TÜRKİYE KALKINMA BANKASI A.Ş.
EKONOMİK GELİŞMELER ÖZET DEĞERLENDİRME RAPORU
KASIM 2006/ II
HAZIRLAYANLAR Mustafa ŞİMŞEK Fulya BAYRAKTAR
Mustafa TOSUN
EKONOMİK VE SOSYAL ARAŞTIRMALAR MÜDÜRLÜĞÜ Aralık 2006
Kasım ayının ikinci yarısı ile Aralık ayının ilk haftasında ekonomide yaşanan gelişmeler ve bunun piyasalara yansımaları, açıklanan son veriler ışığında aşağıda özetlenmiştir.
Piyasaları Etkileyen Yurtiçindeki Gelişmeler
• Merkez Bankası Para Politikası Kurulu, 23 Kasım 2006 tarihli toplantısında;
Banka bünyesindeki Bankalararası Para Piyasası ve İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Repo-Ters Repo Pazarı’nda uygulanmakta olan kısa vadeli gösterge faiz oranının, %17,50 oranında sabit tutulmasına karar verdi.
Para Politikası Kurulu, son dönemde açıklanan verilerin Enflasyon Raporu’nda ortaya konan görünüm ile uyumlu olduğu değerlendirmesini yapmıştır. Toplam talepte öngörülen yavaşlamanın devam ettiği, dış talebin göreli olarak gücünü koruduğu vurgulanan açıklamada, orta vadeli enflasyon beklentilerinin hedeflerle uyumlu olmaması, küresel ekonomideki belirsizlikler nedeniyle para politikasındaki sıkı duruşun sürdürülmesi gerektiği belirtilmiştir
• Uluslararası Para Fonu (IMF) ile mevcut Stand-By Düzenlemesi'nin Beşinci Gözden Geçirmesi kapsamında yürütülen görüşmeler sonucu hazırlanan Niyet Mektubu, 27 Kasım 2006 tarihi itibariyle imzalanarak IMF'ye iletilmiştir.
• Avrupa Birliği Komisyonu tarafından açıklanan 2006 Türkiye İlerleme Raporu’nda, ekonomi yönetimindeki “çok başlılığa” işaret edilerek, bu durumun ekonomi politikalarının uygulamasında eşgüdümü zorlaştırdığı vurgulandı.
• AB Komisyonu, Türkiye’nin deniz ve hava limanlarını Kıbrıs Rum Yönetimi’ne açmaması üzerine üyelik müzakerelerinin kısmen askıya alınmasını ve 35 müzakere başlığının 8’inde görüşmelerin dondurulmasını tavsiye ettiğini açıkladı.
• Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) tarafından yayımlanan raporda, Türkiye’de Gayrisafi Yurtiçi Hasılanın (GSYİH) 2007’de %5,5, 2008’de ise %6’nın üzerinde büyümesinin beklendiği açıklandı. Merkez Bankası’nın enflasyon hedeflerine ulaşabilmek için sıkı para politikasına devam edeceği öngörüldü.
• KOBİ’ler, KOSGEB tarafından geliştirilen ve Türk Telekom’un ortağı olduğu ‘Tek Hedef’ projesi ile sıfır faizli bilişim kredisi kullanabilme olanağına kavuştu.
Öncelikle KOSGEB portföyünde bulunan elli yedi bin KOBİ’ye ulaşılması hedefleniyor.
• Borsada işlem gören 13 banka arasında, kârlılıkta en yüksek performansı gösteren banka, dokuz ayda 1,2 milyar YTL net kâr açıklayan Akbank olurken, Türkiye Kalkınma Bankası da kârını geçen yılın dokuz aylık dönemine göre
%636,3 artırarak kârını en çok artıran banka oldu.
• Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği (TOBB) ile Türkiye Kalkınma Bankası arasında, KOBİ’lerin finansmanına yönelik bir ‘Teknik İşbirliği Protokolü’ imzalandı.
• Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), araştırma ve geliştirme alanında KOBİ’lere (AR-GE Başlangıç Destek Programı) ve büyük firmalara (Hedef Teknolojiler Destek Programı) yönelik iki farklı destek programı başlattı. Projenin toplam bütçesinin 400.000 YTL olacağı açıklandı.
Uluslararası Piyasalardaki Gelişmeler
• ABD’de Üretici Fiyatları Endeksi (ÜFE), Ekim ayında %1,6 gerileme kaydetti.
Beklentiler ÜFE’nin bir önceki aya göre %0,4 gerileyeceği yönündeydi. ÜFE’deki 12 aylık gerileme %1,6 düzeyinde gerçekleşti. Çekirdek üretici fiyatları da %0,1’lik artış beklentilerinin aksine %0,9 geriledi.
