KKE HASI j

• s ® _sı.

r" ^"KSİ

K ( .

KKE HASI j

•vr

A Y L I Y A P S A N A T I Ş E H I R C İ L V E D E K O R A T İ F S A N ' A T L A R D E R S İ S İ Y a z ı v e r e s i m l e r : M ü h . R a g ı b k i r a e v i . A n k a r a • İki a i l e l i k b i r e v . Y. M i m a r N a c i M e l t e m S İ b r a h i m P a ş a s a r a - y ı . Z a r i f O r g u n • K ü b i k y a p ı v e k o n f o r . B e h ç e t Ü n s a l • B a y M e c i t e v i . Y . M i m a r M ü n c i T a n g ö r • S i v a s H a l k - e v i p r o j e s i m ü s a b a k a s ı . Y. M i m a r E m i n N e c i p , N a z i f A s a l . i k i n c i , Y. M i m a r S a b r i O r a n v e E m i n O n a t • T o z k o - p a r a n d a b i r g a z i n o p r o j e s i . Y . M i m a r L e m a n T o m s u • A d a n a B e l e d i y e o t e l i p r o j e s i . Y . M i m a r S e y f e t t i n A r k a n

• A n ı t v e ş o f ö r | M ü n i h ş e h r i n d e a ç ı l a n m i m a r î s e r g i . A d n a n K o l a t a n H B a r s e l o n d a h a v a h ü c u m l a r ı n a k a r ş ı a l ı n a n i n ş a î t e d b i r l e r . Ç e v i r e n : A d n a n K o l a t a n • İ s t a n b u l B e l e d i y e s i i n ş a a t t a l i m a t n a m e s i • B a ş k a m e m l e k e t -

l e r d e m i m a r î f a a l i y e t | B i b l i o g r a f i • P i y a s a c e t v e l i Bi

1 9 3 9 I I F i a t ı 2 O O K u r u ş

A Y L I K Y A P I S A N A T I , Ş E H İ R C İ L İ K v e D E K O R A T İ F S A N A T L A R D E R G İ S İ İ H Î i t K i N E Ş R E D E N L E R : M İ M A R A B İ D İ N M O R T A Ş v e M İ M A R Z E K İ S A Y Â R

İ D A R E Y E R İ : A N A D O L U H A N No. 3 2 İ S T A N B U L . T E L E F O N : 21307

L ' A R C H I T E C T E : R E V U E M E N S U E L L E D ' A R C H I T E C T U R E , D ' U R B A N ı S M E e t d e D E C O R A T ı O N

T H E A R C H İ T E C T : M O N T H L Y PUB ICATİON O N ARCHITECTURE, C ı T Y P L A N N ı N G A N D D E C O R A T ı O N

D E R A R C H I T E K T : M O N A T S H E F T FÜR BAUKUNST, STAEDTEBAU u. D E K O R A T ı O N

SAYISI ALTI AYLIĞI YILLIĞI

I.00 Lira 5.50 „ 10.00 „

EıNZELPREıS,

H A L B J A H R A B O N N E M E N T , J A H R E S A B O N N E M E N T ,

PRıX D ' U N NUMERO 2 0

„ pour 6 MOıS 110

„ UN A N 2 0 0 Fr. F.

A r k i t e k t i n k o l l e k s i y o n l a r ı :

1931 yılı ciltli k o l l e k s i y o n u 2 4 L i r a 1932 ,, ,, „ 18 ,, 1 9 3 3

1934

1935 } „ b e h e r ciltli „ 12 1936

1937 1938

M u h a b i r l e r i : M i m a r N e c m e t t i n E m r e ( i z m i r ) M i m a r K e m a l t S ö y l e m e z o ğ l u ( A l m a n y a ) C e l â l e t t i n Ü z e r ( İ n g i l t e r e ) İ l h a n B u m i n ( B e l ç i k a )

BUtUn y a z ı l a r , r e s i m l e r , r e k l â m v e a b o n e b e d e l l e r i Posta ile A R K İ T E K T ' i n i d a r e y e r i n e g ö n d e r i l m e l i d i r . R e k l â m s a y f a l a r ı t a r i f e s i i s t e y e n l e r e g ö n d e r i l i r .

S c h r i f t s t U c k e , D r u c k s a c h e n , A n z e i g e n , Post-u. B a n k a n v v e i s u n g e n s i n d a n d i e S c h r i f t l e i t u n g z u r i c h t e n . K e i n e V e r t r e t u n g m In-u. A u s i a n d . Auf W u n s c h k o s t e n l o s e P r o b e h e f t e u. A n z e i g e n p r e i s l i s t e .

P o u r t o u t p a i e m e n t e t d e m a n d e d e r e n s e i g n e m e t , a î n s i q u e p o u r t o u t e n v o i d e d o c u m e n t t e l s q u e p h o t o s , articlea.

a n n o n c e s , t i b l i o g r a p h i e â i n s e r e r s ' a d r e s s e r â la D i r e c t i o n , No, 3 3 A n a d o l u H a n , E m i n ö n ü İ s t a n b u l

A R K I T E K T

M o n a t s h e f t f ü r B a u k u n s t , S t a e d t e b a u u n d D e k o r a t l o n H e r a u s g e b e r : A r c h i t e k t A b l d i n M o r t a ş u. Z e k i S a y â r . A n a d o l u Han 2 4 . İ s t a n b u l , 9. J a h r g a n g - N o . 3 - 4 - 1 9 3 9 .

Miethaus Ing. Ragıp in Ankara Arch. Bekir İhsan S, 49

Ein Zweifamılienhaus • Naci Meltem 53 Palais ibrahim Pascha Verîasser Zarif Orgun 55 Wettbewerb für eın Volkshaus in Sivas

Erste preis Arch. Emin Necip u. Nazif Asal 65 Zv\eite preis • ^abri Oran u. Emin Onat 69 Projet für ein Kasino in Tozkoparan Architektin Ltman Tomsu 73 Staedliches Hotel in Adana Arch. Seyfettin Arkan 76

Zweite Architekten-und Kunsthandwerk-Ausstellung in München . . . (D. B. Z.) 81 Luftangriffe, Bauwerke und Lnftschutz in Barcelona (D. B. Z.) 84

Bauen in Aualand 92 Blbliographie " 95

Markttabelle 96

A R K I T E K T

R e v u e M e n s u e l l e d ' A r c h i t e c t u r e , d ' U r b a n i s m e e t d ' A r t D e c o r a t i f A r c h . A b i d i n M o r t a ş e t A r c h . Z e k i S a y â r .

A n a d o l u H a n N o . 2 4 . i s t a n b u l . 9 Ğ m e A n n e e . N o . 3-4 - 1 9 3 9

Une maison de rapport â Ankara Arch. Bekir ihsan P 49

Une maison â deux familles • l^aci Melrem 53 Le Palais d'lbrahim ^acha Zarif Orgun 56 Le concours du projet de la maison du p t u p l e â Sivas

1 er • prix Arch. Emin Necip et Nazif Asal 65 2 eme • • Sabri Oran et Emin Onat 69 Le projet d'un Casino â Tozkoparan Mile Arch. Leman Tomsu 73 Le projet d'Hötel Municipal auditorium â Adana Arch. Seyfi Arkan 8I Mesures prises contre des attaques aeriennes â la ville de Barcelone . . (D. B. Z.) 84

Le nouveau reglement municipal de la ville d'Istanbul 90

L'activite de construction â l'etranger 92

R | Notions d'eclairagisme Par Ing. Salomon 95

ı ıograp 1e ^ Architecte (Sinan) • • Ziya Kocainan 95

La liste des prix des mati&res de construction 96

İ

11 •

mm • •

• I ' •

#

- , ' T X S 't ! İN /•• ^ ı

• o •••<•-.

j^İ

. .w «'> ' - •• d i . -. - • :•• • • ,• - t - e .-H - , • -:> • I. • ¹ - '

rti'v ' ''i.:'A 'M > :r.,;>

:fi<rrt-İ •' Kİ ,rr •'.

«»"i ' '--iuti f;»w*h».v U ... .u irte»^ yfll^/v'

•

D ct*U • •;.•

in ı K «i;;;., j.. •; <J j -., ...-A.

• '<• f.' ' t.;¹:; '•.»t/.

-S..»». ı f

•X " » 11} • i;,. r

c -irA.-.. . >,:»>'! -i | •'.»'•SİK.'

• '• •fi*Hrv>!OTi>ha^X.rj31

• • - . • . . . . "arf'j'.t'l-mirtıntü îUlo'î

•'•••"•• ' • i>İ ' i r

>/•-••. I

! i

• . »:T=.iri ' , 3 J n M ' ..•• 0/ İÜ l?Jı .. . İH- •; •',:.>;•.

' ÎHİJ Cı liİfoîA . ı l l î f A

1ı üi ftofcl J v j j « V f f t ' t ı l . tflir u î u a

»•«*:• Ü B J . I • . «i U-iUfii}

.-.,, .•. . . . joiiıîifl

»i'.'jdjjiJ J r . U v . /

i / I 3 T İ jN 9i'

. • •>,•»• l.- ttt -..-»>• «MO.- .!".. » * •' " "

-IIYI.H ı. o l •<; -A .. »i< •-' " -

'W 9 U l / e ( ı .

•<<»•> OıOKJ.n'

İl*!!* * ¹'

• ' V ' - f *'^tJ ' - '..1

M

I

îU.-KÎ J * îtıi^'.-f i'PMüS

ı .,,.•."/. • î'i i'tf'>/:

H/ıf.

•• ııi ' " PClf'* •• '

. t /. ' . . ' ı i j . k ;\\\j.

ı j v s s '.ıiviA

• ' i ı

»

• . •'.< .m'.^î ,. îti ' ^: •

• ; iz' .. - • -!•>,• ^ j ı . ' a<ıU

• • - .nır-^r --t . ' --i'¹'

, 1.1 .. . • ,4..'.i.;<Jf») •!:'!. id

. <

. .,:.. >

-. ;

. ., v .i . ı ;.î' '.i 1i <i ^ :

. • >"• .

