Modern Dnyada Mevlana dris'in "Tuhaf Adamlar"

~ UlVJ~;

m\

~

i

11l'cAN ~

Çag GvraUm Isıatmalari AZlRBAYCAN YAZIÇILAR

QAFQAZ UNivERSilETi BiRLIYI

TORKIYE YAZARLAR BIRLIII

TORKSOY ·TORK KOLIOR VE SANATLARI ORTAK YGNETIMI

TÜRK XALQLARI aDaBiYYATI (ll)

BEYN3LXALQ

UŞAQ

aoaBiYYATI KONQRESi

•

MATERIALLAH

1 KiTAB

TURK XALQLARI 8D8BiYYATI (ll)

BEYN8LXALQ

UŞAQ

8D8BiYYATI KONQRESi

Prof. Dr. Ahmet Saniç

Qafqaz Universiletinin rektoru

Prof. Dr.Ömer OKUMUŞ

Prof. Dr. AkifHÜSEYNLİ

Dos. M;ımm:ıd;ıli BABAŞLI

Dr. Erdal KARAMAN Dr. ÖmerBAYRAM Dr. Ahmet ÖKSÜZ Dr. Ahmet KÖMÜRCÜ Dr.SaimARI Dr. N;ırmin;ı aLİVEYA Dr. Alexsandr MAGİLL Dr. atrab;ı GÜL Dr. K:ınan BaŞİROV

Akademik B;ıkir NaBİYEV

Akademik Nizami CaFaROV Az. Yaz. Biriiyi soo ri Anar Prof. Ömer OKUMUŞ

Prof. AkifHÜSEYNLİ

Prof. ajd;ır AÖA YEV Prof. Mustafa ÖZKAN Prof. İbrahim CAN AN Prof. Yavuz AKPlNAR Prof. Nazan BEKİROGLU

Prof. Emine GÜRSOY -NASKALİ

Prof. Cihan OKUYUCU Prof. Ali Fuat BiLKAN Prof. Muhammet YELTEN

MATERiALLAH

1 KiTAB

İbrahim Ülvi Yavuz

Tflrkiye Yazarlar Birliği

Yönetim Kurulu Genel Başkanı

KONQRESİN TaŞKİLAT KOMİTaSi Dr. İslam HÜSEYNOV Serap MAGİLL P:ırvan:ı BAYRAM Seyran QA YI BOY Bayram GÜNDOGDU S:ıriyy;ı GÜNDOGDU Setter DURMAZ Nilay TATARI İbrahim KURT Ali BEREKET Dursun ÇALlŞKAN S;ıbuhi BA YRAMOV

KONQRESİN ELMİ HEYaTİ Prof. Musa DUMAN

Prof. Fatih ANDI Prof. Gürer GÜLSEViN Prof. Mehmet KARA Prof. Zahid QARALOV Prof. R:ıfael HÜSEYNOV Prof. Qara NAMAZOV Prof. Şahin xaLİLLİ

Prof. Danday İSKAKAL

Prof. Tölegen TEBEGENOV Prof. Qadir ali KONKOBA YEV Prof. Tayupolot SADEKOY Dos. Oğuz KARAKART AL Dos. M:ımm:ıd:ıli BABAŞLI

KONQRESİN KA TİBLİYİ

Düsen KASEİNOV

TORKSOY- Türk Kültür ve

Sanatları Onak Yönetimi Genel Miidiiril Qafar OCAQLI K:ımal;ı YILMAZ Zabit;ı TEYMURLU Firuz;ı ERGUVAN M:msuro KAZlM LI lsaÖZKAN Seyfi AÖIREL Şeyda SÜLEYMANOVA

Yazıçı Mustafa OGUZ

Şair Q:ış:ım NacaFZADa

Naşir Meryem AKBAL

Dos. İbrahim KIBRIS Dos. M. Muhsin KALKIŞJM

Dos. Rıdvan CANlM Dos. Erdoğan BOZ Dos. Hüseyin ÖZCAN Dos. Alim KAHRAMAN Dr. Erdal KARAMAN Dr. ÖmerBAYRAM Dr. K:ınan BaŞİROV

Dr. Reşit HAYLAMAZ

Qırğ. Yaz. Bir. Sad.

Sultan OMURALIYEV

Şair

Gökhan AKÇİÇEK

Dr. Erdal KARAMAN, Dr. N:ırmin;ı aLiYEV A, Dr. K:ınan BaŞİROV

DiZAYN

Sahib KAZIMOV

Kitab, Qafqaz Universileti Dizayn va Naşriyyat Işiari Şöbasinda yığılaraq çapa hazırlanmışdır.

Copyright @ Qafqaz University

İÇİNDaKiLaR

UŞAQ

Va

8D8BİYYAT

ÇOCUKEDEBiYATININ TARiHÇESi

Yrd. Doç. Dr. Taeettin ŞİMŞEK ... 2

MODERN DÜNYADA MEVLANA İDRİS'İN "TUHAF ADAMLAR"!

Dr. Abdu/kadir EMEKSİZ. ... 16

ÇOCUK EDEBiYATI, ATASÖZÜ VE DEYiMLER

Yrd.Doç.Dr. AliATALAY.. ... 23

ÇOCUK KiTAPLARINDAKi İLETİLERİN ÖNEMİ VE

MAVİSEL YENER'İN ÇOCUK ROMANLARlNDAKi EVRENSEL İLETİLER

Aslılıa~ı KtJÇtJKAVŞAR ... 27

MEHMET EMİN YURDAKUL'UN ÇOCUK ŞURLERİ

Yrd. Doç. Dr Bedri AYDOGAN. ... 34

UŞAQ aDaBİYYATIMIZIN XANIM ANASI

Akademik Bekir NBBİYEV ... 41

GÖKHAN AKÇİÇEK'İN ESERLERİNDE ÇOCUK VE BiLiNÇDIŞININ TELAFİSİ OLARAK

YAKALANAN ÇOCUKSU ANLATlM

Yrd. Doç. Dr. Cafer ŞEN. ... 45

BERDİ.BEK SOKP AKBAYEV'İN "MENİN ATIM HOCA" HİKA YESiNDE MİLLİ DE GERLER

Yrd.Doç.Dr. Damira İBRAGİM ...•.•..•.••.••.••••..••.••...••.•...••..•....•.•.•...•..•..•..•...•.•...•...•..••..•.•... 52

TYPEIJ.KASI KJIACCifiiECKASI JIMTEPATYPA M EE llPE,LJ;CTABMTEJIM XVII-XVIII BB.

Fao:Ht:UeB 3llbiJap HAGHEBHq ... 56

"DEV PROBLEMLaR" ŞAİRİ OSMAN T'ÜRKA YIN ÇOCUQ DÜNYASI

Dr. E/mira MBMMBDOVA ... 59

AllMET KABAKLI'NIN ÇOCUK VE ÇOCUK EDEBiYATI 'ÜZERİNDEKİ DÜŞÜNCELERİ VE

'EJDERHA TAŞI' ADLI ESERİ ÜZERİNE BAZI TESPİTLER

Yrd. Doç. Dr. Erol tJLGEN. ... 63

SİSYPUS DAGININ MELANKOLiK ARAF!:

AKİF PAŞA/EKREM ŞİİRiNDE ÇOCUK~ÖLÜM ALGISI

Yrd.Doç.Dr. Fati/ı ARSLAN. ... 70

TÜRK XALQLARININ UŞAQ aDaBİYYATININ Bazi MaSaLaLaRİ

Prof. Dr. Fikrat SEYİDOV ... 76

AHMET BAYTURSINOGLU'NUN "ALİB-BİY" (JANA I,(URAL) ADLI

ESERiNDEKi ÇOCUKLAR İÇİN SEÇTİGİ METiNLER ÜZERİNE

Gü/lıar KOKYBASSOVA

.

_.

TÜRKMEN HALK EDEBiYATlNDA ÇOCUK TÜRLERİ

Prof.Dr.Gurballdıtrdı GELDİYEV. ... 83 ÇAGDAŞ TÜRK EDEBiYATlNDAN ÇAGDAŞ BİRYAZAR AYLA

ÇINAROGLU VE ÖRNEK YAPlTLARINA ELEŞTiREL BİR YAKLAŞlM

Prof Halil BUTTANR~ ... 87

KLASiK VE MODERN TÜRK ŞİİRiNDE ÇOCUK İMGESİ

Yrd. Doç. Dr. Hasatı AJ(TAS. ... 92

GELİŞİM SÜRECiNDE TÜRKMEN ÇOCUK EDEBiYATI

Yrd. Doç. Dr. Hifzı TOZ. ... 99

ÖMER SEVFETTİN HiKAYELERİNİN ÇOCUK EDEBiYATlMIZDAKi YERİ VE ÖNEMİ

İlyas fia11 ŞAHİN ... .J04

3CTETHqECKOE CBOEOBPA3HE ,rı;ETCKOTO ci>OJibKJIOPA KYMblKOB

H.A.XAJIHflAEBA ... I 07

TÜRK KÜLTÜRÜNDE NİNNİ VE ŞEREF HANlM ÖRNEGİ

Arş. Gör. Kamile ÇE1iN, Arş. Gör. Melek DIKMEN ... ll2 "KHTA:6-H ,rı;E,rı;EM KOPKYT" B ,rı;ETCKO:Ü: JIHTEPATYPE

