DOĞAL AFETLER

DOĞAL AFETLER

NELER ÖĞRENECEKSİNİZ

Bu bölümde afet türlerini, doğal afetlerin nedenlerini, sonuçlarını, yeryüzündeki dağılışını ve doğal afet yönetimini öğreneceksiniz.

Kazanım: 10.4.1. Afetlerin oluşum nedenlerini ve özelliklerini açıklar.

Kazanım: 10.4.2. Afetlerin dağılışları

ile etkilerini ilişkilendirir.

İnsanların önlemek için tüm imkânları seferber etmesine rağmen engel olamadığı olaylara afet denir. Afetler, doğada meydana gelen olaylar sonucu gerçekleşen doğal afetler ve insanların çeşitli faaliyetleri sonucu ortaya çıkan beşerî afetler şeklinde ikiye ayrılır.

AFETLER

AFETLER

DOĞAL AFETLER

DEPREM

Jeolojik kökenli olan deprem, yer kabuğunda meydana gelen sarsıntılar sonucu oluşur.

Depremlerin büyük bölümü, yer kabuğunun fay hatları boyunca kırılmasıyla oluşan tektonik depremler şeklindedir. Ayrıca volkanik patlamalar ve karstik alanlardaki mağara tavanlarının çökmesi ile oluşan depremler de vardır.

Yeryüzünde depremlerin yoğun olarak görüldüğü alanlar üç ana kuşak oluşturur. Bunlar;

Pasifik Deprem Kuşağı, Akdeniz-Himalaya Deprem Kuşağı ve Atlantik Deprem Kuşağı'dır.

Şili, Peru, Meksika, Filipinler, Endonezya, Çin, Japonya, İtalya, Yunanistan, İran, Pakistan ve Türkiye büyük can kayıplarına neden olan depremlerin yaşandığı başlıca ülkelerdir.

Avustralya, Arabistan Yarımadası, Büyük Sahra Çölü, Kanada, İskandinavya Yarımadası, Doğu Avrupa ve Asya’nın kuzeyi deprem riskinin en düşük olduğu alanlardır.

Pasifik Deprem

Kuşağı

Akdeniz-Himalaya Deprem Kuşağı

A tl an ti k D e p re m K u şa ğı

Pasifik Deprem

Kuşağı

Dünyada yaşanmış bazı büyük depremler (büyüklük, meydana gelme zamanı ve yaşanan yaklaşık can kayıpları açısından)

TSUNAMİ

Japonca bir kelime olan tsunami (liman dalgası); okyanus ve deniz dibinde meydana gelen deprem, volkanizma ve toprak kaymaları sonucu oluşur.

Tsunami oluşumu

Tsunami dalgaları saatte 500 ila 950 km hızla kıyıya doğru ilerler. Açıklarda 1 m’den az olan dalga boyu, kıyı derinliği ve kıyının biçimine bağlı olarak, kıyıya ulaştığında 30 m yüksekliğe erişir. Dalga kıyıya vurduğunda su, önüne çıkanları süpürerek karanın iç kesimlerine doğru ilerler.

Tsunaminin ilk habercisi, deniz suyunun kıyıdan hızlı bir şekilde çekilmesidir. Bu çekilmeden 5-30 dakika sonra tsunami kıyıda etkili olur.

Japonya’da 2011 yılındaki tsunami

VOLKANLAR

Geçtikleri yerleri yakıp yıkan ve çok yüksek sıcaklığa sahip olan lavlar, sonuçları itibarıyla afete dönüşebilir.

Volkanik faaliyetler; can ve mal kaybının yanı sıra tarım alanları ve bitkilere büyük zararlar vermekte, hava ulaşımını olumsuz etkilemekte ve büyük çevre sorunlarına neden olabilmektedir. Okyanus tabanlarında meydana gelen volkanik patlamaların bir başka etkisi de tsunamiye neden olmasıdır.

Yeryüzünde yaklaşık 500 civarında aktif volkan vardır. İnsanoğlu, geçmişte yaşanmış volkanik faaliyetlerden defalarca etkilenmesine rağmen özellikle tarım açısından elverişli olan bu alanlara yerleşmekten asla vazgeçmemiştir.