, ı ı q . . i l

:'crj S S

• (t»iii«{eijKftT'» oj&ı**/)

3b^îlh:n

ı* ' .'iöı' <•, ı » v ı q • •!

• «PV'F; :ih M ~ iv- ... 'JINıT ı/¹'

• ' '

"

\ ' < ı » ' j

ı.

• it* •• l'İUjyj .! • /; |

'i- -j... JilLjlı . 11 ;J 't. !

.. İ l . ' ..i,' i • E f e J İ ,

J u f l . . jffiMİ

""e¹ il

•

• •

r

f î •• :>.-

!'r. t!'

M ü h . R a g ı p k i r a e v i . Ankara

Y. M i m a r B e k i r İ h s a n

Bu bina Ankara'da irat için yapılmıştır. Çocuk Esirgeme Kurumunun yaptırdığı apartmanın karşı köşesinde Atatürk ve izmir caddelerinin birleştiği noktadır. Plânın haricî hu- dudu Ankara şehri imâr plânının esaslarına göre yapılmış ve k3tlarm irtifaları da ona göre tayin edilmiştir. Binanın izmir caddesi tarafındaki kısmı üç kat Atatürk caddesindeki kısmı beş kat olarak inşa edilmiştir.

Binanın Ataürk caddesi tarafı zemin katta cepheyi ka- milen işgal etmek üzere bir pastahane ve yan sokak köşe ta- rafında ayrıca pastahanenin satış mağazası yapılmıştır, bod-

r u m kısmında büyük bir pastahane için kâfi gelecek derece- de bir mutfak vardır. Pastahane tavanı yüksek olduğundan araya asma kat yapılmıştır.

Apartman kısmının antresi izmir caddesi tarafmdadır.

Alçak olan kısımda üç daire ve yüksek olan kısımda iki dai- re olmak üzere yapılmıştır. Apartmanın daireleri, mecmuu 14 tür. Ayrıca bir de kapıcı dairesi vardır. Binanın haricî şekli bu sırada kendisinden evvel yapılmış olan diğer bir a - partmana uydurulmuş ve katlarını tutturmak üzere işlen- miştir. Binanın haricen sevimli bir ifadesi vardır.

C e p h e d e n d e t a y

K a t p l â n ı

Âfj/ûr CJ//es/

v a z ı y e t p l â n ı

C e p h e

1 1 1 II 1 S

1

Ö n c e p h e Foto : V. Demir Sfc i d e r

İ k i a i l e l i k b i r e v

Y. M i m a r N a c i M e l t e m

Beyoğlunda, Teşvikiyede güzel bahçe sokağında mimar Naci Meltem tarafından yapılan bu ev apartman tarzında iki ailenin ikametine kifayet edecek şekilde düşünülmüştür, ön ve yan cephelerinde, Boğaza hakim geniş bir manzarayı kucaklıyan büyük birer terası vardır. Bir antre üzerinde kabul ve yemek salonlarından başka bir çalışma odası, iki

yatak ve bir hizmetçi odasını havidir. Servis kısmı şimali şarkiye müteveccih olup bina oryantasyon itibarile mükemmel bir vaziyet arzetmektedir.

Sakin ve şehrin vesaitinakliye gürültülerinden uzak o- lan b u semtte bina haricî mimarisi ve terasları ile sükûn ve- rici bir hal göstermektedir.

İ b r a h i m P a ş a S a r a y ı

Y a z a n Z a r i f O r g u n

T o p k a p ı ı S a r a y ı M ü z e s i m e m u r l a r ı n d a n

istanbul zaptolunduğu sırada ipodromun vaziyeti p e k perişandı, çünkü Bizanslıların son devirlerinde eski şöhretini kaybederek gitgide harap olmuş, uzun zaman yıkık dıvarları ve sütunlarile bir taş yığını meydanı halinde kalmıştı.

Şehir alındığı gün, Mehmed II. Fatih at üstünde, zafer alayı ile buradan geçip Ayasofyaya gelirken bu taş yığını a - rasında bulunan güya beldehalkını tılısımı ile li2r türlü has- talığa karşı 'koruyan burmalı yılan sütununa elindeki gürzü fırlatarak burada çok küçük fakat halk nazarında, manevi- yatında pek .büyük bir değişiklik 'yapmak istemişti. (1)

İpordomun duvar taşlarından, mermerlerinden, sütunla- rından istifade edildiği, enkazının muhtelif inşaatta, bilhassa meydan civarında kurulan binalarda kullanıldığı da muhak- kaktır; bu da herhalde az zamanda meydanın açılmasını te- min etmiştir.

At meydanına yapılan ilk büyük bina hiç şüphesiz İbra- him Paşa sarayıdır, ibrahim Paşa sarayı meydanın bütün genişliğiııce t a binbir direğe kadar varan ve bugün halâ bir kısmını muhafaza eden uzun bir cepheye malikti. Bu saray ile sahibi hakkında Topkapı Sarayı müzesi arşivinde yaptı- ğım çalışmalar bize çok kıymetli vesikalar bulunduğunu gös- termiştir. Bu vesikalardan ibrahim Paşa sarayının hangi ta- rihte ve nasıl yapıldığını, müştemilâtını, Padişah; 11 b u inşa- atla alâkasını, bina eminini ve daha birçok hususları tesbit etmek imkânını buluyoruz.

Evvelâ sarayın inşasına ait iki evrakı gözden geçirelim:

Birinci vesika arşivin D: 9621 No.smda kayıtlıdır. Beyaz kâ- ğıt üzerine siyah mürekkep ve divanî kırmasile yazılmış, 927 (1520) tarihli, bende-il-fakir ömer-il-hakir imzalı olup 32x11 santim cb'admdadır. (Vesika I. A y n e n : Tefsil oldur ki bu muhibbi devlethahınıza kitabı kerim vecibüt-tekrim iı-sâ]

buyurulup elfazı gevher nisarmda münderic olan kudretül- havasıs-sultaniye ayendei mukarrib-ül^Jhazret-il-lıakaniye ibraiıim ağa hazretlerinin saadethaneleri tamir ve termimi muhibbiniz gideliberi ilâ yövmina ne mertebeye varmıştır mufassal yazılıp ilâm edesiz deyu iş'ar olunmuş mümtesil-ül- emr-til-âli zikrolan bina ne mertebede tamir olduğu tasvir ve tahrir olunup haki payi meram batışınıza irsal olundu budur ki zikrolunur.

Sultanini hazretleri seferi hümayuna müteveccih olduk- larında v e divanhanenin tariki âmda olan divarı ağardılıp nakış olunuyordu şimdiki halde tamam oldu.

Ve taşra kapıdan içerü ve ahır kapısı mukabelesinde o- lan sofanın direkleri çökmüş idi mezkûr sofa asıl binadan kal'olup yeni yapılıp dört direk dikilip tamam oldu hemen sıvası kalmıştır.

Ve ahırda atlar yem yiyecek sedler dahi bilkülliye asıl binadan kal'olup yapılıp tamam oldu. ¹

Ve Divanhane sofasının iki canibinden vaki olan yedi 0- danın tavanları ve sarayları ve camları ve ocakları vc ;oen-

(1) Topkapı sarayı müzesi hazine kütüphanesi hüııerna- me No. 1523, cilt 1.

"•(^••JîHV-.V- f'^m-»'.i'

Ü cjjjr'o (,-

^ « J . : . 1

'Or-y.k

IÎai-'J t* Y>

JCİrj-

«.•^JcJtr.L. VJlJJ

V e s i k a : 1

cereleri ve dolapları ve kapıları ve musandıraları ve taşra divanhane taraşının direkleri dikilip renklenip ve nesnele- nip bilkü'liye murad üzere tamam olmuştur, işlenmiş hazır şişhaııe kiremidi bulunmadığı ecelden tehir olundu şimdiki halde işleniyor ümiddir ki an karib döşeme hususu tamam olur hem divanhane emrini tamamdan ad'edesiz.

Ve divanhanenin has odaları ardında helâ kazılmak em- rolımmuş idi emir üzere kazılıp dört divarı taş ile yer yüzü- ne değin yapılıp tamam oldu min baad duvarlarına mübaşe- ret olunur an karib tamam olur.

Ve divanhane kurbunda sokak divarı asıl binadan kal'- olup binbir direğe değin havaleleri r e f o l u n c a yapılıp tamam olmuştur, Min baad üzerinin örtüsü kalmıştır tehire sebep hazır kiremit bulunmadığı ecelden bakiye kalmıştır.

Ve hazretiniz bunda iken bina olan evlerin örtüsü örtü- lüp kiremiüenip taraşı olup taşra yüzünün derzleri vurulup hemen iç işi kalmıştır.

.

. — A - "

V e s i k a : 2

j_î ı

Ve saniyen bina olan hassa evlerin dıvarları tamam olup taşra derzleri vurulup direkleri dikilip kirişlendi.

Ve köşke ve hazine odasına ve hamama ve matbahlarm tamirine ve kilerine ve binbir direğin üzerine çekilecek dı- vara dahi mübaşeret olunmadı gemilere ziyade yasak olup taşradan taş ve kum getirtmek mümkün olmadığı ecelden tehir olunmuştur haliye gemilere icazet olundukta esbaba mübaşeret olundu ümiddirki anlar dahi murad üzere olup eğlenilmeye.

Ve gelecek su yolunun mesalihi görülmesi hükmü şeri- fin gelmesine tevakkuf olunmuş idi. Şimdiki halde hükmü şerif gelip vusul buldu inşallah-ül-aziz an karib ana da mü- başeret olunur.

Tahriren fi-l-yövm-üs-sani min şehri receb-ül-müreccep fi şuhur sene seb'a ve işrin ve tis'amie (927) Bende-il-fakir ömer-il-hakir.

İkinci vesika arşivin E: 7624 No.sını taşımakta olup bu da beyaz kâğıt üzerine siyah mürekkep ve divanî kırmasile yazılmıştır. 15X14,5 santim eb'admdadır. Tarihsizdir, ez'af -ül-ibda ömer-il-fakir emini istanbul imzasından da geçen vesikada unvanı bulunmayan ömerin istanbul emini olduğu anlaşılır. (Vesika II. Aynen)

(Cenabı izzet maabı saadet nisab sultanım hazretleri kâmiyab eaam-allah-ü ve izzete-hu ilâ yövm-ül--haşri vel- hesab.

