İşçi sağlığı

(1)

İŞÇİ SAĞLIĞI

Prof. Dr. Rengin ERDAL Prof. Dr. Rengin ERDAL

(2)

TARİHÇE

 AGRICOLA(1494-1555) PARACELSUS (1493-1541)_{AGRICOLA(1494-1555) PARACELSUS (1493-1541)}

Madenci hastalığı=PNÖMOKONYOZ tanımlandı.

 BERNARDINO RAMAZZINI (1633-1714)_{BERNARDINO RAMAZZINI (1633-1714)}

İlk Meslek Hastalıkları kitabını yazdı. (deMORBIS İlk Meslek Hastalıkları kitabını yazdı. (deMORBIS ARTIFICIUM DIATRIBA)

ARTIFICIUM DIATRIBA)

 ENDÜSTRİ DEVRİMİ(1762) _{ENDÜSTRİ DEVRİMİ(1762)}

Buhar gücünün keşfedilmesi ile fabrikalar ve işçi sınıfı Buhar gücünün keşfedilmesi ile fabrikalar ve işçi sınıfı doğdu.

doğdu.

 ILO’nun Kuruluşu (1919)_{ILO’nun Kuruluşu (1919)}

(3)

ÜLKEMİZDE

_{Dilaver Paşa Nizamnamesi (1865)}_{Dilaver Paşa Nizamnamesi (1865)}

_{Ereğli Havzai Fehmiye Nizamnamesi}_{Ereğli Havzai Fehmiye Nizamnamesi}

(Cumhuriyet Dönemi) (Cumhuriyet Dönemi)

_{Umumi Hıfsısıhha Kanunu 180. madde}_{Umumi Hıfsısıhha Kanunu 180. madde} _{İşçi Sigortaları Kanunu (1945)}_{İşçi Sigortaları Kanunu (1945)}

Çalışma Bakanlığı Kuruluşu Çalışma Bakanlığı Kuruluşu

(4)

İşçi Sağlığının Tanımı

_{Yeni görüş: İŞÇİ SAĞLIĞI yalnızca}_{Yeni görüş: İŞÇİ SAĞLIĞI yalnızca}

mesleki zararları önlemek değil,

mesleki zararları önlemek değil, - --Çalışanların daha iyi sağlık

-Çalışanların daha iyi sağlık kapasitesine kavuşmasını ve kapasitesine kavuşmasını ve

-İnsan ile iş arasında uyum

-İnsan ile iş arasında uyum sağlanmasını kapsar.

sağlanmasını kapsar.

_{İŞÇİ SAĞLIĞI : yalnız endüstride}_{İŞÇİ SAĞLIĞI : yalnız endüstride}

(5)

İŞÇİ SAĞLIĞINI

ETKİLEYEN FAKTÖRLER

I. FİZİKSEL FAKTÖRLER I. FİZİKSEL FAKTÖRLER Gürültü, Gürültü, Titreşim, Titreşim, Aydınlatma, Aydınlatma, Isı ve nem, Isı ve nem, Işınlar, Işınlar,

(6)

II. KİMYASAL FAKTÖRLER

Madenler, Madenler, Solventler, Solventler, Asit ve Alkaliler, Asit ve Alkaliler, Plastik Boyalar Plastik Boyalar

(7)

III. MEKANİK FAKTÖRLER

Duruş bozuklukları , Duruş bozuklukları ,

Ağır yük kaldırma , Ağır yük kaldırma ,

taşıma kazalar. taşıma kazalar.

(8)

IV. İŞÇİ SAĞLIĞINI ETKİLEYEN

TOZLAR TOZLAR Silikoz , Silikoz , Bizzinoz , Bizzinoz , Asbestoz. Asbestoz.

(9)

V . BİYOLOJİK FAKTÖRLER V . BİYOLOJİK FAKTÖRLER Şarbon ,Şarbon , Tetanoz, _Tetanoz, Bruselloz ,Bruselloz , Kuduz , Kuduz , Tüberküloz ,_{Tüberküloz ,} Hepatit.Hepatit.

(10)

VI .

VI . ORGANİZASYON FAKTÖRLERİORGANİZASYON FAKTÖRLERİ

Çalışma süreleri , Çalışma süreleri , Vardiya, Vardiya, Yorgunluk , Yorgunluk , Monotoni.Monotoni.

