MANTARLARIN EKOLOJİK MANTARLARIN EKOLOJİK İSTEKLERİ İSTEKLERİ

(1)

MANTARLARIN EKOLOJİK MANTARLARIN EKOLOJİK

İSTEKLERİ

(2)

 Mantar iklimsel istekleri açısından da çok seçici bir Mantar iklimsel istekleri açısından da çok seçici bir bitkidir. Özellikle sıcaklık, nem ve havalandırma

bitkidir. Özellikle sıcaklık, nem ve havalandırma istekleri değişik gelişme dönemlerinde birbirinden istekleri değişik gelişme dönemlerinde birbirinden farklıdır. Her gelişme döneminde optimal değerler farklıdır. Her gelişme döneminde optimal değerler

oldukça dar sınırlar içinde bulunur. Optimal oldukça dar sınırlar içinde bulunur. Optimal

değerlerden olacak sapmalar gelişmenin seyrini hızla değerlerden olacak sapmalar gelişmenin seyrini hızla

değiştirebilir ve buna bağlı olarak verim ile ürün değiştirebilir ve buna bağlı olarak verim ile ürün

kalitesini büyük ölçüde etkiler.

 Mantarın iklim isteklerini 4 maddede inceleyebiliriz. Mantarın iklim isteklerini 4 maddede inceleyebiliriz.

 1. Sıcaklık 1. Sıcaklık

 2. Nem 2. Nem

 3. Havalandırma 3. Havalandırma

 4. Işık 4. Işık

(3)

Sıcaklık Sıcaklık

 Mantar misellerinin gelişmesi ile karpofor Mantar misellerinin gelişmesi ile karpofor

oluşumu aşamalarında sıcaklık istekleri değişiktir.

Misel gelişmesi için en iyi sıcaklık

Misel gelişmesi için en iyi sıcaklık 23-25 23-25

⁰⁰

C C ’dir. ’dir.

Bunun altına ve üstüne doğru gittikçe misel Bunun altına ve üstüne doğru gittikçe misel

gelişmesinde gerileme görülür.

gelişmesinde gerileme görülür. 28 28

⁰⁰

C’de C’ de gelişme gelişme durur

durur ve ve 30 30

⁰⁰

C C ’de miseller ölür. Düşük sıcaklıkta, ’de miseller ölür. Düşük sıcaklıkta, mantar misellerinin gelişmeleri yavaşlatmakla mantar misellerinin gelişmeleri yavaşlatmakla

birlikte canlılık

birlikte canlılık 0 0

⁰⁰

C C ’ye kadar sürebilir. Bununla ’ye kadar sürebilir. Bununla

birlikte birinci gelişme dönemi olarak adlandırılan, birlikte birinci gelişme dönemi olarak adlandırılan,

misellerin kompost üzerinde geliştirilmesi misellerin kompost üzerinde geliştirilmesi

aşamasında sıcaklığın 20

⁰⁰

C’nin altına düşmemesi C’nin altına düşmemesi için gerekli önlemler alınmalıdır. 20

için gerekli önlemler alınmalıdır. 20

⁰⁰

C’nin C’nin altındaki sıcaklıklarda misellerin kompostu altındaki sıcaklıklarda misellerin kompostu

sarması için gerekli süre uzar.

(4)

 Kompost sıcaklığının, Kompost sıcaklığının, optimal düzey olan

optimal düzey olan 24 24

⁰⁰

C’ C’ de de tutulabilmesi için oda

tutulabilmesi için oda

sıcaklığının biraz daha düşük sıcaklığının biraz daha düşük

kalması yararlıdır.

Başlangıçta kompostun her Başlangıçta kompostun her yüz kilosu bir saatte 60 kcal yüz kilosu bir saatte 60 kcal

civarında enerji verir.

Kompost sıcaklığının 24

⁰⁰

C’de C’de tutulabilmesi,

tutulabilmesi, oda oda sıcaklığının 20

sıcaklığının 20

⁰⁰

C’ye C’ye

ayarlanmasıyla sağlanabilir.

