2021’e Başlarken
Avrupa’da ve Türkiye’de Futbol Ekonomisi
26 Ocak 2021, İstanbul
1Önsöz
Değerli Okurlar,
Bu yıl 24’üncüsü yayınlanan Deloitte Futbol Para Ligi, sadece futbol alanında değil; tüm fikir liderliği çalışmaları içerisinde dünyada en çok merak edilen, dijital ortamda en çok indirilen, en çok paylaşılan ve referans gösterilen araştırmalardan biri olarak öne çıkıyor. Bu anlamda bir «klasik»
olmakla birlikte, sürekli kendini yenileyen ve trendleri belirleyen kimliği ile son derece «dinamik»
bir çalışma. Biz de Deloitte Türkiye Spor Endüstrisi olarak bu çalışmanın bir parçası olmaktan hep gurur duyduk. 23 sene boyunca Avrupa’nın önde gelen kulüplerinin her sezon gelirlerini katlaya katlaya büyütmelerini, birbirleri arasındaki amansız yarışı, Türk kulüplerinin dönem dönem bu yarışta boy göstermesini heyecanla takip ettik. Bu gezegenin en popüler sporu olan futbolun romantik dokusu kadar ekonomik gerçekliğini de aktarmaya çalıştık. 24. senemizde, hiçbirimizin aklına bile gelmeyecek bir tabloyla karşı karşıyayız. Bir önceki sezon 9.3 milyar Euro’ya dayanan ilk 20 kulübün cirosu için pandemi öncesi tahminler takip eden sezonda tarihi 10 milyar Euro barajının aşılacağı yönünde idi. Ancak karşımızda gelirlerde %12 civarında bir daralma tablosu var.
Hiç şüphe yok ki, 2019/20 sezonuna korona virüs salgını damgasını vurdu. Ancak bu etki çok daha büyük olabilirdi. Diğer birçok sektörlerün aksine, futbol endüstrisinin takvimi 1 Ocak – 31 Aralık değil, 1 Haziran – 31 Mayıs. Yani COVID-19 Avrupa kıtasında etkili olmaya başladığında, ulusal liglerdeki maçların önemli bir kısmı zaten oynanmıştı. Erteleme / seyircisiz oynama / olduğu haliyle tescil gibi kararların alındığı dönemde beş büyük ligde maçların tamamlanma oranı ortalama %70’in üzerindeydi. Avrupa Kupalarında da belirli bir noktaya gelinmişti. Bu nedenle daha ilginç olan sezon muhtemelen 2020/21 sezonu olacak. Elbette bu salgını da geride bırakacağız. Unutmayın, bu dünyada ateşi düşmeyen tek hastalık futbol tutkusudur.
Huzur İçinde Uyu Diego Armando Maradona….
CEM SEZGİN
Şirket Ortağı ve Futbol Endüstrisi Lideri
Deloitte Türkiye
Deloitte Futbol Para Ligi 2021
3
Deloitte Futbol Para Ligi 2021 Öne Çıkan Ülkelerin Analizi Mini Dosya: Portekiz
Ve Türkiye…
Dört Büyükler Özel
Koronavirüs ve Futbol Gelirleri
Deloitte Futbol Para Ligi Hakkında…
Böyle bir raporu dünyada ilk hazırlayan firma Deloitte. Raporumuzun 2021 yılında 24’ücüsü yayınlandı. Araştırmamız, Futbol Kulüplerini her sene (bir önceki sezonu dikkate alarak) gelirlerine göre sıralıyor. 2021 Raporu, 2019/2020 sezonu dikkate alınarak hazırlandı. Listede Avrupa Kulüpleri (daha önceki yıllarda birkaç istisna olmuştu) yer alıyor. Ana liste ilk 20 kulüpten oluşuyor. 2009/10 sezonunu dikkate alan 2010 yılından bu yana takip eden 10 kulüple birlikte 30 kulüpten oluşan bir uzun liste yayınlanıyor. Deloitte Futbol Para Ligi’ni ele alırken, futbol kulüplerinin esas faaliyetlerine konu olan gelirlere odaklanılmaktadır. Gelirler 3 ana başlık altında sınıflanıyor: 1) Maç Günü, 2) Naklen Yayın ve 3) Ticari. Bu nedenle kulüplere kimi zaman önemli ölçüde gelir getiren bazı kalemler ve ayrıca vergi unsurları dikkate alınmamalıdır. Bunlara örnek vermek gerekirse:
• Transfer (Bonservis) Gelirleri
• Futbolcu Kiralama Gelirleri
• Gayrimenkul ve Varlık Satışları
• Kira Gelirleri
• Üye Aidatları
• Farklı Alanlara Yapılan Yatırım Gelirleri
• Yardım Kampanyaları, Bağışlar, Hibeler
• Finansal Gelirler
• Kazanılan Davalar vb.
