73
Üst Solunum Yolu ‹nfeksiyonlu Çocuklardan ‹zole Edilen
Beta-Hemolitik Streptokoklar›n Grupland›r›lmas› ve
Antibiyotik Duyarl›l›klar›n›n Araflt›r›lmas›*
A. Yasemin ÖZTOP(**), Tamer fiANLIDA⁄(***), Memnune ERANDAÇ(**)
ÖZET
A grubu beta hemolitik streptokoklar (AGBHS), üst solunum yolu infeksiyonlar›ndan (ÜSY‹) s›kl›kla izole edilen etkenlerdendir. Bu sergorubun yan›s›ra farkl› streptokok serogruplar›n›n da üst solunum yolunda infeksiyona neden oldu¤u bildirilmektedir. AGBHS’lar penisiline duyarl›yken, di¤er serogruplarda bu antibiyoti¤e direnç saptanmaktad›r.
Çal›flmam›zda ÜSY‹’nu geçirmekte olan 132 çocutan yap›lan bo¤az kültürlerinin 41’inde (%31) beta-hemolitik streptokok suflu üretilmifltir. Bu sufllar›n %78’i A grubu, %15’i B grubu, %7’si D grubu olarak tan›mlanm›fl ve sufllar›n penisilin, vankomisin, sefazolin, sefotaksim, eritromisin, tetrasiklin, klindamisin, kloramfenikol, ve trimetoprim-sulfametoksazole olan duyarl›l›klar› disk difüzyon yöntemiyle araflt›r›lm›flt›r. A grubu beta-hemolitik streptokok (AGBHS) ve B grubu beta-hemolitik streptokok (BGBHS) sufllar› penisilin, sefazolin, sefotaksim ve eritromisine duyarl› bulunurken, D grubu beta-hemolitik sufllar›n›n tümü penisiline ve sefazoline dirençli bulunmufltur. AGBHS’lar›n trimetoprim-sulfametoksazole %84 oran›nda, BGBHS’lar›n ise, tetrasikline %33, trimetoprim-sulfometoksazole %100 dirençli oldu¤u saptanm›flt›r.
Anahtar Kelimeler: Beta-hemolitik streptokoklar, üst solunum yolu infeksiyonu, antibiyotik duyarl›l›¤›.
SUMMARY
Grouping and Determining of Antibiotic Susceptibilty of Beta-Haemolytic Streptococci Isolated from Children with Upper Respiratory Tract Infection
Group A beta-haemolytic streptococci (GAS) is one of the agents which are frequently isolated from upper respiratory tract infections. In addition to, it is determined that, different serogroups of streptococci cause upper respiratory tract infections, too. While GAS isolated from upper respiratory tract infections were susceptible to penicillin, resistance was observed to this antibiotic in the other serogroups.
In our study, 41 strains of beta-haemolytic streptococci were isolated from throat cultures of 132 children with upper respiratory tract infections. 78% of this strains were identified as group A, 15% as group B, 7% as group D and their susceptibility to penicillin, vancomycin, cefazolin, cefotaxime, eryhromycin, tetracycline, clindamycin, cloramphenicol and trimethoprim-sulfamethoxazole were investigated by disk diffusion method. While GAS and group B beta-hemolytic streptococci (GBS) were detected susceptible to penicillin, group d beta-haemolytic streptococci were all resistant to penicillin and cefazolin. The resistance to trimethoprim-sulfamethoxazole were found in 84% of GAS whereas, the resistance to this antibiotic and tetracycline were found in 33%, 100%, of GBS respectively.
Key words: Beta-haemolytic streptococcus, upper respiratory tract infection, antibiotic susceptibility.
* 14. Antibiyotik ve Kemoterapi (ANKEM) Kongresi’nde sunulmufltur (31 May›s-4 Haziran 1999, Antalya).
** Cumhuriyet Üniversitesi T›p Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal›, Sivas.
*** Celal Bayar Üniversitesi T›p Fakültesi Mikrobiyoloji ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dal›, Manisa.