Merasimi tekrimatı vakiyatı ihlâs nümut levazımı tes- limat safiyatı ihtisası füzun ki ahzı hûlûsu ubdiyet ve aynı safayı akidetten feyiz ve lâyih olur kavafili muhabbet ve re- va cibi müvc-ddet birle mesnedi şerife ve mahfili lâtife ihda veithaf kılındıktan sonra zamirü müniri hurşidi nazirki ma- hali ilhâmat hazreti aferidkârdır inhayı muhibbi buduı-ki iş- bu hamili merasimi dua Ali bey nam gulâmı şahit ile tezke- rei şerif vacib-ül-ittiba irsal buyrulup mazmunu şerifinde iftihar-ül-havas vel-mukarribin muhtarı esbabı izzü. vet-tem- kin ibrahim ağa hazretlerinin bina ettiği saadethaneleri har- cı için hacet olduğu miktarı akçe hassa harç akçesinden karz tariki ile verup defterine kayıd edesin deyu emir olunnmş emri şerif varid olmazdan evvel mehma emken bezli mak-

dur deriğ olunmayıp mevlâna Ömer duagûyunuza ve kâtip Ali çelebi bendenize mesalihi mühimmat için otuz dokuz bin akçe teslim olunup sarf olunmuş idi min baad dahi ne mik- dar akçe hacet olur ise emir üzere verilip ümiddir ki ziyade fcğlennıeyip binayı mezkûr itmama yetiştirilip devletle av- det olundukta makbulü nazar vaki ola ve bina olacak kasıra ve varid olan su yolunun esbabına dahi mübaşeret olunmuş- tur an karib itmama yetiştirilir.

Ve sultanımın ilmi şeriflerine puşide olrnayaki saniyen bina olunan hassa odaların üzerine bir çardak emir olunmuş idi zikrolan çardak eğer yapılacak olursa sultanımın saadet- hanesine ve divanhaneye ve sair etrafa cümleten havale o- lıır ve binbir direk ahvali nice olduğu malûm olmadığı ecel- den dıvar yapılmayıp tevafuk olunduğu mufassal mektup yazılıp gönderilmiş idi cevap gelmedi ümiddirki eğlendirme- yip zikir çardağın ve binbir direğin hususunda emri şerifi- niz ne veçhile sadır olursa yazıp ilâm buyurasız ve şimdiki halde evlerin tamiri ve termimi ne dereceye ve ne mertebe- ye vardığını hamili mektup Ali beyden istifsar edesiz ki cüm- lei tamire vukufları olmuştur. Ve hizmet üzere konulan bendeleriniz kema yenbaği hizmetlerinde mecdü sailerdir ba- ki ne demek lâzımdır hemişe dermendi saadetü izzet daimü kayim bad behakkı halik-il-ibad. Ezafüf-ül ibda ömer-il-fakir Emini istanbul.

Kapı ağası ibrahim ağa hazretleri canibinden mektup varid olup bendeniz için ihmal ve musahale derlermiş deyu iş'ar olunmuş billah-il-azim her vakitte iş üzerinden hali ol- mayıp ve esbabına mübaşeret etmekteyiz gereği gibi mecdü sai olup gece ve gündüz üzerindeyiz hizmetimizde taks^;.r yoktur inşallah saadet ile gelindikte ne derecede hizmet o- lunmuştur malûm hazret ola.)

istanbul emini Ömer ağanın bu iki arizası padişahın in- şaatla yakından alâkasını göstermektedir.

920 (1520) senesinde Süleyman I. Belgrad seferinde idi.

Kendisi muharebe ve muhasara işlerile meşgul bulunurken mukarribiııinden ibrahim ağaya yaptıracağı sarayı da ihmâl etmediği anlaşılmaktadır. Ömer ağanın yaptıracağı sarayı da yapılan binanın mevcut bir yapıyı tadil ve tevsi olduğunu an- latmaktadır. Acaba, ibrahim paşa sarayının kurulduğu saha-

da başka bir büyücek bina yahutta bir Bizans eseri vardı da üzerine mi saray yapıldı? Bu gün yerinde yapılacak mimarî etiidler. Bizans plân ve kaynakları bu ciheti aydınlatabilir.

Saray her ne kadar ibrahim ağaya yapılıyorsa da, her halde ibrahimin ileride sahip olacağı ünvan ve iktidar he- sap edilerek hazırlanıyor, icabında padişahın buray.ı gelece- ği, merasimler yapılacağı göz önünde tutularak divanhane- ler. hassa odaları, çardaklar inşa olunuyordu. Neteldm hâ- disat da bunu göstermiştir.

Belgrad seferi dönüşünde İbrahim ağa sarayına çekil- dikten :onra 929 (1522) da Kanunî ihtiyar veziri Piri paşa- ya ibrabime bir âlî mesned vermek isterim demesi üzerine Piri paşa vaziysti anlıyarak tekaüdlüğünü istemiş İbrahim ağa da vezirlikle sadrazam olmuştu. Süleyman I. 930 (1523) senesinde dr. hemşiresi Hatice sultanı sadrazamına vererek ibrahim paşayı kendisine damat da etmişti.

İşte, Osmanlı imparatorluğu devrinde At meydanında yapılan ilk büyük merasim ve spor hareketleri bu günle baş- lar. 930 Receb 18 (1524 Mayıs 22) de yapılan bu muhteşem düğünü anlatan tarihler, bu meyanda güreş, koşular, ok mü- sabakaları da yapıldoığım ve padişah ile davetlilerin bu ha- reketleri zevk ve alâka ile seyrettiklerini kaydederler.

Az zamanda en yüksek mevkie sahip olan İbrahim paşa, Sadrazam, Damad ünvanlarını almakla kalmamış İran sefe- rinde imzasını Serasker sultan diye atmıya ve gelen muhar- reratta kendisine Sultan ibrahim diye hitab edilmeye baş- lanmıştı. Bilhassa sarayında Avusturya elçilerine söylediği sözler arasında kendisini padişahla mukayese etmesi, hattâ daha üstün görmesi, devletin her hususunun elinde bulundu- ğunu, (eğer efendim birşey emreder de ben tasdik etmezsem iradesi icrasız kalır ve bilâkis emreden ben olup da efendim tasdik etmezse benim mukarreratım icra olunur. Sulh ile harp benim elimdedir.) demesi ibrahim paşanın Bağdat se- ferinde öldürttüğü ordu defterdarı iskender Çelebinin ha- yalini sık sık rüyasında gören padişahın kulağına gitmiş onu çok kuşkulandırmıştı, ibrahimin izalesi lâzımdı. 924 (1535) senesi ramazanının ikinci günü Topkapı sarayında iftara da- vetli bulunan ibrahim paşa geç vakit sarayına dönmüştü.

Adamları onu sabahleyin yatağında boğulmuş olarak bul- riul.ar. Bu tarihten sonra İbrahim paşa ismi ağıza alınmaz oldu, sarayına da at meydanı sarayı denildi. Yine Topkapı Sarayı arşivinde İbrahim paşanın metrukâtma aid (D:5927, 10023) No.lı ve 924 tarihli iki mücevherat defteri ile (D:543) No.lı ve 943 tarihli mahsulâtından gelen akçe defteri vardır.

Bunlardan da ibrahim paşa öldürüldükten sonra mal ve mül- künün satıldığını, hasılatının Enderun hazinesine irad kay- dolunduğu anlaşılmaktadır.

Yukarıda aynen gördüğümüz istanbul emini Ömer ağa- nın iki arızasında binanın mimarı hakkında bir kayıt yok- tur. 927 (1520) senesinde Hassa mimar başısı Acem Ali idi.

Şimdiye kadar umumi bir telâkkiye göre bir bina ne zaman yapıldı ise devrinin hassa mimarbaşısına atfedilerek, Sinan'ın Davud'un, Kasım'm... denirdi. Her yapıyı hassa başmimar- larına mal etmek doğru mudur? Böyle yapmakla birçok mimarların hakkı yenmiyor mu?

Devlet arşivi tasnif edilir de vesaik tetkik edilecek bir vaziyete gelirse bu gün başkalarına maledileıı eserlerin sa- hiplerinin meydana çıkacağı şüphesizdir.

Her bina, bilhassa her saray gibi At meydanı sarayı da sık sık tamir edildi. Binayı ilkdefa esaslı bir surette tamir eden mimar Sinan oldu. Sinan'ın Topkapı sarayı arşivinde bulunan (D:1461) No.lu risalei mimarisinin altıncı kısmında bina olunan sarayları anlatırken At meydanında olan saray tecdid olunmuştur, denildikten sonra bu meyanda veziriâ- zam Amhed paşa kaptan Rüstem paşa saraylarını inşa ettiği- ni yazmaktadır. Sinan'dan sonra Hassa başmimarı Hasan a- ğa ile, Mehmed ağanın da bu saraya ait tamirleri vardır.

(D:205, 4411)

ibrahim paşa sarayından sonra 942 (1535) de üçler mes- cidi ve XVI ıncı asırla, XVII inci asır başında meydan civa- rına büyük saraylar yapılmıştır. Yalnız Ahmed I. mevkiinin güzelliği ve denize hakimiyetini düşünerek Ahmet paşa sa- rayını yirmi bin altın dinara satın alarak yıktırmış yerine camiini inşa ettirmiştir.

At meydanı sarayında yapılan büyük merasmlerden bi- ri de Şehzade Mehmed'in (Mehmed III.) 990 (1582) senesinde elli iki gün süren sünnet düğünüdür. Bu münasebetle ya- zılan ve Topkapı sarayı müzesi yeni kütüphanesi hazine kıs- mı 1344 No.da kayıtlı Derviş Abdi Surnamesindeki miyatür- lerde meydandaki dikili taşlara karşı cephe alan ibrahim pa- şa sarayını, padişaha mahsus çardağı, bir tarafına davetliler için yapılan tribünler, esnaf ve san'at erbabı alaylarının ge- çişleri, spor hareketlerini gösterir tablolar yapılmıştır. Bu tarihten sonra da At meydanında bu gibi merasimler artık yapılmıyarak, XIX uncu asrın ortasına kadar arasıra cirid oy- nandı.