• KDV veya Satışla İlgili Diğer Vergiler Olağandışı Bir Sezon…
Alışıldık koşullarda, kulüplerin mali yıl kapanış dönemleri kendi liglerinin sezonluk takvimleri ile uyumludur. (Avrupa liglerinin çoğu için Mayıs veya Haziran ayları) 2019/20 sezonunda yaşanan özel durum ve aksaklıklar, farklı liglerin, yayıncı kuruluşların, sponsorların ve ticari işbirliği içinde bulunulan kuruluşların benimsemiş oldukları farklı yaklaşımlar; kulüplerin 2019/20 sezonunda elde ettikleri gelirlerin 2020 ve 2021’de biten iki farklı mali yıla yayılmasına sebep oldu.
Deloitte’un bu seneki Futbol Para Ligi’nde yer alan analizleri büyük ölçüde 2020 yılında sona eren mali yıla odaklı bir şekilde gerçekleştirildi.
5
Deloitte Futbol Para Ligi 2021 – İlk 30 (1/3)
• İlk 20 kulübün toplam geliri 8,2 milyar Euro (önceki sezon: 9,3 milyar). İlk 30’un toplam geliri ise 9,8 milyar Euro.
• 700 milyon Euro geliri aşan iki, 500 milyonu aşan yedi, 300 milyonu aşan ise 13 kulüp mevcut. İlk 20’deki en düşük gelir 174 milyon Euro, ilk 30’daki en düşük ciroya sahip kulüp ise 148,5 milyon Euro ciroya sahip.
• FC Barcelona 715,1 milyon Euro’luk geliri ile geçen sene olduğu gibi bu sene de Para Ligi’nde en üst sırada yer aldı. Onu 714,9 milyon Euro’luk gelir yaratan Real Madrid takip etti. İkili arasındaki 200 bin Euro’luk fark, Para Ligi tarihi boyunca ilk iki sırada yer alan kulüpler arasında oluşmuş en küçük fark.
• Daha bir önceki sene 840 milyon Euro rekor gelir ile 800 milyon eşiğini ilk geçen kulüp olarak rekor kıran Barcelona, bu sefer tüm Para Ligi kulüpleri içerisinde mutlak değer olarak en büyük gelir düşüşünü yaşayan kulüp oldu.
• Real Madrid’in gelirlerde yaşadığı azalma daha düşük gerçekleşti. Kulüp, önemli iş ortaklıklarının süresini uzatarak ve bazı gelir yaratıcı aktiviteleri kendi bünyesine taşıyarak ticari gelirlerinde 28,1 milyon Euro tutarında bir artış sağladı, bu da eflatun beyazlıların diğer iki gelir kalemindeki düşüşü bir nebze olsun hafifletti.