G‹R‹fi
Üst solunum yolu infeksiyonu etkenlei aras›nda bulunan beta hemolitik streptokoklar (BHS)
Lancefield’in s›n›fland›rmas›na göre A,H ve K-V aras›nda serogruplara ayr›l›rlar. A, B, C, D ve F gruplar› insanlarda en s›k görülen infeksiyon etkenleridir (1). A grubu beta-hemolitik streptokoklar (AGBHS) çocukluk ça¤› farenjiterinde en s›k saptanan serogrup omalar›n›n yan›s›ra (2), tonsillofarenjit, orta kulak iltihab›, yumaflak doku infeksiyonlar›, romatizmal atefl ve akut glomerulonefrite neden olmal›r nedeniyle de önemli
74
Türk Mikrobiyol Cem Derg 30: 73-76
bir yere sahiptirler (3). B grubu beta-hemolitik streptokoklar (BGBHS) idrar yolu enfeksiyonu, ayra enfeksiyonu farenjit, yenido¤anlarda menenjit ve sepsise yol açarlar (4). C ve G grubu streptokoklar ise, besin zehirlenmesi ve farenjit fleklinde epideilere neden olabilirler (5,6).
Çal›flmada üst solunum yolu infeksiyonu geçiren çocuklarda BHS oran›n›n saptanmas›, üretilen BHS’lar›n grupland›r›lmas› ve antibiyotiklere direnç durumlar›n›n belirlenmesi amaçlanm›flt›r.
GEREÇ ve YÖNTEM
Örnekler : fiubat-Mart 1998’de Sivas Do¤um ve Çocuk Bak›mevi’ne baflvuran ve Haziran-Eylül 1998’de Celal Bayar Üniversitesi Yaz Okulu’na devam eden, klinik muayene sonucunda üst solunum yolu infeksiyonu tan›s› alan 132 çocuktan bo¤az sürüntüsü örnekleri al›nm›flt›. Örnekler %5 defibrine koyun kanl› besiyerine ekilerek, aerop koflullarda bir gece 35- 37°C’de bekletilmifltir. Beta hemoliz yapan ve katalaz negatif koloniler BHS olarak de¤erlendirilmifltir.
Streptokoklar›n Serogruplar›n›n Saptanmas›: ‹zole edilen sufllara basitrasin testi yap›lm›fl ve grupland›rmada lateks aglütinasyon kiti (Oxoid) kullan›lm›flt›r.
Sufllar›n Antibiyotik Duyarl›l›klar›: Grupland›r›lan BHS’lar›n antibiyotik duyarl›l›k testleri NCCLS’a göre disk difüzyon yöntemiyle yap›lm›flt›r (7). Çal›flmada Oxoid firmas›na ait penisilin (10 IU), sefazolin (30μg), sefotaksim (30μg), eritromisin (15μg). tetrasiklin (30μg), kloramfenikol (30μg), klindamisin (2μg) ve trimetoprim-sulfametoksazol (TMP+STX) (1.25μg+23.75μg) diskleri kullan›lm›flt›r.
BULGULAR
‹ncelenen toplam 132 bo¤az sürüntüsü örne¤inin 41’inde (%31) BHS üretilmifltir. Bunlar›n %78’i A, %15’i B ve %7’si D grubu olarak belirlenmifltir (Tablo 1). Sivas yöresindeki çocuklardan üretilen BHS’lar›n 14’ü A (%87.5), 2’si B (%12.5) grubu
olarak bulunurken, Manisa yöresinden üretilen BHS’lar›n 18’i A (%72), 4’ü B (%16) ve 3’ü (%12) D grubu olarak bulunmufltur.
