ÜNİTE BANKA MUHASEBESİ İÇİNDEKİLER HEDEFLER TİCARİ SENET İŞLEMLERİ VE MUHASEBELEŞTİRİLMESİ. Yrd. Doç. Dr. Mihriban COŞKUN ASLAN

(1)

HEDEFLER

• Bu üniteyi çalıştıktan sonra;

• Ticari senetleri tanımlayabilecek,

• Ticari senetlerin genel nitelikleri açıklayabilecek,

• Senet iskontosuna ait

işlemlerin muhasebe kayıtlarını yapabilecek,

• Senet iştirasına ait işlemlerin muhasebe kayıtlarını

yapabileceksiniz.

İÇ İNDEK İLER

• Ticari Senetler ve Genel Nitelikleri

• Senet İskontosu

• Senet İştirası

ÜNİTE

9

BANKA MUHASEBESİ

Yrd. Doç. Dr.

Mihriban COŞKUN

ASLAN

(2)

Ciro; senet üzerindeki hakların devredilmesi

anlamındadır.

GİRİŞ

Bankacılık hizmetlerine ilişkin işlemlerin önemli bir bölümü, büyük ölçüde çeklere, bonolara, poliçelere; yani ticari senetlere dayalı olarak yapılmaktadır.

Ticari hayatta, özellikle vadeli alışverişler sonucunda ortaya çıkan ödeme zorunluluklarının belli bir süreye bağlanarak ertelenmesi; ertelenmiş alacakların vadelerine kadar değerlendirilebilmesi ve vadeleri geldiğinde tahsilatının güvenli olarak gerçekleştirilebilmesi amacıyla yaygın olarak ticari senetler kullanılmaktadır.

Bankaların ticari senetlerle ilgili kredi hizmetleri de reel üretim faaliyetlerinin finansmanı ve ticaretin sağlıklı olarak sürdürülebilmesi açılarından çok önemli olup;

büyük ölçüde, bankaların ticari senetleri ya teminata alarak karşılığında senet avansı kredileri kullandırılmasına ya da temliken alarak iskonto etmesine dayanmaktadır. Bu bölümde senetlere ilişkin işlemlerden senet iskontosu, senet iştirası ve bu işlemlerin muhasebeleştirilmesi konuları açıklanmıştır.

TİCARİ SENETLER VE GENEL NİTELİKLERİ

Ticari senetler; bir borç‐alacak ilişkisinin ürünü olarak düzenlenip, belli tutardaki bir alacak hakkını temsil eden ve bir borç yükümlülüğünün taahhüdünü içeren kıymetli evrak niteliğindeki senetlerdir. Kıymetli evrak olmaları nedeniyle kendini ortaya çıkaran ticari ilişkiden soyut olarak varlıklarını sürdürebilmekte, vadeleri gelinceye kadar ciro edilerek para yerine ödemelerde

kullanılabilmektedirler. Ticari senetlerin genel niteliği bir ödeme aracı olmaları, temel özellikleri ise kıymetli evrak olmalarıdır. Bir parasal alacak hakkını temsil etmeleri nedeniyle, senet çeşitleri arasında “Alacak Senetleri” grubunda yer almaktadırlar. Ciro edilerek kolayca devredilebilmeleri nedeniyle ticari ödemelerde para gibi kullanılmanın yanı sıra finansal yatırım amaçlı işlemlere de konu

olabilmektedirler.

Ticari senetlerin, bir ticari alışveriş ya da hizmet sonucu doğan ödeme zorunluluklarının yerine getirilmesi; ortaya çıkan alacak haklarının borçluya ve üçüncü kişilere karşı ileri sürülebilecek bir belgeye bağlanması ve başkalarına devredilebilmesinin kolayca sağlaması gibi işlevleri vardır. Vadelerine kadar ciro yoluyla devredilerek para yerine bir ödeme aracı olarak kullanılabilmektedirler.

Bankalar, müşterilerinin alacaklısı oldukları senetleri onlara vekâleten tahsil eder.

Tahsil edilecek senet, müşterinin bulunduğu ilde olabileceği gibi başka bir ilde de olabilir. Müşteri tahsil edilmesini istediği senet ile birlikte senede ilişkin bilgileri bir bordroya yazarak bankaya verir. Senet, müşterinin bordroda belirttiği talimata uyularak tahsil edilmek üzere teslim alınır. Senetlerin banka tarafından tahsil edilebilmesi için tevkili ciro ile ciro edilmesi gerekir. Cironun tevkili olduğu “tahsili içindir” ya da “bedeli tahsildedir” gibi bir ifade ile belirlenir.

(3)

Senet kırdırmak,

senedin iskonto ettirilmesi anlamına

gelmektedir.

