HUKUK BAŞLANGICI

HUKUK BAŞLANGICI

HUKUKİ İŞLEMLER - I

Hukuki işlemler

 Hukuki İşlem Kavramı

 Hukuki sonuç doğurmaya yönelik olan irade açıklamalarına hukuki işlem denir.

 Hukuki eylem kavramından farklıdır. Hukuki eylem, hukuki sonuç doğurmaya

yönelmiş olmayan irade açıklamasıdır. Ancak buna rağmen hukuki eylemle de hukuki sonuç doğmasında engel yoktur.

 Hukuki İşlemin Unsurları

 Kurucu Unsurlar

 Geçerlik Unsurları

 Etkinlik Unsurları

Hukuki İşlemin Unsurları

 Kurucu Unsurlar

 İrade açıklaması ve iradenin yönelmiş olduğu hukuki sonuç olmak üzere iki kurucu unsuru vardır.

 İrade açıklaması, kişinin bir hak veya hukuki ilişkiyi kurma, ortadan kaldırma veya değiştirmeye yönelik iradesini dışa vurmasıdır. Açık (sarih) ya da üstü kapalı (zımnî) irade açıklaması olabilir. Sözlü ya da yazılı irade açıklaması

olabilir. İrade açıklaması kural olarak şekle tabi olmamakla birlikte bazı hukuki

işlemlerde irade açıklamasının geçerli olabilmesi için belirli bir şekle uygun

olması gerekir.

Hukuki İşlemin Unsurları

 Geçerlilik unsurları

 Hukuki işlemin geçerli olabilmesi için;

 Hukuki işlemi gerçekleştiren kişinin hukuki işlem yapabilme ehliyeti bulunmalı

 Hukuki işlem kanunun emredici hükümlerine aykırı olmamalı

 İradenin yanılma, aldatma veya korkutma ile sakatlanmamış olması gerekir.

Hukuki İşlemin Unsurları

 Etkinlik Unsurları

 Hukuki işlemin kuruluşuyla değil, sonuç doğurmasıyla ilgili unsurlardır.

 Örneğin kanuni temsilcinin hukuki işleme icazet vermesi bir etkinlik unsurudur.

 Yine ölüme bağlı tasarrufların hüküm ve sonuç doğurabilmeleri için ölüm

olayının gerçekleşmiş olması gerekir.

Hukuki işlemin sakatlığı ve çeşitleri

 İrade ile beyan arasında uyumsuzluk varsa irade beyanı sakat olacağından hukuki işlem de sakat olur. Bu uyumsuzluk istenerek veya istenmeyerek meydana getirilebilir.

 İrade ile Beyan Arasında İstenerek Meydana Getirilen Uyumsuzluklar

 Muvazaa

 Zihnî (Gizli) Kayıt

 Latife Beyanı

 İrade ile Beyan Arasında İstenmeden Meydana Gelen Uyumsuzluklar

 Yanılma (Hata)

 Aldatma (Hile)

 Korkutma (Tehdit-İkrah)

Hukuki işlemin sakatlığı ve çeşitleri

 İrade ile Beyan Arasında İstenerek Meydana Getirilen Uyumsuzluklar

 Muvazaa

 İki tarafın iradeleriyle beyanları arasında istenerek meydana getirilen uyumsuzluk halidir.

 Üçüncü kişileri aldatma veya hataya düşürme kastı vardır.

 Mutlak muvazaa ve nispi muvazaa olmak üzere iki çeşidi vardır.

 Mutlak muvazaa: görünürdeki işlem, aldatma kastı ve muvazaa anlaşması vardır.

 Nispi Muvazaa: görünürdeki işlem, aldatma kastı ve muvazaa anlaşmasının yanında gizli işlem de vardır.

Hukuki işlemin sakatlığı ve çeşitleri

 İrade ile Beyan Arasında İstenerek Meydana Getirilen Uyumsuzluklar (devam)

 Zihni (gizli) kayıt

 Kişinin, beyanda bulunduğu bir şeyi aslında içinden istememesidir.

 Zihni kayıt, irade açıklamasının hukuki sonuç doğurmasını engellemez. Ancak karşı taraf durumu biliyorsa hukuki sonuç doğurmaz.

 Latife beyanı (şaka)

 Kişinin, ciddiye alınmayacağı kastıyla bir beyanda bulunmasıdır.

 Bu tür beyanlar karşı tarafça anlaşılması gerektiğinden hukuki sonuç doğurmaz.

 Ancak güven teorisi uyarınca ciddiye alınacak şekilde bir beyanda bulunulduysa beyan

sahibini bağlar.

Hukuki işlemin sakatlığı ve çeşitleri

 İrade ile Beyan Arasında İstenmeden Meydana Gelen Uyumsuzluklar

 İrade ile beyan arasında istenmeden bir uygunsuzluk meydana geldiği

takdirde irade beyanı sakattır. Dolayısıyla bu hâllere «irade sakatlığı hâlleri»

de denilmektedir.

 Yanılma (Hata)

 Gerçek bir durum hakkında bilgisizlik veya yanlış bilgiyi ifade eder.

 Esaslı yanılma ve esaslı olmayan yanılma olmak üzere ikiye ayrılır. Yalnızca esaslı yanılma hâllerinde iptal edilebilirlik hakkı tanınmıştır. Bu hâller TBK m. 31’de sayılmıştır.

 Saikte yanılma esaslı sayılmasa da saikin dürüstlük kurallarına göre sözleşmenin

temelini oluşturduğu hâllerde yanılma esaslı sayılır (TBK m. 32).

Hukuki işlemin sakatlığı ve çeşitleri

 İrade ile Beyan Arasında İstenmeden Meydana Gelen Uyumsuzluklar (devam)

 Aldatma (Hile)

 Bir kişinin, bir durum hakkında yanlış kanaat sahibi olmasına bilerek sebep olmayı ifade eder.

 TBK m. 36/1: «Taraflardan biri, diğerinin aldatması sonucu bir sözleşme yapmışsa, yanılması esaslı olmasa bile, sözleşmeyle bağlı değildir»

 Korkutma (Tehdit-İkrah)

 Kişiyi, aslında yapmak istemediği bir işlemi yapmasına, onu korkutarak sebep olmaktır. Bu hâlde bir zorlama vardır.

 TBK m. 37/1: «Taraflardan biri, diğerinin veya üçüncü bir kişinin korkutması sonucu bir

sözleşme yapmışsa, sözleşmeyle bağlı değildir.»