İ S V E Ç ' T E İ K A M E T G Â H İ N Ş A S I ve Z İ D L U N G ' L A R Dr. îng Erika BRÖDNER

İ S V E Ç ' T E İ K A M E T G Â H İ N Ş A S I ve Z İ D L U N G ' L A R Dr. îng Erika BRÖDNER

Çeviren: H. Kemali SÖYLEMEZOĞLU İst. Teknik Üniversitesi Doçenti

Baumeisteı- No. 11 - 1948 den

İsveç'in en büyük üç şehri olan Stockholm, Göte- borg ve Malmö'nün nüfusu bu son 20-30 yıl içinde köy- den şehre olan akmla büyük mikyasta artmıştır. Bundan başka orta halli halkla amele ailelerinin ikamet stan- dardı (ikamet şartları) da oldukça yükselmiştir. İka- metgâh inşaatı mevzuuna başlarken Stockholm şehrinin ikametgâh inşası üzerindeki faaliyeti hakkında neşredi- len bir İsveç raporundan küçük bir kısmı görelim: «Bu son 33 yıl içinde Stockholm şehri ikamet mahallelerinin meydana getirilmesini daimî olarak teşvik etmiştir. Aynı zamanda devlet de ikametgâh inşaatını desteklemiştir.

Stockholm şehrinin bu yolda attığı ilk adım 20 nci asrın başlarında şehrin o zamanki, hudutları dışında kalan çifiikler arazisini satın almak oldu. Bu satın alma işine devam edilmiş, hedef gözönünden kaçırılmamış ve neti- cede bugün ikametgâh inşaası için şehir 10000 hektara yakın arsaya sahip olmuştur. Şehre ait olan bu arazi satılmaz lâkin 60 yü için inşaat hakkı verilir.

Şehir bizzat ikametgâh inşa ettirmekle beraber aynı zamanda tenzilâtlı arsa bedeli, inşaat parası, inşaat kre- diis vesaire de temin eder. Tenzilâtlı arsa bedeli mevzu-

unda, arsa kirası, şehrin bu arsa için yaptığı masrafın yarısına tekabül etmektedir. Bu tenzilât ancak 10 yıl için yapılmaktadır.

Şehrin ikametgâh inşaat istihsali bu iş için kurul- muş şirketler tarafından temin edilmektedir. Şehrin tam kontrolü altında çalışan ve heyeti idareleri şehir tarafından tayin edilen bu şirketler, az gelirli, ve çok çocuklu âilelere ikametgâh temini maksadiyle Millet Meclisinden alınan bir kararla teşkil edilmiştir. Bugüne kadar bu cins ikametgâhlardan 5500 tane yapılmıştır ki, ceman 17000 odaya tekabül eder. Büyük başarı ile yapı- lan şehir inşaat işlerinin ikinci kısmını da küçük ev in- şaatı teşkil eder. Burada hedef kendi başma bir eve sahip olacak kadar hazır parası olmayan kimselere yardım et- mektir. Bu maksatla şehir her yıl muayyen miktarda

«küçük ev» inşa etmeği organize eder. Bu vaziyette müstakbel ev sahipleri peşin para yerine evlerin inşa-

Şekil: 2

Nokta ev: Bir merdiven ve beş daire Mutfak

Yem e-A , nişi P/x

Oturma od

Oturma od Oturma prf

Şekil: 1

Dar ev: Çok katlı kira evi bir merdiven ve üç daire

Mut/oA MıUfa* Oturma o

Yemek*

P/$ rrişı

Mutfal Mutfak

yatak od

Oturma d Oturma o.

Şekil: 3

Dar ev: Çok katlı kira evi bir merdiven 2 daire

Yıldız ev: Bir merdiven 3 daire

Şekil: 5

Dar ev: Bir merdiven üç daire

smda bilfiil çalışırlar. Buradaki bilfiil çalışmanın kıy- meti inşaat masrafının % 10 una karşılık tutulmaktadır.

Damek ki % 90 ı şehir tarafından borç olarak verilir.

Fakat bu miktar para olarak değil de inşaat malzemesi şeklinde temin edilir. Bu malzeme de normalize edilmiş ve hattâ kabil olduğu nisbette montaja hazır bir şekle sokulmuştur. Malzemenin bir elden temini ile ev tiplari- nin standardize edilmesi inşaat masrafını epey düşür- mektedir. Böylece amortizasyon, faizler ve arsa kira be- deli ve bilcümle masraflar dahil olmak üzere bir yılda ödenecek para miktarı, Stockholm'daki aynı büyüklük- teki kira evlerinin kira bedelinden daha küçük olmuş- tur. Küçük evlerde üç ilâ dört oda, bir mutfak, bir banyo ve bodrumda bir çamşııiık ve bir de depo vardır. Bu cins evler umumiyetle bitişik sıra ev olarak yapılmak- tadır. Şehir yukarda anlatılan şekilde ' Memur villâ- ları denilen daha büyük hususî ikametgâhların inşasına da yardım etmektedir. Yalnız bu halde ev sahibi bilfiil çalışmayıp muayyen bir miktar peşin para ile masrafa iştirak eder. Bugüne kadar aşağı yukarı 5500 küçük ev ve memur villâsı inşa edilmiştir. Bu da 20500 odaya te- kabül eder. Az gelirli ailelerin ev kira bedelleri de ten- zilâtlıdır. Ve bu tenzilât küçük yaştaki çocukların adedine göre aşağıdaki şekilde nisbetlendirilmiştir: 3 çocuk için

% 30, 4 çocuk için % 40 ve 8 ve daha çok çocuk için

% 70 tenzilât.