Sinabung Volkanı ve çevresindeki tarım alanları (Endonezya)

3 9 10

1 5 15 14

11 16 17 19

13 6 7 2

20 4 18 12

Aşağıdaki haritada dünyada yer alan başlıca aktif volkanlar numaralarla gösterilmiştir.

Haritadaki numaralarla aşağıda isimleri verilen volkanları örnekteki gibi eşleştiriniz.

• Yanardağ patlamaları, etkileri itibarıyla hem kısa süreçte hem de uzun vadede tam bir felaketle sonuçlanmıştır.

Bununla ilgili aşağıda verilen yanardağ felaketlerinden istediğinizi seçerek bir araştırma yapınız.

Vezüv (MS 79), Tambora (1816), Krakatoa (1883), Pelee (1902), St. Helens (1980)

• Eyjafjallajökull Yanardağı'nın 2010 yılında püskürttüğü küller, Avrupa genelinde hava trafiği açısından çok ciddi olumsuzluklara yol açmıştır. Bundan hareketle volkanik faaliyetlerin ulaşım sistemleri üzerindeki etkilerine yönelik bir araştırma yapınız.

KÜTLE

HAREKETLERİ

Heyelan, toprak kayması kaya düşmesi, çamur akıntısı kütle hareketleri olarak adlandırılır.

Kaya parçalarının bulunduğu yerden

koparak eğim doğrultusunda

yuvarlanması kaya düşmesidir.

Üstteki toprak ile altındaki kaya tabakalarının bir bölümünün koparak

eğim yönünde hareket etmesidir.

Ana kaya

üzerindeki gevşek toprak örtüsünün

eğim yönünde hareket ederek yer

değiştirmesidir.

Heyelan

Kaya Düşmesi

Toprak Kayması

Çamur Akıntısı

da çok hızlı bir şekilde yer değiştirmesidir.

Arazinin eğimli olması

Toprağın suya doyması (şiddetli yağışlar veya kar erimeleri)

Tabakaların eğim doğrultusunda uzanması Killi tabakaların varlığı

Bitki örtüsünün tahrip edilmesi

Yamaç dengesini bozan insan faaliyetleri

HEYELANIN NEDENLERİ

Heyelanlar; can kaybının yanı sıra tarım alanlarının zarar görmesine, toprak kaybının yaşanmasına, bitki örtüsünün tahrip olmasına ve doğal hayatın ortadan kalkmasına neden olabilmektedir.

EROZYON

EROZYONUN BAŞLICA NEDENLERİ

• Eğimin fazla olması

• Ani sağanak yağışlar

• Gevşek dokulu toprak

• Bitki örtüsünün tahrip edilmesi

• Tarım alanlarının boş bırakılması

EROZYONU AZALTMAK İÇİN YAPILMASI GEREKENLER

• Bitki örtüsü tahribatı önlenerek ağaçlandırma artırılmalıdır.

• Eğimli tarım arazileri basamaklandırılmalıdır.

• Eğimli tarım arazileri, eğime dik sürülmelidir.

• Nadas tarımı yerine nöbetleşe ekim yapılmalıdır.

• Otlaklarda zamanından önce ve aşırı otlatma yapılmamalıdır.

• Halk erozyona karşı bilinçlendirilmelidir.

ŞİDDETLİ RÜZGARLAR

FIRTINA

Saatteki hızı 60 km'nin üzerinde olan rüzgârların şiddetli sağanak, yıldırım ve şimşeklere neden olduğu atmosfer olayına fırtına denir.

KASIRGA

Fırtınaların en hızlı gelişen ve en yıkıcı etkiye sahip olanına kasırga denir. Daha çok tropikal bölgelerde etkili olan kasırgalar ve sele de neden olur. ABD, Meksika, Küba, Filipinler, Japonya, Çin, Vietnam ve Tayvan kasırgalardan en çok etkilenen ülkelerdir.

HORTUM

Sıcak ve nemli hava kütlesinin hızlı bir biçimde dönerek yükselmesi sonucu hortum (tornado) oluşur.

Hortumlar, geçtikleri yerlerde afet oluşumuna neden olur.