XVI. ıııcı asırda ibrahim paşa sarayında bir de mektep teşkilâtı vücude getirilmişti. Acemi oğlanları burada terbiye edilerek istidatlarına göre Enderun ocaklarından Sefeı-li, Ha- zine, Kiler, Küçük oda, Büyük oda koğuşlarına alınırlardı.

Süleymanl. Kanunî'nin At meydanı sarayına gittiği vakit kendisine hizmet etmeleri için kurduğu bu teşkilâtın Meh- med IV. lâğvetmiştir.

Bir müddet de mehterhane ve cebehane olarak kutlanı- lan saray şehri sık sık harap eden yangınlardan da hisse al- mıştır.

Mamafih bu meydan Bizanslıların Nika ihtilâlinde oldu- ğu gibi Osmanlı imparatorluğu devrinde de kanlı mahiyetini kaybetmemiştir.

Yeniçeriler burada toplanıp kazan kaldırırlar, Topkapı sarayı kapılarına dayanırlardı. Tarihler bu vakalarla dolu- dur. XIX uncu asrın meşhur hâdiselerinden Alemdar vak'ası- nı Topkapı sarayı arşivi (E: 1479) dan bu meydanla âlâkadar olduğu için takip edelim: 1223 senesi cemazıyelahı- rııım dördüncü perşembe günü Alemdar Mustafo paşa azim

asker ile paşa kapısına gelip cebren ve kahren Çelebi Mus- tafa paşa yeddinden mührü hümayunu ahzeyledikten sonra sarayı hümayuna azimet ve Sultan Selim'i tahta geçirmek sevdasında iken Sultan Mustafa Akağalar kapısını kapatıp derakap Sultan Selim'i boğup cenazesin Akağalar kapısı de- rununa bırakıp olmahalde Sultan Mustafa'yı tahtından indi- rip Sultan Mehmet efendimiz tahta cülus etmişlerdir. Hak teâlâ müteyemmen eyleye amin. Lâkin enderundan kızlar a- ğası ve Nezir ağa ve Firuz ağa ve Cevher ağa katlolunımış- tur. Bunlardan başka sırkâtibi ve hazine kethüdası ve ser- çuhadar Fettah ağa ve büyük miriahur ve tebdil hasekilerin- den Bağdatlı haseki ve Hacı Ali katlolunmuşlardır. Ve üle- madan Rumeli kazaskeri nefyolunmuştur. Ve Şeyhislâm az- lolunmuştur. Ve Münib efendi ve Murad zade efendi ve Muh- tar efendi ve Eyüpte tekaüd olan kara vezir kardeşi Musta- fa paşa nefyolunmuşlardır. Arap zade Şeyhislâm olmuş iken yirmi beşinci günü azlolunup Salih zade Şeyhislâm olmuş- tur. Ve istanbul kadısı azil ve nefyolunup köstendin Tahir efendi istanbul efendisi olmuştur. Recep gurresinde Seyit a- li paşa azil ve nefyolunup Ramiz paşa kapdan olmuştur. O- c.ak tarafından cemaziyelahır aşrı ahırında Sekban başı az- lolunup Serzağarî Sadık ağa Sekbanbaşı olmuştur. Otuz bir Mustafa ağa serzağarî olmuştur.

Recebi şerifin üçüncü günü kelleci kethüdası otuz altı gür; yeniçeri ağası olup azlolunup otuzbir ağa Zağarcıbaşı- lıktaıı Yeniçeri ağası olmuştur. Elli üç ağa Serzağarî otuz dokuz Hasan ağa Sersaksonî, kırk dört Meşin ağa Serturna-

yî, kırkıncı ağa Muhzir, on gün kırk iki kethüda yari mer- hum olup altmış bir ağa İsmailde bulunup Kethüda yeri o- lup yirmi üç ağa vekil olmuştur. Bu esnalarda kul kethüda- sı yirmi yedi Mehmed ağa... ordusunda bulunmakla yolu te- hir olmuştur. Bin iki yüz yirmi üç senesi recebi şerifin onuncu perşembe günü ocak bazirgânı yahudinin Ağa kapı- sı derununda re'si murdarı katlolunup İaşeyi murdarı kapuyu mezbur civarında dibek yanında bırakılmıştır. Şehri mez- burun on altıncı çarşamba günü Mahmud paşa civarında ih- rak zuhur edip Ser saksonî otuz dokuz Hasan ağa fiicceten vefat etmiştir. Kırk dört Hüseyin ağa Ser saksonî ağa ve Serçavuş ocak ibrahim ağa Ser turnayî olmuştur. Seneyi mezburda Alemdar Mustafa paşa Yeniçeri esamilerin güm- rüğe çaldırın sonra pişman olursunuz deyu emir ve taifei yeniçeriyan sekban yazılıp başlarına şubara giymesinler de- yu emir etmekle bazı kimseler şubara giyip sekban yazılmak- la yeniçeri dilâverlerinin güçlerine gidip ramazanın yirmi yedinci salı gecesi cemiyet edip alelgafle saat yedide varıp ağa kapısını basıp otuz bir Mustafa ağa ki Yeniçeri ağası bulunmakla Vezir tarafile yekdil olduğundan Ağa kapısı ö- ııünde pare pare edip andan doğru paşa kapısına gidip dört tarafın askeri yeniçeri bağlayıp dört tarafından ateş verip binden mütecaviz Mustafa paşa askeri muhterik. Defterdarı kılıçtan geçip paşayı mezbur mukaddem yaptırdığı harem tarafında mahzene girip cengü cidal edip muztar kaldıkta mahzende tedarik eylediği cephaneye ateş verip yeniçeri as- kerinden beşyüz elli miktarı şehit ve mecruh ve keııdi dahi mahzen içinde canı cehenneme gidip üç gündn sonra mah- zenden lâşesin çıkarıp üryan ayaklarına ip takıp it ölüsü sürür gibi sürüyüp At meydanında dut ağacına baş aşağı asa kodular. Bu esnada Kadı paşa ve Kapdan Ramiz paşa sek- ban askeri cemedip derya tarafından saraya dahil ve Sul- tan Mustal'a'yı tahta geçirirler korkusu ile biçareyi boğup ve valdesin dahi boğup cenge mübaşeret edip karadan tüfek

ve deryadan sefinelerden toplar atılıp Ağa kapısında ve sa- ir mahallerde kollar rahnedar olmuştur. Bu esnada yövmü çarşanba, Kadı paşa ve Kapdan paşa ve Nizamı cedid asker- leri saray kapısın açıp Yeniçeri askerleri üzerlerine yürüyüp Kamdullahı tealâ Yeniçeri dilâverleri erenler ve evliyalar himmetile izharı şecaat ve zafer nusreti ilâhi ile Sedefçiler- de karşılayıp cenk ederek Cebehane kışlası karşısında ve ci- varında olan dükkânlarda tahassun edip askere üsret oldu- ğundan dükkânlara ateş verilip sekbanlar şiddetli ateşten sa- kin olmadıkları ecelden firar ve Cebehane kapıları kapanıp Ayasofya camiine ve türbelere ve minarelere çıkıp ceng edip vafir asker telef olup inayeti bari ile andan dahi koparılıp camii şerif içinde ve türbede çok Nizamı cedid askeri kılıç- tan geçirilmiştir. Baki kalan saray kapısından içeri kaçıp ka- pıyı, kapayıp beden üzerinden cengetmişlerdir. Bu esnada Ortaların kazanları At meydanına çıkıp gavga ziyade müşted olup her taraftan Yeniçeri güğreyip Tophaneyi ve Tersaneyi basıp zapteyledikten sonra Tophane ve Arabacılar ve Cebe- hane kazanları dahi At meydanına getirilmiştir, ve bu es- da Cebehane kışlasında ele girip At meydanında paralan- nada vezir kethüdası konağı basılıp Defterdar dahi anda bu- lunup ikisi de paralanmıştır, ve Hacı Ahmed oğlu ve Kethü- da cebehane kışlasında ele girip at meydanında parçalan- mıştır. Üsküdar ve Levend kışlalarının ocak ağaları ve bin- başıları paralanıp kışlaları ateşe verilip ihrak olunmuştur, ve nice yüzbaşıları ve sergerdeleri kılıçtan geçmiştir. Kadı pa- şa ve Ramiz paşa askerleri sarayda Darphaneyi yağma edip firar etmişlerdir. Bayram gecesi kazanlar kışlalara gitmiş- tir, ve At meydanında dahi Nizamı cedid zabitlerinden ve askerlerinden çok kimseler paralanmıştır ve Cebehane civa- rında olan dükkânlara verilen ateş azıp o tarafta olan dük- kânlar ve haneler ve Çatal çeşme ve Acı hamam ve Firuz- ağa ve Mehterhane kışlası ve Defterhane ve çok mahalleler ve dükkânlar ve haneler ve Cebehane kışlası ve Saray kapı- sı karşısı bilkülliye muhterik olup ve mehterhanede olan çadırlar ve mühimmatı seferiye bilkülliye ihrakı bin-nar ol- muştur.

Bu vak'anm intikamını Mahmud II. aynı meydan ve ci- varında otuz bin yeniçeriyi kılıçtan geçirmekle almıştır. Yi- ne 31 mart hâdisesine de burasının ucu şahit olmuştur.

ibrahim paşanın tercemei hali de şayanı tetkiktir. Top- kapı Sarayı müzesi yeni kütüphane hazine kısmında bulunan 1471 No.lu Hadika-tül-vüzera da (efrenci-ül-asıldır. Silsile!

nesebi şehıi istanbulun suru kadimine bani olan Yanko bin

İ b r a h i m p a ş a s a r a y ı n d a Ş e h z a d e M e h m e d ' i n ( M e h m e d I I ! . ) 990 (1582) d e y a p ı l a n s ü n n e t d ü ğ ü n ü n d e m u m c u l a r ı n g e ç i ş i .