Piyasalarda ticarethanelerin paraya ihtiyacı olduğu zamanlarda kendilerinde bulunan senetleri bir bankaya vererek ya iskonto iştira ettirir ya da terkin (terkin etmek: yazılmış bir şeyi çizmek) ederek karşılığında bir borçlu cari hesap açtırırlar ve böylece para ihtiyaçlarını karşılamış olurlar. Paraya pek ihtiyaç olmadığı zamanlarda da bu senetler bir bankaya tahsil için verilir.

Bankalar müşterilerinin ticari senetlerini teminata kabul etmek suretiyle (senet karşılığı) borçlu cari hesap ya da avans biçiminde veya ticari senetlerini satın almak yoluyla (iskonto ve iştira işlemi) kredi verebilirler. Senetlerin peşin değeri üzerinden satın alınması şeklinde gerçekleşen "iskonto" ve "iştira" ile "senet karşılığı kredi" işlemleri ve bunlara ait muhasebe kayıtları sırasıyla incelenmiştir.

SENET İSKONTOSU

Bedeli belirli bir vade sonunda ödenmesi gereken bir senedin vadesi beklenilmeden paraya çevrilmesi işlemine senedin iskonto edilmesi denir. Banka senette yazılı miktar (nominal değer) üzerinden biri indirim yapmaktadır. Bu bakımdan iskonto bir borcun nominal değeri ile peşin değeri arasındaki fark olup halk arasında senet kırdırmak olarak bilinmektedir. Senedin nominal değeri ile peşin değeri arasındaki fark; senedin tutarı, vadesi, uygulanan orana göre hesap edilecek faizle birlikte ödenecek vergi, kaynak kullanımı destekleme fonu ve katlanılan diğer masraflardan oluşmaktadır.

İskonto edilecek senetlerin ticari bir işlemden doğması ve kanunun aradığı şekil şartlarını taşıması gereklidir. Çünkü ticari senetlerin güvenle el değiştirmesini sağlamak için koruyucu hükümler konulmuştur. Borcunu zamanında ödemeyen tüccarlar hakkında icra ve iflas yolu ile takibe geçilmesi imkânı vardır. Hâlbuki adi senetlerden doğan alacağın devri, temliki ve tahsili genel hükümlere bağlıdır.

Senet iskonto ettirmede piyasada en çok uygulanan “hatır senetleri”nin iskonto ettirilmesi olmaktadır. Bir işletmenin nakit darlığına düştüğü zaman başvurabileceği en kolay yollardan biri hatır senedi alıp bunu bankaya

kırdırmasıdır. Hatır senedi; taraflar arasında herhangi bir alışveriş bir ticari işlem ve borç alacak ilişkisi bulunmadığı hâlde, sırf karşı tarafın para bulması amacıyla imzalanan bir senettir.

İskonto işleminin nasıl gerçekleştirildiği aşağıdaki örnekte açıklanmıştır.

Örnek:

Diyarbakır'da bulunan iki işletmeden Dicle Ticaret, Sur Ticaret'e 10.000 TL’lik mal satıyor ve karşılığında 30 gün vadeli bir senet alıyor.

(4)

Dicle Ticaret o anda paraya acil ihtiyaç duymuyorsa senedin vadesini bekler ve vadesi geldiğinde senet bedelini tahsil eder. Paraya acil ihtiyaç duyuyorsa elindeki senedi bir bankaya iskonto ettirerek senet bedelini belirli bir indirimden sonra tahsil edebilir.

Dicle Ticaret, senedinin vadesini bekleyip vade sonunda parasını tahsil edecekse, bir banka ile ilişki kurması gerekmez. Ancak isterse tahsilatın banka tarafından yapılmasını isteyebilir. Bu durumda banka vadesi gelince senedi tahsil eder. Tahsil ettiği bedelden de hizmetine karşılık bir komisyon alarak kalan kısmı müşterisinin hesabına kaydeder veya müşterisine bedeli hemen teslim eder.

Burada bankanın yaptığı iş bir hizmet satımı olup, iskonto söz konusu değildir.

Senedin vadesi dolmadan paraya acil ihtiyaç duyulması halinde, Dicle Ticaret elinde bulunan senedi çalıştığı bankaya götürerek, eğer senet istenilen şartlara sahipse, bedelinden bir miktar indirildikten sonra kalan kısmı alabilir.

Senet İskontosunda Yapılacak Kesintiler

İskonto edilecek senet tutarından faiz, komisyon, haberleşme gideri karşılığı, BSMV ve KKDF kesilir. Yukarıdaki soruya ait yapılacak senet iskontosu işleminde karşılaşılacak indirimler örnek üzerinde açıklanmıştır.

Dicle Ticaret paraya acil ihtiyaç duyduğundan elindeki 10.000 TL'lik Sur Ticaret’in borçlu olduğu senedi vadesinin bitimine 20 gün kala daimi müşterisi bulunduğu Diyarbank’a götürüp nakde dönüştürmek istemiştir. Diyarbank da borçlu olan Sur Ticareti ve alacaklı olan Dicle Ticaret hakkında güvenilir olduklarına dair istihbarat bilgisine sahip olduğundan herhangi bir ek araştırmaya lüzum görmeden söz konusu senedi yıllık %90 faiz oranı üzerinden iskonto etmeyi kabul etmiştir.

