNE YARA, DERİ ENFEKSİYONU, SİVİLCE VEYA APSELİ BÖLGELERİ BULUNMAMALI
• ÜST SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONU OLAN KİMSELER KESİNLİKLE HAMMADDENİN TAŞINMASI, HAZIRLAMA, ÜRETİM VE DAĞITIM
BÖLÜMÜNDE ÇALIŞTIRILMAMALI
• İŞÇİ ADAYLARININ TEMİZ GİYİMLİ, TEMİZ YÜZLÜ VE TEMİZ VÜCUTLU OLMASINA, KÖTÜ KOKMAMASINA DİKKAT EDİLMELİDİR.
• ALIMDA BU ŞEKİLDE TİTİZ DAVRANILDIĞI TAKTİRDE ALINAN İŞÇİ
SONRAKİ DÖNEMLERDE DE HEM KENDİ SAĞLIĞI HEM DE ÜRÜN KALİTESİ
ÜZERİNDE DAHA DİKKATLİ DAVRANACAKTIR.
EL YIKAMA!!!!!!
• GIDA KAYNAKLI KONTAMİNASYONUN YAKLAŞIK % 25'İ ELLERİN UYGUN OLMAYAN ŞEKİLDE VE YETERSİZ YIKANMASINA BAĞLANIR.
• ELLERİN YIKANMASI M.O.LARIN ELLERDEN BAŞKA BİR
KAYNAĞA GEÇMESİNİ ENGELLER VE ELLERDEKİ MEVCUT
BAKTERİYİ AZALTIR.
El Yıkama Bölümleri
Olması gereken ekipmanlar:
- Sıcak ve soğuk su akışı (tercihen el teması gerektirmeyen musluklar)
- Antibakteriyel sabun
- El kurutma ekipmanı (tercihen tek kullanımlık kağıt havlu)
- Atık kovası - Tırnak fırçası
Lavabolar, el dışında herhangi bir şeyin yıkanmasında
kullanılmamalıdır.
EL YIKAMADA KALIP YERİNE SIVI SABUN, KURULAMADA DA BEZ HAVLU YERİNE KAĞIT HAVLU KULLANILMASI EN UYGUN SİSTEMDİR. YIKAMADA SABUNA İLAVE OLARAK MİKROP ÖLDÜRÜCÜ (ANTİSEPTİK) ÇÖZELTİLERDEN YARARLANILMALIDIR. ETKİN BİR EL YIKAMANIN DIŞINDA;
• TIRNAKLAR KISA KESİLMELİ, SIKLIKLA FIRÇALANMALIDIR.
• YÜZÜK, BİLEZİK VE DİĞER AKSESUARLAR ÜRETİM ALANLARINDA MUTLAKA ÇIKARILMALIDIR. AKSİ TAKTİRDE BUNLAR ÜRÜN İÇİNE DÜŞEBİLİR.
• TEMİZ VEYA SIKLIKLA DEĞİŞTİRİLEN ELDİVENLER KULLANILMALIDIR.
• SAÇLAR ÖZEL KEP VEYA BONELERLE ÖRTÜLMELİDİR.
• HERHANGİ BİR SİVİLCE, YARA-ÇİZİK VS. VARSA, MUTLAKA SU GEÇİRMEZ,
YAPIŞKAN BANTLARLA KAPATILMALIDIR.
• AYAKLARA ÖZEL GALOŞLAR GİYİLMELİ, BUNUNLA ÜRETİM ALANLARI DIŞINA ÇIKILMAMALIDIR.
• ÜRETİM ALANLARINA DEZENFEKTANLI PASPASLAR VEYA HAVUZLARLA AYAKKABILARIN TEMİZLENDİĞİ ÖZEL GEÇİŞ ALANLARI KONULMALIDIR.
• GEREĞİNDE AĞIZ, BURUN MASKELERİNDEN YARARLANILMALIDIR.
• ÜRETİM SIRASINDA KULAKLAR, AĞIZ, BURUN, SAÇ KESİNLİKLE ELLENMEMELİ, ÇOK GEREKİRSE SONRASINDA ELLER YIKANMALIDIR.