Madyan'a vabeste olmak üzere meşhur olmuş idi...) denil- mekte, Süreyya bey de Sicilli osmanide: Pozağalı frenle dev- şirmelerinden olduğunu Kanunî Kefe valisi iken takdim e- dildiğini yazmaktadır.

İbrahim paşanın Topkapı sarayı Müzesi arşivinde bulu- nan bir vakfiyesinde (D:7029) ismi-Padişahin ismi elkabla üç satıra sıkıştırıldığı halde - yedi satır elkabı müteakip ib- rahim bin Yunus bey olarak yazılıdır. Dönmelere alelusul baba adı olarak Abdullah, Abdülmennan gibi adlar verildiği halde İbrahim paşamnkine ne için Yunus Bey denildi?

Z a r i f O r g u n

K ü b i k y a p ı v e k o n f o r

Sayın dinleyicilerim.

Türkiyemizin bir imar ve inşa memleketi olduğunu göz önüne alan Radyo idaresi yüksek mimarlar birliğinden bir seri konuşma istemiştir. Yapı sahipleri ve şehir işleriyle uğraşan Belediyelerin aydınlatılmasına ve güzelliğe meftun halkımızın bedii ve artistik duygularının yücelmesine hizmet edebileceği ve mimarlık hakkında doğru bir görüş ve duyuş kazandırabileceği kanaatiyle bu konuşmalara başlıyoruz. Ben bugünkü ilk konuşmanın mevzuunu halkın dilinde son sene- lerde çok dolaşan ve muhtelif teleffuz şekilleri alan kübik yapı ve konfor olarak seçtim.

Kübik denilen bir mimarî tarzı var mıdır ? Yoksa b u kelimenin ifade ettiği manâ nedir ? Yine b u cümleden dil- lerde çok dolaşan konfordan ne anlıyoruz. İşte saygılı din- leyicilerim bu bahis üzerinde hakikatin n e olduğunu araş- tıracağız.

Lisanımıza giren bu yeni kelimeler ve yaşama şeklimize tesir eden b u tarzı hayat evrensel ve sosyal bir değişmenin bizim memlekete sirayet eden akislerinin birer ifadeleridir.

Makine asrımızın görüş ve telâkki tarzlarının v e yaşa- ma şartlarının eskisine göre değişmiş ve farklı olmasıyledir ki. Bizim geniş sofaları olan zengin ve büyük ahşap evleri kullanmak artık ağır gelmektedir. Yuvarlak çıkıntılı köşe pencereli yeni şekil yuvaya apartmana taşınmanın zarureti işte budur. Yalnız bizim kübik yapılarımız yeni dünyanın sosyal değişmesine ayak uyduran ve ona muvazi giden ya- pılarına benzemez. Bu hepimizin dudak büktüğü bizim kübik yapı bir karikatördür. Basit bir ticaret kaygusunun netice- sidir. Bu yapıların ekseriya plânları yoktur. Veya vardır da çok bozuk, çok fenadır. Güneş görmezler. Enstallasyon bozuktur. Yeşillik v e çiçek pencere önlerine dizilen saksı- larda ancak seyredilebiliyor. Sağlıksız bir yapı... Her zaman doktora başvurulmaktadır. Böyle bir yapı lâalettayin bir in- şaat ustasiyle bir para babası fakat görgüsüz ve zevksiz bir mülk sahibinin kafa kafaya verip meydana getirdikleri bir garibedir.

Biz bu mantıksız ve garip yapıya (Kübik) demekle bü- tün bu aksaklık ve sakatlıkları karikatörize etmiş oluyoruz.

Asrımızın teknik ve ileri düşünüşlerini içinde toplamış mi- marî bir eserle böyle biraz evvel bahsettiğim gibi neden ve 11e olduğu belirsiz kübik bir yapıyı birbirine karıştırmamak lâzımdır. Bunun için biz rasyonel ve günümüzün düşünce- lerine uygun eserleri ayırt etmek için (Modern Mimarî) ta- birini kullanmaktayız.

Bu Modern Mimarlığın vasfı insanları otomatik v e me- kanik asrımız hayatının sinirlerimizi yoran ve ruhlarımızı bozan günlük meşguliyetlerimizden sonra hakikî konfor ve estetik ile bizleri dinlendirebilmesi, tatmin etmesi hattâ te- davi edebilecek şekilleri haiz olmasıdır.

Arasıra dergimizde yazılarını n e ş r e t m e k t e olduğu- muz arkadaşımız Y. Mimar B e h ç e t Onsal'ın Ankara rad- y o s u n d a ( M o d e r n M i m a r l ı k ) mevzuu hakkında s ü y l e d i ğ i konferansı neşrediyoruz.

Hakikat halde modern mimarlık orta zaman mimarlığı gibi yalnız mücerret form duygulariyle dolu saray ve şato., ilâh... emsali yapılarla uğraşmamaktadır. Bu mimari aris- tokrat] k değildir. Bu mimarî tamamile demokrattır. Halk ile uğraşmak modern mimarînin gayesi konforlu ucuz, rahat, sakin bir muhit içinde güzel duygularımızı uyandıracak ge- liştirecek çareleri temin v e bizi tatmin edecek olan bir (Mesken mimarîsi) bulmak olmuştur. Şimdi sizlere savın dinleyicilerim kısaca böyle bir mesken mimarisini!- veyahut başka türlü söyliyelim. modern bir evin, bir meskenin ka- rakterlerini anlatmak isterim.

Evvelâ sokaktan geçerken böyle bir yapıya kübiktir di- yip geçemiyorsunuz. Böyle bir yapı sizi mutlaka duraklatır.

Düşünceye dalarsınız. Bu kadar alımlı bir yapının kimbilir telefonu, şofajı, banyosu, manzarası, kullanışı n e hoş olacak- tır. Hakikaten hepsi de mükemmel, fakat bütün bunları ta- hayyül ettiren ve sizi yapıya bağlayıp çeken, alâkanızı uyan- dıran birşey var. Dudaklarınızın arasından «ne güzel» diye bir kelime çıkmaktadır. Mütehassis oluyorsunuz, işte bu mi- marî eserin haricî görünüşü karşısında bulunuyorsunuz de- mektir.

(Güzellik)... Fakat bu bir makyaj .eseri gibi yalnız yü- ze ilâve edilen bir güzellik ise nafiledir, öyle olmaması lâ- zım. Sonra bu güzellk muhitsiz ve k u r u bir şeyden olma- malıdır. Yapı muhitini kucaklıyan tabiatın güzelliği ve bu tabiatın çerçevesi içinde yapının güzelliği birbirine uygun, yekdiğerini tamamlayıcı veya şiddetlendiriri olmalıdır. So- kağın gürültüsünden uzak ve bir sağlık müessesesine girer gi - bi her tarafınızı sükûnet ve rahatlık kaplıyaraktan böyle bir meskene girerseniz. Daha içerlerini görmek sabırsızlığı b u girişin üzerinizde bıraktığı ilk tesirdir. Antreden geçiyorsu- nuz. Holdesiniz. Holün geniş camekân kapıları arkasında asma bir bahçe görülmektedir. Evet meyve ağaçları, çiçek- ler, fidanlar, saksılar herşey ile tam bir tabiatla kaı-şıkarşıya bulunuyorsunuz. Bakıyorsunuz bu asma bahçenin kenarın- daki küçük fıskiye buz tutmuş.. Şu kenardaki ağaçların kuru dalları beyaza bürünmüş. Dışardaki soğuk bir mevsimin bütün bir dekorunu buradan seyredebiliyorsunuz. Fakat buradaki hararet oldukça yakıcı geliyor size. Paltoyu vestiyere bırak- mayı unutmuş olmalısınız bu da ne.. Holü salondan ayıracak duvar camdan ve ortası su dolu, bu akvaryomun nilüfer yap- rakları yazın sazlı kenarlarında dolaştığınız ve kurbağa ses- leriyle sıçradığınız dere kenarından bir parça gibi geliyor.

Lâkin bu salon ne ferah.. Fakat bu raflar bu dolaplar şu ışık tertibatı Bu şömine herşey yerli. Salon âdeta döşeli gibi ..

Size yalnız bir divan, bir iki tabure ve bir koltuk koy- mak kalmıştır. Şu köşeye de piyanoyu yerleştirirseniz çok şık, ve salon tamamlanmış olacaktır.

Burası yemek odası mı? Büfesi bile yerli ne alâ. Yanın- da ofisi de var. işte mutfaktan yemek kokusu almadan r a -

hat ve sinirlenmeden bir yemek yiyebiliyorsunuz. Burası da mutfak, yalnız burası bir mubah değil bir lâboratuvar gi- bi, şu masalar tertemiz kar gibi fayansla kaplı, duvarlar da hep öyle... Bu raflar, bu dolaplar da pırıl pırıl silinebilir malzemeden yerli yapılmıştır, şu eviye de pek göz alıcı pek temiz.. Bakınız pencereye bir aspiratör bile yerleştirmişler.

Eh bu mutfak rastgele bir hizmetçiye teslim etmiye kıyıla- maz doğrusu. Hanım yemeğini bizzat kendisi yapmıya karar vermiştir. Yatak odaları mukabil taraftadır. Yerli dolapla- rı size gardırop almıya lüzum bırakmıyor, işte şu köşesin- de de çekmecesi Etajeri, komple bir tuvalet köşesi.. Güneş odanın her tarafını yalıyor. Odanın önündeki balkon da fev- kalâdedir. Burası da çocukların odası olacak.. Çünkü yer- li raflar ve dolaplariyle, nişlerile hep çocuk mikyasını yaşa- tıyor. Şu küçük yatak otomatik bir şekilde derhai bir yük dolabının içinde kayboluyor. Gece lâzım olacak her şey gündüz kendi hücrelerinin içinde gizleniyorlar. Böylece ço- cukların gündüz burada oynamak için serbest bir saha temin edilmiş bulunmaktadır.

Şuradan ufak bir merdiven çıkıyor. Siz de çıkıyorsunuz.