(11)

VII. RUHSAL FAKTÖRLERİ

Stress , Stress ,

(12)

VIII. ÖZEL RİSK GRUBLARI

Gençler , Gençler , Hamileler, Hamileler, Yaşlılar.Yaşlılar.

(13)

FİZİKSEL FAKTÖRLER

GÜRÜLTÜ

- İşitme Kayıpları_{İşitme Kayıpları}

- _Yorgunluk_Yorgunluk - _{Dikkat azalır}_{Dikkat azalır} - Stress nedeni_{Stress nedeni}

* Ses gövdeye hava

yolu ile girer

(14)

TİTREŞİM TİTREŞİM

-Titreşim -Titreşim

-Gövdeye vücudun sert kısmı ile girer -Gövdeye vücudun sert kısmı ile girer

-El ,bilek ,kol, omuz -El ,bilek ,kol, omuz

..Madenler ..Madenler ..Hava Kompressörler ..Hava Kompressörler ..Motorlu Testereler ..Motorlu Testereler ..Ulaşım Araçları ..Ulaşım Araçları

(15)

AYDINLATMA AYDINLATMA

- Pencere alanı taban alanının 1/10 dur. - Pencere alanı taban alanının 1/10 dur.

Genel Görme =20 lux Genel Görme =20 lux

Ayrıntı = 1500 lux Ayrıntı = 1500 lux

Çok ince = 3000 lux Çok ince = 3000 lux

- Aksi durumda_{Aksi durumda} * YORGUNLUK * YORGUNLUK

* İŞ KAZASI * İŞ KAZASI

(16)

ISI ve NEM ISI ve NEM - İdeal ısı =12’ -22’ - İdeal ısı =12’ -22’ Nem %30 – 75 Nem %30 – 75

- _{Hafif Sıcaklık : yüz kızarması , ter ,dil}_{Hafif Sıcaklık : yüz kızarması , ter ,dil}

kuruluğu ,bulantı, kusma, ishal, kuruluğu ,bulantı, kusma, ishal,

uykusuzluk. uykusuzluk.

- Ağır Sıcaklık : Maden , metal işleri , cam _{Ağır Sıcaklık : Maden , metal işleri , cam} fabrikalarında mevcuttur

fabrikalarında mevcuttur

(17)

IŞINLAR IŞINLAR

- _{İYON YAPMAYAN}_{İYON YAPMAYAN}

* Ultraviole (Güneş ışınları,kaynak işleri )* Ultraviole (Güneş ışınları,kaynak işleri ) -Deri kanseri.

-Deri kanseri.

-Gözde Keratokonjonktivit. -Gözde Keratokonjonktivit.

* İnfraruj * İnfraruj (Cam , Çelik dökümü,Akkor )(Cam , Çelik dökümü,Akkor ) –

–KataraktKatarakt

- İYON YAPAN_{İYON YAPAN} *X ışınları

*X ışınları

*Doğal Radyoaktif Madde (Radyum , *Doğal Radyoaktif Madde (Radyum ,

(18)

 _{BASINÇ DEĞİŞİMLERİ}_{BASINÇ DEĞİŞİMLERİ}

*

* Yüksek Basınç : Dalgıçlar ve su _{Yüksek Basınç : Dalgıçlar ve su} altında çalışanlardır.(Sünger -Avcıları) altında çalışanlardır.(Sünger -Avcıları)

*

* Alçak Basınç : Dağlarda çalışanlardır Alçak Basınç : Dağlarda çalışanlardır ve Uçak personeli.

(19)

KİMYASAL FAKTÖRLER

İş Yerlerinde 5 milyon kimyasal madde mevcut olup



 50.000 -60.000 ‘i kullanılmaktadır. 50.000 -60.000 ‘i kullanılmaktadır. 1.

1. MADENLER: Toz ve buhar olarak solunum yolu MADENLER: Toz ve buhar olarak solunum yolu ile alınır.

ile alınır.

*Fe ,Al ,Cu zehirli etkisi azdır.*Fe ,Al ,Cu zehirli etkisi azdır.

*Pb, Hg,Be,Kr,As, Co,Kd ,talyum zehirlidir.

Kurşun: Meslek hastalık %42 nedenidir.

Akü yapımı,matbaacılık ,boya yapımı, kaynak

işleri.