• İŞLETMEDE ÖNLÜK, FORMA GİBİ KORUYUCU GİYSİLER GİYİLMELİ,
BUNLARLA ÜRETİM ALANLARININ DIŞINA ÇIKILMAMALI VE TEMİZLİĞİNE
ÇOK ÖZEN GÖSTERİLMELİDİR. İŞÇİLERİN İŞ ELBİSELERİ BİR ÖRNEK
OLMALI VE İŞVERENCE KARŞILANMALIDIR.
HİJYENİN SAĞLANMASINDA İŞVERENİN SORUMLULUKLARI VE İŞYERİNİN UYGUN OLMASI YETERLİ DEĞİLDİR. AYNI ZAMANDA ÇALIŞANLARIN SORUMLULUKLARININ BİLİNCİNDE OLMASI VE BU SORUMLULUKLARINI YERİNE GETİRMELERİ GEREKMEKTEDİR. BUNLAR;
1. YETERLİ VE DENGELİ BESLENEREK VE TEMİZLİĞE DİKKAT EDEREK SAĞLIĞINI KORUMALI, BU DURUMU SÜRDÜRMEYE DE ÇABA SARFETMELİDİR
2. ÖZELLİKLE SOLUNUM YOLU ENFEKSİYONLARI, MİDE-BARSAK SİSTEMİ RAHATSIZLIKLARI VE FİZİKSEL HASTALIKLARA KARŞI KENDİNİ KORUMALIDIR
3. KESİK, YANIK, ÇIBAN VE DERİ KIZARIKLIKLARI GİBİ HER TÜRLÜ YARAYI ZAMANINDA İŞVERENE BİLDİRMELİDİR. BÖYLECE İŞVEREN HEM İŞÇİ SAĞLIĞI VE GIDA GÜVENLİĞİ AÇISINDAN, HEM DE ÜRETİMİN AKSAMAMASI YÖNÜNDEN ÖNLEM ALABİLİR.
4. MEVCUT HİJYEN KURALLARINA UYMALI VE BUNU BİR ALIŞKANLIK HALİNE GETİRMELİDİR.
5. SOĞUK ALGINLIĞI, BRONŞİT, SİNÜZİT VE AKCİĞER HASTALIKLARINDA DERHAL İŞVERENE BİLDİRMELİDİR.
6. TEMİZLİK KONUSUNDA SON DERECE TİTİZ DAVRANMALIDIR.
• HER GÜN DUŞ YAPMALI
• HAFTADA EN AZ İKİ KEZ SAÇINI YIKAMALI
• HER GÜN İÇ ÇAMAŞIRLARINI DEĞİŞTİRMELİ
• TIRNAK TEMİZLİĞİNE DİKKAT ETMELİ
• İŞE BAŞLAMADAN ÖNCE İŞ KIYAFETLERİNİ GİYMELİ
• ÇALIŞMA SIRASINDA ŞAPKA VEYA BONESİNİ MUTLAKA KULLANMALIDIR.
7.TUVALETLERDEKİ SABUN VE HAVLULARIN BİTMESİ HALİNDE TAKVİYE EDİLMESİ İÇİN İŞVERENE BİLDİRİLMESİ GEREKİR.
8.ÖKSÜRME, AKSIRMA GİBİ DURUMLARDA AĞZIN MUTLAKA KAPATILMASI GEREKİR. AYRICA BURUN KARIŞTIRMA, KAŞINMA GİBİ KÖTÜ ALIŞKANLIKLAR KESİNLİKLE BIRAKILMALIDIR.
9. NORMAL OLARAK ÜRETİMDE ÇALIŞAN HER İŞÇİNİN, HER 2 SAATTE EN AZ BİR KERE EN İYİSİ 20 DAKİKADA BİR ELLERİNİ YIKAMASI GEREKİR.
10.AĞIZLA TEMAS EDEN HİÇ BİR MALZEME ÜRÜNLERE DEĞİRİLMEMELİDİR.
11.DAİMA TEMİZ MENDİL KULLANILMALIDIR. BEZ MENDİLLER SÜREKLİ KULLANILDIĞINDA ÇOK İYİ BİR BULAŞMA KAYNAĞI OLURLAR. EN İYİSİ BİR DEFA KULLANILAN KAĞIT MENDİLLER TERCİH EDİLMELİ VE BU MENDİLLER KULLANILDIKTAN SONRA TUVALETE ATILARAK YOK EDİLMELİDİR.