• ABD’de Tüketici Fiyatları Endeksi (TÜFE) Ekim ayında %0,5 gerileme kaydetti.
Beklentiler TÜFE’nin bir önceki aya göre %0,3 gerileyeceği yönündeydi. 12 aylık TÜFE artışı %1,3 olarak gerçekleşti. Gıda ve enerji maliyetlerinin dışarıda bırakıldığı çekirdek tüketici fiyatlarındaki artış ise %0,2’lik beklentilerin altında ve
%0,1 olarak açıklandı.
• ABD’de Ekim ayında, perakende satışlar bir önceki aya göre %0,4’lük gerileme beklentilerinin aksine %0,6 artış gösterdi. Çekirdek olarak kabul edilen otomobil hariç perakende satışlar ise bir önceki aya göre %1,8 artış kaydetti. Beklentiler satışların %0,2 gerileyeceği yönündeydi.
• ABD’de Ekim ayında sanayi üretimi artışı beklentiler paralelinde ve %0,2 düzeyinde gerçekleşti. Kapasite kullanım oranı ise %82,2 olarak açıklandı.
• ABD’de cari açığın finansmanı için önem arz eden net sermaye girişleri, Eylül ayında 53,7 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Ağustos ayı net sermaye girişleri ise 103 milyar dolardan 97,1 milyar dolara revize edildi.
• FED’in 15 Kasım’daki Açık Piyasa Komite (FOMC) Toplantısı’nın tutanakları yayımlandı. Buna göre, ABD ekonomisindeki yavaşlamanın “yumuşak iniş”
senaryosu çerçevesinde gerçekleşebileceği öngörülürken, enflasyona ilişkin kaygıların sürdüğü ifade edildi.
• ABD’de Ekim ayında, yeni ev inşası verisi 1,7 milyon adet olan beklentilerin altında ve 1,5 milyon adet olarak açıklandı.
• ABD’de Ekim ayında, yeni ev satışları verisi 1.045 bin adet olan beklentilerin oldukça altında ve 1.004 bin adet olarak açıklandı.
• Euro Alanı Ekim ayı tüketici fiyat enflasyonu (HICP), %0,2’lik artış beklentilerinin altında ve %0,1 olarak gerçekleşti. Yıllık artış ise %1,6 oldu. Bir önceki yılın aynı döneminde yıllık artış %2,5 olarak açıklanmıştı.
• Euro Alanı 2006 yılı 3. çeyrek büyümesi %0,6’lık beklentilerin altında %0,5 olarak gerçekleşti. 2. çeyrek büyümesi %0,9 düzeyinde açıklanmıştı.
• Eylül ayında Euro Alanı’nda mevsimsellikten arındırılmış cari işlemler hesabı 0,3 milyar euro açık verdi. Aynı dönemde, 21 milyar euroluk sermaye girişi yaşanırken, 12 aylık cari açık 28,8 milyar euro düzeyinde gerçekleşti.
• ABD dayanıklı tüketim malı siparişleri, iki ay süren artışın ardından Ekim 2006’da
%4,5’lik beklentilerin oldukça üzerinde %8,3 gerileme kaydetti.
• ABD ekonomisinin yılın üçüncü çeyreğinde %1,8’lik beklentilerin üzerinde ve
%2,2 büyüdüğü açıklandı. ABD’de yılın ikinci çeyreğinde %2,6 büyüme kaydedilmişti.
• FED’in faiz artırım kararlarında enflasyon göstergesi olarak dikkate aldığı verilerden biri olan çekirdek PCE (Kişisel Tüketim Harcamaları) fiyat endeksi,
Ekim ayında %0,1’lik beklentilerin üzerinde ve %0,2 artarken, yıllık artış oranı
%2,4 oldu.
• ABD’de Ekim 2006’da 105,1 düzeyinde olan tüketici güven endeksi Kasım ayında 102,9’a geriledi. Beklentiler endeksin 106’ya yükseleceği şeklindeydi.
• ABD Kasım ayı ISM İmalat Sanayi Endeksi 52 olan beklentilerin altında ve 49,5 olarak açıklandı.
• Euro Bölgesi, 2006 yılının üçüncü çeyreğinde bir önceki çeyreğe göre %0,5, bir önceki yılın aynı dönemine göre %2,7 büyüdü. Beklentiler büyümenin sırasıyla
%0,5 ve %2,6 olarak gerçekleşeceği yönündeydi.
• Eylül ayında %7,8 olan Euro Alanı mevsimsellikten arındırılmış işsizlik oranı, Ekim ayında %7,7’ye geriledi. Bu oranın %7,8 düzeyinde gerçekleşmesi bekleniyordu.