• Toplam Gelirlerde Birinci Sıra: Barcelona
• Maç Günü Gelirlerinde Birinci Sıra: Barcelona
• Naklen Yayın Gelirlerinde Birinci Sıra: Barcelona
• Ticari Gelirlerde Birinci Sıra: Real Madrid
Sıra 2021 Maç
Günü (Bin €)
Naklen Yayın (Bin €)
Ticari (Bin €)
Toplam (Bin €) 1 FC Barcelona 126,400 248,500 340,200 715,100 2 Real Madrid 108,200 224,000 382,700 714,900 3 Bayern Munich 70,300 203,300 360,500 634,100 4 M. United 98,800 159,900 321,700 580,400 5 Liverpool 82,700 232,500 243,400 558,600 6 M. City 47,600 217,000 284,600 549,200 7 PSG 92,400 149,600 298,600 540,600 8 Chelsea 62,100 208,200 199,400 469,700 9 Tottenham H. 107,700 155,000 183,000 445,700 10 Juventus 42,300 166,700 188,900 397,900 11 Arsenal 89,700 136,000 162,300 388,000 12 B. Dortmund 46,300 169,800 149,600 365,700 13 Atletico Madrid 50,400 198,500 82,900 331,800 14 Internazionale 56,900 136,000 98,600 291,500 15 FC Zenit St.Pet. 14,800 46,700 175,000 236,500 16 Schalke 04 35,700 94,900 92,200 222,800 17 Everton 13,600 111,700 86,700 212,000 18 O. Lyonnais 35,500 110,500 47,600 193,600 19 Napoli 13,200 127,400 35,700 176,300 20 E. Frankfurt 38,600 91,000 44,400 174,000 21 Valencia 17,800 129,200 25,100 172,100 22 Leicester City 14,900 122,700 33,400 171,000 23 Benfica 39,300 87,400 43,600 170,300 24 B. M.gladbach 18,700 86,700 62,500 167,900 25 Crystal Palace 13,500 121,500 26,300 161,300 26 West Ham U. 25,500 94,100 38,400 158,000 27 Ajax 42,100 55,700 57,700 155,500 28 Sheffield United 8,300 126,500 17,200 152,000 29 Wolves 18,800 109,200 23,200 151,200 30 AC Milan 23,400 63,400 61,700 148,500
1,233,200
3,187,200 3,778,000 8,198,400 15%
39% 46% 100%
1,455,500
4,183,600 4,167,100 9,806,200 15%
43% 42% 100%
Toplam (İlk 30) Dağılım (İlk 30) Toplam (İlk 20) Dağılım (İlk 20)
Deloitte Futbol Para Ligi 2021 – İlk 30 (2/3)
• Bayern Münih bu sene üçüncü sıraya yükseldi (634.1 milyon Euro). İlk 10 kulüp arasındaki en düşük gelir kaybını (%4) yaşayan Alman devi, 2020 yılına ait tüm ulusal naklen yayın gelirlerinin Bundesliga’nın daha erken tamamlanması sonucu mali tablolarına dahil olmasından faydalandı. Bayern, Şampiyonlar Ligi’ni, Bundesliga’da Şampiyonluğu, Almanya Kupası’nı (DFB Pokal) ve son olarak da UEFA Süper Kupasını kazanarak unutulmaz bir sezon yaşadı.
• 580,4 milyon Euro gelirle sezonu tamamlayan Manchester United’ın gelirlerindeki 131,1 milyon Euro’luk düşüş (%19), dördüncü sıraya düşmesine sebep oldu. Bu seneki Para Ligi’ndeki en büyük düşüşü yaşayan kulüp olan Kırmızı Şeytanlar, hem 2019/20 Şampiyonlar Ligi’ne katılmamış olmanın, hem de maç günü gelirlerinden mahrum kalmanın ve naklen yayın gelirlerindeki indirim ve ertelemelerin faturasını ödediler.
• Liverpool 2001/02’den beri ilk kez sıralamada ilk beşe girdi. Kırmızı beyazlıların son birkaç yıldır istikrarlı bir şekilde devam eden sportif başarıları finansal başarısına da yansıdı.
• Manchester City (6.), Paris Saint-Germain (7.), Chelsea (8.), Tottenham Hotspur (9.) ve Juventus (10.) ilk 10’da yer alan diğer kulüpler.
• Geçen seneye kıyasla Naklen Yayın Gelirleri ve Maç Günü Gelirleri azaldı. Ticari Gelirler ise sınırlı düzeyde de olsa arttı.
• AC Milan bu sezon 30. sıraya kadar geriledi. Arsenal bu sene de ilk 10’un dışında kaldı.