Ma.llfeiJoaa Jlapııca BJI~HMHPOBHA ... I I 7

ŞAİR GÖZÜYLE ÇOCUK D"ÜNYASI (KlRGlZ ŞAİRİ ESENGUL İBRAYEV'İN "BİYÇİ

KÖPÖLÖKTÖR" (DANSÇI KELEBEKLER) ADLI ÇOCUK ŞİİRLERİ ÜZERİNE İNCELEMELER

Lira TURDUMAMBETOVA ... I20

ÇOCUGUN BİREYSELLEŞMESİNDE, KİŞİLİK GELİŞİMİNDE RESİMLİ KiTAPLAR

YrtL Doç. Dr. Me/znıetSEMERC/ ... 126

ÇOCUK EDEBİYATIMIZDA, CAHİT UÇUK KiTAPLARINDA GÖZLEMLENEN AİLE BAGLARI

Prof. Dr. Mıılıammet YELTBN ... 130

ÇOCUK EDEBiYATlNDA DİL VE ÜSLUP 1 EDEBiYATlN ÇOCUKSULUGU VE ÇOCUKSU DURUŞU

Mustafa OGUZ. ... 139

ALİ AKBAŞ'IN ŞİİR DÜNYASINDA ÇOCUK

Yrd. Doç. Dr. Musttıfa T ATCJ. ... 142

"HİDAYET SAYIN"IN ÇOCUK OYUNLARlNDA TÜRK İNSANININ

ULUSAL VE EVRENSEL DEGERLERİ

Doç. Dr. Müzeyyen BU1TANR~ ... 149

AZERBAYCAN ŞİİRiNDE ÇOCUK

Nigcır MUHAMMEDOVA ... 154

ÇEK MASALLARlNDA TÜRK İMGESİ

ioji.e YÜKSEL, Niliifer PBMJJECJOGLU, Nadi QÜLER 158

ÖGRETMI!.:NLERİN BEŞ -AL Tl YAŞ ÇOCUKLARININ KAVRAM GELİŞİMLERİNDE

TÜRKÇE DiL ETKİNLİKLERiNi KULLANMALARINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİ

Öğr. Görv. Nurall BAŞARAN, Uzm. Leyla ULUS KALENDER, Yrd. Doç. Dr. Adalet KANDIR ... 168

KlRGlZiSTAN'DA ÇOCUK EDEBiYATININ ORTAYA ÇIKIŞI,

GELİŞİMİ VE GÜNÜMÜZDEKi DURUMU

N11rgı1/ SÜLEYMANOVA ... 174

AZ9RBA YCAN UŞAQ aDaBİYY A TININ YARANMASlNDA V ARiSLİK PRİNSİPİ

Rafiq YUSİFOGLU ... 177

BRİTANİYA UŞAQ POEZİYASI va ONUN

AZaRBAYCAN TÜRKCaSiNa T8RCÜMaSİ HAQQINDA

Prof. Dr. Şalıi11 X8LILLİ ... 182

ORMANIN BİLGELİGİ: BEN BİR GÜRGKN DALIYIM (Hasan Ali Toptaş'ın Ben Bir Gürgen Dalıyım Adlı Eseri Üzerine)

Seva/Şalıitı GÜMÜ!$. ... 185

BYrYHbKH KbblPblM.TAT AP BA.J1A 3,rı;EBIDITblHbl ,rı;JKAHJIAH,rı;hiPYB APEKET JIEPH

Doç.Dr.llleaı<.em IOHYCOJJ ... 189

CUMHURİYETlN İLK YILLARINDA ANADOLU ÇOCUKLARININ AGlR HAYATI MEVLUT KAPLAN'IN ESERLERİNDE {"TREN DÜDÜKLERİ" ROMANI ESASlNDA)

.Doç:Dr. Tamilla Ahbaslıaıılı ALİYEVA ... 192

GÜNÜMUZ TÜRK ŞİİRiNDE ÇOCUK TEMASI

Doç. Dr. TURAN KARATAŞ, ... 198

QLOBALLAŞAN DÜNYADA TaCRİD OLUNMUŞ DÜNYALAR:

TÜRKDiLLi İNFORMASİYA MÜHİTİNDa UŞAQ anaBİYY A Tl

Zakira 8LİYEVA ... 204

TÜRK DÜNYASI ÇOCUK EDEBIYATI TARIHI NIÇIN VE NASIL YAZILMALIDIR?

Yrd. Doç. Dr. Zeki GÜREL ... 208

aLi SaMaDLİ va MÜASİR UŞAQ aDaBiYYATI

Zamillil AXUNDOVA ... 214 vv i

r

UŞAQVaDİL

KEMALETTiN TUGCU'NUN ÇOCUKLAR İÇİNYAZMIŞ OLDUGU

HİKA YELERDEKİ DİL VE ANLATlM AKSAKLIKLARI

219

Yrd. Doç.Dr. Hayretlin AYAZ, Alımet AKKAYA ... 220

DİV ANU LUGATİ'T-TÜRK'TE GEÇEN ÇOCUKLA İLGİLİ KA VRAl\'ILAR ÜZERİNE

Emek ÜŞENMEZ ...••.••.•..•..••....•••••.•••.••.••••..•••.•••..•••••.•.•..•.•••.•••.•••.•...•••..••.•••••.••.•.•.•••.•..•..•.•.•..• 224

ÇOCUKLAR İÇİN YAZlLMlŞ EDEBi METiNLERDE DİL OLGUSU

Doç. Dr. Haniji VURAL ...••.•.•..••.••.••••••••.•..•••..••••.•••.••.•••.••.•.•••.•..•..••.••..•••...•..•...•.•..••.•••.•••••.•.•..••.••..•• 226 TIOPKCKO-,ı::t;ArECTAHCKHE .SI3hii\:OBhiE KOHTAKThl B AJIA3AHCKOH ,li;OJIHHE

H.A. )1HEHPOB, M. q, qEEPqHEB,

r.

TÜRKMENCEDE ÇOCUKLARLA İLGİLİ DüLAYLI KELiMELER

Prof. Dr. Melımet KARA ••.••....••...•••.•..•.••.•••.•...••••..••..••••••.•..••.•.•..••••.•...••.••..••...•.•...••..•.•.•...•.•.••••.• 232

UŞAQ

va

KLASSİK anaBİYYAT

235

BİR ÇOCUK EDEBiYATI TÜRÜ OLARAK MANZUM SÖZLÜKLER

Yrd. Doç. Dr. Halil İbralıim YAKAR ..•••••••...•••.•...••.••••••..•••••.••.••...•.•.•.••.••.••..••..••••.•.•..•..•..•....•...••..•• 236

HÜSNÜ AŞK'TA T ARDİYYE FORMUNDA YAZILAN BİR NİNNİ ÜZERİNE 1

UPON A LULLABY IN HUSN U ASHK WRITTEN IN THE FORM OF TARDIYYE

Doç.Dr. M. Mulısin KALKIŞIM .•..••.•.••••.•..•.••.•••..••.•••.•••••.•..•..••...•..•••.••••••..•••..•.•••.•.•••.•.•.••.•....•...••....•. 243

FABL TÜRÜNÜN ÇOCUK EDEBiYATlNDAKi YERİ: "MEVLANA ÖRNEGİ"

Prof. Dr. Ramaza11 ALTINTAS. .•.•••.••••.•..•.••...•..•••••••••••••.••..••...•.•..••.•••....•...•.••••..•.•...•...•.•.•.•••.••.••.•• 248

KLASiK ŞARİLERİN ÇOCUKLUK ANILARI VE EGİTİMİ

Doç. Dr. YusufÇETİNDAG: •••••••••.•••....••••••.•••..••••...••...•..•.•.•••.•.•...••..•.••••..••••••.•••.•.•••.•.•...•...••.•••.•.• 253

UŞAQ aDaBİYYATINDA ÇAGDAŞ

TaMAYÜLLaR

261

ÇOCUGA "GÖRELİK İLKESİ"NE GÖRE TÜRK ÇOCUK KiTAPLARINA ELEŞTiREL BİR BAKlŞ

Prof.Dr. Ali GÜLTEKİN. .•.••...••.•.•••...•.•...••...••..•..•...••...•...••.•...•••..•••...•••.•.•••.•.••..•..•.•.••...•. 262

21. YÜZYIL TÜRK ÇOCUKLARININ MASALLARI: REKLAMLAR!

Dr. Gülin ÖGÜT EKER .•••..••.•••.•.•.•.•.••••.•.•••..•••.•...••.•••...•.•...••.•.•••.•...•••...•.••..••..••..•.••...•...••...•••••.•.• 269

ÇOCUK TEKERLEMELERİNİN YAPISAL BOYUTLARININ

PLASTİK DEGERLER AÇlSINDAN İNCELENMESİ

Dr. İllıam ENVEROGLU •...••..•.••....••..•..••.••..•••..•••••.•.•••..•...•...•.•••..••..••...•••..••.•••.•.••.••.••••...•.•.•..••.••• 275

ÇOCUK EDEBiYATlNDA BİLİM YAKLAŞlMI

çoc-.f;f:Jı~ ft:~ ~~~:iiiN:.EiiEiiivA.:r·Kr'fA.:PiARiNA.FAiiKLi":BA.KiŞ"A:ÇiiA.RiNiiAN···