Oda sıcaklığının daha Oda sıcaklığının daha

yüksek olması durumunda yüksek olması durumunda

havalandırma, soğutma havalandırma, soğutma

veya nemlendirme yoluyla veya nemlendirme yoluyla

sıcaklık düşürülmelidir.

(5)



İkinci gelişme İkinci gelişme aşamasında aşamasında yani şapka meydana

yani şapka meydana getirme döneminde getirme döneminde

mantarın sıcaklık isteği mantarın sıcaklık isteği

daha düşüktür. Bu daha düşüktür. Bu

aşamadaki en elverişli aşamadaki en elverişli

sıcaklık

sıcaklık 14-16 14-16

⁰⁰

C C

arasındadır. O nedenle örtü arasındadır. O nedenle örtü

toprağı serildikten sonra toprağı serildikten sonra

mantar yetiştirme mantar yetiştirme

odalarının sıcaklığı 14-16 odalarının sıcaklığı 14-16

⁰⁰

C C

arasına düşürülmelidir. Bu arasına düşürülmelidir. Bu

değerlerin altına değerlerin altına

inildiğinde ve üstüne inildiğinde ve üstüne

çıkıldığında hem verim çıkıldığında hem verim hem de kalite etkilenir.

hem de kalite etkilenir.

Sıcaklığın

Sıcaklığın 18 18

⁰⁰

C’ C’ ye doğru ye doğru yükselmesi

yükselmesi erkenciliğe erkenciliğe neden olur. Fakat toplam neden olur. Fakat toplam

verimde bir azalma yaratır verimde bir azalma yaratır

ve çeşitli hastalıklara yol ve çeşitli hastalıklara yol

açabilir.

(6)



Genç primordiyumun normal Genç primordiyumun normal

gelişmiş şapka haline dönüşmesi gelişmiş şapka haline dönüşmesi 10 10

⁰⁰

C’de 22 günde, 15,5 C’de 22 günde, 15,5

⁰⁰

C’de 10 C’de 10

günde, 21.1

⁰⁰

C’de ise 6 günde C’de ise 6 günde tamamlanabilmektedir (ALAN tamamlanabilmektedir (ALAN

1976). Sıcaklığın

1976). Sıcaklığın 10-14 10-14

⁰⁰

C C

arasında bulunması ise verimde arasında bulunması ise verimde

gecikme ve azalma meydana gecikme ve azalma meydana

getirir, fakat elde olunan ürünün getirir, fakat elde olunan ürünün

kalitesini yükseltir. Görüldüğü kalitesini yükseltir. Görüldüğü

gibi, sıcaklığı yükselterek gibi, sıcaklığı yükselterek

karpofor oluşumunu karpofor oluşumunu

hızlandırmak veya azaltarak hızlandırmak veya azaltarak

hasadı geciktirmek mümkündür.

Nitekim hafta sonu ve tatil Nitekim hafta sonu ve tatil

günlerinde işçi bulmakta güçlük günlerinde işçi bulmakta güçlük

çeken Avrupa’daki bazı büyük çeken Avrupa’daki bazı büyük

mantar işletmeleri, tatil mantar işletmeleri, tatil

günlerindeki hasadı azaltmak günlerindeki hasadı azaltmak

için bu günlerde sıcaklığı düşük için bu günlerde sıcaklığı düşük tutarak ürün oluşumunu normal tutarak ürün oluşumunu normal

günlere kaydırma yoluna günlere kaydırma yoluna

gitmektedirler. (IŞIK 1976).

(7)

Nem Nem

 Mantarın gelişmesi için hem Mantarın gelişmesi için hem toprak neminin hem de hava toprak neminin hem de hava

oransal neminin yüksek oransal neminin yüksek

olması gerekir. Zaten doğada olması gerekir. Zaten doğada

da mantarların belli da mantarların belli

dönemlerde ortaya çıkışının dönemlerde ortaya çıkışının

asıl nedenlerinden birisi asıl nedenlerinden birisi

nemdir.