Burası da âdetâ bir bahçedir. Bir taraş bahçesi, yeşil çimen- ler, arbüstlar, çiçekler.. Çocukların açık havada oyun yerleri Herşey herşey var burada. Bu apartmanda hayat kurudur, sıkıcıdır diyemezsiniz. Tabiat bile işte apartmanın kucağın- da. içinde, üstünde her tarafmdadır.

Bir de bu dam bahçesinden gördüğümüz manzara, pay- saj; akşamın kızıl gurupları ne kadar seyredilmiye değer şeyler, işte şu köşede betondan bir masa, etrafında bir iki hasır koltuk.. Bu yer sabah çayı almak için biçilmiş kaftan- dır. Ya akşamın serinliğinde şöyle yıldızlar yanarnen veya ay ışığı ile gürültü ve tozdan uzak akşam yemeği ne istekle yenilir. Şu pistde de danseylemek.. Açık havada dansetmek..

Yaz akşamları misafirleri burada kabul eylemek çok neşeli olacaktır. Herhalde.. Buradan inelim kendimizi bir aralıkta buluyoruz. Burası yatak odalarının aralığıdır. Aralıktan banyo salonuna girilmektedir. Banyo odası değil hakikaten salon.. Beynovar öyle yarım vücut banyosu almak için değil istediğiniz gibi su içersinde uzanabilirsiniz. Fakat bel- ki banyoya girip te bir hasta gibi tedavi için yatmayı sev- mezsiniz. Ne de olsa kurnada yıkanmak daha temiz gibi ge- liyor size. Eh işte bu da kurnası. O da var. üstünde duşunu da unutmamışlar. Yatak odasına hemen kapısı açılıp 1a oda- yı buhar içinde bırakmamak için ikisi arasında bir de (so- ğukluk) ve istirahat yeri yapılmıştır. Şezlonga uzandığınız zaman tam bir kestirme yapabiliyorsunuz. Masajınızı da bu rada yaptırırsınız. Şofbenin havagazı kokusuna karşı işte mükemmel vantilâsyon tertibatı bu apartmanda sıcak su var amma şu köşedeki şofbeni de koymuşlar ki sıcak su işlemez, durur, birşey olursa o zaman bir kibritle kendiniz hemen su- yunuzu ısıtırsınız. Burada ayna çifte levabo bide alafranga W. C. Hiçbir şey unutulmuş değildir. Bir de ıskara ahşap dö- şeme ilâve edilmiştir. Ya bu duvardaki fayansların renkleri ile döşemenin desenleri karuserenikleri buraya ne de güzel görünüş ilâve etmektedir, işte hakiki konfor.. Bu konfor öyle kuru ve hissiz değildir. Konforla beraber en güzel şe- killer de aranılmış, bulunmuş ve tatbik edilmiştir. Velhasıl yapının içi, dışı her şeyinde bir güzellik, güneş, sıcaklık, ko- laylık, rahatlık, kullanış ve huzur var. Renk armonileri renk- li camlardan süzülen ışıkların gönül alan şeffaflığı, sabit mo- bilyalar, duvardaki fereskli. gizli ışıklar ve bunların renkler üzerindeki refleleri. Oh burası işte tam bir güzellik ve saadet yuvasıdır. Tam bir istirahat ve yaşama yeri... Fakat şu çar- şıdaki vitrinden seçerek satın aldığınız Mobilya ve eşyalar

doğı-usu bu Enteriyöre bu dekorasyona uymaz. Bu güzelim enteriyyörü, renklerini nisbetlerini bozmıyacak şöyle rahat oturulur güzel eşyalarla süslemelisiniz. Yoksa uygunsuz dü- şebiliyor. Hattâ bu güzellikleri bozabiliyor da. Eşyanın, mobilyanın konforu da, formu da bu yuvanın bu yapının konfor ve form duygularına uyması lâzımdır. Bunların da mimar elinden çıkmış birer eser olması lâzımdır, işte mo- dern bir mimarlık eserinin içinde dolaştınız. Fakat burasının lüks veya ideal olduğunu söyliyerek bunların temini imkân- sız gibi görünmesin sizlere. Modern ihtiyaçlar her insan için aynıdır. Bütün bu saydıklarımız iki odalı bir evde de ken- di mikyasına göre temin ve tatbik «edilebilir. Belki nasıl o- lur diyeceksiniz. O halde siz ya bir mimara baş vurmadınız yahut iyi bir mimarın neler yapabileceğini ve yaptığını ya- kından görmediniz. Hakikî mimarlık eserlerinde güzellik ve konfor bir şehir apartmanı, bir villlada, bir hususî evdeol- duğu kadar bir hafta sonu evinde de bir büyük salon içine sığdırılmış küçük bir aile yuvasında da aynıdır. Amele ev- lerinde bile azamî konfor ve güzellik arıyoruz. Yirminci a- sır makine devridir. Az masraf, az iş, az zaman, az .saha ve çok randıman., işte prensip..

Devrimizin modern mimarlığı san'at tarihine mesken mi- marlığı diye geçecektir. Mimarın eseri bir lüks bir süs de- ğildir. Ruh ve sıhhat üzerinde, hayat üzerinde, kültür ve terbiye üzerinde Mimarlık eserlerinin ne tesirler yaptığını böyle hakikî mimarlık eseri olan yuvalarda yaşıyanlardaıı sorunuz.

izah edemediğimiz ve mana veremediğimizden dolayı kübiktir diye omuz silkip geçtiğimiz yapıların mimarî hudut- lar içinde yeri yoktur. Sözlerime nihayet vermeden bu yol- daki maksadımızı daha iyi anlatabilmek için böyle bir ya- pıda çabuk bir göz atalım. Böyle bir yapının odaları kutu gibidir. Oda diyince hatırınıza büyük birşey getirmeyiniz.

Çünkü bunlara oda değil sefertası gözü demek daha doğru- dur. Kirası ucuzdur. Ve öyle uzun boylu mobilyaya lüzum yoktur. Bir kanape iki koltuk kâfi gelmektedir. Bunlar se- fertası gözü gibi odaların sıkıntısını unutturmaktadır.

Bu sefertası gibi odaya ve şu içinde ancak kımıldanacak kadar küçük mutfağa hizmetçi lâzım değildir. Velhasıl böy- le bir yuvanın bizim eski hayat yuvasına nazaran ekonomik tarafları da işte bunlardır. Bu ekonomi ile de konfor *emin edilecek, işte burası daha acıklıdır. Böyle bir yere misafir gittinizse mevsim de soğuk ise:

Aman paltonu çıkarma nezle olursun diyorlar. Şofaj san- tıralda dıdı dıdı dedirtmekte evde banyo var fakat yıkanamı- yoruz. Biz yine mahalle hamamına gidiyoruz. Sıcak suyu- muz da bir işe yaramıyor, akmıyor, ev sahibi sitemlerini ya- parken komşudan gelen yüksek perdeden bir müzik sesi soh- betimize mâni olmaktadır. Çünkü komşu ile aralarındaki duvar yarım tuğladır. Bundan başka duvarlarda yağmur sı- zıntılarının çiğnediği kirli desenler vardır. Biraz hızlı yü- rüseniz biraz dans etseniz aşağıdaki kiracı şikâyetçidir. Çün- kü döşeme en incesinden beton bir döşemedir. Kesilen sı- cak su, yanmıyan şofaj santral, sefertası gözü odalar ve komşularınızın kulaklarınızda çınlıyan kahkahaları. Bu kon- forda (konfor demeğe insanın dili varmıyor) rahat etmek bir tarafa tahammül etmek için bile geniş yürekli ve aldır- maz olmalıdır. Her akşam Bay iş dönüşü asabidir. Lâf söy- leyemezsiniz. Günün yorgunluğu ile bir de 95 basamak mer- diven çıkıp ta nefes nefese dil dışarda kalınca insan tabiî sinirli olur. Kübik apartmanların sahipleri asansör yerini

kaybedilmiş saha ve fazla masraf addeylerler. Asansör yu- vası yerine bir sefertası gözü eda yerleştirerek daha fazla kira almak onlarca daha çok düşünmeğe değer. Ankara'da hiç bir apartmanda asansör mevcut değildir.

Sayın dinleyicilerim. Bu vakılara İstanbul ve Ankara'- nın her tarafında rastlamışlar veya yaşamışlardır. Sanırım ki bu yapıların mimarlıkla alâkası olmadığını sizler de his- sedeceksiniz.

Bu kötü örnekler bu kübiklik ve bu sözüm yabana kon- for bizim birçok eski eski, güzel duygularımızı silip süpür- müş ve estetik terbiyemizi alt üst etmiştir. Bunlar halkımı- za mimarlık hakkında da yanlış müşahede ve hükümler ver- dirmeğe sebep olmuşlardır. Bu kübiklik ve konfor uğruna güzel evlerimizi eskidir diye terkediyoruz. Bu evleri ter- kederken tabiattan da uzaklaşmış oluyoruz. Kübik apartman- ların çocukları çiçeklerin kokusu ile karışık toprak rayiha- sı nedir bilmezler.

Çiçek yetiştirmenin, bahçe yapmanın tabiat zevkinin on-

larda uyanmadığını göreceksiniz. Akşamın sükûn dönüsen- foııisini duymazlar.

Kısaca hava, su, tabiat duyguları ve aile hatıraları bu sakinlerde mevcut değildir. Böylece yuvayı çerçeveliyen küçük mikyaslı bir pepsajı yaşayamıyan bu insanlar üzerin- de büyük çapta bir memleket pepsajmın duygu ve heyocanı ne olabilir. Lâkin pepsajııı ehemmiyeti de nedir dememeli- siniz. Mikelanjin şu sözlerini hatırlatmak isterim. Büyük üstadı yetiştiren âmiller arasında güzel bir tabiat ve muhi- tin nasıl müessir olduğunu kestirmek bu sözleri hatırladık- tan sonra çok kolay olacaktır. Mikelanj diyor ki:

Eğer bazı güzel ve iyi şeyler varsa kafamda bunları Toksan eyaletinin havası ve pepsajma borçluyum.

