Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam
Amaçlarý Belirleme Ölçeðinin Üniversite
Öðrencileri Üzerinde Psikometrik
Özellik-lerinin Ýncelenmesi
Investigating of Psychometric Properties the Scale of Setting Life Goals
with Respect to Positive Psychotherapy on University Students
Ali Eryýlmaz1
1Yrd. Doç.Dr., Osmangazi Üniversitesi Eðitim Fakültesi, Eskiþehir
SUMMARY
Objectives: In psychology it has been proved that
set-ting life goals is very important for physical and mental health. People who set goals do not only have a health-ier development but also they achieve a sense of a mean-ingful life. There are many theoritical explanations which undertake life goals; positive psychotherapy is one of them. In positive psychotherapy approach goals are understood as resources for coping with conflicts. Besides, there is a need for a scale which can measure life goals of university students in means of positive psy-chotherapy. Thus, we investigated the psychometric pro-porties of The Scale of Setting Life Goals with Respect To Positive Psychotherapy on university students. Method:
A total of 183 individuals between ages 19-27 (112 female and 71 male) completed The Scale of Setting Life Goals with Respect To Positive Psychotherapy, Life Orientation Scale, and also Oxford Happiness Scale. Reliabilitiy analysis, confirmatory and explatory factor analysis are used for statistical evaluation. Results: All
analysis show that psychometric properties of The Scale of Setting Life Goals with Respect to Positive Psychotherapy are valid and reliable for university stu-dents. Conclusion: The Scale of Setting Life Goals with
Respect To Positive Psychotherapy is valid and reliable, and also can be used for university students. We con-cluded that The Scale of Setting Life Goals with Respect To Positive Psychotherapy is a useful tool for future stud-ies.
Key Words: Setting life goals, positive psychotherapy,
university students.
ÖZET
Amaç: Psikolojide, yaþam amaçlarý belirlemenin
birey-lerin ruhsal ve fiziksel saðlýklarý üzerinde önemli etki-lerinin olduðu ortaya konmuþtur. Yaþam amaçlarý belirleyen bireyler, saðlýklý geliþmenin yaný sýra yaþamlarý-na anlam da yüklemektedirler. Yaþam amaçlarýný ele alan pek çok kuramsal yaklaþým bulunmaktadýr. Pozitif psikoterapi de bu yaklaþýmlardan biridir. Pozitif psikote-rapi yaklaþýmýnda amaçlar, bireylerin çatýþma ile baþa çýkma kaynaklarý olarak görülmektedir. Tüm bunlarýn yanýnda üniversite öðrencilerinin yaþam amaçlarýný ölçe-bilecek pozitif psikoterapi temelli bir ölçeðe gereksinim vardýr. Bu nedenle, bu çalýþmanýn amacý; ergenler üzerinde geliþtirilen Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarý Belirleme Ölçeði'nin üniversite öðrenci-leri üzerinde psikometrik özelliköðrenci-lerinin incelenmesidir.
Yöntem: Araþtýrmanýn katýlýmcýlarýný 2010-2011 öðretim
yýlýnda Gazi Üniversitesi Eðitim Fakültesi'nde öðrenim gören 183 üniversite öðrencisi (71 erkek / 112 kadýn) oluþturmaktadýr. Katýlýmcýlarýn yaþlarý 19-27 arasýndadýr. Çalýþmada, Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarý Belirleme Ölçeði, Oxford Mutluluk Ölçeði ve Yaþam Yönelimi Ölçeði kullanýlmýþtýr. Çalýþmada, açým-layýcý ve doðruaçým-layýcý faktör analizi ile güvenirlik analizleri gerçekleþtirilmiþtir. Bulgular: Analiz sonuçlarýna göre, üç
boyutlu orijinal ölçek, üniversite öðrencileri için de üç boyutlu bir yapýdadýr. Ölçeðin güvenirliði tatminkâr düzeyde bulunmuþtur. Sonuç: Pozitif Psikoterapi
Baðlamýnda Yaþam Amaçlarý Belirleme Ölçeði üniversite öðrencileri ile yapýlacak farklý araþtýrmalarda kullanýla-bilir.
Anahtar Sözcükler: Yaþam amaçlarý, pozitif psikoterapi,
üniversite öðrencileri.
GÝRÝÞ
Bireylerin yaþamlarýna uyum saðlamalarýný ve psikolojik açýdan iþlevde bulunmalarýný etkileyen; umut (Argyle 2001, Synder 2000), bireyleri güçlen-diren özellikler (McCullough ve Snyder 2000, Seligman 2002), kiþilik özellikleri (Deiner 2001) gibi pek çok deðiþken bulunmaktadýr. Bireylerin amaç belirlemeleri ve bu amaçlar peþinde koþ-malarý da yaþama uyum saðlamlarýnda (Myers ve Deiner 1995) etkili ve önemli faktörlerden biridir. Bireylerin amaçlarý peþinde koþmalarý ve yaþam-larýný anlamlandýrmalarý, onlarýn ruh saðlýkyaþam-larýný olumlu olarak da etkilemektedir (Baumeister ve Vohs 2002). Hatta amaçlar, bireylerin ruhsal bozukluklara karþý direnç göstermelerine de yardýmcý olmaktadýr (Klinger 1998).