ÇÖZÜMLEMECI BIR YAKLAŞlM; MASAL, ÖYKÜ VE ŞİİRLERLE DUYGU EGİTİMİ

Maııise/ YENER ....•.••...•.•..•...•..•.••..••••...•...•....•...•.•...••..•.•...••..••••...•...•.•.•.•..•..••.•..•..•...•••.••. 283

ÇOCUKLARA YÖNELİK NEOPAGANİST PROPAGANDA: "HARRY POTTER"

Arş. Gör. Mıılıammed Esat ALTINTAS •••..•..••...•....•.•••.•.•.•....•.•....•...•...•...•...•...•.•...•..••...•.•.•... 287

TELEViZYON REKLAMLARI VE ÇOCUKLAR

Prof. Dr. Özlen ÖZGEN, Prof. Dr. F. Pmar ÇAKIROGLU •...•...•••..•••...•...•...•...•.•.•...•.• 290

POSTMODERN KÜLTÜRÜN ETKİSİYLE YERLEŞEN

ÇOCUK EDEBiYATINA ŞİDDET VE KARŞI DURUŞ YOLLARI

Yrd.Doç.Dr.Tiilay AKKOYUN ...•..••.•..••...•...•...•...•...•....•...•...•...•.•....•. 294

UŞAQ

va FOLKLOR

ÇOCUK EDEBiYATlNDA SÖZLÜ GELENEGİN BİR ANLATlM TÜRÜ: KARAGÖZ OYUNLARI

(TASVİR YAPIMCILIGI VE OYNATICILIGI)

297

Yrd. Doç. Dr. Aygiilı ÜLGEN ...•... 298

BAJIA CllOJihKJIOPhl CE3 CAHbAThiH)J,A EPJIEIIJKEH KO,li,JIAPHhiH'h OrPEHHJIIOBH

A.KOKHEBA ... 303

KAZAN TATARLARININ DOGUM GELENEKLERİNDE ESKİ TÜRK İNANÇLARININ İZLERİ

Yard. Doç. Dr. Çulpan ZAR.iPOVA ÇETiN ... 308

ÇOCUK GİYİM KUŞAM KÜLTÜRUNDEKİ DEG1ŞİMLER

Doç.Dr. Şule ÇiViTCİ, Prof.Dr. Nura11 KAYABAŞ/, ... 316

KÖRPaNİN ZEHNİ İNKİŞAFINDA LAYLA va OXŞAMALARIN ROLU

. Elxa11 YURDOGLU (M8MM8DOJ1 ... 322

ORTAK TÜRK HALK KÜLTÜRÜ ÜRÜNLERİNİN ÇOCUK EDEBiYATINA KATKILARI

Prof. Dr. Erman ARTUN ... 325

EFSANELERİN ÇOCUK EGİTİMİNDEKİ ÖNEMİ

Araş. Gör. Ferlıat ASLAN ... 332

KIRSAL ALANDA ÇOCUKLAR İÇİN KULLANILAN EL SANATLARI

ÜRÜNLERi: TÜRKİYE (AKDENİZ BÖLGESİ) ÖRNEGİ

Feryat SÖYLEMEZOG'LU, Zeynep ERDOGAN, Gürsel DELLAL ... 339

DESTAN VE HALK HİKA YELERiNİN ÇOCUK EDEBiYATINA

KAYNAK OLMASI VE ÖRNEKLEM OLARAK HA VERNAME

Yrd. Doç. Dr. Hüseyin ÖZCAN ... -... 342

ŞARKI VE TÜRKÜLERDEKi ATASÖZÜ VE DEYİMLERİN

ÇOCUKLARlN DİL GELİŞİMİNE KATKlSI

Yrd. Doç. Dr. MustafaŞENEL ... 352

TÜRK DÜNYASI ÇOCUK HALK ŞARKlLARININ İÇERİK VE

MÜZiKAL YÖNDEN KARŞlLAŞTlRMALI OLARAK İNCELENMESİ

Oya ŞE/'( ... 365

KİÇİK FOLKLOR NÜMUNaLan.t va UŞAQ TaRBİYaSİ PROBLEMLaRİ

Zalıid XiJLİL (Xaliloı• Zulıid Abdulla oğlu) ... 370

ALTAY KÖYÜ'NE YE.RLEŞMİŞ OLAN KAZAK TÜRKLERİNİN MASALLARININ KAZAKİST AN

MASALLARI VE TÜRKİYE MASALLARI İLE KARŞlLAŞTlRMALI OLARAK İNCELENMESİ

Yard.Doç.Dr. Zekiye ÇAGIMLAR ... 376

UŞAQ

va

MİLLİ-M8N8Vİ

D8Y8RL8R

383

İLKÖGRETİM OKULLARI TÜRKÇE DERSİ KiTAPLARINDA "MİLLİ VE KÜLTÜREL DEGERLER" Yrd. Doç Dr. Adnatı KARADÜZ. ... 384

DEDE KORKUT HİM YELERiNDEKi İLETİLERİN AHLAK E GİTİMİ AÇlSINDAN DEGERLENDİRİLMESİ

E/if Emine KÜÇÜK ... 391

ÇOCUK EDEBiYATI BACLAMINDA KUR'AN'DAKi KISSALARIN ÇOCUK ECİTİMİNDEKİ YERİ

Doç. Dr. Hasatı Hüseyi11 TUNÇBILEK, ... 398

iSLAMA GÖRE ÇOCUK .EDEBiYATI NASIL OLMALIDIR?

Prof. Dr. ibralıitn CANAN. ... ... 404

KUR' AN-I KERİM IŞICINDA ÇOCUKLARDA KAZANDIRILMASI GEREKEN DECERLER

Doç.Dr. lllusta fa ÜNVER ... 409

HADiSLERiN DİLİNDE ÇOCUK: ÇOCUK TERBiYESiNE DAİR BAZI ESASLAR

Proj.D1·.0sma11 GÜNER ... 413

ALİ AKBAŞ'IN "KUŞ SOFRASI" VE MUSTAFA RUHi ŞİRİN'İN "DÜNYA KARDEŞ SOBE"

ŞİİR KiTAPLARINDA MİLLİ VE MANEVi DEGERLER

Yrd. Doç. Dr. Raşit KOÇ ... 419

TÜRK ATASÖZLERiNDE ÇOCUK VEEGİTİMİ

Prof. Dr. Tayyip DU!t1AN. ... 424

AŞAGI SİNİFLaRDa ÖYRaDİLaN BaDii NÜMUNaLaRİN UŞAQLARIN

VaTaNPaRVaRLIK RUHUNDA YETiŞMaSİNDa ROLU

T. HfJŞiMOVA ... 430

UŞAQ

M8TBUATI

433

E/if KONAR .••.••.•.••.••.•••.•...••.••••••..•.•••..•••.•..•.•.•..•••...•.••...•.•.•..•..•.•.•..••.••.•••••.•...•...•...•.•..•••... 434

ÇOCUK EDEBİYATI ALANINDA ÖNCÜ BİR YA YlN: ÇOCUK BAHÇESi

Fazıl GÖKÇEK .•....•...••.••.••..•••...•...•...••.••..•...••..•...••.•..•••...•...•••.•....••....•..•..•..•..•....••..•..• 438

CAN KARDEŞ ÇOCUK DERGiSi

Yard. Doç Dr. Melımet ÖZER .••.••...•.•••••..•.•.•••..••....•.••••••..•.•..•.•...•...••..••...••.•••.•.•••...•.•....•••..• 446

İLANININ YÜZÜNCÜ YILINDA II. MEŞRUTiYET DÖNEMİ ÇOCUK DERGİCİLİGİ

Yrtl. Doç. Dr. M11amnıer GÖÇMEN, F. Banu MERAL .••...•••...•...•...•...••...•••...•...••••..•••..• 449

İSMAİL GASPIRALI'NIN YAYIMLADIGI-ALEM-İ SIBY AN ADLI ÇOCUK DERGiSi

Prof. Dr. Yavuz AKPlNAR

UŞAQ SaSLİ,

GÖRÜNTÜLÜ va

DÖVRİ NBŞRLaRİ

ÇOCUK YAYINCILIGINDA GÖRSELLİK

453

459

Hasan Alımet GÖKÇE,. .•...•...••..•••••...••...•...•.•...•...•••.•..•••..•...•••..•...•...••...•••.•...•...•.. 460

ÇOCUK KiTAPLARININ HAZlRLANMASI

Melımet AZİM. ... 462

ÇOCUK EDEBİYA TININ GELİŞİMİNDE ÇOCUK KİT ABI

YAYlNClLARININ İŞLEVİ VE SORUMLULUGU .

lll/elike GÜNYÜZ. ••••.•...•....•...•.••.•...••••..••...•.••.••..•••....•••.•..••••..•.•...•.•.••...•.•.•.•...•.•.•••. :··· .. ·· 469

ERKEN ÇOCUKLUK DÖNEMİ VE KİT AP

Prof. Dı·. Neriman ARAL ... 471

YAZDlCIM ÇOCUK KiTAPLARINDAKi AMACIM

N uran TURAN ...•...••.••..••.•.•..••...•••...•...•...••...•.•....•...•...•...•.•.•.•...••.•.•. 476