• Uluslararası yatırım bankası JP Morgan, Türkiye’nin AB’ye üye olacağı tarihe ilişkin tahminini 2016’dan 2021’e revize etti. Morgan raporunda, Kıbrıs konusunda 2009 yılından önce bir çözüm beklenmediği vurgulandı.
• Avrupa Merkez Bankası (ECB), faiz oranlarını çeyrek puan artırdı. Banka yönetim kurulunun 7 Aralık tarihli toplantısı sonrasında, gösterge niteliğindeki faiz oranlarının %3,25’ten %3,50’ye çıkarıldığı bildirildi. ECB’nin faiz oranlarında bir yıl içinde yaptığı bu altıncı artışla, Euro bölgesinde son beş yılın en yüksek faiz oranlarına da ulaşılmış oldu.
İmalat Sanayi KKO 76,6 82,3
82,5
75,4 70 75 80 85
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Aylar
%
2005 2006
Son Açıklanan Veriler
• Türkiye İstatistik Kurumu ve Merkez Bankası işbirliği ile yürütülen Aylık Tüketici Eğilim Anketi’ne göre, 2006 yılı Eylül ayında 91,36 olan Tüketici Güven Endeksi, 2006 yılının Ekim ayında, Eylül ayına göre %0,22 oranında artarak, 91,56 değerine yükselmiştir. Ankete göre, Güven Endeksindeki artış, tüketicilerin mevcut ve gelecek dönem satın alma güçleri ile mevcut dönemin dayanıklı tüketim malı satın almak için uygunluğuna dair değerlendirmelerinin iyileşmesinden kaynaklanmaktadır.
• TÜİK tarafından yapılan açıklamaya göre; 2006 yılının Ekim ayında, yeni kurulan şirket ve kooperatif sayısı, geçen yılın aynı ayına göre %2,5 azalarak 3.676’dan 3.583’e düşmüştür. Kapanan şirket ve kooperatif sayısı ise %14,5 azalarak 710’dan 607’ye düşmüştür. Böylece, 2006 yılının Ocak-Ekim döneminde, yeni kurulan şirket ve kooperatif sayısı geçen yılın aynı dönemine göre %11,7 artarak 44.486’ya, kapanan şirket sayısı ise %11 artarak 7.655’e yükselmiş oldu.
• TÜİK tarafından yapılan açıklamaya göre; 2005 yılı Ekim ayında %82,3 düzeyinde olan üretim değeri ağırlıklı, İmalat Sanayii Kapasite Kullanım Oranı (KKO), Ekim 2006’da 0,2 puan artarak %82,5 düzeyinde gerçekleşmiştir.
İşyerlerinin tam kapasite ile çalışmamasının nedenleri olarak, önem sırasına göre, talep yetersizliği, hammadde yetersizliği, mali imkânsızlıklar, işçi sorunları ve enerji yetersizliği gösterilmiştir. KKO,
Eylül ayında %82,8
düzeyindeydi. İşyerlerindeki üretim miktarı ise Ekim ayında,
bir önceki aya göre %0,8 oranında azalmıştır. Kasım ayında üretim miktarının
%3,4 oranında artacağı, satış fiyatlarının aynı kalacağı ve hammadde fiyatlarının
%0,3 oranında artacağı tahmin edilmektedir.
• TÜİK tarafından açıklanan, Hanehalkı İşgücü Araştırması 2006 Ağustos Dönemi (Temmuz, Ağustos, Eylül) Sonuçları’na göre; 2006 yılı Ağustos döneminde çalışma çağındaki nüfus 832 bin kişi artarak 51 milyon 770 bin kişiye yükselmiştir. İstihdam edilenlerin sayısı ise, geçen yılın aynı dönemine göre 441 bin kişi artarak 23 milyon 279 kişiye ulaşırken, işgücüne katılma oranı geçen yılın aynı dönemine göre aynı düzeyde, %49,3 olarak gerçekleşti. İşsizlik oranı
%9,4’ten %9,1’e düşerken, tarım dışı işsizlik oranı %12 düzeyinde gerçekleşti.
Ağustos 2006 döneminde istihdam edilenlerin %29,2'si tarım, %19,5’i sanayi,
%5,9'u inşaat, %45,3'ü ise hizmetler sektöründedir. Önceki yılın aynı dönemi ile karşılaştırıldığında, tarım sektöründeki istihdamın 1,4 puan azaldığı, buna karşılık hizmetler sektörü istihdamının ise 0,9 puan arttığı görülmektedir.