SEL ve TAŞKIN

Ani ve şiddetli yağışlar ile kar erimeleri sonucu oluşan hızlı akışa sahip sulara sel denir. Akarsuyun akımın artmasıyla taşıdığı su miktarının çevredeki arazilerde göllenmesine de taşkın adı verilir.

Su baskınlarının oluşumunda aşırı yağışlar, kar erimeleri ve tropikal fırtınalar etkilidir. Dere yataklarının doldurulması ve bu alanlarda gecekondulaşmanın görülmesi veya ırmak yataklarının değiştirilmesi gibi beşeri faktörler de sel ve taşkınların oluşmasına neden olmaktadır.

Dünyada sel felaketleri sonucu yaşanan can kayıplarının büyük bir bölümü, Güneydoğu Asya ülkelerinde (Bangladeş, Çin, Hindistan, Pakistan vb.) görülür.

Dünyadaki sel ve taşkınların risk durumu

(BM, 2013)

ÇIĞ

Genellikle eğimli yamaçlarda tabakalar hâlinde birikmiş olan kar kütlesinin çeşitli etmenlerle aşağıya doğru hızla kayması sonucu çığ olayı gerçekleşir.

Deprem, yol yapım çalışmaları, ani sıcaklık değişimi, taşıtların neden olduğu titreşimler vb. faktörler çığ olayını arttırmaktadır. Çığ olayı; dünyada Kayalık Dağları, Alpler ve Himalayalar gibi yoğun kar yağışının olduğu dağlık ve engebeli alanlarda yaygın olarak görülmektedir.

ORMAN YANGINLARI

Ekosistemin işleyişi, su rejiminin düzenlenmesi, iklime olan olumlu katkısı ve erozyonu önlemesi gibi etkileri olan ormanlar başta yangınlar olmak üzere çeşitli nedenlerle günden güne tükenmektedir.

Genellikle tropikal ve orta kuşakta görülen (özellikle Akdeniz iklim kuşağı) orman yangınlarının sadece %1’i doğal nedenlerden (yıldırım düşmesi, volkanik patlamalar, aşırı sıcaklar, kuraklık vb.) kaynaklanmaktadır. %99'u ise insanların bilinçsiz veya kasıtlı davranışları (tarlaları genişletmek, anız yakılması, cam kırıklarının ormanda bırakılması, sönmemiş kibrit ve izmaritin yere atılması, yakılan ateşin söndürülmemesi vb.) sonucu oluşmaktadır.

SALGIN HASTALIKLAR

Zararlı mikroorganizmaların (virüs, bakteri vb.) neden olduğu bu hastalıklar, birçok insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur.

14. Yüzyılda veba salgını sonucu Avrupa nüfusunun yaklaşık üçte biri (50 milyon civarı) hayatını kaybetmiştir.

Az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde daha yaygın olan salgın hastalıklar, son yüzyıla bakıldığında Afrika ve Asya ülkelerinde daha fazla görülmektedir (yaklaşık%80).

Geçmişte milyonlarca insanın hayatını kaybetmesine neden olan

verem, tifo, kolera, çiçek, sıtma, kuduz gibi hastalıklar bugün

uygulanan ilaç ve aşı tedavileriyle tehdit olmaktan çıkmıştır.

Ülkeler Toplam vaka sayısı Ölen kişi sayısı

ABD 33 milyon 594.000

Hindistan 28 milyon 329.000

Brezilya 16 milyon 462.000

Fransa 6 milyon 110.000

Türkiye 5 milyon 47.000

Rusya 5 milyon 119.000

İngiltere 5 milyon 128.000

İtalya 4 milyon 126.000

Arjantin 4 milyon 77.000

Almanya 4 milyon 88.000

Koronavirüs tablosu (31.05.2021)

KORONAVİRÜS SALGINI (COVID-19)

İlk olarak Çin’in Vuhan Eyaleti’nde Aralık ayının sonlarında solunum yolu belirtileri (ateş, öksürük, nefes darlığı) gelişen bir grup hastada yapılan araştırmalar sonucunda 13 Ocak 2020’de tanımlanan bir virüstür. Salgın başlangıçta bu bölgedeki deniz ürünleri ve hayvan pazarında bulunanlarda tespit edilmiştir. Daha sonra insandan insana bulaşarak Çin’in diğer eyaletlerine ve diğer ülkelere yayılmıştır. Dünyada 31.05.2021 tarihine kadar 170 milyon kişi koronavirüs hastalığına yakalanmış ve 3,5 milyon kişi hayatını kaybetmiştir.