Çözüm:

Bu durumda Diyarbank aşağıdaki kesintileri yapacaktır:

1 ü

36000

10.000 90 20

36000 500

2) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) = (Faiz + Komisyon) x 0.05

= (500 + 0) x 0.05 = 25 TL

(5)

3) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) = Hesaplanan Faiz x 0.03 = 500 x 0,03 = 15 TL

Bankalar faiz ve diğer kesintileri yaparken, borçlunun kanunen kullanabilme hakkına sahip olduğu vadenin bitiminden itibaren iki iş günü mühleti de göz önünde bulundurmak zorundadırlar. Senet eğer vadesinde ödenirse banka için herhangi bir durum olmayacaktır, ama iki iş günlük mühlet (gecikme) kullanılırsa banka parasını iki gün fazladan kullandırmış olacaktır. Bu durumda; bu iki gün sanki kullanılacakmış gibi bunlar içinde faiz ve diğer kesintiler hesaplanıp geçici bir he‐

sapta tutulacaktır. Bu nedenle bankalar, bu iki iş gününe ilişkin faiz tutarını ve bu tutara ilişkin Banka ve Sigorta Muamaleleri Vergisi ile Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu'nu peşin olarak tahsil etmekte ve geçici bir hesaba kaydetmektedirler. Eğer senet borçlusu vadesinde senedi öderse, bu tutar senedi iskonto ettirene iade edilir. Senet, vadesini takip eden iki iş günü sonunda ödenirse, banka daha önce geçici hesaba aldığı bu tutarı gelir olarak kaydeder. Bu durum yukarıdaki örnek yardımı ile şu şekilde açıklanabilir:

ü 2

36000

ü 10.000 90 2

36000 50

Mühlet faizi ile ilgili, diğer kesintiler de aşağıdaki gibi hesaplanır:

1) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) = (Faiz + Komisyon) x 0.05

= (50 + 0) x 0.05 = 2,5 TL

2) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) = Hesaplanan Faiz x 0.03 = 50 x 0,03 = 1,5 TL Mühlet faizi ve karşılığı = Mühlet faizi +BSMV + KKDF

= 50 + 2,5 + 1,5 = 54 TL

Kesintiler Toplamı = Faiz tutarı + BSMV + KKDF + Mühlet Faizi ve Karşılığı = 500 + 25 + 15 + 54 = 594 TL

(6)

Ödenecek Net Miktar = Senet Bedeli ‐ Kesintiler =10.000 ‐ 594 = 9.406 TL

Senet İskontosunun Muhasebeleştirilmesi

Yukarıda verilen örnek esas olarak senet iskontosu işlemleri aşama aşama şu şekilde muhasebeleştirilir. İlk önce senedin iskontoya kabulünde, paranın hepsi hemen ödeniyormuş gibi senedin nominal değeri üzerinden kayıt yapılır.

…./…./…….

100 İSKONTO SENETLERİ ‐Diğer Müşteriler – Özel

010 KASA

Senetin iskonto için alınması nedeniyle

10.000 10.000

Senede ait Faiz, BSMV, KKDF ve Mühlet faizi yukarıda hesaplanmıştı. Hesaplanan bu tutarlar ile ilgili yevmiye kaydı ise şöyle olmalıdır.

…../…../……..

010 KASA

380 ÖDENECEK VERGİ, RESİM, HARÇ VE PRİMLER ‐Ödenecek BSMV 25 TL

390 MUHTELİF BORÇLAR

‐KKDF'ye Devredilecek Kesintiler 15 TL ‐ Mühlet Faizi ve Karşılığı 54 TL

500 İSKONTO VE İŞTİRA SENETLERİNDEN ALIN. FAİZLER

İskontoya ait faiz ve diğer giderleri

594

25 69 500

Bundan sonra söz konusu iskonto senedi ile ilgili yapılacak iş, senedin vadesini beklemek ve vadesi geldiğinde tahsil etmektir. Yevmiye kayıtları da tahsil işlemlerinin gidişine göre oluşacaktır. Eğer senet vadenin bitiminde hemen ödenmişse yapılacak yevmiye kaydı şöyle olacaktır.

…./…./…….

010 KASA 10.000

(7)

100 İSKONTO SENETLERİ ‐Diğer Müşteriler – Özel

Senedin ödenmesi nedeniyle

10.000

Senet vadesinde ödendiği, mühlet (gecikme) kullanılmadığı için mühlet faizi karşılığının müşteriye iade edilmesi gerekecektir. Yevmiye kaydı aşağıdaki gibi yapılır.

…./…./…….