Ýnsanlar, ideallerinden, yaþamý mutlu bir þekilde sürdürmekten ve yaþama anlam yüklemekten söz ederlerken aslýnda gelecekten beklentilerini ve yaþam amaçlarýný belirtirler (Ingrid ve ark. 2009). Bireylerin yaþamlarýný anlamlý kýlan en önemli fak-törlerden biri, onlarýn yaþam amaçlarýdýr (Emmons 2003, McGregor ve Little 1998). Bireyler, yaþam amaçlarý sayesinde pek çok alanda motivasyon düzeylerini yükseltmektedirler (Wong ve Fry 1998). Bu denli öneme sahip amaç kavramý, psikoloji lite-ratüründe 1970'lerde motivasyon kuramlarýnýn bir boyutu olarak yer almaya baþlamýþtýr. Yaþam amaçlarý, "bireylerin biliþsel ve davranýþsal strateji-ler aracýlýðý ile elde etmeye ve sürdürmeye çalýþtýk-larý istenilen durumlar" olarak tanýmlanmaktadýr (Emmons 1999). Schmuck ve Sheldon (2001), yaþam amaçlarýný "bireylerin zamanla yaþamlarýný yönlendiren motivasyonel araçlar" olarak deðer-lendirmektedirler. Literatürde, bireylerin yaþam amaçlarý temelinde belirlemiþ olduklarý günlük amaçlarýna ve kiþilik geliþimi temelinde ortaya konan kiþisel amaçlara yönelik açýklamalar da vardýr (Covington 2000).
Yaþam amaçlarý, genellikle bireylerin yaþamlarýný anlamlandýran faktörler baðlamýnda ele alýnmak-tadýr. Bu baðlamda yaþam amaçlarý, farklý baþlýklar altýnda ele alýnmaktadýr. Örneðin; Heady'e (2008) göre yaþam amaçlarý, üç önemli baþlýk altýnda ele alýnmalýdýr. Bu baþlýklar: a) Baþarý, b) Aile Yaþamý (Evlilik, çocuk ve ev sahibi olma gibi), c) Toplumsal ve politik açýdan aktif olma ile baþkalarýna yardým etmedir. Ebersole'ye göre (1998) yaþam amaçlarý:
a) Yaþam öyküleri, b) Ýþ yaþamý, c) Ýliþkiler, d) Dini inançlar ve katkýda bulunma gibi dört önemli alan-da belirlenmektedir. Emmons'a (1999) göre ise, yaþam amaçlarý; a) Kiþisel mücadele, b) Baþarý, c) Yakýnlýk, d) Maneviyat ve baþkalarýna yardým gibi alanlardan belirlenmektedir. Benzer þekilde Wong (1998) bireylerin yaþam amaçlarýný; a) Kiþisel olarak anlam yükleme, b) Baþarý, c) Ýliþki, d) Din ve özgecilik gibi alanlardan belirlediklerini savunur. Literatürdeki yukarýdaki sýnýflandýrmalarý bir bütün olarak içinde barýndýran yaklaþýmlardan biri Pozitif Psikoterapidir. Yaþam amaçlarý pozitif psikoterapide de önemli yer tutmaktadýr. Pozitif psikoterapi denge modeli üzerine kurulmuþtur (Peseschkian 1980). Pozitif psikoterapi, beþ aþama-da gerçekleþmektedir. Terapinin beþinci aþamasý, amaçlarýn geniþletilmesi aþamasýdýr. Bireyler, tera-pinin beþinci aþamasýnda yaþamýþ olduklarý prob-lemlerden kurtulmuþlardýr (Peseschkian 1980). Bu aþamada, denge modeline dayalý olarak yaþam amaçlarýný belirlemektedirler (Peseschkian 1996). Bundan sonra bireyler, yaþamýþ olduklarý çatýþ-malarla baþa çýkmak adýna beden (duyum), baþarý, iliþki ve fantazi (maneviyat) alanlarýnda belirlemiþ olduklarý amaçlarýný yaþama geçirirler (Pesesch-kian ve Walker 1987).
Türkiye'de pozitif psikoterapi konusunda yürütülen çalýþmalarýn yeni olduðu görülmektedir. Bu baðlamda Eryýlmaz (2011), pozitif psikoterapinin temel kavramlarýndan olan birincil ve ikincil yetenekler arasýndaki iliþkileri incelemiþtir. Bir baþka çalýþmada ise Eryýlmaz (2010), ergenler üzerinde Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarý Belirleme Ölçeði'ni geliþtirmiþtir. Geliþtirilen ölçeðin üç boyutu vardýr. Ölçeðin Beden Amaçlarý boyutunda, bireylerin bedensel olarak rahatlamalarýna yönelik amaçlarý yer alýrken; Ýliþki Amaçlarý boyutunda, bireylerin evlenecekleri kiþilerde bulunmasý gereken özellik-leri belirlemeözellik-leri, çocuk sahibi olma gibi amaçlar yer almaktadýr. Baþarý Amaçlarý boyutunda ise, bireylerin kariyer amaçlarý yer almaktadýr (Eryýlmaz 2010 ).