Dünya’da 2006-2015 yılları arasında en çok yaşanan doğal afet türü, kayda geçen doğal afetlerin %50’sine karşılık gelen sel ve taşkın olmuştur.

BİLGİ NOTU

Türlere göre 2006-2015 yılları arasında yaşanan doğal afet sayısı

Türlere göre 2006-2015 yılları arasında yaşanan doğal afetlerdeki can kaybı

Dünya’da 2006-2015 yılları arasında doğal afetler sonucu yaşanan ölümlerin %58’i deprem ve tsunami sonucu meydana gelmiştir.

DOĞAL AFET YÖNETİMİ

Afet Yönetimi; risk ve zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme olmak üzere dört aşamadan oluşur. Afetle mücadelede en etkili yöntem, afetin oluşmasına zemin hazırlayacak koşullara karşı bilinçli davranarak önceden önlem almaktır. Bu doğrultuda toplumdaki afet bilincinin gelişmesi amacıyla eğitim programları düzenlenmelidir.

Afet yönetim aşamaları

COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİ (CBS)

CBS; konuma dayalı her türlü bilginin toplanması, depolanması, işlenmesi, analiz edilmesi ve sunulması olarak tanımlanabilir.

CBS’nin konumsal veri yönetimi, konumsal analiz ve grafik görüntüleme kapasitesi ile deprem, sel, heyelan, yangın, volkanizma, fırtına ve salgın hastalıklar gibi afetlerin etkisi azaltılabilmektedir.

Afetlerde CBS kullanımı

UZAKTAN ALGILAMA

Yer ile bir bağlantı olmaksızın uzaktan o yere ait çeşitli verilerin elde edilmesidir. Uydu ve hava fotoğrafları;

volkanik faaliyetler, sel, heyelan, çığ ve fırtına gibi doğada meydana gelen çeşitli olayların zaman içerisindeki gelişim evrelerini takip açısından da etkili olarak kullanılmaktadır.

Uluslararası Uzay İstasyonu verilerine göre Irma kasırgasının tahminî yolu (5-10.09.2017)

ERKEN UYARI SİSTEMLERİ

Erken uyarı sistemleri, meydana gelebilecek afetlerin yol açabileceği zararları en aza indirebilmek amacıyla afet öncesinde çeşitli teknolojiler kullanılarak belirli kurumlar tarafından yayımlanan mesaj veya bildirilerdir.

Tsunami erken uyarı sistemi

1998 yılında Orta Amerika ülkelerinden Honduras’ı etkileyen şiddetli kasırga ve yağışların ardından, Devlet Başkanı Carlos Flores ‘’Başımıza gelen en büyük felaket bu. Köprüler, yollar, elektrik hatları, su ve kanalizasyon şebekleri yıkıldı.

Elli yılda yavaş yavaş yapılanları, yetmiş iki saatte yitirdik.’’ demiştir.

Carlos Flores bu sözleriyle kasırganın yol açtığı, I. toprak,

II. ekonomi, III. Altyapı, IV. nüfus

kayıplarından hangilerini vurgulamıştır?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

2010 – YGS

Bu parçaya göre, afet sonrasında Orsloa’da aşağıdaki sorunlardan hangisi yaşanmamıştır?

A) Bazı hastalıkların ortaya çıkması B) Kıtlık yaşanması

C) Yerleşim merkezinin başka bölgelere taşınması D) Alt yapının hasar görmesi

E) Yetersiz beslenmenin ortaya çıkması

2011-LYS3

Doğal afetler, tarih boyunca büyük sorunlara neden olmuştur. 16. yüzyılda İsveç’teki Orsloa Kilisesi’nin raporlarından alınan bilgiler aşağıda verilmiştir.