7
Sıra 2021 Maç
Günü (Bin €)
Naklen Yayın (Bin €)
Ticari (Bin €)
Toplam (Bin €) 1 FC Barcelona 126,400 248,500 340,200 715,100 2 Real Madrid 108,200 224,000 382,700 714,900 3 Bayern Munich 70,300 203,300 360,500 634,100 4 M. United 98,800 159,900 321,700 580,400 5 Liverpool 82,700 232,500 243,400 558,600 6 M. City 47,600 217,000 284,600 549,200 7 PSG 92,400 149,600 298,600 540,600 8 Chelsea 62,100 208,200 199,400 469,700 9 Tottenham H. 107,700 155,000 183,000 445,700 10 Juventus 42,300 166,700 188,900 397,900 11 Arsenal 89,700 136,000 162,300 388,000 12 B. Dortmund 46,300 169,800 149,600 365,700 13 Atletico Madrid 50,400 198,500 82,900 331,800 14 Internazionale 56,900 136,000 98,600 291,500 15 FC Zenit St.Pet. 14,800 46,700 175,000 236,500 16 Schalke 04 35,700 94,900 92,200 222,800 17 Everton 13,600 111,700 86,700 212,000 18 O. Lyonnais 35,500 110,500 47,600 193,600 19 Napoli 13,200 127,400 35,700 176,300 20 E. Frankfurt 38,600 91,000 44,400 174,000 21 Valencia 17,800 129,200 25,100 172,100 22 Leicester City 14,900 122,700 33,400 171,000 23 Benfica 39,300 87,400 43,600 170,300 24 B. M.gladbach 18,700 86,700 62,500 167,900 25 Crystal Palace 13,500 121,500 26,300 161,300 26 West Ham U. 25,500 94,100 38,400 158,000 27 Ajax 42,100 55,700 57,700 155,500 28 Sheffield United 8,300 126,500 17,200 152,000 29 Wolves 18,800 109,200 23,200 151,200 30 AC Milan 23,400 63,400 61,700 148,500
1,233,200
3,187,200 3,778,000 8,198,400 15%
39% 46% 100%
1,455,500
4,183,600 4,167,100 9,806,200 15%
43% 42% 100%
Toplam (İlk 30) Dağılım (İlk 30) Toplam (İlk 20) Dağılım (İlk 20)
Deloitte Futbol Para Ligi 2021 – İlk 30 (3/3)
• İlk 20’deki kulüplerin 18’i geçen sene de listede yer alan kulüpler. 15. sıradaki FC Zenit ve 20. sıradaki Eintracht Frankfurt, AS Roma ile West Ham United’ın yerlerini aldılar. Zenit’in 2019/20 Şampiyonlar Ligi’ne katılımı ve mali yılının 31 Aralık 2019 olması sonucu sezon gelirlerinin pandemiden minimum etkilenmesi, kulüp açısından başlıca etkenlerdi.
• Para Ligi’nde ilk 20’de yer edinen kulüplerden sadece ikisi bir önceki seneye göre gelirlerinde artış yaşadılar: FC Zenit ve Everton. Çok küçük bir artış ile 212 milyon Euro’luk gelire ulaşan ve 17. sırada yer alan Everton, ticari gelirlerini iki katından fazla arttırdığı bir sezonu geride bıraktı. Bu aynı zamanda tüm Para Ligi kulüpleri arasında en büyük ticari gelir artışı olarak (%104) dikkate çekti.
• Toplam içerisinde en büyük pay Ticari Gelirlere ait.
• Her üç gelir kaleminde de 100 Milyon Euro barajını aşan sadece üç kulüp var.
• 19. sırada yer alan Napoli ile 30. sırada yer alan Milan arasındaki fark 30 milyon Euro’dan az.
• Özellikle daha alt sıralardaki İngiliz kulüpleri daha önceki sezonlarda olduğu gibi Naklen Yayın Gelirleri sayesinde listede yer bulabildiler.
Not: Bazı kulüpler için 2019/20 sezonunun uzamış olması, bu sezona ait gelirlerin kısmen sözkonusu kulüplerin 2021 yılı mali tablolarına yansımasına neden olacak.
Herhangi bir karışıklığa yol açmamak adına, tüm sezon gelirlerini 2020 yılı mali sonuçlarına yansıtmak amaçlı herhangi bir düzeltme yapılmamıştır.