390 MUHTELİF BORÇLAR ‐Mühlet Faizi ve Karşılığı

010 KASA

Mühlet faizi ve karşılığının müşteriye iadesi nedeniyle

54

Eğer borçlu tarafından iki günlük süre kullanılmış ve bu mühletin sonunda ödeme yapılmış ise, bu durumda mühlet faizi karşılığı bankaya gelir olarak kaydedilecektir. Bu durumda mühlet faizinin müşteriye ödemesi ile ilgili kayıt yerine aşağıdaki kayıt yapılır.

İki iş günlük mühlet kullanıldıktan sonra eğer borç bankaya ödenmişse yapılacak başka bir işlem kalmamaktadır. Eğer iki iş günlük mühlet sonunda da senet bedeli ödenmemişse bu durumda banka tarafından yapılacak iş borçluya

…./…./…….

390 MUHTELİF BORÇLAR ‐Mühlet Faizi ve Karşılığı

380 ÖDENECEK VERGİ, RESİM, HARÇ VE PRİMLER ‐Ödenecek BSMV 2,5 TL

‐KKDF'ye Devredilecek Kesintiler 1,5 TL

500 İSKONTO VE İŞTİRA SENETLERİNDEN ALIN. FAİZLER

Mühlet faizi ve karşılığının müşteriye iadesi nedeniyle

54

2,5 1,5 50

(8)

İskonto ve iştira edilen

bir senedin borçlusu tarafından ödenmemesi

durumunda banka;

senedi protesto ettirerek senedi satın

aldığı kişiye rücu edecektir.

noter aracılığıyla protesto çekmek olabilir. Banka ileride borçludan tahsil etmek üzere belirli bir protesto masrafına katlanacaktır.

Örnek:

Yukarıdaki örnekte borçlu olarak ifade edilen ait Sur Ticaret vadesinde senedi ödemediğinde Diyarbank'da noter vasıtasıyla 150 TL masraf ederek protesto çekmiştir.

Çözüm:

Eğer borçlu borcu ile birlikte, protesto masrafı, gecikme faizi ve diğer kesintileri ödemeyi kabul ederse, kanuni takipten vazgeçilip hesap

kapatılabilecektir. Örneğimize şöyle devam edelim; borçlu borcunu 10 gün sonra masraflarla birlikte ödemeyi kabul etmiştir. Bu durumda hesaplamaları yapalım;

^. 250

1) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) = (Faiz + Komisyon) x 0.05 = (250 + 0) x 0.05 = 12,5 TL

2) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) = Hesaplanan Faiz x 0.03 = 250 x 0,03 = 7,5 TL 3) Protesto Masrafı = KKDF x 0,2

= 7,5 x 0,2 = 1,5 TL

Protesto masrafı gibi masraflarda bankalar ayrıca bir de Gider Vergisi tahsil etmektedirler. Bu örneğimizde Gider Vergisi oranını %20 kabul ettik.

Hesaplamalar doğrultusunda yevmiye kaydı aşağıdaki gibi olur:

…../…../……..

010 KASA

100 İSKONTO SENETLERİ ‐Diğer Müşteriler – Özel 278 MUHTELİF ALACAKLAR ‐ BSMV 12,5 TL

10.865,5

10.000 21,5

(9)

‐ KKDF 7,5 TL

‐Protesto ve Komisyon Masrafları 1,5 TL 380 ÖDENECEK VERGİ, RESİM, HARÇ VE PRİMLER

‐Ödenecek BSMV 25 TL 390 MUHTELİF BORÇLAR

500 İSKONTO VE İŞTİRA SENETLERİNDEN ALIN. FAİZLER 544 ÖZEL TAKSİTLİ KREDİLERDEN ALINAN FAİZLER ‐Gecikme Faizi 250 TL

25 69 500 250

Burada muhtelif alacaklar hesabı başlığı altında ödenmiş olan protesto masrafı, tekrar tahsil edilirken, bunun yanı sıra senet bedeli, Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi, Gider Vergisi, Gecikme Faizi ve Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu'na yapılan kesintiler de müşteriden alınmıştır.

SENET İŞTİRASI

İştiranın kelime anlamı satın alma demektir. Bankacılıkta ise vadesi henüz gelmemiş senetlerin satın alınarak nominal değerinden bir miktar düşüldükten sonra senet bedelinin peşin ödenmesi anlamında kullanılmaktadır.

Yukarıdaki tanıma dikkat edilecek olursa, senet iskontosunda verilen tanınım aynısı kullanılmıştır. Senet iskontosunda borçlu, iskonto eden banka ile aynı şehirde oturduğu hâlde, iştira konusuna giren ticari senetlerde borçlu senedin iskonto ettirildiği bankanın bulunduğu yerden başka bir yerde ikamet etmektedir.