Bireylerin amaçlar belirlemeleri ve belirledikleri amaçlarýn peþinde koþmalarý, onlar için önemli mutluluk kaynaklarýndan biridir (Deiner 1984, 2001, Lyubomirsky ve ark. 2005). Hatta amaçlar, bireylerin yaþamlarýna anlam katmalarýna, kiþisel
olarak büyümelerine yardýmcý olan önemli araçlar-dandýr (McKnight ve Kashdan 2009). Bu denli öneme sahip amaçlar, çeþitli terapi kuramlarýnda, bireylerin ruhsal bozukluklardan kurtulmalarýna yardýmcý olan önemli araçlar olarak ele alýnmak-tadýr. Türkiye'de üniversite öðrencileri üzerinde yaþam amaçlarý belirleme konusunda yürütülen çalýþmalarýn sayýsýnýn çok az olduðu görülür (Ýlhan 2009, Aydýner 2011). Sonuç olarak; bu çalýþmada, "Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarý Belirleme Ölçeði"nin üniversite öðrencileri üzerinde psikometrik yapýsýnýn incelenmesi amaçlanmýþtýr.
GEREÇ VE YÖNTEM
Çalýþmada ergenler üzerinde geliþtirilen ölçeðin üniversite öðrencileri üzerinde psikometik özellik-lerinin incelenmesi amaçlanmýþtýr. Bu amaç doð-rultusunda çalýþmada, güvenirlik ve geçerlik analizi yöntemleri ve teknikleri kullanýlmýþtýr.
Çalýþmada öncelikle madde analizi yapýlmýþtýr. Bu doðrultuda madde analizi tekniklerinden Üst-Alt Grup (%27) Madde Analizi Tekniði kullanýlmýþtýr. Ýkinci olarak, ölçeðin faktör yapýsýný incelemek amacýyla, açýmlayýcý faktör analizi yapýlmýþtýr. Verilerin faktör analizine uygunluðunu belirlemek amacýyla örneklem uygunluðu (sampling adequacy) ve Barlett Sphericity testleri kullanýlmýþtýr. Elde edilen veriler üzerinde Temel Bileþenler Analizi'ne dayalý olarak Varimax dik döndürme yöntemi kul-lanýlarak açýmlayýcý faktör analizi yapýlmýþtýr. Açýmlayýcý faktör analizinde; her iki faktörde de yer alan ve faktör yükleri arasýnda 0.10'dan daha az fark olan madde, ölçekte yer almasý koþulu kabul edilmiþtir.
Çalýþmada açýmlayýcý faktör analizinin yanýnda, doðrulayýcý faktör analizi (DFA) de gerçekleþti-rilmiþtir. DFA'da sýnanan modelin yeterli derecede uyum gösterip göstermediðini ortaya koymak üzere birçok uyum indeksi kullanýlmaktadýr. Bu çalýþma-da yapýlan DFA için Ki-Kare Uyum Testi (Chi-Square Goodness), Ýyilik Uyum Ýndeksi (Goodness of Fit Index-GFI), Düzeltilmiþ Uyum Ýndeksi (Adjusted Goodness of Fit Index-AGFI), Karþýlaþtýrmalý Uyum Ýndeksi (Comparative Fit Index-CFI), Normlaþtýrýlmýþ Uyum Ýndeksi (Normed Fit Index-NFI), Göreli Uyum Ýndeksi
(Relative Fit Index-RFI), Fazlalýk Uyum Indeksi (Incremental Fit Index-IFI), Ortalama Hatalarýn Karekökü (Root Mean Square Residuals-RMR), Yaklaþýk Hatalarýn Ortalama Karekökü (Root Mean Square Error of Approximation-RMSA) uyum indeksleri incelenmiþtir. Üçüncü olarak, ölçeðin zamandaþ geçerliði Oxford Mutluluk Ölçeði ile Yaþam Yönelimi Ölçeði ile incelenmiþtir. Dördüncü olarak ölçeðin güvenirliði, Cronbach Alfa iç tutarlýk yöntemiyle hesaplanmýþtýr.
Çalýþma Grubu
Araþtýrmanýn katýlýmcýlarýný 2010-2011 öðretim yýlýnda Gazi Üniversitesi Eðitim Fakültesi'nde öðrenim gören 183 üniversite öðrencisi (71 erkek / 112 kadýn) oluþturmaktadýr. Katýlýmcýlarýn yaþlarý, 19-27 arasýndadýr. Yaþ ortalamasý ise 22.12'dir. Veri Toplama Araçlarý
Çalýþmada, Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarýný Belirleme Ölçeði Ergen Formu, Oxford Mutluluk Ölçeði - Kýsa Formu ve Yaþam Yönelim Testi - YYT (Ýyimserlik Ölçeði) kullanýlmýþtýr. Ayrýca çalýþmada, üzerinde yaþ, cinsiyet gibi demografik deðiþkenlerin yer aldýðý kýsa bilgi formu da kullanýlmýþtýr. Aþaðýda çalýþmada kullanýlan ölçeklerin psikometrik özelliklerine deðinilmiþtir. Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarýný Belirleme Ölçeði Ergen Formu (PPYABÖ): PPBYABÖ, Pozitif Psikoterapi baðlamýnda lise öðrencileri üzerinde Eryýlmaz (2010) tarafýndan geliþtirilmiþtir. Bu ölçek, ergenlerin üç alanda yaþam amaçlarýný belirleyip belirlemediklerini ölçmektedir. Ölçek, dörtlü derecelendirme tipi bir ölçektir. Ölçekten alýnabilecek en düþük puan 9; en yüksek puan ise 36'dýr. Baþarý (kariyer) amaçlarý, iliþki amaçlarý ve beden (duyum) amaçlarý olmak üzere üç boyutlu ölçeðin açýklanan varyansý %65.32'dir. Ölçeðin baþarý (kariyer) amaçlarý alt boyutunun Cronbach Alfa deðeri 0.85, iliþki amaçlarý boyutunun Cronbach Alfa deðeri 0.73 ve beden (duyum) amaçlarý boyutunun Cronbach Alfa deðeri ise 0.68'dir. Ölçeðin uyum geçerliði, Ergen Öznel Ýyi Oluþ Ölçeði ile incelenmiþtir.