(8)



Yetiştiricilikte de hem kompost, Yetiştiricilikte de hem kompost, hem örtü toprağı, hem de hava hem örtü toprağı, hem de hava nemi büyük önem taşır. Mantar nemi büyük önem taşır. Mantar misellerinin gelişmesi için oransal misellerinin gelişmesi için oransal hava neminin %80-90

hava neminin %80-90 civarında civarında olması gerekir. Daha düşük nemde olması gerekir. Daha düşük nemde kompost su kaybeder ve misel

kompost su kaybeder ve misel gelişmesi yavaşlar. Daha düşük gelişmesi yavaşlar. Daha düşük oransal nemde ise birçok

oransal nemde ise birçok

hastalıkların gelişmesi için elverişli hastalıkların gelişmesi için elverişli ortam doğar. Şapka oluşturma

ortam doğar. Şapka oluşturma döneminde yetiştirme odalarının döneminde yetiştirme odalarının atmosferinde %70-80

atmosferinde %70-80 oranında oranında

nem bulunmalıdır. Kuru atmosferde nem bulunmalıdır. Kuru atmosferde örtü toprağı hızla su kaybeder,

örtü toprağı hızla su kaybeder,

primordium oluşumu geriler, oluşan primordium oluşumu geriler, oluşan genç primordiumların yüzeyleri

genç primordiumların yüzeyleri esmerleşir. Böyle primordiumların esmerleşir. Böyle primordiumların oluşturduğu mantarlar hem küçük oluşturduğu mantarlar hem küçük kalır, hem de üzerlerinde çatlaklar kalır, hem de üzerlerinde çatlaklar ve pullanmalar meydana gelir.

ve pullanmalar meydana gelir.

Ürünün miktarı ve kalitesi azalır, Ürünün miktarı ve kalitesi azalır, rengi bozulur.

rengi bozulur.

(9)

Havalandırma Havalandırma

 Misel geliştirme aşamasında havalandırmaya pek Misel geliştirme aşamasında havalandırmaya pek fazla gerek olmayabilir. Zira bu dönemde

fazla gerek olmayabilir. Zira bu dönemde

misellerin solunumu için gerekli hava atmosferde misellerin solunumu için gerekli hava atmosferde

mevcuttur ve fazla aktivite olmadığı için mevcut mevcuttur ve fazla aktivite olmadığı için mevcut

hava yeterlidir. Buna karşılık

hava yeterlidir. Buna karşılık früktifikasyon früktifikasyon aşamasında, yani ikinci gelişme döneminde aşamasında, yani ikinci gelişme döneminde

mantarın yüksek havalanma isteği başlar. Bu mantarın yüksek havalanma isteği başlar. Bu

istek hasadın başlamasıyla en üst düzeye ulaşır.

Havalandırma, esas olarak atmosferde biriken Havalandırma, esas olarak atmosferde biriken

karbondioksitin atılması ve taze hava ile karbondioksitin atılması ve taze hava ile

değiştirilmesini amaçlar. Ayrıca atmosferdeki nem değiştirilmesini amaçlar. Ayrıca atmosferdeki nem

ve sıcaklık düzeyinin korunmasına ve düzenli ve sıcaklık düzeyinin korunmasına ve düzenli

biçimde dağıtılmasına da yardım eder.

(10)



Mantar oluşumu ve hasat Mantar oluşumu ve hasat döneminde havadaki

döneminde havadaki karbondioksit oranı

karbondioksit oranı %0.03 ile %0.03 ile

%0.1

%0.1 arasında bulunmalıdır. arasında bulunmalıdır.

Bu değerler arasında şapka Bu değerler arasında şapka oluşumu normal gerçekleşir.

oluşumu normal gerçekleşir.