Bundan dolayı iştira senetlerinde, iskonto senetlerinden farklı olarak para taşıma ve haberleşme gider karşılığı gibi kesintiler de yapılmaktadır. Bankaca iştira edilecek senet konusunda yapılacak ilk iş iştiraya kabul edilecek senetlerin nizami ve kanuni niteliklere uygun olup olmadığının incelenmesi olmaktadır. İştira ve iskonto işlemi birbirine benzer işlemlerdir. Her iki işlemde de senet karşılığında bir kredi açılması söz konusudur.

İskonto işleminin konusunu bono veya emre yazılı senetlerden yalnız kredi alanın oturduğu yerde ödenecek olanlar oluşturduğu hâlde iştira işleminin konusu kredi alanın oturduğu yerden başka yerde ödenecek olan bono ve poliçelerinden oluşturulmasının sonucu olarak her ikisinin arasındaki farklılıkları şöyle sıralamak mümkündür.

İskontoda banka, iskonto edilen senedi vadesi geldiğinden aynı yerde, kendisi tahsil edecektir. Buna karşılık; banka iştira senedini borçlunun bulunduğu

(10)

şehirde tahsil etmek zorundadır. Bunun için banka başka bir yerdeki şube veya muhabirinden yararlanacağından dolayı ayrı bir hizmet işlemi yapmış olacaktır.

İskonto işleminden faiz ve vergiden başka bir kesinti pek yapılmadığı hâlde, iştirada tahsil ve para taşıma hizmetlerine karşılık bir komisyon ve haberleşme masrafı da alınır. İştira İşlemleri;

 Adi İştiralar,

 Tek imzalı iştiralar,

 Firma iştiraları,

 Vesikalı iştiralar, olarak ele alınabilir.

İştira işlemi bir kredi konusudur. Bu bakımdan ticari senetlerin iştira edilebilmesi için öncelikle kredi alan kimsenin istihbaratının ve kredi değerliliğinin göz önünde bulundurulması ve senedi ödeyecek borçlu ve muhatabın durumlarının elverişli olup olmadığının tespiti gerekmektedir.

İştiraya konu olan ticari senetlerin borçlu veya muhatapları bankanın bulunduğu yerden başka yerlerde oturmakta olduklarından bunların mali ve ticari durumlarını belirlemek elbette kolay değildir. Şayet senet borçlusu tanınmıyorsa veya istihbaratı bankaya güven vermiyorsa, iştira edilen senet için ya takviye imza alınır, ya da borçlular hakkında ilgili yerdeki şube veya muhabirlerden daha fazla bilgi istenir.

Senet şube veya muhabir tarafından tahsil edilmemişse verilen talimata uyularak zamanında protesto edilir, protesto haberi alınınca senette bulunan diğer borçlulara usulüyle müracaat edilir. Sonra da gerekiyorsa kanuni kovuşturmaya geçilir.

(11)

Senet İştirasının Muhasebeleştirilmesi

İştira senedi iştira edildiği tarihten, tahsil olununcaya kadar çeşitli aşamalardan geçecektir. Bu aşamalar aynı zamanda muhasebe kayıtlarında da takip edilecektir. Bu işlemler ve bunlara ait yevmiye kayıtları aşağıdaki örnek üzerinde açıklanmıştır.

Örnek:

Bay B Ahibank'ın Kırşehir Şubesine müracaat ederek borçlusu Kayseri’de bulunan 30 gün vadeli ve değeri 20.000 TL olan alacak senedi paraya acil ihtiyacı olduğundan kırdırmak istiyor. Ahibank Kayseri şubesince yapılan istihbarat sonucu Kayseri'deki borçlunun durumunun iyi olduğu kanaatine varılmıştır. Senet iştiraya

%90 faiz ve %0,4 komisyon üzerinden kabul edilmiştir.

Çözüm:

İlk olarak faiz tutarı ve yapılacak kesintiler hesaplanır.

1 ü

36000

20.000 90 30

36000 1.500

2) Komisyon = Anapara x 0,04 = 20.000 x 0,04 = 800

3) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) = (Faiz + Komisyon) x 0,05 = (1.500 + 800) x 0.05 = 115 TL 4) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) = Hesaplanan Faiz x 0.03

= 1.500 x 0,03 = 45 TL

İskonto senetlerinde olduğu gibi, iştira senetlerinde de bankalar iki günlük mühlet için faiz ve diğer kesintilerini peşinen yaparlar. Senedin vadesinde ödenip

ödenmemesine göre ya müşteriye iade edilir, ya da bankaya gelir kaydedilir.

Mühlet faizi ve diğer kesintilere ait hesaplamalar da aşağıdaki gibidir.