Oxford Mutluluk Ölçeði - Kýsa Formu (OMÖ - K): Ölçek, Hills ve Argyle (2002) tarafýndan
geliþtiril-miþtir. Ölçeðin Türkçe uyarlamasý, Doðan ve Çötok (2011) tarafýndan yapýlmýþtýr. Ölçek, 8 maddeden ve tek bir boyuttan oluþmaktadýr. Ölçek, toplam varyansýn %39.74'ünü açýklamaktadýr. OMÖ-K'nin tek faktörlü yapýsý, doðrulayýcý faktör analizi ile incelenmiþ ve uyum iyiliði indeksleri (x2/df=2.77, AGFI=0.93, GFI=0.97, CFI=0.95, NFI=0.92, IFI=0.95, RMSEA=0.074) olarak bulunmuþtur. Ölçüt baðýntýlý geçerlik kapsamýnda OMÖ-K ile Yaþam Doyumu Ölçeði, Yaþam Yönelimi Testi ve Zung Depresyon Ölçeði arasýndaki iliþkiler ince-lenmiþ ve sýrasýyla 0.61 (p<.001), 0.51 (p<.001) ve (-0.48, p<.001) korelasyon bulunmuþtur. OMÖ-K'nin güvenirliðine yönelik olarak iç tutarlýk kat-sayýsý 0.74, test tekrar test güvenirlik katkat-sayýsý ise 0.85 olarak rapor edilmiþtir. Ölçekten yüksek puan almak, bireylerin mutluluk düzeylerinin yüksek olduðu anlamýna gelmektedir.
Yaþam Yönelimi Testi - YYT (Ýyimserlik Ölçeði): Yaþam Yönelimi Testi, bireylerin yaþama bakýþlarýný deðerlendirebilmek amacýyla Scheier ve Carver (1985) tarafýndan geliþtirilmiþtir. Ölçek, 12 maddeden oluþmaktadýr ve 5'li Likert tipinde bir cevaplama anahtarýna sahiptir. Testten alýnabilecek en düþük puan "0", en yüksek puan ise "32"dir. Ölçeðin uyarlama çalýþmasý, Aydýn ve Tezer (1991) tarafýndan yapýlmýþtýr. Buna göre ölçeðin iç tutarlýk katsayýsý 0.72 ve dört hafta arayla uygulama sonucu elde edilen test tekrar test güvenirlik katsayýsý 0.77 olarak bulunmuþtur. Ayný çalýþmada Yaþam Yönelimi Testi ile Zung Depresyon Ölçeði arasýnda -0.46 (p<.001) korelasyon elde edilmiþtir. Ölçek-ten alýnacak yüksek puanlar, iyimserliðin yüksek olduðuna iþaret etmektedir.
Ýþlemler
Verilerin toplanmasý için katýlýmcýlara gerekli bil-giler verildikten sonra, gönüllü olanlarýn çalýþmaya katýlmalarý istenmiþtir. Uygulamalar, ortalama olarak 25-35 dakika kadar sürmüþtür. Çalýþma grubundaki bireylerin kýsa bilgi formunda belirttik-lerine göre, 9 kiþinin psikiyatrik bozukluðu olduðu tespit edilmiþ ve bu kiþiler, çalýþmadan dýþlan-mýþlardýr. Analizler, geriye kalan 183 kiþi üzerinden gerçekleþtirilmiþtir. Verilerin analizi, SPSS 11.5 ve Lisrel 8.51 programlarý vasýtasýyla yapýlmýþtýr.
BULGULAR
Madde Analizi Sonuçlarý
PPBYABÖ'nün üniversite öðrencileri üzerinde güvenirliðinin ve geçerliðinin incelenmesi için bir-takým analizler yapýlmýþtýr. Bu baðlamda PPBYABÖ'nün maddelerinin ayýrdediciliðini belir-lemek amacýyla, Baðýmsýz Gruplar Ýçin T-Testi tekniðine baþvurulmuþtur. Tablo 1'de Baðýmsýz Gruplar Ýçin T-Testi sonuçlarý yer almaktadýr. Tablo 1 incelendiðinde, Baðýmsýz Gruplar Ýçin T-Testi sonuçlarýna göre, ölçekte yer alan maddelerin ölçekten yüksek ve düþük puan alan bireyleri anlamlý bir þekilde (p<.01) birbirinden ayýrdettiði sonucuna varýlmaktadýr.
Faktör Analizi Sonuçlarý
PPBYABÖ'nin üniversite öðrencileri üzerinde fak-tör yapýsýný incelemek amacýyla, açýmlayýcý ve doðrulayýcý faktör analizi çalýþmalarýna baþvurul-muþtur.