Bizler san'at ve estetik duygusunu aşılayacak hakikî mi- mi'rlık eserlerine muhtacız. Bu ağaçsız, çiçeksiz, kübik ha- yatın hissiz beton yapılarile sıkışık manzarasız ve dar so- kaklarında mimarlık arıyarak san'at namına yanlış hüküm ve telâkkiye sapmaktan içtinap edilmelidir.

Y. M i m a r M ü n c i T a n g ö r

Bu ev Bağlarbaşmda Kısıklı tramvay caddesi üzerinde inşa edilmiştir. Bina bir buçuk katlıdır. Bir ailenin ika- metine mahsustur. Sol tarafında, oturma, yemek ve kabul odaları vardır. Ortada küçük bir kış bahçesi bir akvaryomu olan hol vardır. Yatak odaları arka cephe üzerinde olup holden bir koridor vasıtasile ayrılmıştır. Yatak odaları ara-

sında bir banyo ve koridor üzerinde bir merdivenle çatı a- rası odalarına çıkılmaktadır.

Evin ön cephesinde, oturma ve misafir odaları önüne gelmek üzere üzeri kapalı bir terası vardır.

Bina haricî mimarî ve plân tertibi itîbarîle güzel bir tesir yapmaktadır.

S i v a s H a l k e v i p r o j e s i m ü s a b a k a s ı

Sivas Cumhuriyet Halk Partisi Başkanlığı tarafından, Sivas Cumhuriyet meydanında tahsis edilen ars? üzerine bir Halkevi inşasına karar verilmiş, bu projenin tanzimi beynel- milel bir müsabakaya konulmuştur:

Partinin müsabaka açması, Türk mimarlarını fevkalâde mütehassıs etmiştir. Bir çok resmi ve nim resmî müessesele- rin, memleket mimarlarına itimat etmiyerek. inşaat projele- rini doğrudan doğruya ecnebi mimarlara sipariş etmelerine mukabil Sivas'ın bu hareketi memleket mimarlığının istik- bali için emniyet ve ferah verici bir hal olup şayanı takdir- dir.

Müsabakaya on üç Türk mimarı iştirak etmiştir. Netice de birinciliği mimar Nazif Asal ile mimar Emin Necip'in müştereken yaptıkları (Egemen) rumuzlu proje, ikinciliği mimar Emin Onat ile mimar Sabri Oran'm yaptıkları (Mey- dan) rumuzlu proje kazanmıştır. Mimar Leman Tomson'un projesi üçüncü addolunmuş ise de. programda nakdî mükâ- fat olmadığı için kendisine para mükâfatı verilememiştir.

Aşağıda dercettiğimiz müsabaka proğramı, Sivasta bulu- nan Mühendis ve Mimarlar tarafından büyük bir muvaffaki- yetle tertip edilmiştir. Konulan mükâfat bedelleri mimarla- rı müsabakaya iştirake cezbedecek ehemmiyette idi. Yalnız üçüncü derece gelen projeye de münasip bir miktarda nakdi mükâfat verilmesi muvafık ve doğru olurdu, öğrendiğimi- ze göre müsabakada birinciliği kazanan, projenin sahipleri Mimar Nazif ve Emin Necip tatbikat projelerini hazırlamış-

lardır. Pek yakın bir zamanda güzel bir esere kavuşacak o- ian Sivas şehrini, ve müsabakayı tertip edenleri tebrik ede- riz.

Müsabaka programını aşağıda neşrediyoruz:

S i v a s t a C u m h u r i y e t m e y d a n ı n d a y a p t ı r ı l a c a k H a l k e v i b i n a s ı p r o j e s i n i n t a n z i m i [ h a k k ı n d a ş a r t n a m e d i r .

1 — Bina, arsanın haritasında gösterildiği veçhile 50 de- recelik had bir zaviye tahtındaki köşeye yapılacağından, iki sokak cephesi arzedecek ve mukabil arka cepheler de bahçe- ye nazır olacaklardır.

A r k a c e p h e v e e n i n e k e s i m

V

H — T ]

î f l ].J:l!-t P

1 Jnl

h , l

~ l : r l m n i J

i n a t t ı i 1 ı-l 1 i^:i i l l i l j

B B B B B B B B B B B B B B 11 HII ⁿ r^rTTİ'⁷ IT"' •'-tr^rmıiTTTİTTTÎniliT^ •ıırmııl

2 — Zaviyenin reisine tesadüf ettirilecek umumî ve mo- numantal methal geniş bir hole açılacak ve binayı iki veya üç katlı cenaha ayıracaktır. (Binanın iki veya üç katlı ol- ması Mimarın bedii ve fennî takdirine bırakılmıştır.)

3 — Orta kısım bütün müştemilâtile ATATÜRK dairesini teşkil edecektir. (Misafiret şeraiti nazarı dikkate alınmak üzere)

4 — Bina muhteviyatı zirde gösterilmiştir. Bununla be- raber eb'at teşkil ve tertip itibarile mimar serbesttir.

1 - Hol

1 - Lüzumlu bütün teferruatile ATATÜRK dairesi.

1 - Okuma odası 1 - Kitap odası

1 - Kapalı jimnastik salonu 1 - Müzik çalışma odası 2 - Kurs dershanesi 1 - Başkan ve kurul odası 1 - Büro

2 - Komite çalışma odası 2-4 - Misafir odası

2-4 - Misafir odası (icabında ATATÜRK dairesile a- lâkalandırılacak şekilde)

1 - Parti kurul salonu 2-3 - Parti büro odası

1 - 600 Kişilik bir sinema, tiyatro salonu 1 - 600 Kişilik bir toplantı salonu (Büfeli) 5 — Proje 1/100 mikyasında olarak temel ve kat plânla- rile cephelerin her birisi ve münasip istikametlerde alınmış şakulî maktaları ihtiva edecek ve ayrıca bir makete verile- cektir.

6 - Binanın inşası için düşünülen tarza nazaran kulla-

nılacak malzemenin evsafını ve menşelerin! sarih surette gösterecek bir izahname ile kalorifer, elektrik ve su tesisat- ları da dahil olduğu halde umumî bir keşifname verilecektir.

7 — ilânın üçüncü maddesindeki güzel san'atlar akade- misinin tavsiyesi kaydı erbabı fen ve san'ata karşı fezla bir kayıt şeklinde görülmüş olduğundan bu kayıt kaldırılmıştır.

Esas diplomadır.

8 — ilânın beşinci maddesinde zikredildiği gibi talip mi- marın bina mahallini görmek vî^jnalzeme ve iklim şartları- nı anlamak ve bina mahallinin etrafındaki vaziyeti yerinde görmek üzere Sivas'a gelmesi mecburî olup bu taktirde azi- met ve avdet harcirahları Sivas'ta ödenecektir.

9 — Proje nihayet 1938 senesi Teşrinievvelinin 15 inci günü Sivas'ta Parti başkanlığına vasıl olmuş bulunmaları şarttır.

10 — Projeler Nafia Vekâletinin intihap ve tasdikına ar- zedilecsk ve neticede birinciliği kazanan proje sahibine 3500 ve ikinciye 800 lira ikramiye verilecektir.

11 — Müsabakayı kazanan mimar keyfiyetin kendisine tebliğinden itibaren iki ay zarfında binanın detaylarile su, elektrik ve kalorifer tesisat plânlarını ve umumî keşifname- yi ve şartnameyi Parti Başkanlığına verecektir. (Bu iş için kendisine ayrıca iki bin lira ödenecektir.)

12 — Müsabakayı kazanan proje mimarına hak kazandığı 3500 liradan 1500 lirası derhal ve mütebaki 2000 lirasının, da 11 inci maddede yazılı evrakı fenniyenin teslim ve Nafia Ve- kâletince tastiki akabinde ve derhal salifüzzikir 2000 lira ile beraber ki ceman 4000 lira ödenecektir.

13 — Esnayı inşaatta kontrol mimarlığı vazifesi tercihan müsabakayı kazanan zata tevcih edilir.

M e y d a n r u m u z l u p r o j e , (ikinci mükâfat.?

Y. M i m a r S a b r i O r a n v e E m i n O n a t

2 c i p r o j e n i n m a k e t i

Mimar Sabri ve Emin Onat'a ait proje ikinci mükâfatı kazanmıştır. Mimarlar bu projede Cumhuriyet meydanının alacağı şekle göre plânı düşünmüşler ve esas cephe motifi üzerine geniş bir havuz yapmışlardır. Bu proje haricî mi- marî itibarile ve taş kemer duvarları ile Sivas'a uygun bir karakter taşımaktadır.

V a z i y e t p l â n ı J; ufcLtsfî-

" t A

C l l l İ l ^

m

fÜHH"

p B u r n u n u m ı ı ı ı ı u u n i m

M I l I M M M I ıg|||j •

C e p h e l e r

K a t p l â n ı 1 600

C e p h e l e r

B i r i n c i k a t p l â n ı 1/600

i ç e r i d e n m e n a z . r

T o z k o p a r a n d a b i r G a z i n o p r o j e s i

Y. M i m a r L e m a n T o m s u

Tozkoparan'da yapılması düşünülen bu kazino binası me- yilden istifade edilerek cadde tarafında bir. manzara tara- fında iki katlı olarak tanzim edilmiştir.

Binanın medhali Şişhane yokuşu meydanındadır. Ağaçlıklı bir bahçede geniş kapılı bir rüzgârlık vasıtasile gardirop ve tuvaletin bulunduğu bir hole girilir. Bu holden büyük ka- zino salonuna ve üstü örtülü terasa geçilir. Kazinoya tahsis edilen büyük salonda dans, orkestra yerleri ve aileler için nişler tanzim edilmiştir. Salonun h e r tarafından manzarayı doya, doya seyretmek kabildir. Bu salonun önünde yazın o- turmağa mahsus kısmen açık ve kısmen örtülü büyük bir te- ras vardır.

Servis kısmı yan tarafta cadde kısmında bir katlı m a n - zara kısmında iki katlı bir bina kitlesile temin edilmiştir.

Üst kata holden ve salondan iki merdiven vasıtasile çıkılır.