(20)

2. SOLVENTLER Solunum ,sindirim ,deri 2. SOLVENTLER Solunum ,sindirim ,deri

yolu ile alınır. Endüstride her iş kolunda yolu ile alınır. Endüstride her iş kolunda

kullanılır. Kimyasal yapıları farklı olup kullanılır. Kimyasal yapıları farklı olup

ORTAK ÖZELLİK : Eritici olmalarıdır. ORTAK ÖZELLİK : Eritici olmalarıdır.

*Benzen ve türevleri *Benzen ve türevleri

(21)

3. ZEHİRLİ GAZLAR : Co ,KükürtlüH2, CL , NH3 ,

SO2 , Nitroz Gazlar ,Fosgen ,Siyan gazı.

4. ASİT ve ALKALİLER : Kimyasal yanık

nedenidir. Nitrik Asit, Sülfirik Asit ,Organik

asitler.

5. BOYALAR

6. PESTİSİTLER: insanlara ,hayvanlara ve

bitkilere

bitkilere  zararı dokunan diğer canlıların zararı dokunan diğer canlıların etkisini önler. etkisini önler. -Klorlu insektisitler, -Klorlu insektisitler, -Organik fosforlar , -Organik fosforlar ,

(22)

MEKANİK FAKTÖRLER

 DURUŞ BOZUKLUKLARI :_{DURUŞ BOZUKLUKLARI :}

-Hafif duruş bozuklukları

-Ağır duruş bozuklukları

 AĞIR YÜK KALDIRMA ve TAŞIMA :_{AĞIR YÜK KALDIRMA ve TAŞIMA :}

-Yükün ağırlığı

-Yükü kaldırma ve taşıma metodu: Bel kemiği ile değil /

bacak ve uyluk kasları kullanılarak kaldırılmalıdır.

 KAZALAR :_{KAZALAR :}

-İş kazaları

-Ev kazaları

(23)

İŞÇİ SAĞLIĞINI

ETKİLEYEN TOZLAR

 Pnömokonyoz : Çalışma ortamında _{Pnömokonyoz : Çalışma ortamında} havada bulunan tozların akciğerlere havada bulunan tozların akciğerlere

girip etki yapmasıdır. girip etki yapmasıdır.

 _{Silikoz : Serbest silis veya kuartz}_{Silikoz : Serbest silis veya kuartz}

kristalleri . Taş ocakları, dökümhaneler kristalleri . Taş ocakları, dökümhaneler

, porselen , fayans ,seramik ateş , porselen , fayans ,seramik ateş

tuğlası fabrikaları, yüksek fırınların tuğlası fabrikaları, yüksek fırınların

(24)

 _{BİSSİNOZ : Keten ,kendir ve pamuk}_{BİSSİNOZ : Keten ,kendir ve pamuk}

tozlarından ileri gelir. tozlarından ileri gelir.

 _{ASBESTOZ : Asbest ve amyant}_{ASBESTOZ : Asbest ve amyant}

tozlarıdır. tozlarıdır.

(25)

BİYOLOJİK FAKTÖRLER

 Şarbon _Şarbon Yün fabrikaları, deri işçileri Yün fabrikaları, deri işçileri  Tetanoz _Tetanoz Basit sıyrıklar Basit sıyrıklar

 Bruselloz _Bruselloz Keçi ,sığır,domuz / süt ürünleri Keçi ,sığır,domuz / süt ürünleri  Barsak parazitleri _{Barsak parazitleri} Bataklık, maden, Bataklık, maden,

pirinç tarlaları

 Kuduz _Kuduz Hayvan ve tarım işçileri Hayvan ve tarım işçileri

(26)

ORGANİZASYON

FAKTÖRLERİ

o _{ERGONOMİ : Çalışmayı insan}_{ERGONOMİ : Çalışmayı insan}

anatomisine ve fizyolojisine anatomisine ve fizyolojisine

uydurmaktır. uydurmaktır.

o _{EN AZ YORGUNLUKLA EN FAZLA}_{EN AZ YORGUNLUKLA EN FAZLA}

RANDIMAN elde edebilmektir. RANDIMAN elde edebilmektir.

(27)

Çalışma Süreleri

Ülkemizde : Haftalık yasal çalışma Ülkemizde : Haftalık yasal çalışma

süresi 45 saattir. süresi 45 saattir. 7.5 saat / günde

(28)

Vardiya

Sürekli yapılması gereken işlerde Sürekli yapılması gereken işlerde

uygulanır. Çalışma süreleri 24 saat uygulanır. Çalışma süreleri 24 saat

için uygulanır. için uygulanır.