Açýmlayýcý Faktör Analizi (AFA): PPBYABÖ'nün faktör yapýsýný belirleyebilmek amacýyla AFA yapýlmýþtýr. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) örneklem uygunluk katsayýsý 0.761 ve Barlet-Sphericity testi ki-kare deðeri 592.252 (p<.001) olarak bulunmuþ-tur. Literatür incelendiðinde, faktör analizi için KMO deðerinin 0.70' den yüksek olmasý ve Barlett Spehericity testinin de anlamlý çýkmasý gerektiði belirtilmektedir (Büyüköztürk 2007). Buna göre elde sonuçlar, verilerin faktör analizi için uygun olduðunu göstermiþtir.
Analizler sonucunda toplam varyansýn %69.55'ini açýklayan 3 faktörlü bir yapý elde edilmiþtir. Söz konusu faktörler, özgün formda olduðu gibi "Baþarý (Kariyer) Amacý Belirleme", "Ýliþki Amacý Belir-leme" ve "Beden-Duyum Amacý BelirBelir-leme" olarak adlandýrýlmýþtýr. Baþarý (Kariyer) Amacý Belirleme boyutu, bireylerin yaþamlarý boyunca iþlerinde nasýl bir ilerleme göstereceklerine iliþkin planlarýnýn olmasý; yaþamlarý boyunca ne tür eðitimler alacak-larýný belirlemeleri vb. anlamlarýna gelmektedir. Ýliþki Amacý Belirleme boyutu, bireylerin evlene-cekleri kiþilerde bulunmasý gereken özellikleri belirlemeleri; hayatlarý boyunca çocuklarý ile yapacaklarý faaliyetleri planlamalarý anlamlarýna gelmektedir. Beden (Duyum) Amacý Belirleme
boyutu, bireylerin boþ zamanlarýný deðerlendirecek hobiler edinmeleri, yaþamlarý boyunca yapacaklarý sportif faaliyetleri belirlemeleri anlamlarýna gelmektedir. Ölçeðin alt boyutlarýndan ve tamamýndan yüksek puan almak, yaþam amaçlarýný yüksek düzeyde belirlemek, bir baþka deyiþle yaþam amaçlarýna sahip olmak anlamýna gelmektedir. Açýmlayýcý faktör analizi sonuçlarý Tablo 2'de yer almaktadýr.
Doðrulayýcý Faktör Analizi (DFA): PPBYABÖ'nün üç faktörlü yapýsýnýn üniversite öðrencilerinden oluþan örneklemde doðrulanýp doðrulanmaya-caðýný belirlemek üzere DFA yapýlmýþtýr. Ýlgili lite-ratür incelendiðinde, GFI, CFI, NFI, RFI, IFI ve AGFI uyum indeksleri için kabul edilebilir uyum deðeri 0.90 ve mükemmel uyum deðeri 0.95'tir. (Bentler ve Bonnet 1980). Modelin uygunluðu ile ilgili olarak ki-kare deðerinin serbestlik derecesine
oranýnýn 3'ten küçük olmasý gerekmektedir (Kline 2005). Bu araþtýrmada model için ki-kare deðerinin serbestlik derecesine oraný (49.99 / 24) 2.08 olarak bulunmuþtur. DFA'ya iliþkin uyum iyiliði indeksi sonuçlarý Tablo 3'te verilmiþtir. Ayrýca, DFA'da modele ait parametre tahminlerinin tümünün pozi-tif yönde yüklendiði sonucuna ulaþýlmýþtýr (Bkz. Þekil 1).
Ölçeðin Zamandaþ Geçerliðine Ýliþkin Bulgular Zamandaþ geçerliði baðlamýnda anýlan ölçekler arasýndaki iliþkiler, Pearson Korelasyon Analizi tekniði ile incelenmiþtir. Ýnceleme sonucunda elde edilen bulgular Tablo 4’te yer almaktadýr.
Analiz sonuçlarý incelendiðinde PPBYABÖ'nün Oxford Mutluluk Ölçeði ile düþük düzeyde ve pozi-tif yönde; Yaþam Yönelimi Ölçeði ile düþük düzeyde ve pozitif yönde iliþkili olduðu görülmek-tedir.
Ölçeðin Güvenirliðine Ýliþkin Bulgular
PPBYABÖ'nün güvenirliði iç tutarlýk yöntemiyle hesaplanmýþtýr. Buna göre, alt boyutlara iliþkin güvenirlik katsayýlarýnýn 0.72 ile 0.85 arasýnda
Tablo 1. Baðýmsýz gruplar için T-testi sonuçlarý Madde Grup Ortalama Standart t-deðeri
Sapma 1 Alt 2.200 0.699 Üst 3.411 0.605 0.000* 2 Alt 2.140 0.639 Üst 3.313 0.582 0.000* 3 Alt 2.300 0.646 Üst 3.490 0.578 0.000* 4 Alt 2.600 0.755 Üst 3.411 0.804 0.000* 5 Alt 2.000 0.638 Üst 3.431 0.700 0.000* 6 Alt 1.880 0.627 Üst 3.313 0.677 0.000* 7 Alt 2.000 0.699 Üst 3.411 0.697 0.000* 8 Alt 2.140 0.808 Üst 3.372 0.747 0.000* 9 Alt 2.380 0.805 Üst 3.509 0.578 0.000* *p <.01
Tablo 2. PPBYABÖ için açýmlayýcý faktör analizi sonuçlarý
Baþarý (Kariyer) Beden (Duyum) Ýliþki
Amaçlarý Amaçlarý Amaçlarý
1 0.857 2 0.855 3 0.839 4 0.808 5 0.748 6 0.734 7 0.839 8 0.332 0.779 9 0.674 Özdeðer %3.531 %1.618 %1.107 Açýklanan Varyans %39.23 %17.978 %12.304
deðiþtiði görülmektedir. Güvenirliðe yönelik bulgu-lar Tablo 5' te sunulmuþtur.