• TÜİK tarafından yapılan açıklamalara göre; 2006 yılı Ekim ayında; geçen yılın aynı ayına göre giriş yapan yabancı ziyaretçi sayısı %18,7 oranında azalarak 1.713.916 kişi olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam geçen yılın aynı döneminde 2.108.398 kişidir. Ülkemizden çıkış yapan yabancı ziyaretçiler de geçen yılın
aynı dönemine göre %19,9 oranında azalarak 1.957.609 kişi olarak gerçekleşmiştir. Bu rakam bir önceki yılın aynı ayında 2.442.735 kişidir.
• T.C. Merkez Bankası’nın mali ve reel sektörden katılımcılarla gerçekleştirdiği Kasım ayı II. Dönem Beklenti Anketi sonuçları, bir önceki ayın aynı döneminin beklenti anketi sonuçlarıyla kıyaslandığında, yılsonu büyüme oranı, cari açık, enflasyon oranı ve dolar kuru beklentisi yukarı çekilmiştir. Buna göre; Türkiye ekonomisinin 2006 yılında %5,4 büyüyeceği, tüketici fiyatlarının %9,85 oranında artacağı, cari işlemler açığının 31,8 milyar dolar ve dolar kurunun 1,4968 YTL civarında gerçekleşeceği tahmin edilmektedir. Önümüzdeki 12 ve 24 ay sonrasının yıllık TÜFE beklentileri ise sırasıyla %7,16 ve %5,52 düzeyindedir. 12 ay sonrası için, 6 ay vadeli hazine bonosunun yıllık bileşik getirisi %17,04, devlet tahvillerinin bileşik getirisi de %17,03 olarak beklenmektedir.
• T.C. Merkez Bankası tarafından yapılan açıklamaya göre; Eylül’de 104,8 olan Reel Kesim Güven Endeksi, Ekim’de bir önceki aya göre %4,2 oranında azalarak 100,4 düzeyinde gerçekleşmiştir. Bir önceki yılın aynı dönemine göre karşılaştırma yapıldığında ise endeksin %2,2 oranında gerilediği görülmektedir.
Eylül ayına göre, endeksi belirgin şekilde azaltan başlıca kalemlerin önem sırasına göre; genel gidişat konusundaki görüşler, ihracat imkânları beklentisi, üretim hacmi, toplam istihdam beklentileri, hammadde stok hacmi, mamul mal stok miktarı, iç pazara satılan mal hacmi eğilimi ve toplam sipariş eğilimleridir.
• Hazine Müsteşarlığı’ndan yapılan açıklamaya göre; Ekim 2006 sonu itibarıyla, Merkezi Yönetim Toplam Borç Stoku, 346,6 milyar YTL, döviz cinsinden de 173,1 milyar doları iç borç, 65,9 milyar doları da dış borç olmak üzere toplam 239 milyar dolar düzeyinde gerçekleşmiştir. Toplam borç stoku, yılsonuna göre YTL bazında %4,6 oranında artış gösterirken, dolar bazında ise %3,3 oranında azalış göstermiştir. Dolar bazındaki azalışta, özellikle son aylardaki YTL’nin dolar karşısındaki değer kaybı etkili olmuştur.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan geçici verilere göre, 2006 yılı Ekim ayında ihracat geçen yılın aynı ayına göre %0,2 oranında düşerek 6.757 milyon dolar, ithalat ise %10,8 oranında artarak 11.180 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir.
Aynı dönemde dış ticaret açığı
%33,3 oranında artarak 3.318 milyon dolardan 4.424 milyon dolara yükselmiştir. 2005 Ekim ayında %67,1 olan ihracatın ithalatı karşılama oranı, 2006 Ekim ayında %60,4 olarak gerçekleşmiştir.
2006 Ocak-Ekim döneminde;
2005 yılının aynı dönemine göre ihracat %12,5 artarak 67,8 milyar dolar; ithalat ise
%17,7 artarak 112,3 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir. 2005 Ocak-Ekim döneminde 35,1 milyar dolar olan dış ticaret açığı, 2006 yılı Ocak-Ekim döneminde %26,7 oranında artarak 44,5 milyar dolara yükselmiştir. 12 aylık dış ticaret açığı ise, Ekim ayı itibarıyla 52,7 milyar dolara ulaşmıştır.