UŞAQ TaLİM

va

TaRBİYaSİ

479

ANADİL EDİNİMİNDE, HiKAYE ANLATIMI YÖNTEMİYLE

TÜRK ÇOCUKLARININ İLETiŞiMSEL BECERİLERİNİN GELİŞTİRİLMESİ

Araş. Gör. Özge P/NARC/1( (SAVAŞ), Yard. Doç.Dr. Abdiilkadir KABADAYI. ... 480

OKUL ÖNCESi EGİTİM PROGRAMLARINDA HiKAYE KiTAPLARININ KULLANILMASI

Yard. Doç. Dr. Adalet KANDIR Fatma TEZEL ŞAHİN, Yard.Doç.Dr. Uzm. Şelmaz YAY LA CEYLAN. ... 486

ÇAGDAŞ ÇOCUK EDEBiYATI METiNLERİ İLE DESTEKLENEN TÜRKÇE

ÖGRETİMİNİN ÖGRENCİLERİN OKUMA VE YAZMA TUTUMLARINA ETKİSİ

Dr. Alunet GÜNEYLİ ... ... 490

ÇOCUGUN KİŞİLiGİNİN OLUŞMASlNDA ANA-BABANIN ROLÜ VE

ANA-BABANIN ÇOCUKTAN ETKİLENMESİ

Prof. Dr. AliAKPINAR ... 497

ALTI YAŞ GRUBUNDAKi ÇOCUKLARlN KAVRAM GELİŞİMLERİ İLE GÖRSEL

ALGlLAMALARI ARASINDAKİ İLİŞKİNİN İNCELENMESİ

Doç.Dr. Esra AKl, Prof. Dr. Nerimall ARAL, Dr. Aymır Biitıin AYHAN, Uzm, Burcu MUTLU ... 503

"BENiM KÜÇÜK DOSTLARlM": BİR ÖGRETMENİN ÇOCUKLARI

TANIMLAMA ŞEKLiNE DÖNÜK DAVRANlŞ ÇÖZÜMLEMESi

Yrd. Doç. Dr. Ergi11 ERGİNER ... ... 508

ANAOKULUNA DEV AM EDEN ÇOCUKLARlN ANNE VE BABALARININ ÇOCUK

KiTAPLARINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİNİN KARŞlLAŞTlRMALI OLARAK İNCELENMESİ

Yı·d.Doç.Dr. Fa tma TEZEL ŞAHİN, Yrd.Doç.Dr. Adalet /(ANDlR, Bil. Uzm.Arzu ARSLAN. ... 505

ÇOCUK EDEBİYA TINDA DEGER KAVRAMININ GELİŞİMSEL AÇlDAN DEGERLENDİRİLMESİ

Yard. Doç Dr. Figen AKÇA, Öğr. Gör. Yılmaz EVAT. ... 520

ÖGRETMENLERİN VE ÖGRETMEN ADAYLARININ ÇOCUK EDEBiYATINA İLİŞKİN TUTUMLARI

Ha/it KARATAY, ••..••.•.•.••.••..•..•.••.•.•.••••.•.•..•.•••.•.•.••••.•••.•••••.•....••••.•.•••••••••.••••.•••.•.•.•••••••••.••.••••••••••.• 529

İS TENDİK DAVRANlŞ KAZANDIRMA BOYUTUYLA YÜCEL EYZİOGLU'NUN TÜRK

DÜNYASINDAN DERLEDİGİ MASALLARDA YER ALAN ÇOCUK KAHRAMANLAR

Yrd. Doç. Dr. İbralıinı KIBRIS •..•...•.•.•••..•..•...•••.•••••••••.•••••.•.•••••.••••..••••.•••.••••.•.•••.••.•.••••••.•••••.••.••.••.•••. 536 ORTAÖGRETİM KURUMLARlNDAKi ŞİDDETİN ÖNLENMESiNE YÖNELİK EDEBi- ESTETiK

ÇÖZÜM ARA YIŞLARI (ŞiDDETE KARŞI PANZEHiR, ÇOCUK VE GENÇLİK EDEBiYATI)

Yrd. Doç. Dr. Mustafa AYYJLDJZ, Arş. Gör. Suna CANL/ .••••.••••••.•••••••••••••...•.•.•.•.••.••.•.••••••••••.••••••••••••.••.• 544

OKUL ÖNCESi EGİTİM KURUMLARlNDA ÇALIŞAN ÖGRETMENLERİN ÇOCUK

KiTAPLARINI KULLANMA DURUMLARINA İLİŞKİN GÖRÜŞLERİNİN İNCELENMESİ

Prof. Dr. Neriman ARAL, Prof. Dr. Figen GÜRSOY,

Yard. Doç. Dr. Remziye CEYLAN, Araş.Gör. Miidriye YILDIZ BIÇAKÇI ... 548

ÇOCUK DERGİLERİNDEKİ METAFORLARlN DEGERLENDİRİLMESİ

Yard.Doç.Dr. Pı11ar GİRMEN •...•.••.••..••.••.••.•..•...•••••.••.•.•.••••••..••••••••....•..•..•.••.•.•••••.•.••••••••••••••••••••••.• 554

ZEYNEL BEKSAÇ'IN ÇOCUK ŞtıRLERİ

Dr. Sabalıatti11 ÇAGIN ... 559

İLKÖGRETİM 4. 5. SINIF TÜRKÇE DERS KiTAPLARINDA YER ALAN METİNLERİN ÖGRETMEN GÖRÜŞLERiNE GÖRE DEGERLENDİRİLMESİ

Sülıa GIRMEN. ... · ... 563

TÜRKİYE'DE YAYlMLANAN ÇOCUK DERGiLERİNİN EGİTİM GÖRÜŞLERİNİN İNCELENMESİ

Doç. Dr. Yileel GELİŞL( ... 567

ANA DİLİ EGİTİMİ VE ÇOCUKLAR İÇİN HAZlRLANMIŞ BİR SÖZLÜK ÜZERİNE

Zulıal KÜLTÜRAL ... 574

UŞAQ

SAGLAMLIGI

va

PSİXOLOGİYASI

579

TÜRK AİLESiNDE ÇOCUK VE TÜKETİM

Prof. Dr. Ali Fuat ERSOY, Dr. Aybala SARIABDULLAHOGLU. ... 580

TÜRK AİLESiNDE YAŞLI VE ÇOCUK/TORUN ETKİLEŞİMİ

Öğr. Gör. Dr., Fatma ARPACI, Prof. Dr., Ali Fuat ERSOY.. ... 586

TÜRKİYE'DE ÇOCUK BESLENMESİ İLE İLGİLİ YANLlŞ İNANÇ VE ALlŞKANLlKLAR

Prof. Dr.Metitı SaipSÜRÜCÜOGLU, Prof. Dr. Ayşe Öifer ÖZÇELiK, Prof. Dr. Nevi11 ŞANLIER ... ;591

OSMANLI DÖNEMİNDE ÇOCUKLARI SAGLIKLI ORTAMDA

YETİŞTİRMEYE YÖNELİK UYGULAMALAR

Prof. Dr. Yusuf KÜÇÜKDAG ... 597

ÇOCUGUN KİTAPLA BULUŞTURULMASINDA AİLELERİN ÖNEMİ

Zeyuep Aydm YILMAZ. ... 607

MODERN DÜNYADA MEVLANA

İDRİS'İN

"TUHAF ADAMLAR"!

Dr. Abdulkadir EMEKSiZ

i. O. Edebiyat Fakültesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Türk Halk Edebiyatı Anabilim Dalı

ABSTRACT

"Fo lk tale is the most fceding nutrient of the children's culture. Our amazement going after the flying horse in a folk tale happens to be conscientiousness towards a moving horse in a real world. A dervish walking along the water surface in a folk tale turns out to be a surprise which helps us reach Arşimed in actual life. A kid succeeded to fınd an answer to the riddle a nymph asked Kcloğlan is getting into solving tomorrow's problematic concerns or adjusting themselves to the future." In consistent with this understanding, the pa per focuses on the tale series of "Eccentric People" by Mevlana İdris in the modern world in general and in particular highlights Mevlana İdris' works as traditional tales of the contemporary world by analyzing the tales of Masal Alan Adam and Projesor H aş ır Huşur extensively.

I. Mevlana İdris'in Biyografisi

1966 yılında K. Maraş 1 Andınn'da doğdu.

İstanbul Hukuk Fakültesi'ni 1989'da bitirdi. Kuş Renkli Çocukluğu m adlı şiir kitabı ile 1987' de Gökyüzü Yayınları Çocuk Edebiyatı Ödülünü, 1998'de Korku Dükkanı isimli kitabı ile Türkiye Yazarlar Birliği Çocuk Edebiyatı Ödülünü, 2007'-de ise Kosova 1 Prizren' 2007'-de yayımlanan Türkçem

Dergisi'nin uluslar arası düzeyde çocuk edebiya-tma katkı sunanlara verdiği yılın ödülünü aldı.

İkindiyazıları, Diriliş, Dergah, A/batros,

Düşler, Geniş Zamanlar ve Gerçek Hayat

dergi-lerinde çalışmalarını yayınladı. Çocuklar için

yaz-dığı kimi masal ve öyküler Televizyonda, rad-yoda ve muhtelif gazetelerde yayınlandı.

İyi Geceler Bayım isimli şiir kitabı Farsçaya çevrilerek 2006'da İran'da basıldı.

Dondurmalı Matematik isimli şiir kitabı ise Arapça'ya çevrildi. Bazı masal, şiir ve diğer çocuk kitaplan Urduca, Almanca, Farsça ve Flemenk-çe'ye çevrildi.