Sıra 2021 Maç
Günü (Bin €)
Naklen Yayın (Bin €)
Ticari (Bin €)
Toplam (Bin €) 1 FC Barcelona 126,400 248,500 340,200 715,100 2 Real Madrid 108,200 224,000 382,700 714,900 3 Bayern Munich 70,300 203,300 360,500 634,100 4 M. United 98,800 159,900 321,700 580,400 5 Liverpool 82,700 232,500 243,400 558,600 6 M. City 47,600 217,000 284,600 549,200 7 PSG 92,400 149,600 298,600 540,600 8 Chelsea 62,100 208,200 199,400 469,700 9 Tottenham H. 107,700 155,000 183,000 445,700 10 Juventus 42,300 166,700 188,900 397,900 11 Arsenal 89,700 136,000 162,300 388,000 12 B. Dortmund 46,300 169,800 149,600 365,700 13 Atletico Madrid 50,400 198,500 82,900 331,800 14 Internazionale 56,900 136,000 98,600 291,500 15 FC Zenit St.Pet. 14,800 46,700 175,000 236,500 16 Schalke 04 35,700 94,900 92,200 222,800 17 Everton 13,600 111,700 86,700 212,000 18 O. Lyonnais 35,500 110,500 47,600 193,600 19 Napoli 13,200 127,400 35,700 176,300 20 E. Frankfurt 38,600 91,000 44,400 174,000 21 Valencia 17,800 129,200 25,100 172,100 22 Leicester City 14,900 122,700 33,400 171,000 23 Benfica 39,300 87,400 43,600 170,300 24 B. M.gladbach 18,700 86,700 62,500 167,900 25 Crystal Palace 13,500 121,500 26,300 161,300 26 West Ham U. 25,500 94,100 38,400 158,000 27 Ajax 42,100 55,700 57,700 155,500 28 Sheffield United 8,300 126,500 17,200 152,000 29 Wolves 18,800 109,200 23,200 151,200 30 AC Milan 23,400 63,400 61,700 148,500
1,233,200
3,187,200 3,778,000 8,198,400 15%
39% 46% 100%
1,455,500
4,183,600 4,167,100 9,806,200 15%
43% 42% 100%
Toplam (İlk 30) Dağılım (İlk 30) Toplam (İlk 20) Dağılım (İlk 20)
Deloitte Futbol Para Ligi 2021 – İlk 30
• İlk 30’da, sekiz farklı ülkeden kulüpler yer alıyor.
• İlk 20 kulübün içerisinde beş büyük ligden olmayan tek kulüp Rusya’dan FC Zenit St.
Petersburg. Daha önce 2017 Futbol Para Ligi’nde ilk 20 arasında yer alan ve birkaç kez ilk 30’a girmeyi başarmış olan Rus kulübü, 15. sırada yer alarak, kendi adına şu ana kadar ki en üst sıraya ulaştı.
• Geçen sene ilk 30’da yer alan AS Roma ve Porto bu seneki sıralamada yer alamadılar.
• Türk kulüpleri geçen sezonda olduğu gibi bu sezonda da listede yer bulamadılar. Listede en son 2019 Futbol Para Ligi’nde Beşiktaş yer almıştı.
2019 2020 2021
1 Real Madrid FC Barcelona FC Barcelona 2 FC Barcelona Real Madrid Real Madrid 3 M. United M. United Bayern Munich 4 Bayern Munich Bayern Munich M. United
5 M. City PSG Liverpool
6 PSG M. City M. City
7 Liverpool Liverpool PSG 8 Chelsea Tottenham H. Chelsea 9 Arsenal Chelsea Tottenham H.
10 Tottenham H. Juventus Juventus 11 Juventus Arsenal Arsenal 12 B. Dortmund B. Dortmund B. Dortmund 13 Atletico Madrid Atletico Madrid Atletico Madrid 14 Internazionale Internazionale Internazionale 15 AS Roma Schalke 04 FC Zenit St.Pet.
16 Schalke 04 AS Roma Schalke 04 17 Everton O. Lyonnais Everton 18 AC Milan West Ham U. O. Lyonnais 19 Newcastle U. Everton Napoli 20 West Ham U. Napoli E. Frankfurt