Bu kat galeri şeklindedir. Bu galeriden hem manzarayı hem de alt kattaki dansı seyretmek kabildir. Yazın b u galerinin pencereleri açılırsa üstü örtülü açık bir teras halini alır. Ay- rıca bu kata mahsus servis kısmı gardirop v e helâlar yapıl- mıştır.

Projenin tanziminde arsa v e ihtiyaçlara uyarak sade şe- killerle neş'eli bir bina karakteri vücude getirilmeğe çalışıl- mıştır.

IH M •« M İS SS II U U II U H

d M İ İ U H ı ^

0

D e n i z c e p h e s i

V a z i y e t p l â n ı

A s m a k a t

Î ' İ ^ ^ E D ) ]

•'o i , » * " • ! « • :

n e m c £ M O . n 1 1 0 0

C e p h e l e r v e e n i n e k e s i m

- — i-,

> ~ V , ÜT*^- v

M w ~ /

- l i ' t f³ . ÜT*^- v

M w ~ /

- l i ' t f³ .

m C M N. ¹

m OH,..

A - i kjimi n 1 1 0 0

M a k e t

A d a n a B e l e d i y e s i O t e l i

Y. M i m a r S e y f e t t i n A r k a n

Adana Belediyesi tarafından hazırlattırılmış olan, şehir plâııı esasları dahilinde, daha şimdiden şehrin girişini de- ğiştirmiş olan Atatürk parkı yanında inşa edilecek olan bu otel, şehrin en büyük bir ihtiyacını karşılayacaktır.

Yurdumuzun mühim bir şehri olan Adana'da, h e r gün artan inşaat faaliyetinden güzel ve canlı bir misal olmak üze-

re bu projeyi bu sayımızda neşrediyoruz. Plân ve maket şehir plânına uygun bir şekilde yapılmıştır.

Proje, otel kısmından başka Atatürk parkı ve otel ile ilgili olan gazino, oyun salonları ve konser holü, bir arada olarak tanzim edilmiştir. Bu sayede bir ve iki katlı ve hatlar;

M a k e t

birbirine bağlı olan ahenkli bir eser ortaya çıkmıştır. Okalip Adana'nın sıcak iklimine uyan saçak, verandaları ve pen- tüs ve palmiye ağaçları arasında bu eserde gözetilen karak- cereler üzerinde güzel bir Türk motifi olan ajurlu vantilasiyon ter sâkin ve caziptir. kısımları binada görülen bu karakteri zenginleştirmektedir.

H â d i s e i e r :

A n ı d ve ş o f ö r

Aşağıdaki yazıyı akşam gazetesinde okuduk. Bu şoför bir vatandaşın Büyük Şef Atatürk için yapılacak anıd için içten gelen düşüncelerini anlatan, samimî b i r dileği-

dir ki;

Millî san'at heyecanını ne güzel ifade ediyor... Bu doğru görüş ve asîl duyguya ilâve edecek tek bir kelimemiz, aykırı bir düşüncemiz yoktur. Vatandaş diyor ki:

A t a t ü r k a n ı t ı i ç i n 250 b i n l i r a a y r ı l m ı ş . B u n u n 205 b i n i i i e a r a z i i s t i m l â k e d i l e c e k , 4 5 b i n l i r a s ı i l e d e b e y n e l m i l e l b i r m ü s a b a k a a ç ı l a c a k .

Y a b u n u b i r y a b a n c ı k a z a n ı r s a ? O r a d a y a t a n H e r ş e y i n T ü r k o l m a s ı n ı i s t i y e n B ü y ü k T ü r k a c a b a b u y a b a n c ı s a n ' a t - t a n r e n c i d e o l m ı y a c a k m ı ? H e m b i z b ö y l e b i r e s e r i n n e s i l e ö v ü n e b i l e c e ğ i z ? S i n a n ' l a r ı n r u h u b i z e n e d i y e c e k ?

K u r t a r d ı ğ ı v a t a n ı n b i r t a ş ı , b a ş u c u n a - v e l e v k i y o n t u l - m a d a n - d i k i l s e , b u n u b i r e c n e b i n i n y o n t m a s a n d a n d a h a m a - k u l , d a h a g ü z e l , d a h a a s î l b i r H a r e k e t t e l â k k i e d e r i z .

2709 numaralı şoföre Türk mimarlarının teşekkürlerini sunarken şöyle düşündük: Otoriteler de bu meselede. Şoför vatandaş gibi düşünseydi... Ne olurdu?.

B a ş k a m e m l e k e t l e r d e m i m a r î :

( M ü n i h ) ş e h r i n d e a ç ı l a n M i m a r î S e r g i

Ç e v i r e n : A d n a n K o l a t a n

Geçen yılın son ayında Münih'te ikinci mimarî ve tezyini san'atlar sergisi açılmıştır. Bu sergi sanatkârlara, inşaat sa- hiplerine v e bütün halka, yani üç grup insana hitab edi- yordu. En güzide mimarların yarattığı eserleri burada gören yaratıcı san'atkârlar burada güzel b i r gayretle, şekilUndiriş hususunda, mükemmel bir yaratıcılık dersi almış olacaklardı.

İnşaat sahipleri ise, san'atkârların dimağından ve ruhundan doğan güzellikleri hakikat sahasına intikal ettirmek hususun- daki vazife ve mecburiyetlerini bu sergi vasıtasiyle idrak e- dip kavrayacaklardı ve nihayet bütün bir millet bu müşterek eserle alâkadardı.

Almanya'da açılan bu ikrnci mimarî sergisi, hiç şüphe yok ki, yalnız sergi tekııiğindeki ilerleyiş bakımından değil, ayni zamanda teşhir edilen şeylerin san'at yüksekliği bakı- mından dahi, ileriye doğru atılmış büyük bir adımdır. Maruf Alman mimarı (Paul Ludwig Troost) un örnek olmıya lâyık eserleri artık bir anane mahiyetini almıya başlıyor ve bütün alâkadar mimarlar bu esas üzerinde çalışmalara devam edi- yorlar. Başarılan işlerin ve başaran san'atkârların ayrı ayrı işler ve kimseler olmalarına rağmen, ortaya konan eserin arzettiği sanatkârane vahdet işte bundan ileri gelmiş olsa gerektir. Esere iştirâke davet edilen mimarların adedi gittikçe artıyor. Devletin vahdetli idaresi altında sanatkârlar dahi sanatkârane bir vahdet temini yolunda çalışıyorlar.

Bu yazıda sergi hakkında verilen izahat serginin tertibi sı- rasile yürüyecektir. Alman sar/atma ithaf edilen binanın bir cenahında Berlin'in tatbik edilmekte olan yeni imar plâ- nını, diğer cenahında ise, Almanya'da yeni rejimin doğduğu Münih şehrinin yine tatbik halinde bulunan yeni imar plâ- nını görüyoruz. Bunlara iltisaklı olan yan salonlar da ise bu eserler etrafında diğer mesai guruplanmaktadır. Bütün bunlarda inşaat sahibi Devlet veya Belediyedir. Tek tük te- sadüf edilen hususî müesseselere ait idare binaları dahi dev- let ve belediye binalarında gördüğümüz esasların tesiri al- tında kalmışlardır.

B e r l i n ' i n y e n i ( ş e k l i :

Berlin şehrinin yeni almakta olduğu şekli gösteren kısım içinde iki muazzam eser hâkim vaziyettedir : Devlet Reisi binası ve yeni yapılmakta olan Şimal - Cenup mihveri üze- rindeki yuvarlak meydan. - Bittabi tâli binalarla birlikte. -

Profesör Albert Speer'in eseri olan Devlet reisi binası birçok güzel v e etraflı modellerle tersim edilmiş olup bina- nın iç kısımları da gösterilmiştir. Ayrıca toplu bir model ile de bu tesisatın büyüklüğü hakkında bir fikir verilmiştir.

Yeni bina, Vilhemşitrase, Iosşitrase ve Herman Göring st- rasse addeleri üzerinde bir blok teşkil ediyor. Bu saha, Ve' killer bahçeleri denilen sahalar içinde muhteşem parklar teş- kil ederek direklerarası denilen arkadlara. su tesislerine \ e bahçelerle limonluklara doğru uzanmaktadır. Herman Gö- ring sitrase caddesindeki nihayet kısmını iki alçak ikamet- gâh ile bunların avlusunun altındaki garajlar teşkil etmekte- ve bu kısım ayni zamanda, parkın nihayetini teşkil eden ve olduğu gibi bırakılacak olan uzun duvara doğru bir intikal hasıl etmektedir.

Fos strasse caddesindeki cephenin uzunluğu (345) met- ledir. Binanın bu kısmında iç avlu vardır, ki buna, Vii- helmsitraşedeki şimdiki devlet reisi binasından açılan bir yol ile girilir. Buraya şu kısımlar ltisak ettirilmiştir: Medhai holü. mozaik holü, yuvarlak salon, uzun hol ve devlet reisi- nin kabul salonu. Binada ayrıca Kabine içtima salona, bü- yük yemek salonu ve kütüphane holleri de vardır. Fossitıa- şe cihetindeki «uzun hol» 146 metre uzun, 11 metre geniş v e 9 1/2 metre yüksektir. Bu eb'adı yazmaktan maksadımız, plânlayıştaki azameti göstermek içindir. Ekserisi 1/10 v e bazı münferid kısımları hattâ 1/1 mikyasında olan birçok büyük modeller bize bilhassa dahilî teçhizata, Fosşitrase caddesindeki cephe ve Devlet Reisinin büyük çalışma oda- sını havi olup sütunlarla inkısam ettirilmiş olan bahçe cep- hesi hakkında fikir vermektedir.

iç avlu «Alman ordusu» ve «Parti» isimlerini taşıyan iki heykeli ihtiva edecektir. Bunlar heykeltraş Profesör Arno Breker'in şaheserleri olup serginin büyük holünün bakış noktasını teşkil etmektedirler. Duvarlara asılan büyük fo- toğrafiler toplu görünüşü arttırmakta ve işlerin hazırlanma- sında göserilen itinayı belli etmektedirler. Şimdiye kadar bir binanın bu kadar mufassal surette modellerle gösteril- mesi pek nadir olarak vaki olmuştur. Duvarların ve zemi-