17
Ekim 2005 B‹L‹MveTEKN‹K B ‹ L ‹ M V E T E K N L O J ‹ H A B E R L E R ‹
Kahverengi cüceler, kararl› füzyon tepki-meleri bafllat›p y›ld›z olmaya yetecek küt-leden yoksun gaz küreleri. Gökbilim hi-yerarflisinin en altlar›nda, büyük gaz devi gezegenlerle, küçük k›rm›z› cüce y›ld›z-lar aras›nda yer al›yory›ld›z-lar. Hubble Teles-kopu’yla yap›lan gözlemler, bunlar›n da normal y›ld›zlar gibi gelifltiklerini do¤ru-lad›. 2M 207 adl› cücenin çevresinde so-¤uk bir moleküler hidrojen bulutu belir-lendi. Buluttan üzerine düflen iyonlar›n s›cakl›¤›ysa 100.000 °C kadar.
Küçük Aslan tak›my›ld›z› bölgesinde Arp 107, etkileflen iki gökada. Spitzer k›z›lalt› teleskopunca kaydedilen bu görüntüye bak›lacak olursa, gökadalar bu etkileflimden hoflnutlar. Kütleçekimsel etkileflimle s›k›flan gaz, bir y›ld›z oluflum patlamas›n› tetiklemifl ve henüz “do¤umhaneleri” terkedip da¤›lamam›fl y›ld›z kümeleri, üzerinde s›raland›klar› yayla “a¤z› kulaklar›nda bir kara kedi” görünümü oluflturmufl.
Günümüzden 325 y›l önce patlam›fl bir dev y›ld›z›n art›klar› olan Cassiopeia A bulutsusu giderek soluklafl›yor san›l›rken Spitzer k›z›lalt› uzay teleskopu, bulutsu-nun merkezindeki nötron y›ld›z›n›n 50 y›l önce bir patlama daha geçirdi¤ini be-lirledi. Bu gizemli patlaman›n ›fl›¤› yay›l-d›kça çevredeki toz bulutunu ›s›t›yor ve k›z›lalt› dalgaboylar›nda ›fl›mas›na yol aç›-yor.
Titan’da “Donarda¤”
Cassini uzay arac›n›n gönderdi¤i verile-ri inceleyen gökbilimciler, Satürn’ün uydusu Titan’›n yüzeyinde bir volkan›n varl›¤›n› belirlediler. Do¤al olarak Ti-tan’›n volkan›, Dünyam›z›n k›zg›n ma¤-ma püskürten yanarda¤lar›n›n aksine, donmufl su ve metan püskürtüyor. Gökbilimciler bu volkan›n, Titan atmos-ferindeki metan yo¤unlu¤unu aç›klayabilece-¤i görüflündeler. fiimdiye kadar atmosferde-ki metan›n, Titan yüzeyinde genifl bir
hidro-karbon okyanusundan kaynakland›¤› düflü-nülüyordu. Ancak Cassini, Titan üzerinde böyle s›v› bir okyanus belirleyememiflti.
Birleflmenin
Dayan›lmaz Hafifli¤i
Rusya Radyo
Astronomide
Hamleye
Haz›rlan›yor
Uzay çal›flmalar›n› son 15 y›lda büyük ölçüde ask›ya alm›fl olan Rusya, 2007 y›l› bafllar›nda iddial› bir hamleyle radyo gökbilim alan›nda aradaki bofllu¤u
kapamay› hedefliyor. Radio-Astron projesi çerçevesinde uzaya gönderilecek olan bir çanak anten, Dünya çevresinde bir ucu Ay’›n yak›nlar›na kadar uzanan hayli eliptik
bir yörüngeye yerlefltirilecek. Çanak sonda yerdeki radyo teleskoplarla bir dizge oluflturacak ve Hubble Uzay Teleskopu’nun optik sistemlerinden 1 milyon kez daha yüksek bir duyarl›l›kla karadeliklerin ve komflu gökadalar›n izlenmesine olanak sa¤layacak. Radio-Astron ayr›ca yüksek yo¤unluktaki nötron y›ld›zlar›n› inceleyecek ve karanl›k maddenin gizlerini çözmeye çal›flacak. Astronomy, Eylül 2005
Cassiopeia A
Daha Ölmemifl
Büyüyen Cüce
Titan’da Metan Gölü mü?
Cassini uzay arac›n›n Satürn’ün uydusu Titan’›n güney kutbu yak›nlar›nda belirledi¤i ayak izi biçimli ve düzgün kenarl› koyu bir lekenin, bir metan gölü olabilece¤i düflünülüyor. Ancak, Cassini görüntüleme ekibinin yöneticisi Carolyn Porco, “göl” deki maddenin s›v› olmayabilece¤i, görüntünün atmosferden
ya¤an kat› hidrokarbonlarla dolmufl genifl bir çukurluk olabilece¤i uyar›s›nda bulundu. Titan’›n, ortalama s›cakl›¤› —184 °C olan güney kutbunda metan›n, Dünya’daki suyun ifllevlerini üstlendi¤i düflünülüyor. Yani metan bulutlardan ya¤an metan ya¤murlar metan akarsular oluflturuyor ve bunlar da kat› metandan tepe ve s›rtlar› afl›nd›r›yor olabilir.
Astronomy, ekim 2005
