Bilim ve Teknik
4
H A B E R L E R
A l p A k o ğ l u - Ç a ğ l a r S u n a y
Hubble Uzay Teleskopu, Aralık 1999’daki başarılı tamir operasyonu-nun ardından, gözünü yeniden evre-nin derinliklerine açtı. Hubble’ın yö-nünü belirlemesini sağlayan jiros-koplarında ve bazı elektronik dona-nımında yapılan yenilikler sayesin-de, eskisine göre daha iyi bir görüntü kalitesi elde edildi.
“Yeni” Hubble’ın ilk hedefi, Es-kimo Bulutsusu olarak da bilinen (NGC 2392) gezegenimsi bulutsuy-du. İkizler Takımyıldızı’nda yer alan bulutsunun uzaklığı yaklaşık 5000 ışıkyıl. Bulutsu, yerdeki teleskoplar-dan bakıldığında, bir Eskimo’nun parkasının başlığına benziyor. Bu ne-denle Eskimo adını almış. Bulutsu-nun ilginç yanı, yaklaşık 10 000 yıl önce dış katmanlarını uzaya savuran ortadaki yıldızın artıklarının bulutsu-nun çevresinde çok sayıda kuyruklu-yıldız benzeri yapılar oluşturmuş ol-ması. Yıldızın “rüzgârından” dolayı dışarı itilen madde bu biçimi almış.
Hubble’ın ikinci he-defi, Abell 2218 olarak adlandırılan büyük, küt-leli bir gökada kümesiy-di. Yaklaşık 2 milyar ışıkyıl ötedeki küme, uzayda dev bir büyüteç gibi davranıyor. Önde yer alan gökadalar, güç-lü kütleçekimleri saye-sinde, daha uzaktaki gö-kadaların ışığını bükü-yorlar. Hubble, daha ön-ce de bu bölgenin
gö-rüntülerini çekmişti.
Ancak, ilk defa bir küt-leçekimsel merceğe ait renkli görüntüler elde edildi.
Görüntüdeki yay biçimli ışıklar, bu kümeden çok daha uzak (bu kü-menin 5 ile 10 katı arası uzaklıkta) gökadaların bozulmuş görüntüleri. Bu gökadalar, neredeyse evrenin “kenarında” yer alıyor. Yaşlarıysa
ev-renin yaşına yakın. Kütleçekimsel mercek etkisi sayesinde, bu gökada-lardan bize ulaşan ışığın miktarı önemli ölçüde artmış oluyor. Bu da bilim adamlarının onlar üzerinde da-ha rada-hat çalışabilmelerini sağlıyor. En azından, görüntünün renki oluşu, bu gökadalardaki yıldızların yaşları, uzaklıkları ve sıcaklıkları hakkında bilgiler sağlıyor.
Gökbilimciler, Abell 2218’in gö-rüntüsünde, ilginç bir cisme rastla-dılar. Bilim adamlarına göre, bu ci-sim ya gökadamızın içinde bulunan çok soğuk bir cüce yıldız ya da, çok uzakta, kümenin kütlecekimsel mercek etkisiyle büyütülmüş bir ci-sim. Bu cismin ne olduğunun anla-şılması için daha fazla gözlem yapıl-ması gerekiyor.
http://www.stsci.edu
Hubble Yeniden İşbaşında
Eskimo Bulutsusu