(29)

Yorgunluk

Fazla çalışma sonucu bitkinlik Fazla çalışma sonucu bitkinlik

hissedilmesi olup korunma hissedilmesi olup korunma

mekanizmasıdır. mekanizmasıdır.

Kronik yorgunluk : Sürmenaj . Kronik yorgunluk : Sürmenaj .

Bulaşıcı hastalık , zehirlenme ve Bulaşıcı hastalık , zehirlenme ve

(30)

MONOTONİ

Yeknesak , değişmeyen ve hızla yapılan Yeknesak , değişmeyen ve hızla yapılan

işlere denir. işlere denir.

Yorgunluk ve dikkatsizlik nedenidir. Yorgunluk ve dikkatsizlik nedenidir.

(31)

RUHSAL FAKTÖRLER

 _STRESS_STRESS



Değişik faktörlerden ileri gelen _{Değişik faktörlerden ileri gelen} 

Etkene özgü olmayan _{Etkene özgü olmayan} 

Değişik koşullara uyum güçlüklerine _{Değişik koşullara uyum güçlüklerine} karşı gelişen REAKSİON olup

karşı gelişen REAKSİON olup 

  HORMONLARIN FAZLA _{HORMONLARIN FAZLA} SALGILANMASI

(32)

RUH SAĞLIĞI

Özel Risk Grupları

A.

A. GENÇLER :GENÇLER :

- Gelişmelerinde _{Gelişmelerinde}

yavaşlama olabilir.

- Beslenme durumlarına _{Beslenme durumlarına}

dikkat gerekir.

- Çalışırken duruş _{Çalışırken duruş}

vaziyetlerine dikkat vaziyetlerine dikkat edilmelidir. edilmelidir. B. B. YAŞLILAR :YAŞLILAR :

(33)

C. KADINLAR : C. KADINLAR :

- Beden gücü erkeklerden %30 azdır - Beden gücü erkeklerden %30 azdır

- Menstruasyon zamanları güçlük gösterir_{Menstruasyon zamanları güçlük gösterir}

- _{Gebelik büyük bir sorundur.}_{Gebelik büyük bir sorundur.}

D. SAKATLAR : D. SAKATLAR :

- Yapısal bozukluktan çok fonksiyonel _{Yapısal bozukluktan çok fonksiyonel} yetersizlik dikkate alınır. (sol elinin baş yetersizlik dikkate alınır. (sol elinin baş

parmağı kesik öğretmen / kemancı ) parmağı kesik öğretmen / kemancı )

(34)

İŞÇİ SAĞLIĞINDA YÖNTEM

I . ÇEVRENİN KONTROLÜ I . ÇEVRENİN KONTROLÜ

- Atmosferde toksik madde konsantrasyonunu - Atmosferde toksik madde konsantrasyonunu

izleme (MAK değeri): izleme (MAK değeri):

Müsaade edilen azami konsantrasyon Müsaade edilen azami konsantrasyon

- Zararlı maddeyi değiştirme _{Zararlı maddeyi değiştirme} BENZEN

BENZEN  TRİKLORETİLEN TRİKLORETİLEN

(35)

- Islak çalışma _{Islak çalışma}

- _{İş yerinde GENEL TEMİZLİK duvar ,}_{İş yerinde GENEL TEMİZLİK duvar ,}

taban ve tezgahların bol su ile yıkanması taban ve tezgahların bol su ile yıkanması

- Fabrikasyon yöntemlerini değiştirmek._{Fabrikasyon yöntemlerini değiştirmek.}

(36)

II . ÇALIŞANLARIN KONTROLÜ

- İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (uygun iş için gerekir)_{İŞE GİRİŞ MUAYENESİ (uygun iş için gerekir)}

- _{PERİYODİK MUAYENELER}_{PERİYODİK MUAYENELER} - EĞİTİM : Sağlık eğitimi_{EĞİTİM : Sağlık eğitimi}

- KİŞİSEL KORUYUCU KULLANMAK_{KİŞİSEL KORUYUCU KULLANMAK}

SiperlikSiperlik  İş elbiseleri (önlük)İş elbiseleri (önlük)  EldivenEldiven  BaşlıkBaşlık  GözlükGözlük

(37)