Tuhaf Adamlar serisinden çıkan 1 O masal

kitabı ise 9 dünya diline çevrildi (Almanca, İngi­ lizce, Lehçe, İtalyanca, Farsça, ispanyolca, Arap-ça, RusArap-ça, Fransızca) ve hasıma hazırlanıyor.

Çocuk kitapları editörlüğü yapan ve bazı

çocuk dergilerinin edisyonunda bulunan Mevlana

İdris, bir dönem Milli Eğitim Bakanlığı Çocuk ve Gençlik Yayınları Danışma Kurulu'nda bulundu. Halen dünyanın sıfır noktasında, Sultanahmet'te

yaşıyor.

Eserleri: Kuş Renkli Çocukluğum (şiir),

Çınçınh Masal Sokağı (masal), Kirpiler Şapka

Giymez (masal), Sufı ile Pufı (öykü), Hayal

Dükkanı (hayal), Korku Dükkanı (korku), Sinir

Dükkanı (sinir), Tehlikeli BirKipat (duvar), Vay

16

Canına! (deneme), İyilik Dükkanı (iyilik), Ütüsüz

Ayakkabılar (masal), Dondurmalı Matematik

(şiir), İyi Geceler Bayım (şiir), Tuhaf Adamlar serisi (masal, 1 O kitap)

II. Masal Alan Adam Masalının Metni Seksen üç ev ve binlerce ağaçtan oluşan bir köyde mutlu insanlar yaşıyordu. Bir gün bu köye elinde iki torba bulunan bir adam geldi.

Torbala-rın birinin boş, öbürünün dolu olduğu daha ilk

bakışta anlaşılıyordu. Ama köydeki hiç kimse dolu torbada ne olduğunu ve boş torbaya ne

doldurulacağını bilmiyordu.

Köyün başlangıcındaki ilk ev kırmızı kapılı

evdi. Yabancı adam bu evin önünde durdu ve

kırmızı kapıyı vurdu. Evin hanımı kapıyı açıp da

karşısında bir yabancı görünce sordu: "Ne isti-yorsunuz?"

"Masal alıyorum" dedi yabancı. "Masalınız

var mı?"

Kadın böyle bir şeyi ilk kez duyuyordu.

"Anlamadım gerçekten masal mı alıyorsu­

nuz?" diye sordu.

"Evet" dedi yabancı adam. "Masal alıyorum."

V e bunu söyledikten sonra boş torbasını açarak

"İşte bu torbaya bildiğiniz bir masalı aniatın ve

karşılığında üç altın! derhal kazanın!"

Kadın, boş torbaya masal anlatıp üç altın almanın fena bir şey olmadığını düşündü. Bildiği

iki masal vardı. Bu masalları yabancının boş torbasına anlattı ve karşılığında altı tane altın aldı. Yabancı adam az sonra mavi kapılı evin önün-deydi. Kapıyı açan ev sahibi üç masal biliyordu. Tabi ki o da büyük bir memnuniyetle bu masallan

boş torbaya anlattı ve dokuz altın kazandı.

Masal satın alan adam az sonra başka bir evin önündeydi. Ve daha sonra başka bir evin önünde ...

Material/ar

Masallar boş torbaya anlatılıyor ve altınlar dolu torbadan ahmyordu. Üç gün sonra yabancı

ada-ının köyde dotaşınadığı yer, uğramadığı ev

kal-mamıştı. Masal bilen kim varsa boş torbaya

anlatmıştı. Yabancı adam, bütün evleri dolaştık­

tan sonra, boş torbasındaki masallan saydı. Bin üç yüz yetmiş sekiz masal vardı. Torbamn ağzını

bir iple sıkıca bağladı ve köyden ayrıldı. Köy-dekiler olanlara bir anlam verememişierdi ama pek üzerinde durmadılar. Nasıl olsa zahmetsizce

kazandıkları altınlar ceplerinde şıngırdayıp duru-yordu.

Sonra kış geldi. Uzun geceler başladı.

Ama ortaya bir sorun çıktı! Köyde hiç kimse, ama hiç kimse bu uzun geceterin vazgeçilmez dostu olan masalları bilmiyordu! Hepsi de

ya-bancı adaının boş torbasına anlattıkları masalların

tümünü unutmuşlardı. O yabancı adam, köydeki

masalları almış ve gitmişti. Yabancı adam

torba-sındaki bin üç yetmiş sekiz masalla nereye gitti? O masalları ne yaptı? Bunu bilmiyoruz. Ama o

kış ınasalsız kalan köy halkı, balıarda komşu köye giderek yeni masallar öğrendiler ve bu masallar · için binlerce altın verilse de kesinlikle

satmaya-caklarına dair kendi kendilerine söz verdiler. 1

III. Pl'ofesör Haş11· Huşuı· Masahnııı Özeti

Profesör Haşır Huşur, dışarıda yağmur

yağarken içerde şemsiye açacak kadar dalgın ve oldukça dağınık bir araştırmacıdır. Dilediğinde

rahatça not alabilmek için elbisesi kağıttandır ve

Haşır Huşur adı da buradan gelir. Haftalarca, aylarca çalışan Profesör, sonunda aradığı bulur ve bir pireyi kopyalama yı başarır. İki pireye ayrı ayrı bakarak "Senin adın gerçek, senin adın yalan olsun" der. Aylarca, hatta yıllarca uykusuz kalmış

olan Haşır Huşur'un uzun kesintisiz uykuları başlar, kopyalamalar devam eder. Elinde bir beyaz tavşanla odaya girer, üç gün sonra odada iki beyaz tavşan vardır. Onlara da isimler verir : "Senin adın dikkulak, senin adın da sahte dikku-lak olsun" der. Tavşan kopyalarını, köpekler takip eder, ardından tavuk, kedi, maymun, keçi gelir, bunlardan sonra sırada geyik vardır ve sonra tilki, kurt, zürafa kopyalanır, dışarıda yağmur yağmak­

tadır ve profesörün odası her geçen gün değiş­

mektedir. Aslan, karta], inek, fı1 ve yunus balığı

da gerçek ve yalan sınıflamasına girer ama artık Profesör Haşır Huşur'un çalışma odasında her şey kaımakarışık bir hal alır, zamanla gerçeklerle sahteler ayırt edilemez olur. Kopya bir timsah, güçlü gözlem gücüyle profesörü dikkatle izler ve

Tuhaf Adamlar masal serisinin yayımda sayfa

numa-ralandırılması yapılmamıştır. Bu sebeple metin içinde masal adını ve kaynakça kısmında adı geçen eserin tam bibliyografik künyesini verdik.

kopyalamanın nasıl olduğunu öğrenerek karınca

ve tavuk kopyalamaya başlar. Kopya timsahı

izleyen kopya bir sansar da denemeler yapar ve

başarılı olur. Dışanda yağmur yağınaya devam eder, içeride profesör uykuya... Haşır Huşur,

uyurken karıncalar dernek kurarlar, kopya timsah ile kopya sansar plan kurarlar, profesörün

kopya-sını yaparlar ve üçü birlikte çalışmaya başlarlar.

Gündüz, gerçek profesöre görünmezler, gece işle­

rini yürütürler. Yüzlerce, binlerce hayvan üretir

olmuşlardır, iş hayvanlarla sınırlı kalmaz sokakta kimsesiz yaşayan bir adamın yüzlerce, binlerce

kopyasını yaparlar, satarlar, çok para kazanırlar.

Kopyalan alan karanlık adamlar, Çinli, Amerika-h, İspanyol, İrlandah, Meksikah, Hintli, Japon ve

başkalanndan sipariş ederler. Zamanla yüz binler-ce kopya üretilir. Profesör uyumaya, dünyada ise kaos artmaya devam eder. "Karanlık adamlar çok

karanlık, kopya adamlar çok kopya, kaos çok kaostur." Kopya adamlardan oluşan ordular dev-letlere saldırırlar, dünyanın güvenli hiçbir yeri kalmaz. Her yere korku hakim olur. Aslından

ayırt edilemeyen siyasi liderler, sinema yıldızları,

halkın kafasını karıştırır. Bireysel şifozreniler sıradantaşırken toplumsal delirmeler bile normal görünür duruma gelir. İnsanlar ve insanlık yok olmak üzeredir. Kopya timsahı başından beri ta-kip edip olanlan anlayan gerçek bir karınca ile bir geyik, bir kedi ve bunların bulduğu gerçek bir çocuk, olan biten üzerinde günlerce düşünürler ve

dünyanın devamı için baş başa verirler, bir plan yaparlar. Doksan dokuz gerçek hayvandan oluşan

"Kaosu sona erdirme timi" kurarlar. Tim eğitilir,

harekete geçer, dev bir mıknatıs yaparlar. Bu

mıknatıs sadece kopya canlıları çeker. Dörtlü ekip bir tane dünya kopyalarlar, dünyanın içine de sadece kopya canlıları çeken dev bir mıknatıs kopyalayıp koyarlar. Kaosu sona erdirme timi kopya canlıları kopya dünyaya fırlatır. Yüz mil-yonlarca kopya canlı burada toplanır. Gerçek dünyada bir tane bile kopya canlı kalmadığında

karınca, geyik, kedi, çocuk ve doksan dokuz hayvan, kopya dünyaya iyice yaklaşıp "bir, iki, üç" diye bağırırlar ve hep birlikte tekmeyi sallar-lar. Kopya dünya uzayın derin sonsuzluğuna

yu-varlanır. Profesörü uyandırırlar, Profesör etrafına

bakar, karmaşa ve uğultu yoktur artık,' deney meney yoktur, yağmur dinmiştir, dışarı çıkar ve bahçede çiçek toplar.