ü 2

(12)

ü 20.000 90 2

36000 100

Mühlet faizi ile ilgili, diğer kesintiler de aşağıdaki gibi hesaplanır:

1) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) = Faiz x 0.05

= 100 x 0.05 = 5 TL

2) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) = Hesaplanan Faiz x 0.03 = 100 x 0,03 = 3 TL Mühlet faizi ve karşılığı = Mühlet faizi +BSMV + KKDF

= 100 + 5 + 3 = 108 TL

Kesintiler Toplamı = Faiz tutarı + Komisyonlar + BSMV (Faiz için)

+ KKDF (Faiz İçin) + Mühlet Faizi ve Karşılığı = 1.500 + 800 + 115 + 45 + 108 = 2.568 TL

Ödenecek Net Miktar = Senet Bedeli ‐ Kesintiler =20.000 – 2.568 = 17.432 TL

Banka tarafından yapılması gereken faiz, komisyon, BSMV, KKDF ile iki günlük mühlet için hesaplanan mühlet faizi ile bu faize ait BSMV ve KKDF

devredilecek kesintileri hesaplayıp, bunu nominal değerden düşüp, ödenecek net miktarı bulduktan sonra, senedin iştiraya kabulünden başlayarak, senet tekrar ödeninceye kadar olan yevmiye kayıtları aşağıdaki gibi olur.

1) Senedin iştiraya kabul edilmesi

…./…./…….

102 İŞTİRA SENETLERİ ‐Diğer Müşteriler – Özel

010 KASA

İştira senedinin alınması nedeniyle

20.000 20.000

(13)

2) Alınan faiz ve komisyonlar ile bunlarla ilgili diğer kesintilerin kaydı,

…../…../……..

010 KASA

380 ÖDENECEK VERGİ, RESİM, HARÇ VE PRİMLER ‐Ödenecek BSMV 115 TL

500 İSKONTO VE İŞTİRA SENETLERİNDEN ALIN. FAİZLER 700 İŞTİRA SENETLERİNDEN ALINAN KOMİSYONLAR

2.568

115 153 1.500 800

Senedin İlgili Şubeye Gönderilmesi

İştiraya kabul edilen senetler genelde aynı gün borçlunun adresinin bulunduğu şubeye, şube yoksa muhabire gönderilir. Senet gönderme ve almalar nazım hesaplarla yürütülür. Aşağıdaki yevmiye kaydı muhabir ya da şubeden senet tahsil edildiğine dair dekont geldiğinde yapılır. Nazım hesaplara ait kayıtlar burada yer almamaktadır.

…./…./…….

290 ŞUBELER CARİ HESABI ‐Kayseri Şubesi

İştira senedinin şube cari hesabına kaydı nedeniyle

20.000 20.000

Yukarıdaki kayıtlar Kırşehir şubesine aittir. Senedi tahsil eden Kayseri şubesinin de yapması gereken kayıtlar vardır. Nazım hesaplar göz ardı edildiğinde, para eğer günüde tahsil edilirse öncelikle tahsilat kaydı yapılmalıdır. Bu kayıtla iştira senedini gönderen şubeye tahsil edilen bedel kadar borçlanılmış olacaktır.

Buna göre Kayseri şubesinin yapması gereken yevmiye kaydı aşağıdaki gibidir.

(14)

…./…./…….

010 KASA

290 ŞUBELER CARİ HESABI ‐Kırşehir Şubesi

20.000 20.000

Eğer borçlu, senet bedelini vadesi dolduğu hâlde ödememişse, Kayseri şubesi tarafından protesto edilir. Protesto noter vasıtasıyla yapılacağından dolayı belirli bir masrafa katlanılacaktır. Bu masraf daha sonra ilgili şubeye, ilgili şube de borçluya aksettirecektir.

Örnek:

Kayseri şubesi iştira senedi vadesinde ödenmediğinden dolayı 45 TL ödeyerek protesto çektirmiştir.

Çözüm:

Protesto masrafları “278 Muhtelif Alacaklar” hesabında izlenir.

…./…./…….

278 MUHTELİF ALACAKLAR ‐Protesto ve Komisyon Masrafları

010 KASA

Protesto masrafları nedeniyle

45

Protesto masrafının Kırşehir şubesine mal edilmesi gerektiğinde aşağıdaki yevmiye kaydı yapılır.

…./…./…….

278 MUHTELİF ALACAKLAR ‐Protesto ve Komisyon Masrafları

Protesto masrafları nedeniyle

45

(15)

Örnek:

Yukarıdaki örnekteki borçlu borcunu 15 gün sonra gecikme faizi ve diğer masrafları ile birlikte yatırmıştır. Protesto masrafı gecikme faizinin % 6’sı olarak hesaplanmıştır. Protesto masrafı gibi masraflardan bankalar ayrıca bir de Gider Vergisi tahsil etmektedirler. Bu örneğimizde Gider Vergisi oranını %20 kabul edilmiştir.

Çözüm:

Kayseri şubesinin hesaplamaları ve kaydı şöyle olacaktır.

