İdarenin Faaliyetleri
İdarenin faaliyet alanı çeşitli ve değişkendir,
Esasen verili bir alan olmayıp, siyasal seçimlerle belirlenir. Konu, bir ülkede, kamu/bireyler/piyasa üçgeninin hangi ilke ve değerler üzerine oturduğundan bağımsız olmayıp, jandarma devletten sosyal devlete ve oradan da neo-liberal devlete uzanan süreç ve dönüşümlerin siyasal/ekonomik boyutunu önümüze serer.
Diğer yandan, konunun tüm çeşitliliği ve zenginliğine rağmen, idarenin faaliyetleri genellikle “kamu hizmeti” ve “kolluk”
başlıkları altında incelenmektedir.
Kamu Hizmeti Kavramının Tanımı- Kamu Hizmeti İlkeleri
Kamu Hizmeti
İdare hukukunun demirbaş kavramlarından olmakla ve TC Anayasasının çeşitli maddelerinde de “saygıyla” anılan bir kavram olmakla beraber, kabul görmüş genel bir tanımı yoktur. Bu saptama daha ziyade mevzuat ve içtihat yönünden geçerli sayılmak gerekir; öğretinin bu açıdan bir sıkıntısı olmadığı görülmektedir.
Öğretinin sıklıkla başvurduğu açılar, esasen birkaç başlık altında toplanabilir:
Kamu hizmeti “maddi açıdan” bu faaliyeti yürüten teşkilatın/öznenin niteliklerinden bağımsız olarak, sadece faaliyetin niteliği esas alınarak tanımlanmaktadır.
Organik açıdan kamu hizmeti kavramı, bir teşkilat ve örgüte işaret eder ve “belli bir görevi yürütmek için bir kamu tüzel kişisi tarafından tahsis edilmiş olan ajan ve vasıtaların bütünü olarak tanımlanmıştır.” (GÜNDAY, s.330).
Bu bahiste anılacak son “açı”, şekli açıdan kamu hizmeti kavramına yaklaşımdır. Bu açı da, kamu hizmetinin tabi olduğu belli bir usulü ve hukuki rejimi işaret eder. Bu anlamda kamu hizmetlerinin klasik hukuki rejimi, kamusal idare usullerine tabi oluştur.
• Kamu hizmeti, "siyasal organlar tarafından kamuya yararlı olarak kabul edilen, bir kamu kuruluşunun ya kendisi ya da yakın denetimi ve gözetimi altında özel kesim tarafından yürütülen faaliyetlerdir."
( GÜNDAY, s. 333)
KAMU HİZMETİNE HAKİM OLAN İLKELER
• Süreklilik(Kesintisizlik) ve Düzenlilik
• Değişkenlik(Uyarlanma)
• Tarafsızlık
• Eşitlik
• Bedelsizlik
D. 8D, E. 2007/8336, K. 2009/2995, T. 6.5.2009: «Toplu ulaşım hizmetinin, kamu yararına, bir gereksinimi karşılayan kamu hizmeti niteliğinde bir faaliyet olduğu açık olup bu nedenle sürekli ve düzenli bir biçimde yürütülmesi esastır. Bu süreklilik kamu hizmetinin mutlak bir şekilde her an yürütülmesi anlamına gelmemektedir.
Kamu hizmetinin yürütülmesi ile giderilecek olan gereksinimin kendini hissettirdiği anda kesintisiz olması esastır.»
• Kamu hizmetine hakim ilkeler genel olarak " devamlılık, değişkenlik, eşitlik ve bedelsizlik" olarak sayılabilir.
• Devamlılık ilkesi, süreklilik ya da kesintisizlik ilkesi olarak da anılmaktadır. Buna göre, gündelik, toplumsal ihtiyaçların sürekli ve düzenli olarak karşılanası, toplumsal yaşamın düzenini sağlar.
• Değişkenlik ilkesi, uyarlama ilkesi olarak da anılmaktadır. Kamu hizmetinin, değişen ve gelişen koşullara ve teknik verilere uyması, hizmetin örgütleniş ve işleyişinde değişiklikler yapmasını ifade eder.
• Nesnellik ve Eşitlik ilkesi, idarenin kamu hizmetini yürütürken nesnel davranması zorunda olmasını; bireylerin kamu hizmetinden yararlanma ve katılma yönünden eşit durumda olmasını ifade eder.
• Bedelsizlik ilkesi, meccanilik ilkesi olarak da anılmaktadır. Örneğin, Anayasa 42/5 'e göre, devlet okullarında yapılan ilköğretim parasız olarak yürütülmektedir.
• Kamu hizmetlerinde amaç, "kamu yararı"dır. Bu nedenle, kamu hizmetinde kar amaç değil, kamu yararını gerçekleştirmeye yönelik faaliyetlerin sonucudur.
• Kamu hizmetlerinin kurulması ve kaldırılması, hizmete hakim hukuki rejimi belirler. Kamu hizmetinin kurulmasında asli yetki kural olarak yasama organına aittir. ( Anayasa 123/1) Mahalli kamu hizmetleri ise mahalli idarelerin karar organları tarafından kurulabilir. (GÖZLER, s.
274-275)
Kamu Hizmetlerinin Türleri
İdari Kamu Hizmetleri İktisadi Kamu Hizmetleri Sosyal Kamu Hizmetleri
Bilimsel-Teknik-Kültürel Kamu Hizmetleri
Kamu hizmetleri farklı açılardan çeşitli tasniflere tabi tutulabilir. Kamu hizmetleri,
• (a) Tekelli- Tekelsiz olarak,
• (b)Yürütüldükleri alana göre,
• (c) Bireylerin yararlanma biçimlerine göre,
• (d) Konularına göre, incelenebilir. (Günday, s. 337-340)
Kamu hizmetlerine hakim hukuki rejim, hizmetten yararlananlarla/ yararlanmaya aday olanlarla hizmet arasındaki ilişkiyi etkiler. Kamusal yönetim usullerine tabi hizmetlerle hizmetten yararlananlar/ yararlanmaya aday olanlar kamusal-nesnel bir hukuki durumdur. Özel yönetim usullerine tabi hizmetler söz konusu olduğunda ise, hizmetten yararlanmaya aday olanlar kamusal - nesnel bir hukuki durumda iken, hizmetten yararlananlar özel - nesnel bir hukuki duruma sahiptir. Hizmetten yararlanmaya aday olanlar, bir özel hukuk sözleşmesi olan abonman sözleşmesi ile hizmetten yararlanan statüsüne geçerler. (GÜNDAy, s.
341-342.)