‘’1596 yazının başlarında tarlalarda bol miktarda tahıl vardı. Bu yüzden herkes rahat bir kış geçireceklerini düşündü. Ancak haziran ayında öyle çok yağmur yağdı ve sel geldi ki bütün köprüler yıkıldı. Bütün tarla ve otlaklar sular altında kaldı. Çok az tahıl ve saman kurtarılabildi. Sığırlar sudan çıkarılan çürümüş samanları yedikleri için hastalanıp öldüler. Açlık nedeniyle ölü sığırları yiyen insanlar da hastalandı. Toprak üç yıl boyunca verimsizleşti ve hiç ürün alınamadı. İnsanların çoğu tarlalarını bırakıp gitti. Kalanlar ise ağaç kabuğu, ısırgan, saman ve yosunu öğütüp ekmek yaptılar. Bu ekmekle beslenen insanlar da güçsüz düştü. Annelerin emzirecek sütü olmadığı için bebeklerin çoğu öldü. Dizanteri herkesi hasta etti.’’

Bu parçadaki bilgilerden yararlanarak, afet sonrasında sorunların yaşandığı üç yıllık süreçte, Orsloa’nın nüfus özellikleriyle ilgili olarak,

I. Nüfus artış hızı azalmıştır.

II. Doğurganlık oranı artmıştır.

III. Nüfus yoğunluğu azalmıştır.

IV. Kadın nüfus oranı azalmıştır.

sonuçlarından hangilerine ulaşılabilir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

I. Volkanik patlamalar II. Tsunamiler

III. Aşırı yağışlar IV. Kasırgalar

Yukarıda verilen doğa olaylarından hangilerinin yaşanma sıklığı daha yüksektir?

A) Yalnız I B) I ve II C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

2013 – LYS4

Yukarıdaki haritada numaralarla gösterilen yerlerin hangilerinde, önemli can ve mal kayıplarına neden olan doğal afetlerden deprem, volkanizma ve kasırgalar etkili olabilmektedir?

A) Yalnız I B) I ve IV C) II ve IV D) II ve V E) III ve V

2013-LYS3

Dünyada etkili olan doğal afet türleri arasında; tropikal siklonlar, taşkınlar ve kuraklık önemli yer tutmaktadır.

Buna göre, belirtilen doğal afetler göz önüne alındığında aşağıdakilerden hangisi kesinlikle söylenemez?

A) İnsanları sosyal ve psikolojik açıdan etkiledikleri

B) Bir ülke veya bölge sınırları içinde farklı derecede etkili oldukları C) Tarım ve yerleşim alanlarına zarar verdikleri

D) Aynı alanlarda etkili oldukları

E) Önceden tahmin edilebilen meteorolojik afetlerden oldukları

2013 – LYS4

Buna göre yukarıdaki haritada gösterilen alanların hangisinde, bu doğal afetlerin etkisi en azdır?

A) I B) II C) III D) IV E) V

2014-YGS

Her yıl büyük can ve mal kayıplarına sebep olan deprem ve volkanik patlamalar yeryüzünde geniş alanlarda etkili olmaktadır.

I. Çin’de bir baraj kapağının açılması sonucu akarsuyun taşkın yatağındaki tarım alanlarının sular altında kalması

II. Rusya’nın kuzeyindeki bazı şehirlerde aniden bastıran kış şartlarında birçok insanın donarak hayatını kaybetmesi

III. Haiti’de meydana gelen depremde binlerce evin depremden etkilenmesi ve birçok kişinin evsiz kalması

Dünyanın değişik bölgelerinde gerçekleşen yukarıdaki olaylardan hangileri, doğal afet kapsamına girmektedir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

2015-YGS

Bu alanların hangilerinde meydana gelecek depremlerin yerleşme yoğunluğuna bağlı olarak daha fazla can ve mal kaybına neden olması beklenir?

A) I ve III B) I ve IV C) II ve III D) II ve V E) IV ve V

2015-LYS4

Aşağıdaki haritada bazı alanlar numaralandırılarak koyu renkle gösterilmiştir.