Analiz sonuçlarýna göre, ölçeðin güvenirliðinin tat-minkar düzeydedir.
TARTIÞMA
Bu çalýþmada Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarýný Belirleme Ölçeði Ergen Formu'nun psikometrik özelliklerinin üniversite öðrencileri üzerinde incelenmesi amacýyla gerçek-leþtirilmiþtir. Çalýþma bulgularýna göre, anýlan ölçeðin üniversite öðrencileri üzerinde de güvenilir ve geçerli olduðu sonucuna varýlmýþtýr. Elde edilen sonuçlara göre, ölçeðin üniversite öðrencileri formu oluþturulmuþtur. Oluþturulan forma, Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarýný Belirleme Ölçeði Üniversite Öðrencileri Formu ismi verilmiþtir.
Üniversite öðrencileri üzerinde gerçekleþtirilen bu çalýþmada ölçek boyutlarýna iliþkin elde edilen boyutlar, ayný konuda ergenler üzerinde yürütülen çalýþmadaki (Eryýlmaz 2010) gibi benzerlik göster-miþtir. Daha önceki çalýþmada ortaya konan ölçeðin Baþarý (Kariyer) Amacý Belirleme, Ýliþki Amacý Belirleme ve Beden (Duyum) Amacý Belirleme gibi alt boyutlarý (Eryýlmaz 2010), üniversite öðrencileri üzerinde de ayný isimler altýn-da psikometrik anlamaltýn-da ele alýnmýþtýr. Bu noktaaltýn-da
farklý geliþim dönemlerinde ve farklý çalýþmalarda da olsa yaþam amaçlarýný belirlemenin Pozitif Psikoterapi baðlamýnda benzer bir nitelik göster-diði düþünülebilir.
Pozitif psikoterapi yaklaþýmý, denge modeline dayanmaktadýr. Terapinin beþ önemli evresi vardýr. Bu evreler, gözlem / uzaklaþma evresi, envanter evresi, durumsal cesaretlendirme evresi, sözelleþ-tirme evresi ve amaçlarýn geniþletilmesi þek-lindedir. Terapide amaçlar, terapinin beþinci evresinde ele alýnmaktadýr (Peseschkian 1970, 1980, 2002). Literatürde Pozitif Psikoterapi Kuramý'nýn pek çok öðesini ölçen, Wiesbaden Pozitif Psikoterapi ve Aile Terapisi Envanteri bulunmaktadýr (Peseschkian ve Deidenbach 1988). Öte yandan amaçlarýn geniþletilmesi evresine yöne-lik olarak herhangi bir ölçek bulunmamaktadýr. Bu çalýþma, terapinin beþinci evresi ile doðrudan iliþki-lidir. Bu evreye yönelik olarak bir ölçme aracýnýn geliþtirilmiþ olmasý önemli bir katkýdýr diye düþünülebilir. Öte yandan, Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarýný Belirleme Ölçeði ile birincil ve ikincil yetenekler, denge modeli ve model boyutlarý arasýndaki iliþkilerin incelenme-sine aracýlýk edecek olmasý açýsýndan bu çalýþma önemlidir denilebilir.
Yaþam amaçlarý belirleme konusu, pozitif psikoloji alanýnda bireylerin umutlarýnýn artýrýlmasýnda önemli bir faktör olarak ele alýnmaktadýr. Buna göre, bireylerin yaþam amaçlarý belirlemeleri, bu amaçlarý gerçekleþtirmek için yollar bulmalarý ve amaçlarýný gerçekleþtirmelerinde kendi kapa-sitelerine güvenmeleri önemli umut faktörleri olarak deðerlendirilmektedir (Synder 2000). Öte yandan, yaþam amaçlarý belirlemenin bireylerin hem bedensel hem de psikiyatrik hastalýklarla iliþ-kileri vardýr (Eryýlmaz 2012). Örneðin; bireylerin amaçlara sahip olmalarý, yaþamlarýný anlamlandýr-malarýný kolaylaþtýrmaktadýr ve daha olumlu bir
Tablo 3. Ölçeðin doðrulayýcý faktör analizi modeline iliþkin uyum parametreleri
Uyum Parametresi Katsayý
GFI 0.94 AGFI 0.89 NFI 0.94 IFI 0.97 NNFI 0.95 CFI 0.97 RMSEA 0.077 Dƒ 24 x2 49.99 x2/dƒ 2.08
Tablo 4. PPBYABÖ'nün uyum geçerliði sonuçlarý Oxford Mutluluk Yaþam Yönelimi
Ölçeði Ölçeði
PPBYABÖ
yaþam sürdürmelerini saðlamaktadýr (Emmons 2003). Ayrýca yaþam amaçlarý, bireylerin yüksek oranda öznel iyi oluþ düzeylerine sahip olmalarýna da katkýda bulunmaktadýr (Lyubommirsky 2001). Bireylerin amaçlardan yoksun ve anlamsýz bir yaþam sürdürmeleri, onlarýn umutsuzluk yaþamlarý-na (Snyder 2000), daha fazla depresif belirtiler sergilemelerine (Seligman 2002) baþa çýkma konusunda zayýflýk göstermelerine neden
olmak-tadýr (Antonovsky 1987). Ayrýca literatürde, birey-lerin mutluluklarýný %40 oranýnda yükselten fak-törlerden biri de, yaþam amaçlarý ve bu doðrultuda gerçekleþtirilen amaçlý etkinlikler olarak ele alýn-maktadýr (Lyubomirsky ve ark. 2005).