Karşılama oranı (ihracat/ithalat)
69,2
64,6 67,1
62,0
63,0 63,9
60,4 60,7 65,7
54,1 56,4
64,0 62,0
40,0 50,0 60,0 70,0 80,0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Aylar
%
2005 2006
2006 Ocak-Ekim döneminde, fasıllar bazında en büyük ihracat kalemi kara taşıtları ve bunların aksam, parçaları olurken, bu fasılı örme giyim eşyası, makineler, mekanik cihazlar, kazanlar, aksam ve parçaları izlemiştir. İthalatta ise en büyük kalem, mineral yakıtlar, mineral yağlar, makineler, mekanik cihazlar, kazanlar, aksam ve parçaları izlemiştir. İthalattaki payı %71,9 olan ara mallarının ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre %19,5 artarken, sermaye malları ithalatı
%9,7, tüketim malları ithalatı %18,4 artmıştır.
• Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) tarafından açıklanan verilere göre, Kasım ayında ihracat bir önceki yılın aynı ayına göre %43,3 artışla 8,6 milyar dolar düzeyinde gerçekleşti. Ocak-Kasım döneminde ise, ihracat geçen yılın aynı dönemine göre %1,6 artışla 77,1 milyar dolara ulaştı.
• Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan geçici verilere göre;
2006 yılı Ekim ayında bir önceki aya göre ihracat miktar endeksi %7,3 ve ithalat miktar endeksi %3,7 oranında azalış göstermiştir. İhracat birim değer endeksi %0,4 ve ithalat birim değer endeksi ise %0,2 oranında azalmıştır.
Ana sektörlere göre ihracat fiyatları; tarım ve ormancılık sektöründe %14,0, balıkçılık sektöründe %168,6 oranında artarken, madencilik ve taşocakçılığı sektöründe %7,6 ve imalat sanayii sektöründe
%8,8 oranında azalmıştır.
İthalat fiyatları da; tarım ve ormancılık sektöründe %3,0 ve madencilik ve taşocakçılığı sektöründe %11,0 oranında artarken, imalat sanayii
sektöründe %7,6 oranında azalış göstermiştir.
Dış ticaret hadlerinde, 2006 yılının ilk üç ayında ihracat lehine görülen hafif düzelme eğilimi, Nisan ayında tekrar ithalat lehine dönüşmüş ve Haziran ayında ihracat lehine bir toparlanma olmasına rağmen dış ticaret hadlerinin ithalat lehine olma eğilimi Eylül ayında da 92,1’le devam etmiştir. Dış ticaret haddi, Ekim ayında da ithalat lehine olma özelliğini devam ettirmektedir.
• TÜİK tarafından açıklanan verilere göre; Kasım ayında üretici fiyatları (ÜFE)
%0,29 oranında düşerken, tüketici fiyatları (TÜFE) ise
%1,29 oranında artış gösterdi.
Son bir yıl itibarıyla enflasyon, üretici fiyatlarıyla %11,67, tüketici fiyatlarıyla da %9,86 düzeyine gelmiş oldu.
Yılbaşına göre enflasyon rakamları ise üretici fiyatlarında %11,72, tüketici fiyatlarında da %9,40 düzeyinde gerçekleşmiş oldu.
Yıllık Enflasyon
4,96 7,61
11,67 14,34
5,11 1,60
11,69 9,86 7,93 8,83
0,00 2,00 4,00 6,00 8,00 10,00 12,00 14,00 16,00
11 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11
2005 Aylar 2006
%
ÜFE TÜFE
Dış Ticaret Hadleri (%)
100,8 101,5
100,199,5
98,397,4
98,1
96,0 100,0
92,0 97,3
92,3 92,1
90,0 92,0 94,0 96,0 98,0 100,0 102,0 104,0
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Aylar
%
2005 2006
Kasım ayında, ana harcama grupları itibarıyla TÜFE’deki en yüksek aylık artış
%4,80 ile giyim ve ayakkabı grubunda gerçekleşirken, en büyük düşüş %1,86 ile eğlence ve kültürde gerçekleşmiştir. ÜFE’deki en yüksek aylık artış %3,54 ile maden kömürü, linyit ve turba alt sektöründe yaşanırken, en büyük düşüş %4,11 ile ham petrol ve doğalgaz çıkarımı sektöründe gerçekleşmiştir.
• Merkez Bankası ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre; Türk bankacılık sektöründe yabancı hissedarların 2004 sonunda sadece %4,3 olan ve 2005 sonunda %12,4’e çıkan payı, bu yılın Kasım ayı itibarıyla %17,4’e yükseldi. Hollanda, İtalya, Almanya, İspanya, Fransa, Avusturya, Portekiz, Belçika, Yunanistan ve Lüksemburg’un oluşturduğu Euro Bölgesi ülkelerinde, bankacılık sektöründe yabancı sermaye payı ortalaması
%16,3 ile Türkiye’nin altında bulunuyor.