IV. Axel Olrik'in Halk Edebiyatı E pik Kanuniarına Göre Masal Ala11 Adam

ve Pl'ofesöl' Haşul' Huşul' Masallarının

Değerlendirmesi

Danimarkah masal araştırıcısı Axel Olrik 1909 yılında neşrettiği "Epische Gesetze der Volksdichtung" (Halk Edebiyatının Epik

Tür/ı Xalqitm Bd;,biJ:ııatı (ll): Beyualxalq Uşaq Gd;,b(l:ı•aft Konqresi

ları) adlı makalesinde masalların forınel yapısını 13 madde halinde tespit etmiştir. Saiın Sakaoğlu, bu kanunları Gümüşhane'den derlenen masallara

uygulamıştır.2

Biz de Sakaoğlu'nun Gümüşhane'­ den derlenen masallara uyguladığı bu epik

kanunları, Mevlfma idris'in masallarına göre ele alacağız.

1. Başlangıç ve biHş ı,amıııu: Masalcı anlat-ınaya formel bir ifade ile başlar ve yine forınel bir ifade ile masal bitirilir.

Başlangıç form eli: "Bir varmış bir yokmuş" vb. Bitişformeli : "Gökten üç elma ... vb. Masal Alan Adam'ın başlangıcı : "Seksen üç ev ve binlerce ağaçtan oluşan bir köyde mutlu insanlar yaşıyordu.", Profesör Başur Huşur'un başlangıcı: "Dışarıda yağmur vardı, içeride bir adam." şeklindedir.

Masal Alan Adam'ın bitişi : "Ama o kış ma-salsız kalan köy halkı, baharda komşu köye giderek yeni masallar öğrendiler ve bu masallar için binlerce altın verilse de kesinlikle

satmaya-caklarına dair kendi kendilerine söz verdiler." ve Profesör Haşur l-luşur'un bitişi : "Kedi hafifçe

ınırıldadı kopyasız, kannca geyiğe baktı kopya-sız, gcyik bir şey yapmadı, kopyasız" olarak karşımıza çıkar.

'J.. Tekrar· kanunu: Masalda birbirine ben-zer olaylar aynı sözlerle ifade edilir. Bu yüzden de sık sık tekrarlara rastlamr.

Mevlana idris'in masallarında benzer olaylar aynı sözlerle tekrarlanmaz; ama benzer olayların

aynı sonucu doğurduğunu görürüz. Masal satan herkes aynı karşılığı alır, anlattığı her bir masal

karşılığında herkes üç altın alır ve yabancıya

masalını satan herkes o masalı unutur. Profesör

Haşur Huşur'da kopyalama işinin nasıl olduğunu

takip eden her kahraman kopyalamayı öğrenir ve bunu deneyen her kahraman her defasında başarılı

olur.

3. Üç sayısı lcanunu: Yabancı masallardaki üç sayısına ilaveten Türk masallarında yedi ve 40

sayıları da tekrar kanunu ile sıkı bir yakmlık

gösterirler.

Türk masallarında padişahm üç kızı vardır, devierin sayısı yedidir, vezirler kırk kişidir, dii-·

ğün kırk gün kırk gece sürer. Masal Alan Adam masalında üç sayısı üç ayrı şekilde karşımıza çıkar: Anlatılan her masal karşılığında üç altın

18

-Bu çalışmamızda Ol ri k' in çalışınasından faydalanan Sakaoğlu'dan aklarına yapılmış ve yeri gcldikçc Gliınlişlıanc'dcıı dcrlcncn masallar için gerçekleştirilen cpik kanunların uygunluğu araştırıııasıyla karşılaştırmalar yapılmıştır. Bkz.: Prof. Dr. Saiııı Sakaoğlu, Giiııılişhaııc ve Bayluıı·ll\1asallan, Akçağ, Ankara 2002, 248- 249.

elde edilir, köylülerden birinin anlattığı masal sayısı üçtür ve yabancı adam köyün bütün evle-rini üç günde dolaşır. Bu masalda kullanılan üç sayısına herhangi bir özel anlam yüklenmemiştir, burada kalıp ifade ve kanun gereği olarak yer alınış bir kullanım bulunmaz. Aynı masalda yer alan diğer sayıların üçten ve birbirlerinden farkı­ nın olmadığını söyleyebiliriz: Köydeki _ev sayını bildirmek üzere 83, ağaçların çokluğumı anlatmak için binlerce ve yabancının topladığı masal sayısı olan 1378. Profesör 1-Jaşır lluşur'da da kutsiyet yüklenıneden kullanılan sayılar vardır: bir (Çin li), üç (Amerika lı), üç (Iii ekip), dört (Iii ekip), elli (aslan), 99 (gerçel< hayvan), iki yüz seksen (ser-çe), binler, onbinler, yüzbinler, milyonlar gibi.

4. Salınede iıdlik kaııumı: Masallarda umu-miyetle iki kişiden fazlası aynı anda sahneye çıkmaz.

Mevlana idris'in söz konusu masallarında sahnede ikilik kanununa uyulmaz.

5. Tezatlar kanunu: Masallar daima zıt

çiftleri karşı karşıya getirir. Namertle cömert, iyi ve kötü vezirler, akıllı kardeşle deli kardeş vb.

Masal Alan Adam'da yabancı ilc köylüler karşı karşıyadırlar; fakat mücadele i\~indc değil­ lerdir, köylüler kendilerine dakunacak zarardan habersiz oldukları için muhafaza yoluna girme .. mişlerdir. Profesör llaşur Huşur masalı gerçek ile yalan (kopya) tezadı üzerine kurulmuştur.

6. ikizler kanunu: Aynı rolii oynayan şa­ hısların ikisi de küçük ve kuvvetsizdir.

I-laik masallarında büyük ve ortanca kardeş ya da büyük ve ortanca şehzade engelleri aşamaz. Üç karakterin en küçük olanı sonuçta kahraman olur.

Gerek Masal Alan Adam gerekse de Profesör Haşur Huşur metinlerinde ikizler kanununa uygunluk görülmez. Her iki masal metninde de engel üç ya da üçüncü denemeye gerek kalmadan aşılır. Masal Alan Adam'da masal öğrenen herkes masalsızlık problemini çözınüş olur. Profesör Haşur Huşur masalında da kopya dünyadan fiziki bakımdan güçlü de olsalar zayıf da olsalar "ger-çek"lerin birlik olmasıyla kurtuluş gerçekleşir.

7. Kiiçiiınseneııin galip gelmesi l<anuııu: Masallarda hor görülen, küçümsenen kişiler en zor işleri yaparlar.

Masal Alan Adam ve Profesör Haşır Huşur metinlerinde hor görülme ya da kiiçüınsenme yoktur. Zor işleri yapanlar olağanüstii güçlere sahip alınadan başarıyı elde ederler.

8. Olaylarm doğrudan doğruya anlatıl­ ınası kamıııu: llalk ınasallarınm en tanıtıcı özel--liklerinden biri de olayların doğrudan doğruya anlatılması dır.

Materinilar

Masal Alan Adam ve Profesör Haşır Huşur masallarında da olayların doğrudan anlatıldığı görüliir.

9. Şcınatik tanzim kanunu: Masallar belir-li bir şeına üzerine kurulur ve anlatılırlar.

Masal Alan Adam'da olsun Profesör Haşır

Huşur'da olsun şarta bağlı sonuç ve şematik dü-zen yoktur, yani hangi şartlar yerine gelirse hangi sonuçlar karşılaşılacağmı bize vermeyen yazar, tematik düzen içinde merak uyandırarak kurgu-sunu gerçekleştirmiştir denilebilir.

ı O. Plastik }{aııuııu: Masaldaki tek tek 1igürler birbirinden kesiı1 hatlarla ayrılırlar.

Bu da masalda her şeyin uzun uzun anlatıl­

mamasmı, sadece isimlendirilmesini sağlar.

Mevlana jdris'in masallarının bu kanuna uygun-luk gösterdiğini söyleyebiliriz.

ı 1. Efsane mantiğı kanunu: Masalda sihir

dünyası büyük bir rol oynar, masalın mantığı bu aleme dayanır.

Epik kanunlar açısından incelemeye tabi

tut-tuğuımız iki masalla sınırlı olmayıp Tuhaf Adam-lar serisinin hiçbir eserinde sihir bulunmaz. Güç-lükler, kaos, gerçek ve tabii hayatı yaşanmaz kılan her ne varsa, bunlar sade kahramanların

doğal ve iyimser çözümleriyle aşılır.

ı 2. Olaylarda birlik kanunu: Masalda olay-lar ne kadar geniş veya çok olursa olsun; mutlaka bir ana olay etTafmda birleşirler.

Masal Alan Adam, masalların satılmasının doğurduğu sonuç ve Profesör Haşır Huşur da

do-ğal olana, tabiat nizamma müdahalenin getirdiği

kaos konusu olmak üzere bir ana olayı ele alırlar.

13. Kalıramaımı biitiiıı alakayı toplaması

kanunu: Ele aldığımız her iki masal için de tek

kahramanın varlığından söz edemeyiz. Tek kah-raman değil; tek kahramanlığın alakayı topladığı

göri.ilür.