I. Sel ve taşkınlar II. Depremler

III. Çığlar

IV. Volkanik patlamalar

Yukarıdaki doğal afetlerden hangilerinin meydana gelmesinde, doğrudan veya dolaylı olarak insan etkisinden söz edilebilir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

2016 – YGS

I. Şiddetli fırtınalar II. Ay’ın çekim gücü

III. Okyanus tabanı depremleri IV. Deniz altı volkanizması

Yukarıdakilerden hangileri tsunamilerin oluşumunda etkilidir?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

2017 – YGS

Bu alanların tamamında görülen doğal afet aşağıdakilerden hangisidir?

A) Volkanik patlamalar B) Kuraklık

C) Tsunami D) Deprem E) Kasırga

2017-LYS4

Aşağıdaki haritada bazı alanlar koyu renkle gösterilmiştir.

I. Sahra’nın güneyindeki ülkelerde 1984-1985 yıllarında görülen kuraklığa bağlı olarak 1 milyonun üzerinde insanın açlıktan hayatını kaybetmesi

II. 2004 yılında depreme bağlı olarak gelişen ve Hint Okyanusu’nda etkili olan dev tsunaminin kıyı kesiminde 200 binden fazla insanın hayatını kaybetmesine neden olması

III. Muson Asyası’nda 2004 yılının haziran ve temmuz aylarında meydana gelen aşırı yağışlar sonucu 300 kişinin yaşamını yitirmesi ve binlerce kişinin ise çeşitli şekillerde zarar görmesi

IV. Şili’de 2010 yılının şubat ayında meydana gelen 8,8 büyüklüğündeki depremde 524 kişinin hayatını kaybetmesi ve binlerce kişinin evsiz kalması

Farklı zamanlarda meydana gelen yukarıdaki doğal afetlerden hangilerinin oluşumunda iklimin etkisi daha fazladır?

A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV

2018-TYT

Büyük depremlerin her zaman olmasa da başka doğal afetleri tetikleyebildiği bilinmektedir.

Aşağıdaki doğal afetlerden hangisinin oluşumunda depremin böyle bir etkisi bulunmaz?

A) Heyelan B) Tsunami C) Çığ

D) Erozyon

E) Kaya düşmesi

2019 – TYT

Bu alanların hangisinde sel ve taşkınların görülme sıklığı daha azdır?

A) I B) II C) III D) IV E) V

2020-TYT

Aşağıdaki haritada bazı alanlar numaralandırılarak gösterilmiştir.

ÖLÇME ve DEĞERLENDİRME

Eğimin fazla olması, ani sağanak yağışlar, gevşek dokulu toprak, bitki örtüsünün tahrip edilmesi, tarlaların boş bırakılması ………... başlıca nedenleridir.

Eğimli yamaçlarda tabakalar hâlinde birikmiş olan kar kütlesinin çeşitli etmenlerle aşağıya doğru hızla kayması sonucu ……… gerçekleşir.

Akarsu yataklarının ya da göl alanlarında kapasitenin üzerinde su birikmesi ve fazla suyun çevreye yayılması olayına ……… denir.

Okyanus ve deniz dibinde meydana gelen deprem, volkanizma ve toprak kaymaları sonucu ………. oluşur.

Doğada meydana gelen olaylar sonucu insanların can ve mal kaybına uğramasına ……….………. adı verilir. doğal afet

tsunami

taşkın

çığ

erozyonun

BOŞLUK DOLDURMA

Afet Yönetimi; risk ve zarar azaltma, hazırlık, müdahale ve iyileştirme olmak üzere dört aşamadan oluşur.

Zararlı mikroorganizmaların (virüs, bakteri vb.) neden olduğu salgın hastalıklar, birçok insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur.

Şili, Peru, Meksika, Filipinler, Endonezya, Çin, Japonya, İtalya, Yunanistan, İran, Pakistan ve Türkiye depremlerin az görüldüğü ülkelere örnektir.

Sıcak ve nemli hava kütlesinin hızlı bir biçimde dönerek yükselmesi sonucu tsunami oluşur.

Yeryüzündeki ufalanmış materyallerin su, rüzgâr ve buzullar tarafından taşınmasına heyelan denir.