• TÜİK tarafından açıklanan, 1997=100 temel yıllı Üç Aylık Sanayi Üretim Endeksi, 2006 yılı üçüncü döneminde bir önceki yılın aynı dönemine göre %5,8 oranında artış gösterdi. Devlet sektörü endeksi %12,2, özel sektör endeksi %4,0 artış gösterirken, madencilik sektörü %9,0, imalat sanayi sektörü %5,2 ve elektrik, gaz, su sektörü %9,3 artış göstermiştir. 2006 yılı üçüncü döneminde, bir önceki yılın aynı dönemine imalat sanayi endeksinin en yüksek değişim oranları,
%81,4 ile b.y.s. elektrikli makine cihazları imalatında, %78,3 ile de büro, muhasebe, bilgi işlem makineleri imalatında gerçekleşmiştir.
• Hazine Müsteşarlığı’ndan yapılan açıklamaya göre; 2006 yılı Ocak-Eylül döneminde 11.028 milyon ABD Doları tutarında gerçekleşen uluslararası doğrudan yatırım girişi başta ulaştırma, haberleşme ve depolama hizmetleri sektörü olmak üzere mali aracı kuruluşların faaliyetleri ve toptan ve perakende ticaret sektörlerinde gerçekleşmiştir. Aynı dönemde, nakit sermaye girişinin
%92,2’si AB ülkeleri kaynaklıdır. Bu oran 2005 yılının aynı döneminde %86,5 olarak gerçekleşmiştir.
• Merkez Bankası Analitik Bilânçosu Ana Kalemlerindeki Gelişmeler
3 Kasım – 1 Aralık 2006 döneminde, Merkez Bankası Analitik Bilânçosu aktif büyüklüğü, ‰5,93 oranında genişleyerek 102.817 milyon YTL seviyesine yükselmiştir. Bu dönemde Dış Varlıklar kalemi ‰8,06 oranında artarken, İç Varlıklar kalemi ‰8,72 düzeyinde azalış göstermiştir.
Bilânçonun pasif kalemleri incelendiğinde ise bu dönemde Merkez Bankası Toplam Döviz Yükümlülüklerinin %6,55 oranında arttığı görülmektedir. Toplam Döviz Yükümlülükleri kaleminin alt ayırımına bakıldığında ise Dış Yükümlülükler kaleminin %2,09, İç Yükümlükler kaleminin ise %9,70 oranında genişlediği göze çarpmaktadır.
Merkez Bankası Parası kaleminin %7,79 düzeyinde daraldığı bu dönemde, emisyon hacmi %3,53, Bankalar Mevduatı da ‰3,87 oranında azalma göstermiştir. Öte yandan son bir aylık dönemde Kamu Mevduatı kalemi %20,95, Açık Piyasa İşlemlerinden Doğan Borçlar kalemi ise %53,88 gibi yüksek bir oranda gerileme kaydetmiştir. Açık Piyasa İşlemlerinden Doğan Borçlar kalemindeki sözkonusu azalış, emisyon hacmindeki daralmaya bağlı olarak rezerv paranın bu dönemde %2,52 oranında gerilemesinden kaynaklanmıştır.
3 Kasım – 1 Aralık 2006 döneminde TCMB brüt döviz rezervleri, 810 milyon dolar artarak 58.484 milyon dolar düzeyine yükselmiştir.
Merkez Bankası Analitik Bilânçosu Ana Kalemleri (Milyon YTL.)