BHS’lar›n antibiyotiklere duyarl›l›klar› araflt›r›ld›¤›nda (Tablo 2), AGBHS ve BGBHS’lar›n tümü penisilin, sefazolin, sefotaksim ve eritromisine duyarl›, BGBHS’lar›n 2’si (%33) tetrasikline ve tümü TMP+STX’e dirençli, D grubu beta-hemolitik streptokoklar›n (DGBHS) tümü penisilin, sefazolin, TMP+STX’e dirençli, 2’si ise kloramfenikol ve tetrasikline dirençli bulunmufltur.
TARTIfiMA
Üst solunum yolu infeksiyonu geçiren çocuklar›n bo¤az kültürlerinden üretilen BHS’lar›n grupland›r›lmas› ve antibiyogramlar›n›n yap›lmas›, uygun tedavinin verilmesi ve epidemiyolojik bilgi yönünden önemlidir.
BHS izolasyon oran› mevsim ve yafl grubu gibi faktörlere ba¤l› olarak de¤iflmektedir (1, 8, 9). Üst solunum yolu infeksiyonu geçiren farkl› yafllardaki kiflilerin bo¤az kültürlerinin incelendi¤i çal›flmalardan, Durmaz ve ark. (10) BHS oran›n› %14 olarak bildirmifl ve sufllar›n %58’ini A, %14’ünü B, %28’ini A, B grubu d›fl› olarak
A. Y. Öztop ve ark., Üst Solunum Yolu ‹nfeksiyonlu Çocuklardan ‹zole Edilen Beta-Hemolitik Streptokoklar›n Grupland›r›lmas› ve Antibiyotik Duyarl›l›klar›n›n Araflt›r›lmas›
75 tan›mlam›fllard›r. Söyletir ve ark. (11) ise, BHS
oran›n› %10.6 ve bunlar›n %71.5’ini A, %2.7’sini B, %0.5’ini C, %2.3’ünü D, %3.6’s›n› F grubu olarak bildirmifllerdir. Solunum yolu infeksiyonu geçiren çocuklada BHS oran› Ergüven ve ark. (12) taraf›ndan %8.26, Söyletir ve ark. (13) taraf›ndan %29 olarak bildirilmifl ve bunlar›n % 19’u A, %10’u A grubu d›fl› olarak tan›mlanm›flt›r. Cavit ve ark. (14) taraf›ndan yap›lan baflka bir çal›flmada, BHS oran› % 20.8 olarak saptanm›fl ve bunlar›n %50.64s› A, %35.7’si CC %9.64s› B, %2.6’s› D ve % 1.4’ü G grubu oarak tan›mlanm›flt›r. Çal›flmam›zda % 31 olarak saptanan BHS4lar›n %78’i A, % 15’i B ve %7’si D grubudur. A grubunun yüksek bir oranda bulundu¤u görülmektedir ve bu durum di¤er çal›flmalarla uyumludur.
Çal›flmam›zda basitrasine duyarl› sufllar›n tümü lateks aglütinasyon testiyle a A grubu olaaksaptanm›flt›r AGBSHS’lar›n ikis SXT’e duyarl› bulunmufltur. Yavuzdemir ve ark. (15) da lateks aglütinasyonuyla A grubu olarak belirlenen sufllar›n % 47.54inin TMP+STX’e duyarl› oldu¤unu bildirmifllerdir. TMP+STX’e duyarl› sufllar A grubu olabilmektedir. Bu nedenle BHS’lar›n grupland›r›lmas›nda bu durumun dikkate al›nmas›n› önermekteyiz.