Masalların yapısını ortaya koyan bu 13 ka-nuna Mevlfma İdris'in masallarının uygun

olma-dığı görülür. Esas itibariyle halk masallarının

tamamı da bu kanunlara uygunluk göstermez. Realist masallarda ll., tek kahramanit masallarda 3. ve 4. kanunları bulmak mümkün değildir. Ayrı­

ca 3 sayısı kanunu da her masalda yer almaz .. 3 V. Halk Masalı Taııımlanııa Göre Tuhaf Adamlarm Değcrlcndinnesi

1. Bilge Seyidoğhı'ınııı Masal Tammı Açı­

smdan Tuhaf Adamlar

Bilge Seyidoğlu'nun masal tanımı: "Halk

arasında yüzyıllardan beri anlatılmakta olan ve

.ı Prof. Dr. Saim Sakaoğlu, A. c., s. 249.

içinde olağanüstü kişilerin, olağanüstü olayların bulunduğu, bir varmış bir yokmuş gibi klişe bir

anlatımla başlayan, belli bir uzunluğu olan, sonunda yedi, içti, ımıratlarına erdiler yahut onlar erdi muratlarına biz çıkalım kerevetlerine, gökten üç elma düştü, biri anlatana, biri dinleyene, biri de bana gibi belirli sözlerle sona eren, zaman ve mekan kavramlarıyla kayıtlı olmayan bir sözlü

anlatım türüdür. 4"

Masal adt l'iizytllardll' 0/ağamlstii/iik Başlaugtç Zamall Melciiu Aulattm tılrı'i Aulattlmtt ve bitiş

formelleri ·

Para

Dağıtan _{Yok ? Yok İtibıtri hibıtri Yazılı} Adam

Masal

Alan _{Yok ? Yok itibıtri İtibıtri Yazılı} Adam

Profesör

Haşır _{Yok ? Yok İtibıtri İtibıtri Yazılı} Huşur

Düşünen

Adam _{Yok ? Yok İ.tibıtri İtibıtri Yazılı} Saçları

Dökülen _{Yok ? Yok itibıtri İtibıtri Yazılı} Adam

KuşAdam

Yok ? Yok İtibl\ri

i

Düğmeli _{Yok ? Yok İtibıtri İtibıtri Yazılı} Adam

Tersine

Adam _{Yok ? Yol{ İtibıtri İtibıtl'i Yazılı}

Televiz-yonları _{Yok ? Yol{}

_i

Şehir Yağmurlu

Şehirdeki _{Yok ? Yol{ İtibıtri İtibıtri Yazılı} Adam

Seyidoğlu'nun tanımında yer alan kriter ve kav-ramlara göre TuhafAdamlar tablosu:

Bilge Seyidoğlu'nun tanımında yer alan kriter ve kavramlar açısından Tuhaf Adamlw·'a baktı­

ğımızda yüzyıllardır anlatılma, olağanüstülük 5 ,

4

Prof. Dr. Saim Sakaoğlu, Masal Araştırmaları, Ankara, Akçağ, 1999, s.2

5 _{Olağaniistiiliik}

ilc kastedilen asıl halk masallan sııııf­ landırmasında yer verilen, tabiat iistli gliçlerin

gerçek-leştirdikleri olağaniistiiliiklerdir. Mevlana İdris'in masal-ları bu anlamda olağanüstü değildir; ama bu, kahraman-ların, karakterlerin, olayların ve anialımın sıradan olduğu

anlamına gelmez. Mevlana İdris'in masal kahramanları 19

Tür/c Xalqlan adtJbiyyatı (//): BeytıtJ/xalq Uşaq adtJbiyyatı Kotıqresi

belli kalıp sözlerle başlayıp bitme ve sözlü bir

anlatım türü olma özelliklerinin hiçbirinin

bulun-madığını görürüz.

Mevlana İdris'in masalları "Evvel zaman içinde" değil; modern zaman içindedir. Yukarı­

daki tabloda yer alan zaman ve mekaıi. bölümleri için kullanılan itibari sözü ile tarih verilebilecek, belirli bir zaman diliminin ve adı konulabilecek

(İstanbul, Mısır, Yemen vb.) bir mekanın metin-lerde bulunmadığı ifade edilmek istenmiştir. Za-manda genişlik ve mekanda kapsayıcılık sağlayan

bu durum, Mevlana İdris'in masallarını halk

ma-sallarına yakınlaştıran en önemli unsurlardandır.

Okuyucuyu ya da dinleyiciyi masal dünyasına

çeken bu üslup aynı zamanda masallann beynel-milel bir tür oluşunun da en önemli belirleyicile-rindendir.

2. Saim Salcaoğlu'nun Masal Tanıım Açısından Tu/ıaf Adamlar

Saim Sakaoğlu'nun masal tanımı:

"Kahra-manlarından bazıları hayvanlar ve tabiatüstü

var-lıklar olan, olayları masal ülkesinde cereyan eden, hayal mahsulü olduğu halde dinleyicileri

inan-dırabilen bir sözlü anlatım türüdür6 ."

Masal adı Kalıraman(lar) Mekan

İnaııdmcılık Anlatım tüı·ii

Para Dağıtan Adam Masal Alan Adam Profesör Haşır Huşur Düşünen Adam Saçları Dökülen Adam KuşAdam Dokuz Düğme li Adam Tersine Adam Paı·a Dağıtan Adam X Paralan Yırtan Adam Masal Alan Adam

X Tekrar Masal

Öğı·eııen Köylüleı·

Profesör Haşır Huşur X Dörtlü Ekip, 99'Iu Tim

Düşünen Adam Saçlan Dökülen Adam Kuş Adam Dokuz Düğmeli Adam Tersine Adam itibari ? Yazılı itibari ? Yazılı itibari ? Yazılı itibari ? Yazılı itibaı·i ? Yazılı itibari ? Yazılı itibari ? Yazılı itibari ? Yazılı

tuhaf adamlardır, sıra dışı karakterlerdir. Günümüz dünyasından seçilmiş bu adamların kimileri, eylemleriyle ve sebep oldukları olaylarla kendi hayatlarında kimileri dünyanın gidişatında değişiklik yapabilecek güçtediri er.

6 _{Prof. Dr. Saim Sakaoğlu, A. e., Ankara, Akçağ, 1999, s.2}

20

Televiz- Televizyonlan

yonları Bozan Adam _{itibari ? Yazılı} Bozulan

Şehir

Yağmur) u Yağımıı·lu

Şehirdeki Şehiı'deki Adam _{itibari ? Yazılı} Adam

Sakaoğlu'nun masal tanımında yer alan, kahraman sınıflandırmasında sözü edilen tabiat üstü varlıklar Tuhaf Adamlar'da yoktur. Dinleyi-cileri inandıı·abilme özelliğine gelince; aynı

masa-lın, okuyan ya da dinleyen her kişide farklı etki-leri olabileceğini düşünerek bu kısmı değerlen­

dirmedik Tuhaf Adamlar serisinde yer alan hiçbir eserin sözlü anlatım ürünü olduğu da söylenemez.

Sakaoğlu'nun tanımında yer aldığı şekliyle

masal ülkesi denilemese de Tuhaf Adamlar'da

belirlenmiş ve sınırları çizilmiş bir mekan

olma-dığını, bu sayede masalların okuyan ya da din-leyen herkes tarafından benzer görLilen bir yere bir yere bağlayabileceğini ifade edebiliriz.

3. Kennetclı \V. Clark ile Mary W. Clark'ın Masal Anlayışı Açısından Tulıaf Adamlar

Clarklar masalları : "Olağanüstü karakterlerin ve yaratıkların gerçeküstü dünyasında şöhret ve talih kazanan sıradan kahramanları ve olağanüs­

tülükleri içine alan nesirlerdir.7 şeklinde ifadelen .. dirirler.

Tuhaf Adamlar serisindeki bütün eserler

ınensurdur. Clarckların tanıınında yer alan

anla-tım türünün nesir olması gereği, burada yerine

getirilmiştir. Olağanüstülük anlayışına bağlı

olarak Tuhaf Adamlar serisinde yer alan bütün eserlerin bu masal tanıınına uyduğu da hiçbir eserin uyınadığı da söylenebilir.

VI. Mesajlan Balmmndan Tuhaf Adaıulaı·

Masal Adı Masalın Verdiği Öğüt,

Masaldan Çıkarılacalc Ders Para Dağıtan Adam Masal Alan Adam Profesör Haşır Huşur

M.oderıı dünyanın başat değeri olan para her şey değildir. Hatta, fazla miktarda dolaşıma girdiğinde dünyanın gidişatmı durduran bir kaos ncdenidiı·. Kültüı·ümüzü konıyalım, geleneğimizde olanı yada yabancıya vermeyelim.

Bilim, insana .ve insani olana

çalışınalıdıı·. Gerçeklik ve doğnıluldan ayı·ılınaınalıdır, sahte, kopya ve yalan,

dünyamızdan kovulmalıdıı·.

7

Prof. Dr. Sainı Sakaoğlu, Masal Araştırrnalaı·ı, Akçağ, Ankara 1999, s.3.

Material/ar Düşünen Adam Saçları Dökülen Adam Kuş Adam Dokuz Düğme li Adam Tersine Adam Televiz-yonları Bozulan Şehir Yağınurl u Şehirdeki Adam

Düşüneeye tahammül gösteı·mek

gereklidir. "Üç kişilik çorba pişiı·en kaç

kişi bu çorbayı beraber içecek üç kişi

bulabilir, hepimiz hepimize bu kadar

yabancılaşmasak olmaz mıydı?"