Değişim 25.11.05 03.11.06 01.12.06
Son Yıl Dönem
AKTİFLER 86.845 102.211 102.817 15.972 606
1.DIŞ VARLIKLAR 68.392 89.245 89.964 21.572 719
2.İÇ VARLIKLAR 18.453 12.966 12.853 -5.600 -113
PASİFLER 86.845 102.211 102.817 15.972 606
1.TOPLAM DÖVİZ YÜKÜMLÜKLERİ 45.732 59.721 63.635 17.903 3.914
1.1. DIŞ YÜKÜMLÜKLER 23.398 24.694 25.209 1.811 515
1.2. İÇ YÜKÜMLÜKLER 22.334 35.027 38.426 16.092 3.399
1.2.1. Döv. Ol. Takip Ol. Mev. 10.235 17.951 20.915 10.680 2.964 1.2.2. Bankaların Döviz Mevduatı 12.099 17.076 17.511 5.412 435 2.MERKEZ BANKASI PARASI 41.113 42.490 39.182 -1.931 -3.308
2.1. REZERV PARA 27.836 35.405 34.514 6.678 -891
2.1.1. Dolaşıma Çıkan Banknot 18.992 23.418 22.591 3.599 -827 2.1.2. Bankalar Mevduatı 8.682 11.893 11.847 3.165 -46
2.1.3. Diğer Kalemler 162 94 76 -86 -18
2.2. DİĞER MB PARASI 13.277 7.085 4.668 -8.609 -2.417
2.2.1. APİ’den Doğan Borçlar 8.962 2.832 1.306 -7.656 -1.526
2.2.2. Kamu Mevduatı 4.315 4.253 3.362 -953 -891
TCMB Brüt Döviz Rezervleri (Milyon $) 46.981 57.674 58.484 11.503 810 Kaynak: TCMB
• Tahvil-Bono Piyasası
Kasım ayının ikinci yarısına %21 seviyesinden başlayan piyasanın gösterge kağıdı niteliğindeki 13 Ağustos 2008 itfa tarihli tahvilin yıllık bileşik faizi, AB ile yürütülen müzakere sürecine
ilişkin artan kaygılar ve ABD Merkez Bankası FED’in toplantı tutanaklarında enflasyona vurgu yapılması sonucunda piyasaya gelen satışlarla, bu dönemin ilk günlerinde %21,60 düzeyine kadar yükseldi. Bu süreçte piyasada yabancı kaynaklı satışların ağırlık kazandığı görüldü. Kasım ayının son
haftasında ise AB Komisyonunun Türkiye ile ilgili tavsiye kararının netleşmesi ve yurtdışı piyasalardaki yükselişlere bağlı olarak piyasaya gelen alımlar, gösterge kağıdı yıllık bileşik faizinin %21,20 seviyelerine gerilemesini sağladı. Hazine’nin 5 Aralık tarihinde gerçekleştirdiği iki tahvil ihalesi sonrasında tekrar artış gösteren gösterge kağıdı yıllık bileşik faizi, 6 Aralık 2006 tarihli piyasa kapanışı itibariyle
%21,72 düzeyine yükselmiştir.
• Döviz Piyasası
Kasım ayının ikinci yarısına 1,45 YTL seviyelerinden başlayan dolar kuru, beklentilerin altında açıklanan ABD enflasyon verilerinin etkisiyle bu dönemin ilk günlerinde 1,4393 YTL seviyesine kadar geriledi. Kasım ayının son haftasında ise yurtdışı piyasalarda değer kaybetmesine rağmen dolar, yaklaşan AB zirvesi
Gösterge tahvilin yıllık bileşik getirisi
20,20 20,40 20,60 20,80 21,00 21,20 21,40 21,60 21,80 22,00
14.11 15.11 16.11 17.11 20.11 21.11 22.11 23.11 24.11 25.11 28.11 29.11 30.11 01.12 04.12 05.12 06.12
Tarih
Getiri oranı (%)
ve Cumhurbaşkanlığı seçimine yönelik kaygılarla 1,4827 YTL seviyesine kadar yükseldi. AB Komisyonunun Türkiye ile ilgili kararının netleşmesi ve beklentilerin altında açıklanan enflasyon
rakamlarının etkisiyle piyasaya gelen satışlar, doların 7 Aralık tarihli Merkez Bankası gösterge kuru itibariyle 1,4336 YTL seviyesine kadar gerilemesini sağladı. Dolar bu dönem içerisinde YTL karşısında %1,11 oranında değer kaybederken, Euro aynı dönem itibariyle YTL
karşısında %2,69 düzeyinde değer kazanmıştır.
Kasım ayının ikinci yarısına 1.28 seviyelerinden başlayan €/$ paritesi, bu dönem içerisinde FED’in faizleri artırmayacağı, buna karşılık Avrupa Merkez Bankası’ndan bir faiz artırımı geleceği yönündeki beklentilerin güçlenmesi sonucunda 7 Aralık tarihi itibariyle 1,3296 düzeyine yükselmiştir.
• İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB)
Kasım ayının ikinci yarısına 39.650 puan düzeyinden başlayan İMKB Bileşik Endeksi, bu dönemin ilk günlerinde AB ile yürütülen müzakere sürecinde Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik
belirsizliklerin giderilememe- sinin yarattığı olumsuz havanın etkisiyle 37.734 puana kadar geriledi. Döviz ve faizlerdeki yükselişler, borsadaki bu düşüşü hızlandırdı. Kasım ayının son haftasında ise yurtdışı piyasalardaki yükselişlerin etkisiyle toparlanan İMKB Bileşik Endeksi, 38.250 puana
kadar yükseldi. Aralık ayının ilk günlerinde dar bir bant içerisinde hareket eden borsanın, Türkiye’nin Kıbrıs sorununun çözümüne yönelik olarak AB Dönem Başkanlığı’na bir öneri metni sunduğuna ilişkin haberlerle 7 Aralık tarihinde hızlı bir yükselişe geçtiği görüldü. 7 Aralık tarihli işlem gününü 39.857 puan seviyesinden kapatan İMKB Bileşik Endeksinin, bu dönemdeki değer artışı ‰5,2 düzeyinde gerçekleşmiş oldu. Endeksin sınırlı bir artış gerçekleştirdiği bu dönemde, yabancı portföylerin piyasa içerisindeki payı da %66,1 seviyesinden
%66,5 düzeyine yükseldi.