BHS infeksiyonlar›na karfl› en s›k kullan›lan antibiyotik penisilindir. Bu antibiyoti¤e allerjisi olanlarda eritromisin kullan›lmaktad›r. Ancak çeflitli çal›flmalarla AGBHS’larda eritromisine direnç geliflti¤i bildirilmifltir (16, 17). Berkiten ve ark. (18) solunum yolundan izole edilen AGBHS’lar›n tümünü penisilin ve eritromisine duyarl›, %55’ini amikasine, %23’ünü tetrasikline, %1’ini tetrasikline dirençli olarak bildirmifllerdir. Kiraz ve ark. (19) taraf›ndan izole edilen AGBHS’lar›n penisiline duyarl› oldu¤u, sufllar›n % 6.25’inin eritromisine, %%13.39’unun tetrasikline, % 14.28’inin kloramfenikole, %86.6’s›n›n linkomisine, % 96.42’sinin amikasine dirençli oldu¤u bulunmufltur. Baflka bir çal›flmada izole edilen AGBHS’lar›n tümü penisilin, ampisilin-sulbaktam, sefuroksim, sefotaksim, seftriaksona duyarl›, % 5’i eritromisine, % 3’ü sefradine, %2’si
amoksisilin-klavulanik asite dirençli bulunmufltur (10). Kalo¤lu ve ark. (20) AGBHS sufllar›nda penisilin tolerans› saptamazken, %4 oran›nda eritromisine direnç bildirmifllerdir. Kaptano¤lu ve ark. (21) taraf›ndan izole edilen AGBHS sufllar› eritromisine duyarl› bulunmufltur. çal›flmam›zda da sufllar›n tümü penisilin ve eritromisine duyarl›, %84’ü SXT’e dirençli, dördü klindamisine, biri kloramfenikole ve üçü SXT’e orta duyarl› bulunmufltur.
Berkiten ver ark. (22) izole ettikleri 11 BGBHS’lar›n tümünün penisilin G, seftriakson ve eritromisine duyarl› oldu¤unu, 6’s›n›n tetrasikline, 10’unun kotrimoksazole ve 9’unun siprofloksasine dirençli oldu¤unu bildirmifllerdir. Ayn› çal›flmada, D grubu BHS sufllar›n› tümü gentamisin ve siprofloksasine, %33.3’ü eritromisine ve kotrimoksazole dirençli bulunmufltur. Çal›flmam›zda, BGBHS’larn tümü TMP+STX’e %33’ü tetrasikline, biri eritromisine dirençli, di¤er antiboyatiklere duyarl›, DGBHS’lar›n tümü penisilin, sefazolin ve SXT’e,ikisi kloramfenikol ve tetrasikline dirençli bulunmufltur. Sonuç olarak, bo¤az kültürlerinden izole edilen BHS’lar›n grupland›r›lmas› ve antibiyogramlar›n›n yap›lmas›n›n,hem A grubu d›fl›nda olan sufllar›n saptanarak etkin tedavinin uygulanmas›, hem de AGBHS’lar›n penisiline olan duyarl›l›klar›n› izleme yönünden önemli oldu¤unu düflünmekteyiz.
KAYNAKLAR
1. Bisno AL, VandeRjiin I: Classification of Streptococci. “G L Mandell, J E Bennett, R Dolin (eds). In:; Principles and Practice of Infectious Diseases”, p: 1784 Churchill Livingstone, New York (1995).
2. Feldman WE: Pharyngitis in children, Postgrad Med 93:14 (1993).
3. Kaplan EL: Global assessment of rhematic fever and rheumatic heart disease at the close of the century. The influences and the dynamics of population and pathogenes: a failure to realize prevention? Circulation 88:1964 (1993).
4. Kaplan EL: Evaluation of antimicrobial resistance in beta-hemolytic streptococci, Clin Infect Dis 24 (Suppl 1): 89 (1997).
5. Styker WS, Fraser DW, Facklam RR: Foodborn outbreak of group G streptococcal pharyngitis, Am J Epidemiol 116:553 (1992).
76
6. Meier FA, Centor RM, Graham L, Dalton HP: Clinical and microbiological evidence for endemic pharyngitis among adults due to group C streptococci, Arch Intern Med 150:825 (1990).
7. National Committee for Clinical Laboratory Standarts 1992: Performance standarts for antimicrobial susceptibility test Approved standart NCCLS document M2-A4, Pennsylvania (1997).