20.000 90 15

36000 750

1)Protesto Masrafı = Gecikme Faizi x 0,06 = 750 x 0,06 = 45 TL 2) Gider Vergisi = Protesto Masrafı x 0,2 = 45 x 0,2 = 9 TL

3)Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi (BSMV) = Faiz x 0.05

= 750 x 0.05 = 37,5 TL

4) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu (KKDF) = Hesaplanan Faiz x 0.03 = 750 x 0,03 = 22,5 TL Kayseri şubesinin yapacağı tahsilat miktarı

= 20.000 + 750 + 45 + 9 + 37,5 + 22,5 = 20.864 TL

…./…./…….

010 KASA

İştira senedi bedelinin tahsili ve Kırşehir şubesine mal edilmesi nedeniyle

20.864 20.864

(16)

Tahsilata ilişkin Kırşehir şubesinin kayıtları ise şöyle olacaktır:

…../…../……..

010 KASA

102 İŞTİRA SENETLERİ ‐Diğer Müşteriler – Özel 278 MUHTELİF ALACAKLAR ‐Protesto Masrafları 45 TL

380 ÖDENECEK VERGİ, RESİM, HARÇ VE PRİMLER ‐Ödenecek BSMV 37,5 TL

‐Diğer Vergiler 9 TL 390 MUHTELİF BORÇLAR

‐KKDF'ye Devredilecek Kesintiler 22,5

546 İDARİ TAKİPTEKİ KREDİLERDEN ALINAN FAİZLER ‐Gecikme Faizi 750 TL

20.864

20.000 45 46,5 22,5 750

(17)

Örnek

•Vadesini izleyen iki iş gününde ödenmeyen senetler ‐müşterinin talimatı doğrultusunda‐ notere gönderilip protesto ettirilir.

Protesto işlemi senedin yasal takip süreci için ilk adımdır. Protesto masrafları müşteriden alınır. Müşteriler bazı senetleri protesto ettirmek istemeyebilirler; bazen da borçlunun bulunduğu yerde noter teşkilatı bulunmayabilir. Bu durumlarda senetler protestosuz kaydıyla işleme alınır. Gerektiğinde senetler, müşteri

ilgilendirilerek protesto için noter bulunan en yakın yere gönderilebilir.

•Senetler protestoya gönderilirken, ihbarnamenin borçluya ulaşıpulaşmadığından emin olmak gerekir. İyi hizmet anlayışı kapsamında borçlunun telefonla aranıp bilgilendirilmesi yararlı olur. Ayrıca, bu aşamada “protestosuz iade” kayıtlarını taşıyan senetlerin yanlışlıkla notere gönderilmemesine de dikkat edilmelidir.

Bireysel Etkinlik

•Bir senet (Bono ya da Emre Yazılı Senet) metninde bulunması gereken unsurlar yeni TTK’nun 776. maddesinde düzenlenmiştir. Bu çerçevede bir senet metnini inceleyiniz.

Tartışma •Senet iskonto ve iştira işlemlerinden alınan faiz tutarlarının nasıl tespit edildiği konusunda bilgi edinerek, tartışınız.

(18)

Öz et

•Ticari hayatta, özellikle vadeli alışverişler sonucunda ortaya çıkan ödeme zorunluluklarının belli bir süreye bağlanarak ertelenmesi;

ertelenmiş alacakların vadelerine kadar değerlendirilebilmesi ve vadeleri geldiğinde tahsilatının güvenli olarak gerçekleştirilebilmesi amacıyla yaygın olarak ticari senetler kullanılmaktadır.

•Bankaların müşterilerinden, lehtarı ya da hamili oldukları senetlerini

“temlik cirosu” ile devralmaları durumunda iskonto işlemi söz konusudur. Günlük ticari dilde “senet kırdırılması” olarak da

adlandırılan bu uygulamada; banka senedi rehnetmeyip tüm haklarıyla mülkiyetini almakta ve bedelini belli bir iskonto ile ödemektedir.

Ödenen iskontolu tutar, paranın zaman değeri açısından, bankaya kazanç sağlayacak biçimde belirlenmekte; senedin vadesi geldiğinde nominal senet bedeli borçlusundan tahsil edildiğinde bankanın bu kazancı gerçekleştirilmiş olmaktadır. Poliçelerle ilgili olarak yukarıda açıklandığı gibi; iskonto edilen senedin borçlu adresi, dolayısıyla ödenme yeri, başka bir şehir ise bu işlem “iştira” işlemi olarak adlandırılmaktadır.

•Senetlerin vadesini (ödeme gününü) izleyen iki iş gününde ödenmemeleri durumunda, noter aracılığıyla protesto edilmeleri gerekmektedir. Poliçeler için de geçerli olan bu işlem, olası bir yasal takibin ilk adımı olarak çok önemlidir. Senet protestoları, bankacılık işlemleri arasında sürekliliği nedeniyle özel bir yere sahiptir.