12. SİGARA İÇMEK, ÇİKLET ÇİĞNEMEKLE İLGİLİ YASAKLARA KESİNLİKLE UYMASI GEREKİR.
GIDA İŞLETMELERİNDE BULUNMASI GEREKEN GENEL KOŞULLARI İSE ŞU ŞEKİLDE ÖZETLEYEBİLİRİZ.
• ENDÜSTRİYEL GIDA İŞLETMELERİ TEMİZ, İYİ DURUMDA OLMALI VE İYİ DURUMDA TUTULMALIDIR.
• YERLEŞİMİ, TASARIMI VE BOYUTLARI AÇISINDAN YETERLİ TEMİZLEME VEDEZENFEKTE ETME İŞLEMLERİ YAPILMASINA ELVERİŞLİ OLMALIDIR.
• YÜZEYLER KİR BİRİKİMİNE, YABANCI MADDELERİN GIDA MADDELERİNE KARIŞMASINA VE YÜZEYLERDE OKSİDASYONA VEYA KÜFLENMEYE KARŞI KORUMA ÖNLEMİ ALMAYA UYGUN OLMALIDIR.
• EL YIKAMA İÇİN KULLANILAN LAVABOLARDA SICAK VE SOĞUK AKAR
SU, EL
TEMİZLEME MALZEMELERİ, SIVI SABUN VE HİJYENİK EL YIKAMA ALETLERİ VEYA MALZEMELERİ BULUNMALIDIR.
• İŞLETMELERDE PERSONEL İÇİN SOYUNMA-GİYİNME YERLERİ BULUNMALIDIR.
• ZEMİNLER, DUVARLAR VE GIDALARLA TEMAS EDEN YÜZEYLER SAĞLAM, TEMİZLENMESİ KOLAY VE DEZENFEKSİYONA UYGUN OLMALIDIR. BU YÜZEYLER SU GEÇİRMEZ, EMİCİ OLMAYAN, YIKANABİLİR VE TOKSİK OLMAYAN MALZEMELERDE YAPILMIŞ OLMALIDIR.
• TAVANLAR VE BAŞ ÜSTÜ TESİSATLAR KİR BİRİKMESİNE, YÜZEYLERDE OKSİDASYON VE KÜF OLUŞMASINA ELVERİŞLİ OLMAYAN, ARTIKLARIN YİYECEKLERE KARIŞMASINA KARŞI KORUMA ÖNLEMİ ALMAYA UYGUN ŞEKİLDE TASARLANMIŞ, YAPILMIŞ VE KAPLANMIŞ OLMALIDIR.
• YER, YÜZEY VE EKİPMANLARIN TEMİZLENMESİ VE DEZENFEKTE EDİLMESİ İÇİN GEREKLİ ALETLER SAĞLANMALIDIR. BUNLAR PASLANMAYA DAYANIKLI MALZEMEDEN YAPILMIŞ, KOLAY TEMİZLENEBİLİR OLMALIDIR.
• ÜRÜNLERİN TAŞINMASI İÇİN KAPALI ARAÇLAR SAĞLANMALI, ARAÇLAR VE KAPLAR İYİ DURUMDA OLMALI, GEREKLİ TEMİZLİK VE DEZENFEKSİYON İŞLEMİ YAPILABİLECEK NİTELİKTE OLMALIDIR.
• TÜM DONANIMLAR ÇEVRENİN TEMİZLENMESİNE ENGEL OLMAMALIDIR.
• ATIK VE ÇÖPLER, GIDA MADDELERİ BULUNAN ALANLARDA TUTULMAMALIDIR. BUNLAR AĞZI KAPATILABİLİR ÇÖP KUTULARINA KONMALI, KUTULAR TEMİZ VE SAĞLAM TUTULMALIDIR. ÇÖP BİRİKTİRİLEN ALANLAR TEMİZLENMEYE UYGUN OLMALI VE BÖCEKLERE KARŞI KORUNMUŞ OLMALIDIR.
• KULLANILAN SULAR STANDARTLARA VE GIDA MADDELERİ YÖNETMELİĞİNE UYGUN OLMALIDIR.