Tüm bu bilgilerden ve bulgulardan yola çýkýlarak ileride geliþtirilecek umut ve öznel iyi oluþu artýrma gibi müdahale programlarýnýn ön test ve son test çalýþmalarýnda çalýþmada ele alýnan ölçek kullanýla-MD 1 MD 2 MD 3 MD 4 MD 5 MD 6 MD 7 MD 8 MD 9 Kariyer Amaçlarý Belirleme Beden (Duyum) Amaçlarý Belirleme Ýliþki Amaçlarý Belirleme 0.20 0.16 0.24 0.48 0.20 0.32 0.40 0.35 0.35 0.52 0.64 0.57 0.69 0.78 0.33 0.59 0.65 0.62 .57 .46 .29
Þekil 1. Doðrulayýcý faktör analizi sonuçlarý: Standartlaþtýrýlmýþ katsayýlar
Tablo 5. PPBYABÖ'nün güvenirliðine yönelik bulgular
Boyutlar Madde Sayýsý a
(n=183)
Baþarý (Kariyer) Amaçlarý Belirleme 3 0.85*
Beden (Duyum) Amaçlarý Belirleme 3 0.72*
Ýliþki Amaçlarý Belirleme 3 0.72*
Toplam 9 0.80*
bilir. Ek olarak, fiziksel hastalýklardan iyileþmede ve tedavi sürecine katýlmada yaþam amaçlarýna sahip olan ve olmayan bireylerin karþýlaþtýrýlmasýna yönelik çalýþmalarda da yaþam amaçlarý ölçeði kul-lanýlabilir. Hatta pek çok hastalýðýn belirtilerinin ve nedenlerinin yordanmasýna iliþkin bu ölçekle bil-gilere ve bulgulara ulaþýlabilir.
Bu çalýþmanýn en önemli sýnýrlýlýðý, çalýþmanýn her-hangi bir psikiyatrik rahatsýzlýðý olmayan üniversite öðrencileri üzerinde gerçekleþtirilmiþ olmasýdýr. Bundan sonra gerçekleþtirilecek çalýþmalarda psikiyatrik rahatsýzlýðý olan bireyler üzerinde de benzer çalýþmalarýn yapýlmasý faydalý olabilir. Bu çalýþmanýn ikinci bir sýnýrlýlýðý ise, çalýþmada test tekrar test tekniðine dayalý güvenirlik hesapla-masýnýn yapýlmamasýdýr. Bundan sonraki çalýþ-malarda anýlan teknikle ölçeðin güvenirliði tekrar incelenebilir.
SONUÇ
Bu çalýþma, ergenler için geliþtirilen Pozitif Psikoterapi Baðlamýnda Yaþam Amaçlarýný Belirleme Ölçeði'nin yapýsal olarak üniversite öðrencileri için de güvenilir ve geçerli olduðunu ortaya koymuþtur. Amaç belirleme ve amaçlar peþinde koþma, bireylerin ruh saðlýklarýný etkileyen önemli bir faktör olarak ele alýnmaktadýr (Bray ve Gunnell 2006, Lyubommirsky 2001, Seligman 2002, Snyder 2002). Bu noktada, çalýþmada ele alýnan ölçekle farklý deðiþkenlerle, farklý gruplarda çalýþ-malar yapýlabilir.
Yazýþma adresi: Dr. Ali Eryýlmaz, Osmangazi Üniversitesi Eðitim Fakültesi, [email protected]
KAYNAKLAR Antonovsky A (1987) Unraveling the mystery of health: How
people manage stress and stay well. SanFrancisco, CA: Jossey-Bass, s.12-56.
Argyle M (2001) The psychology of happiness. East Sussex, Routledge, s.45.
Aydýn G, Tezer E (1991) Ýyimserlik, saðlýk sorunlarý ve akademik baþarý iliþkisi. Türk Psikoloji Dergisi, 7:2-9.
Aydýner BB (2011) Üniversite öðrencilerinin yaþam amaçlarýnýn alt boyutlarýnýn genel öz yeterlik yaþam doyumu ve çeþitli deðiþkenlere göre incelenmesi, Yüksek lisans tezi, Sakarya, Sakarya Üniversitesi.
Baumeister RF, Vohs KD (2002) The pursuit of meaningfulness in life. Handbook of positive psychology, CR Snyder, SJ Lopez (Ed), New York, NY: Oxford University Press, s.608-618. Bentler PM, Bonnet DC (1980) Significance tests and goodness of fit in the analysis of covariance structures. Psychol Bull, 88:588-606.
Bray I, Gunnell D (2006) Suicide rates, life satisfaction and hap-piness as markers for population mental health. Soc Psychiatr, 41:333-337.
Büyüköztük Þ (2007) Sosyal bilimler için veri analizi el kitabý, Ankara, Pegem Yayýncýlýk.
Covington MV (2000) Goal theory, motivation, and school achievement: an integrative review. Annu Rev Psychol, 51:171-200.