•Protesto edilmiş bir senet sonradan ödenebilir. Bu ödeme, yasal olarak protestonun kaldırılmasını gerektirmese de bankacılık sistemimizdeki uygulama; senetlerin sonradan ödenmesi durumunda protestonun kaldırılması doğrultusundadır. Protestonun kaldırılması için, ödemeyi gecikmeli yapmış olan senet borçlusu tarafından istemde

bulunulabileceği gibi; son cirantadan da (müşteriden) böyle bir istem gelebilir. Alınacak bir talimatla banka, protestonun kaldırılmasını sağlar.

(19)

Değerlendirme sorularını sistemde ilgili ünite başlığı altında yer alan “bölüm sonu testi”

bölümünde etkileşimli olarak

cevaplayabilirsiniz.

DEĞERLENDİRME SORULARI

1. Bir senet üzerindeki hakların 3. kişilere devredilmesine ne ad verilir?

a) Keşide b) Çek c) Ciro d) Takas e) Devir

2. Aşağıdakilerden hangisi senet iskontosunda yapılacak kesintilerden biri değildir?

a) Faiz b) Komisyon

c) Haberleşme gideri karşılığı

d) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi e) Katma Değer Vergisi

3. ^ü Şeklinde hesaplanan senet iskontosu kesintisi

aşağıdakilerden hangisidir?

a) Komisyon

b) Katma değer vergisi c) Haberleşme gideri karşılığı d) Faiz

e) Banka ve sigorta muameleleri vergisi

4. Bankacılıkta vadesi, henüz gelmemiş senetlerin satın alınarak nominal değerinden bir miktar düşüldükten sonra senet bedelinin peşin ödenmesi anlamına gelen terim aşağıdakilerden hangisidir?

a) Keşide b) Senet iştirası c) Senet iştiraki d) Ciro

e) Komisyon

(20)

5. I. Senet iskontosunda borçlu, iskonto eden banka ile aynı şehirdedir.

II. Senet iştirasında borçlu, iskonto eden banka ile aynı şehirdedir.

III. Senet iştirasında, senet iskontosuna göre daha fazla kesinti alınır.

Yukarıdaki ifadelerden hangisi ya da hangileri doğrudur?

a) Yalnız I b) Yalnız III c) I ve II d) I ve III e) I, II ve III

6. (Faiz + Komisyon) x 0,05 şeklinde hesaplanan senet iskonto kesintisi aşağıdakilerden hangisidir?

a) Faiz b) Komisyon

c) Katma Değer Vergisi

d) Banka ve Sigorta Muameleleri Vergisi e) Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu

7. Protesto masrafları hangi hesapta izlenir?

a) 278 Muhtelif Alacaklar b) 010 Kasa

c) 102 İştira Senetleri d) 390 Muhtelif Borçlar e) 290 Şubeler Cari Hesabı

8. Senetlerin vadesini ( ödeme gününü ) izleyen kaç iş gününde ödenmemeleri durumunda, noter aracılığıyla protesto edilmeleri gerekmektedir?

a) 1 b) 2 c) 3 d) 5 e) 15

(21)

9. Aşağıdaki kayıt hangi işlem için yapılır?

…./…./…….

290 ŞUBELER CARİ HESABI

XXX

a) İştira senedinin cari şube hesabına kaydı nedeniyle b) İskontoya ait faiz ve diğer giderleri

c) İştira senedi bedelinin tahsili ve Kırşehir şubesine mal edilmesi nedeniyle

d) İştira senedinin alınması nedeniyle e) İştira senedinin verilmesi nedeniyle

10. Bankaya 20.000 TL senet iskonto ettirmek üzere gelen kişi, iskonto için tanınan süre sonunda ödeyemediği senedi 15 gün sonra ödediğinde hesaplanan gecikme faizi kaç TL’dir?

a) 550 b) 600 c) 650 d) 700 e) 750

Cevap Anahtarı

(22)

YARARLANILAN VE BAŞVURULABİLECEK DİĞER KAYNAKLAR

Benligiray, Y. ‐ Banar, K. (2011). Banka ve Sigorta Muhasebesi, T.C. Anadolu Üniversitesi Yayın No: 1203, Eskişehir.

Coşkun, M. (2009). Bankacılık Uygulamaları. (Editör: Nurhan Aydın) T.C. Anadolu Üniversitesi Yayın No: 1711, Eskişehir.

Dinç Y. Vd. (2013), Banka ve Sigorta Muhasebesi, T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını No: 2745, Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1703, Eskişehir.

Eriş, H. (2013), Bankacılık Hizmet Ürünleri, .C. Anadolu Üniversitesi Yayını No:

2953, Açıköğretim Fakültesi Yayını No: 1908, Eskişehir MEGEP (2011), Hizmet İşlemleri, Ankara.

Sancaklı, M. (1986), Banka Muhasebesi, Anadolu Bankası T.A.Ş. Eğitim Müdürlüğü Yayını, Ankara.

Uçar, M., (1999), Banka Muhasebesi, İstanbul: Beta Yayınları