Önümüzdeki 10 yıl için geçenlerde tesbit edilen ikametgâh inşaatı programında İsveç için 45 ilâ 50 bin ikametgâh düşünülmektedir. "İsveç'in nüfusu 6.5 mil- yondur» .

Halen mevcut «ev buhrani" halledilince standart tiplerin daha mükemmelleştirilmesi işi programa alına- caktır. Hedef şöyle tespit edilmiştir: Mutfak hesaba ka- tılmamak üzere bir odaya en çok 2 kişi yerleştirilmeli- dir. Bununla beraber ev kirası da bir ailenin gelirinin

% 20 sini geçmiyecektir. Bundan da şu neticeye varılır:

Devlet malî yardımla ekonomik meseleyi halletmiş ol- malıdır.

İsveç'te normal bir kira evi aşağıdaki kısımlardan teşekkül eder: Giriş ve gardrop, büyük bir oturma odası

•asgarî 18 m'-'», mutfak ve yemek köşesi «asgarî 12 m

-, yatak odası, aptesane, banyo, balkon, veya bahçede otu- racak bir yer. Koridorlar kabil olduğu kadar asgariye indirilmiştir. Çamaşırlık ya bodrumdadır ve yahut ma- hallenin bir kısmı için merkezî bir çamaşırlık vardır.

'Her 700 aile için bir çamaşırlık yapılmaktadır. Bu ça-

maşırlıklarda günde 700 kilo çamaşır yıkanabilir. Şimdi-

lik bu çamaşırlıklarda herkes kendi hizmet eder. Fakat bu

işte meleke sahibi kimselerin kullanılarak daha çok ran-

dıman alınması ilerisi için düşünülmektedir. Modern

makinelerle 3 saatte 25 kilo kirli çamaşır dolaba yerle-

şebilecek şekilde hazırlanabiliri ektedir ». Çöp atma me- selesi umumiyetle mutfaktan veya merdiven sahanlığın- dan yapılır. Mahalle kat ikametgâhlarından teşekkül ediyorsa kalorifer vardır. Bu şekildeki ikametgâhlar umumiyetle çok katlı binalar halinde ve kat ikametgâhı olarak yapılmaktadır. Binalar plân şekillerine göre aşa- ğıdaki isimleri alırlar: "Geniş evler = bir merdiven üzerinde 3 ilâ 4 daire. Bu şeklin faydası sokak boyu kısa, ısıtma bakımından elverişli, merdivenden iyi isti- fade edilmiş olup, iktisadîdir. Mahzurları: Havalandır- ma imkânı az, derinliği ve ışığı az odalar, banyo ve ap- teshaneler ancak hava bacalı ve tabiî ışıktan mahrum- dur.

•Dar evler» ev derinliği 9-12 metre ve bir merdi- ven üzerinde 2 ilâ 3 daire. Mahzurları: Sokak cephesi uzun, sokak boyu uzun, ısıtması masraflı. Faydası: bol ışık, cephesi geniş odalar banyo ve apteshanelerde tabiî ışık vardır. 2 dairede cepheden cepheye arzanî havalan- dırma mümkündür. 11 m. lik bir derinlik zamanla en müsait bina derinliği olarak tespit edilmiştir. Bu bina- lar umumiyetle 3 ilâ 6 katlıdır.

Nokta ev.' Stockholm'da -Danviks Klippan- ma- hallesi bu şekilde tanzim edilmiştir. Mahalle arsası kaya zeminli küçük bir adadan ibarettir. Oldukça büyük yük- seklik farkları vardır. Mimar Backström ve Reinius va- ziyetten iyi istifade etmişler, 8 ilâ 10 katlı nokta evler sa- yesinde şehrin bu köşesine hususi bir ehemmiyet ver- mişlerdir. Binaların muhtelif renkte yapıhşı ve ağaçlan- dırma şekli de hoştur. Zeminin kayalık oluşuna mukabil nokta evler sayesinde temel masrafı fazla olmamıştır Binalar birbirlerine oldukça yakm oturtulmuştur. Bun- dan dolayı da umumî tesiri biraz ağırdır

Şekil: 6

Nokta cv: Bir merdiven 5 daire

Nokta ev: Vaziyet plânı

Şekü: 8

Nokta ev: Umumi görünüş