DOĞRU-YANLIŞ

Doğada meydana gelen, büyük oranda can ve mal kayıplarına neden olan doğa olaylarına doğal afet denir.

1) Buna göre aşağıda verilen olaylardan hangisi doğal afet olarak gösterilmez?

A) Erzincan’da 1992 yılında meydana gelen, 6.9 büyüklüğündeki deprem yaklaşık 3500 insanın hayatını kaybetmesine neden olmuştur.

B) 1962 yılında And Dağları üzerinde oluşan çığ, yüzlerce kişinin evsiz kalmasına neden olmuştur.

C) 1984 - 1985 yılları arasında Etiyopya ve Sudan’da yaşanan kuraklık sonucunda yaklaşık bir milyon kişi hayatını kaybetmiştir.

D) MS 79 yılında Vezüv Yanardağı’nın püskürmesi sonucunda Pompei şehri tamamen yok olmuştur.

E) Ülkemizde son yıllarda küresel ısınmaya bağlı olarak kuraklık şiddetinde artış

görülmüştür.

2) Erozyon olayının fazlaca görüldüğü bir alanın özelliği olarak;

I. Bitki örtüsü cılızdır.

II. Yağış rejimi düzenlidir.

III. Tarımsal verimliliği yüksektir.

verilenlerden hangileri gösterilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II

E) I ve III

3) Aşağıda bir yerleşim yeri ile ilgili olarak bazı bilgiler verilmiştir.

• Çevresindeki ağaçlar tahrip edilmiştir.

• Kurutulmuş dere yatağı üzerine kurulmuştur.

• Yılın belirli aylarında şiddetli ve sağanak yağışlar görülmektedir.

Yalnızca bu bilgilere göre bu yerleşim yerinde öncelikle hangi doğal afetin görülmesi beklenir?

A) Tsunami

B) Sel ve taşkın C) Kuraklık

D) Heyelan

E) Deprem

4) Bu yerlerin hangisinde tropikal fırtınaların görülmesi beklenir?

A) I B) II C) III D) IV E) V

Aşağıdaki harita üzerinde beş farklı yer numaralandırılarak gösterilmiştir.

1815 yılındaki Tambora Dağı’ındaki püskürme Dünya’da bugüne kadar bilinen en büyük volkanik aktivitedir. Bu patlama sonucu 92.000 kişi hayatını kaybetmiştir. Bunlardan 11.000- 12.000 kişi direkt patlama anında, büyük bir kısmı ise patlamadan sonra meydana gelen kıtlık ve hastalıklardan ölmüştür. Patlama o kadar büyüktür ki, 4800 km uzaklıktaki ABD’den patlamanın sesi duyulmuştur. Patlamanın etkisi küresel çapta iklimde anormalliklere neden olmuş, atmosfere karışan volkanik kül sıcaklığı düşürmüş, 1816’da Kuzey Yarım Küre’de yaz ortasında kar yağışı görülmesine neden olmuştur. Bu nedenle 1816 yılı “Yazsız Yıl” ilan edilmiştir. Patlama sonucunda dağın yüksekliği 3.900 m’den 2.851 m’ye düşmüştür.

5) Buna göre aşağıdakilerden hangisi kesin olarak söylenir?

A) Doğal afetler başka bir doğal afetin oluşmasına neden olabilir.

B) Volkanik patlamaların sonucunda iklim değişiklikleri yaşanmaktadır.

C) İklim olaylarında meydana gelen değişimler volkanik patlamalara neden olmaktadır.

D) Deniz tabanlarında meydana gelen volkanik olayların beşeri faaliyetlere etkisi yoktur.

E) Volkanik olaylar en fazla can ve mal kaybına neden olan doğal afetleri oluştururlar .

KAYNAK

MEB Coğrafya 10 Ders Kitabı, 2019

Yazarlar

Kenan TÜRKEZ Mutlu KARAKOÇ Nurullah BALŞEN

Tolga PEKTAŞ İsmail ÖZDOĞAN

MEB Coğrafya 10 Ders Kitabı, 2017

Yazarlar

Cem ERDEBİL Raşit DÜZGÜN

Fikret YILMAZ

Ahmet Emrah SİYAVUŞ