Kadere ı·azı olmak gerekebilir bazen.

Değiştiı·emeyeceğimiz şeyler vardır,

bunu anlamalı ve kabullenmeli.

Bazı insanlar verili ve kodlanmış

dünyadan sıkılıp bunun dışına çıkmayı

seçebilir. Bunu anlamaya çalışmalıyız.

İnsan, elindekinin kıymetini bilıneli,

yaşadığı anı değerlendinnelidir.

Bizi çok şaşırtan bir durum ya da

kişiyle karşılaşınaımz her zaman mümkündür.

Modem alışkanlıldann csiriyiz. Televizyon izlemek bu

alışkanlıldarıımzııı en önemlilerinden birisi. Ama modem alışkanlıklanmız geı·çekte bizi neye yaldaştınyor, neyden

uzaldaştınyor? Bunun üzerine

düşiinmeliyiz.

Farldı olanı da kabullenmel{ gerekir,

iletişimsizlik, birbirine anlaınama,

dinlememe toplum olaı·ak yaşamayı zorlaştınr, hatta imkansızlaştıı·ır.

Gerek halk masalları, gerekse de başarıyla

kaleme alınmış sahibi, yazarı belli masal verim-leri içine aldığı dünyada insana yeni düşünce ufukları açabilirler. Çocuklar başta olmak üzere

insanın gelişiminde birinci derecede öneme sahip olan masallar, bizim bir ya da birkaç cümle halinde alıp verdiğimiz derslerden, doğru-yanlış,

iyi-kötii şeklindeki yönlendirme, ikaz ve öğütle­

rimizden çok daha tesirlidir.

Tuhaf Adamlar, "Tuhaf olan ben değilim.

Tuhaf olan sıradan biri olmak ve öyle kalmaktır.

Kalk, kalbine bak. Kötülüklere seyirci kalma. Canlan biraz. İz bırak ve gezegeni salla!!!" ortak

mesajıyla seslenirler okuyucuya. Bunun yanı sıra

her masalın bir diğerinden ayrı olarak verdiği ders

vardır. Örneğin, Televizyonları Bozulan Şehir

masalı modern ahşkanhklara esir olmanın

sonuç-larım işler8_{, Yağınurlu Şehirdeki}

Adam ise

ileti-şim çağında birbirini anlamama üzerine

kurulu-8

Mcvllina İdris'in "Gül Dersleri" başlıklı denemesi ilc modern dünya esaretinin başka bir ifade tarzı ilc ele

alındığını görülür: ... Teknoloji, hepimizi sisteme uygun çalışan bir makina yapmak istiyor. 1 Hislenmeycn, gül

kokmayan bir makina 1 Oysa ben gül koklamak istiyorum

1 Bahçeleri ve çiçekleri istiyorum. /Gürültü ve insan öldürme uygarlığını değil, 1 Glil ve diriliş medeniyetini istiyorum. 1 Bomba değil çiçek, 1 Ölüm değil diriliş.

~evlana İdris, Vay Canına, Yalnız Tilki Yayınları, Istanbul 2004. , s. 20, 2 ı.

dur. Profesör Haşır Huşur masalı gerçek yerine

yalanın, sahici yerine kopyanın geçmesi duru-munda neler olacağını konu edinir.9 Tuhaf Adam-lar serisindeki masalların tamamı modem dünya

kaynaklı sorunları ele alır. Mevlana İdris, gerek bu masal kitaplarında gerekse diğer eserler~nde gelenekçiliğin yüksek sesli savunucusudur. "Mo-dem Dünya Dönerken" başlıklı denemesinde " ... kırmızı ışık yanarken karşıya geçerseniz 1 Bir otomobil sizi hasır gibi yere yayabilir. 1 Çünkü modern dünyada insana değil 1 Trafik lambasma

bakılır ... sözleriyle modernizmle yiten insani hal-leri arayan Mevlana İdris; aynı eserin devamında modem dünya karşısında çözüm yolunu verir : Modern dünyanın tersine dönmeyi kendim için öneriyorum 1 Ya da riskli olmakla birlikte bir yol daha var: Modern dünyadan daha hızlı dönmek10

Soruna işaret eden yazar, metin içinde çözüm sunar, kimi örneklerde dünyayı alt üst eden ger-çek sorunların çocukların dünyasında halledildiği

görülür. "Çocukların ülkesi... İçtenlikli

gülümse-yişin 11 _{günahsız bakışların,}

bi timsiz saflığın, umut

uygarlığının, sevinç bahçesinin ve sınırsız

özgür-lüğün ülkesi12 dir çünkü. Sonuç

Mevlana İdris, eserleri pek çok dünya diline

çevrilmiş olan günümüz çocuk edebiyatı

yazar-larının önde gelenlerinden birisidir. Yazann

ya-yınları arasında masallar oldukça önemli bir yer tutar. Bildirimizde ele aldığımız Tuhaf Adamlar masal serisindeki eserler -tıpkı halk masallarında

da olduğu gibi- her halk masalı tanım ve kriter-lerine mutlak uygunluk göstermez.

Masal türünün önemli belirleyici vasıfların­

dan zaman ve mekanda itibari olmak özelliğiyle

tek konuyu ele alma vasfı yazarın bütün

masal-larında görülür. Tarihe bağlı zaman ve yer adına

dayanan mekan sınırlarının dışına çıkan Mevlana

9

Mevlana İdris'in, yalan konusuna yaklaşımının nasıl ol-duğu "Soruların Anlamı Yok" isimli denemesinde cevap bulur: Bir adam bir adama yalan söylüyor 1 Hava

kirle-niyer 1 Böylece 1 Kuşlar niçin ölüyor 1 Savaşlar niçin çı­ kıyor/ Sirenlcr niçin çalıyer 1 Yıldızlar niçin gözükmü-yor 1 Hayat niçin çekilmiyer 1 Ve asfalt niçin büyüyor 1

Toprak niçin susuyor soruları anlamsıziaşıyor 1 Çünkü 1

Bir adam bir adama yalan söyliiyor. Mevlana İdris, A. e.,

s. llS.

10 _{Şiirin tamamı için bkz. : Mevlana İdris, Vay Canına,}

Kipat Yayınları, İstanbul 2004, s.84.

11 _{İçtcnlikli gülümseyiş}

çocuklara mahsustur yazara göre. "Dünyanın Anlamını Kavrayıp Evine Dönen Çocuğun Öyküsü"nde dile getirildiği gibi : ... Yalnızca 1 Kısa bir an 1 Fotoğraf çekti ri rken gülümsüyordu insanlar. Mısrala­ rındaki gibi zoraki gülüşler değil. Şiirin tamamı için bkz. : Mevlana İdris, Dondurmalı Matematik, Yalnız Tilki

Yayınları, İstanbul [2004], s.l48.

12 _{Mevlana İdris, Vay Canına, Kipat Yayınları, İstanbul}

2004, s. 74.

1'i!rk Xalq/an f.-JtlabiJ:J'tılt (ll): Iit~l'llalxalq Uşaq Odab(ı:Paft Kcmqrm;i

--~~--~~---idris, bu anlayışla masalların beynelınilel bir tür olma özelliğini kendi eserlerine yansıtmıştır.

Modern dünyanın sorunlarına gelenekle kar·

şılık arayan yazar, günümüzün problemlerini ve çöziim yollarını başta çocuklar olmak üzere in-sanlara diişündürmede masal türünden önemli ölçüde yararlanmıştır. Sade ve sade ve akıcı bir

üslCıba sahip olan yazarın düşünce dünyasını daha iyi kavrayabilmek için eserlerine bütün olarak

bakmakıa fayda vardır.

I(A'ı'l'\Al\ÇA

Mc·vlılnıı İdris, l'aı·a Uağılaıı Adam, Kipat, Ankara 700·1.

Mevlfına İdris, Masal Alan Adam, Kipat, Ankara 2004.

Mcvlümı İdris, !'rofesör Jlaşır 1-lıışur, Kipat, Ankara

!()():.\.

Mcl'lana İdris, Dilşiiııcıı Adam, Kipat, Ankara 2004. Mevlana İdris, Sa~lan Döl•lllcıı Adam, Kipat, Ankara :?004.

Mc~vlfına İdris, l(uş Adam, Kipat, Ankara 2004. Mrvlfma İd ri s, Dolmz Iliiğıneli Adam, K i pat, Ankara 2001!.

Mcvlfına İdris, Tcı·siııc Adam, Kipat, Ankara 2004. MC'vlana İdris, Tclcvizyoıılıın Bozulan Şchiı·, Kipat, Ankara 2004.

Mcvlfına İdris, \'ıığııuırlu Şchirdcld Adam, Kipat, Ankara 2004.

Mcvliiııa İdris, Dondunnalı Matcmatil•, Yalnız Tilki

Yayınları istanbul, [2004]

Mrvlfma İdris, Vay Canına, Yalnız Tilki Yayınları,

istanbul 2004.

Prof. Dr. Sainı Sakaoğlu, Mıısal Araştınııaları, Akçağ, Ankara 1999.

Prof. Dr. Sainı Sakaoğlu, Giiıniişhanc \'C Gııybııı'l' l\1ıısııllıın, Akçağ, Ankara 2000