Deiner E (1984) Subjective well-being. Psychol Bull, 95:542-575. Deiner E (2001) Subjective well-being: The science of happiness and a proposal for a national index. Am Psychol, 55:34-43. Doðan T, Çötok NA (2011) Oxford mutluluk ölçeði kýsa formu'-nun Türkçe uyarlamasý: Geçerlik ve güvenirlik çalýþmasý. Türk Psikolojik Danýþma ve Rehberlik Dergisi, 4:165-172.
Ebersole P (1998) Types and depth of written life meanings. The human quest for meaning: A handbook of psychological research and clinical applications. PTP Wong, PS Fry (Ed), Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates Publishers, s.179-191.
Emmons RA (1999) The psychology of ultimate concerns: moti-vation and spirituality in personality. New York, Guilford, s.123-145.
Emmons RA (2003) Personal goals, life meaning, and virtue: Wellsprings of a positive life. Flourishing: Positive psychology and the life well-lived, CLM Keyes, J Haidt (Ed), Washington, DC: American Psychological Association, s.105-128.
Eryýlmaz A (2010) Yeniden gözden geçirme: pozitif psikoterapi ve geliþimsel rehberlik baðlamýnda ergenler için amaçlarý geniþletme programý. Aile ve Toplum Dergisi, 20:53-65. Eryýlmaz A (2011) Yetiskin öznel iyi olusu ile pozitif psikoterapi baglamýnda birincil ve ikincil yetenekler arasýndaki iliþkilerin incelenmesi. Klinik Psikiyatri Dergisi, 14:17-28.
Eryýlmaz A (2012) Amaçlar: Ruhsal ve bedensel saðlýðý koru-manýn önemli bir aracý. Psikiyatride Güncel Yaklaþýmlar, 4:428-448.
Heady B (2008) Life goals matter to happiness: A revision of set-point theory. Social Indicators Research, 86: 213-231. Hills P, Argyle M (2002) The Oxford happiness questionnaire: A compact scale for the measurement of psychological well-being. Pers Indiv Differ, 33:1073-1082.
Ingrid B, Majda R, Dubravka M (2009) life goals and being: Are extrinsic aspirations always detrimental to well-being. Psychological Topics, 18:317-334.
Ýlhan T (2009) Üniversite öðrencilerinin benlik uyumu modeli: yaþam amaçlarý, temel psiko-lojik ihtiyaçlar ve öznel iyi oluþ (Doktora tezi), Ankara, Gazi Üniversitesi.
Kline RB (2005) Principles and practice of structural equation modelling (2nd Ed). New York: The Guilford Press, s.122-230. Klinger E (1977) meaning and void: ýnner experience and the incentive ýn people's lives. Minneapolis: University of Minnesota Press, s.88-122.
Klinger E (1998) The Search for Meaning in Evolutionary Perspective and its Clinical Implications. The human quest for meaning: A handbook of psychological research and clinical application Mahwah, PTP Wong, PS Fry (Ed), NJ, Lawrence Erlbaum Associates, s.27–50.
Lyubommirsky S (2001) Why are some people happier than oth-ers: The role of cognitive and motivational processes in wellbe-ing. American Psychologist, 56:239-249.
Lyubomirsky S, Sheldon KM, Schkade D (2005) Pursuing hap-piness: The architecture of sustainable change. Rev Gen Psychol, 9:111-131.
McCullough M E, Snyder CR (2000) Classical sources of human strength: Revisiting an old home and building a new one. J Soc Clin Psychol, 19:1-10.
McGregor I, Little BR (1998) Personal projects, happiness, and meaning: On doing well and being yourself. J Pers Soc Psychol, 74: 494-512.
McKnight PE, Kashdan TB (2009) Purpose in life as a system that sustains health and well-being: An integrative, testable the-ory. Rev Gen Psychol, 13:242-251.
Myers D, Deiner E (1995) Who is happy. American Psychological Society, 6: 1-19.
Peseschkian N (1970) Psychotherapy of Everyday Life: Training in Partnership and Self Help with 250 Case Histories. New Delhi, Springer, s.10-80.
Peseschkian N (1980) Positive family therapy. NY, Springer, s.140-220.
Peseschkian N (1996) Positive family therapy. The family as therapist. New Delhi, Sterling Paperbacks, s.76-159.
Peseschkian N (2002) Günlük Yaþamýn Psikoterapisi. Çev: K Toksöz, Ýstanbul: BeyazYayýnlarý, s.25-120.
Peseschkian N, Walker RR (1987) Positive psychotherapy theo-ry and practice of a new method. Berlin, Springer-verlag, s.156-257.
Peseschkian N, Deidenbach H (1988) Wiesbadener inventar zur positiven psychtherapie und familien therapie (WIPPF). New-York, Springer-Verlag, s.128-276.
Scheier MF, Carver CS (1985) Optimism, coping and health: assesment and implications of generalized outcome expectan-cies. J Health Psychol, 4:219-247.
Schmuck P, Sheldon KM (2001) Life-goals and well-being: Towards a positive psychology of human striving. Hogrefe, s.56-94.
Seligman MEP (2002) Authentic happiness. New York, Free Press, s.67-187.
Snyder CR (2000) Genesis: The birth and growth of hope. Handbook of hope: Theory, measures, and applications. CR Snyder (Ed), San Diego CA, Academic.
Wong PTP, Fry PSE (1998) The human quest for meaning: A handbook of psychological research and clinical applications. Mahwah, NJ: Lawrence Erlbaum Associates Publishers, s.23-68.