Karbondioksit oranının

Karbondioksit oranının %0.5- %0.5- 1.0 1.0 arasında bulunması arasında bulunması

früktifikasyonu azaltır.

früktifikasyonu azaltır. %1.0- %1.0- 1.8 arasında karbondioksit 1.8 arasında karbondioksit bulunduran atmosferde bulunduran atmosferde

mantarlar anormal gelişirler, mantarlar anormal gelişirler, saplar incelir ve uzar, kalite saplar incelir ve uzar, kalite hızla düşer. Oranın daha da hızla düşer. Oranın daha da yükselmesi ile misel gelişmesi yükselmesi ile misel gelişmesi yavaşlar ve

yavaşlar ve %2 den sonra %2 den sonra durur

durur . Miseller vegetetif . Miseller vegetetif

safhada kalırlar,früktifikasyon safhada kalırlar,früktifikasyon gecikir. Bu bakımdan oda

gecikir. Bu bakımdan oda havasının değiştirilerek havasının değiştirilerek karbondioksitli havanın karbondioksitli havanın atılması ve oksijenli temiz atılması ve oksijenli temiz havanın alınması gerekir.

havanın alınması gerekir.

(11)

Havalandırmanın şiddeti ve sıcaklığına değişik faktörler etki Havalandırmanın şiddeti ve sıcaklığına değişik faktörler etki

yapar.

 yetiştirme odalarının büyüklüğü odalardaki kasa veya torba yetiştirme odalarının büyüklüğü odalardaki kasa veya torba miktarı

miktarı

 Ürün dalgası Ürün dalgası

 Yetiştirme yerinin sıcaklığı Yetiştirme yerinin sıcaklığı

 Odalarda çalışan personelin sayısı Odalarda çalışan personelin sayısı

 Yetiştirilen mantar çeşididir. Bazı çeşitler karbondioksite karşı Yetiştirilen mantar çeşididir. Bazı çeşitler karbondioksite karşı diğerlerine göre daha duyarlıdırlar, yine bazı çeşitler diğerlerine diğerlerine göre daha duyarlıdırlar, yine bazı çeşitler diğerlerine

göre daha fazla CO

₂₂

meydana getirirler ve daha fazla meydana getirirler ve daha fazla

havalandırmaya gerek gösterirler. Yüksek sıcaklıklarda solunum havalandırmaya gerek gösterirler. Yüksek sıcaklıklarda solunum

arttığından CO

₂₂

miktarı yükselir ve daha sık havalandırma yapma miktarı yükselir ve daha sık havalandırma yapma gereği doğar. Birim hacimdeki kompost miktarı ve ürün

gereği doğar. Birim hacimdeki kompost miktarı ve ürün dalgasının kuvveti de, CO

dalgasının kuvveti de, CO

₂₂

miktarını etkileyeceğinden, miktarını etkileyeceğinden,

havalandırma oranını belirlemede gözönüne alınmalıdır. Ayrıca havalandırma oranını belirlemede gözönüne alınmalıdır. Ayrıca

odada çalışan işçilerin kişi başına saatte 30 litre kadar odada çalışan işçilerin kişi başına saatte 30 litre kadar

karbondioksit gazını odaya verdikleri de unutulmamalıdır.

(12)

Işık Işık



Sıcaklık, nem ve havalandırma Sıcaklık, nem ve havalandırma bakımından çok seçici olan

bakımından çok seçici olan

mantar, ışık konusunda oldukça mantar, ışık konusunda oldukça kanaatkar bir bitki olarak

kanaatkar bir bitki olarak karşımıza çıkar. Aslında karşımıza çıkar. Aslında

mantarın ne birinci, ne de ikinci mantarın ne birinci, ne de ikinci gelişme dönemlerinde ışığa

gelişme dönemlerinde ışığa gereksinmesi yoktur. Hatta gereksinmesi yoktur. Hatta fazla ışığın kalite üzerinde fazla ışığın kalite üzerinde olumsuz etkilerini

olumsuz etkilerini bulunduğundan bile bulunduğundan bile

sözedilmektedir. Agaricus sözedilmektedir. Agaricus

bisporus yetiştiriciliğinde ışık bisporus yetiştiriciliğinde ışık sadece çalışma kolaylığı

sadece çalışma kolaylığı açısından düşünülür.

açısından düşünülür.