8. Rota S, Bilge A: Okul öncesi çocuklarda bo¤az kültürü de¤erlendirilmesi, Türk Mikrobiyol Cem Derg 18:42 (1998).
9. Gür A, Aksungur P, Kocabay K, Alparslan N: Adana ili çevresindeki çocuklarda saptanan A grubu beta hemolitik streptokok enfeksiyonunun epidemiyolojik özellikleri, Do¤a Bilim Derg T›p 7:235 (1983).
10. Durmaz B, Durmaz R: Bo¤az salg›lar›ndan izole edilen beta-hemolitik streptokoklar›n grupland›r›lmas› ve duyarl›l›kar›n›n araflt›r›lmas›, ANKEM Derg 6:25 (1992). 11. Söyletir G, Ener B: Beta hemotik streptokoklar›n serolojik grupland›r›lmas› ve klinik örneklere göre da¤›l›m›, Mikrobiyol Bült 23:190 (1989).
12. Ergüven M, Gökçe T: Kartal bölgesi çocuklar›nda beta hemotik streptokok enfeksiyonlar›n›n insidans› ve antibiyotik duyarl›l›klar›n›n in vitro araflt›r›lmas›, Türk Mikrobiyol Cem Derg 20:269 (1990).
13. Söyletir G, Ener B Baflaran M, Çakar N, Pamukcu A, Göral M: A grubu streptokok farenjitlerinde direkt antijen saptanmas›: Bo¤az kütürlerinin direkt antijen testi ile karfl›laflt›r›lmas›, Mikrobiyol Bült 22:310 (1989). 14. Cavit Ö, Toksoy H.B, Bak›c› MZ, ‹ça¤as›o¤lu D, Sütcü ‹, Türkay S, Ergür AT, Kafal› G: Çocukluk ça¤› farenjitlerinde beta hemolitik stretokok gruplar›n›n yeri ve streptokok farenjitlerinin tedavisinde penisilin G prokain
ile sefuroksim aksetil’in karfl›laflt›r›lmas›, Mikrobiyol Bült 31:237 (1997).
15. Yavuzdemir fi, Bengisun JS: Bo¤az kültürlerinden izole edilen beta hemolitik streptokok gruplar› ve antibiyotiklere duyarl›l›klar›n›n araflt›r›lmas›, Mikrobiyol Bült 31:149 (1997).
16. T ü ret S, Karabiber N: A grubu beta hemolitik streptokoklarda penisilin G ve eritromisin duyarl›l›¤›, ANKEM Derg 4:479 (1990).
17. Tuncer ‹, F›nd›k D, Kart H: Bo¤az sürüntülerinden izole edilen A grubu beta hemolitik streptokoklar›n antibiyotik duyarl›l›¤›n›n araflt›r›lmas›, ‹nfek Derg 9: 19 (1995).
18. Berkiten R, Mustafa JM: Solunum yolu infeksiyonlar›ndan izole edilen beta-hemotik streptokoklar ve kemoterapötik maddelere duyarl›l›klar›, ‹nfek Derg 5:233 (1991).
19. Kiraz N, Akflit F, Koço¤lu T: Bo¤az sürüntülerinden izole edilen grup A streptokoklar›n antibiyotik duyarl›l›k sonuçlar›, Mikrobiyol Bült 24:237 (1990).
20. Kalo¤lu G, Tuncer ‹, Baysal B: Bo¤az kültürlerinden izole edilen A grubu beta hemolitk streptokoklarda penisilin tolerans› ve eritromisin direncinin araflt›r›lmas›, Mikrobiyol Bült 32:9 (1998).
21. Kaptano¤lu S, Kaya A D, fiengül M, Kiraz M: Grup A streptokoklar›n baz› antibakteriyellere duyarl›l›klar›, ANKEM Derg 9: 110 (1995).
22. Berkiten R, Gürol DS: Solunum yolu
enfeksiyonlar›ndan izole edilen beta hemolitik streptokoklar›n grupland›r›lmas› ve baz› kemoterapatiklere duyarl›l›klar›, Mikrobiyol Bült 31:339 (1997).
Türk Mikrobiyol Cem Derg 30: 73-76