• Türk Bankacılık Sektörü Gelişmeleri
Gerek Ekim ayı gerekse de Kasım ayının ilk haftasında yaklaşık ‰5 oranında azalış kaydeden bankacılık sektörü toplam mevduat hacmi, Kasım ayının üç haftasını kapsayan bu dönemde %3,4 oranında artarak 300 milyar YTL düzeyini geçmiştir. Bu dönem içerisinde YTL mevduatlar %4,1 oranında artış gösterirken, yabancı para cinsinden mevduatlardaki artış %2,2 seviyesinde gerçekleşmiştir.
Döviz sepetinin bu dönemde yaklaşık olarak %2 oranında artış gösterdiği dikkate
ABD Dolar Denge Kuru
1,40 1,45 1,50 1,55
16.11 17.11 20.11 21.11 22.11 23.11 24.11 25.11 28.11 29.11 30.11 01.12 04.12 05.12 06.12 07.12
Tarih YTL
İMKB Bileşik Endeksi
34000 36000 38000 40000 42000
16.11 17.11 20.11 21.11 22.11 23.11 24.11 25.11 28.11 29.11 30.11 01.12 04.12 05.12 06.12 07.12
Tarih
Endeks
alındığında, yabancı para cinsinden mevduatlardaki sözkonusu genişlemenin esasen kur artışlarından kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
Bu dönem içerisinde %2,6 oranında artış kaydeden toplam kredilerin, 11 aylık artışı ise %37 düzeyine ulaşmıştır. Toplam kredilerin alt ayırımına bakıldığında ise 11 aylık dönem itibariyle yabancı para cinsinde kredilerdeki artış oranının, yıl içerisinde gerçekleşen döviz kuru yükselişlerine rağmen YTL kredilerdeki artış oranının altında kaldığı görülmektedir. Diğer yandan mali piyasalarda yaşanan dalgalanmalar sonrasında yılın ikinci yarısında yükseliş trendine giren takipteki alacakların kredilere oranının, piyasaların normal seyirlerine dönmesine bağlı olarak bu dönem içerisinde azalış kaydettiği anlaşılmaktadır.
Bankacılık Sektörü İle İlgili Seçilmiş Göstergeler (Milyon YTL.)
Değişim (%) 30.12.05 06.11.06 01.12.06 Yıl Sonuna
Göre Dönem MEVDUAT
TOPLAM MEVDUAT 251.869 290.979 300.743 19,4 3,4
YTL 159.328 177.652 184.877 16,0 4,1
YP 92.541 113.327 115.866 25,2 2,2
YP Mevduat/Toplam Mevduat (%) 36,7 38,9 38,5 KREDİLER
TOPLAM KREDİLER 153.101 204.557 209.808 37,0 2,6
YTL 108.101 147.515 150.776 39,4 2,2
YP 45.001 57.042 59.033 31,1 3,5
YP Krediler/Toplam Krediler (%) 29,4 27,9 28,1
Krediler* /Mevduat (%) 63,8 73,0 72,4
Takipteki Alacaklar (Brüt) 7.486 7.881 7.920 5,8 0,5
Takipteki Alacaklar / Krediler (%) 4,66 3,71 3,64
Menkul Değerler Portföyü 142.853 155.826 157.946 10,6 1,4
MDP/ Mevduat (%) 56,7 53,6 52,5
(*): Krediler=Toplam Krediler+Takipteki Alacaklar (Brüt) Kaynak: BDDK
Özellikle kriz dönemlerinde yüksek oranlı artışlar gösteren bankacılık sektörü menkul değerler portföyü, bankacılık kesiminin asli fonksiyonlarına dönmesi ve DİBS faiz oranlarındaki azalışların bir sonucu olarak, yıl içerisinde reel bazda kayda değer bir artış göstermediği görülmektedir.
İletişim Bilgileri
Oktay Küçükkiremitçi Müdür 0312 4179200/2340 [email protected] Mustafa Şimşek Müdür Yardımcısı 0312 4179200/2340 [email protected] Fulya Bayraktar Kıdemli Uzman 0312 4179200/2356 [email protected] Mustafa Tosun Kıdemli Uzman 0312 4179200/2355 [email protected]