21 Napoli AC Milan Valencia
22 Leicester City Leicester City Leicester City 23 Southampton Ajax Benfica
24 Crystal Palace Benfica B. M.gladbach
25 FC Zenit St.Pet. Wolwes Crystal Palace 26 Beşiktaş Valencia West Ham U.
27 Sevilla FC E. Frankfurt Ajax
28 O. Lyonnais FC Zenit St.Pet. Sheffield United 29 Brighton & H.A. Porto Wolwes
30 Benfica Crystal Palace AC Milan
9
1 0
Deloitte Futbol Para Ligi 2021 – İlk 30: Son 10 Sene
11
2010/11 2011/12 2012/13 2013/14 2014/15 2015/16 2016/17 2017/18 2018/19 2019/20
2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019 2020 2021
1 Real Madrid Real Madrid Real Madrid Real Madrid Real Madrid M. United M. United Real Madrid FC Barcelona FC Barcelona 2 FC Barcelona FC Barcelona FC Barcelona M. United FC Barcelona FC Barcelona Real Madrid FC Barcelona Real Madrid Real Madrid 3 M. United M. United Bayern Munich Bayern Munich M. United Real Madrid FC Barcelona M. United M. United Bayern Munich 4 Bayern Munich Bayern Munich M. United FC Barcelona PSG Bayern Munich Bayern Munich Bayern Munich Bayern Munich M. United
5 Arsenal Chelsea PSG PSG Bayern Munich M. City M. City M. City PSG Liverpool
6 Chelsea Arsenal M. City M. City M. City PSG Arsenal PSG M. City M. City
7 AC Milan M. City Chelsea Chelsea Arsenal Arsenal PSG Liverpool Liverpool PSG
8 Internazionale AC Milan Arsenal Arsenal Chelsea Chelsea Chelsea Chelsea Tottenham H. Chelsea
9 Liverpool Liverpool Juventus Liverpool Liverpool Liverpool Liverpool Arsenal Chelsea Tottenham H.
10 Schalke 04 Juventus AC Milan Juventus Juventus Juventus Juventus Tottenham H. Juventus Juventus
11 Tottenham H. B. Dortmund B. Dortmund B. Dortmund B. Dortmund B. Dortmund Tottenham H. Juventus Arsenal Arsenal 12 M. City Internazionale Liverpool AC Milan Tottenham H. Tottenham H. B. Dortmund B. Dortmund B. Dortmund B. Dortmund 13 Juventus Tottenham H. Schalke 04 Tottenham H. Schalke 04 Atletico Madrid Atletico Madrid Atletico Madrid Atletico Madrid Atletico Madrid 14 O. Marseille Schalke 04 Tottenham H. Schalke 04 AC Milan Schalke 04 Leicester City Internazionale Internazionale Internazionale 15 AS Roma Napoli Internazionale Atletico Madrid Atletico Madrid AS Roma Internazionale AS Roma Schalke 04 FC Zenit St.Pet.
16 B. Dortmund O. Marseille Galatasaray Napoli AS Roma AC Milan Schalke 04 Schalke 04 AS Roma Schalke 04 17 O. Lyonnais O. Lyonnais Hamburger SV Internazionale Newcastle U. FC Zenit St.Pet. West Ham U. Everton O. Lyonnais Everton 18 Hamburger SV Hamburger SV Fenerbahçe Galatasaray Everton West Ham U. Southampton AC Milan West Ham U. O. Lyonnais 19 Valencia AS Roma AS Roma Newcastle U. Internazionale Internazionale Napoli Newcastle U. Everton Napoli 20 Napoli Newcastle U. Atletico Madrid Everton West Ham U. Leicester City Everton West Ham U. Napoli E. Frankfurt 21 Benfica Valencia VfB Stuttgart West Ham U. Galatasaray Newcastle U. O. Lyonnais Napoli AC Milan Valencia 22 Atletico Madrid Benfica Napoli Aston Villa Southampton Southampton AC Milan Leicester City Leicester City Leicester City 23 Werder Bremen Atletico Madrid Valencia O. Marseille Aston Villa Everton FC Zenit St.Pet. Southampton Ajax Benfica
24 Aston Villa Ajax Corinthians AS Roma Leicester City O. Lyonnais AS Roma Crystal Palace Benfica B. M.gladbach
25 Newcastle U. VfB Stuttgart Newcastle U. Southampton Sunderland Fenerbahçe B. M.gladbach FC Zenit St.Pet. Wolves Crystal Palace
26 Ajax Everton Benfica Benfica Swansea City Galatasaray Crystal Palace Beşiktaş Valencia West Ham U.
27 VfB Stuttgart Aston Villa Ajax Sunderland Stoke City Benfica West Bromwich Sevilla FC E. Frankfurt Ajax
28 Everton Fulham SS Lazio Hamburger SV Crystal Palace B. M.gladbach Bournemouth O. Lyonnais FC Zenit St.Pet. Sheffield United 29 West Ham U. Sunderland West Ham U. Swansea City West Bromwich Sunderland Stoke City Brighton & H.A. Porto Wolves
30 Sunderland Galatasaray O. Marseille Stoke City Napoli Napoli Benfica Benfica Crystal Palace AC Milan
Sıra
Deloitte Futbol Para Ligi – Gelirlerin Dağılımı
Sezonlar
Gelir Kalemleri Bazında Dağılım (İlk 20 Kulüp) Maç Günü
%
Naklen Yayın
%
Ticari
%
2019/20 15 39 46
2018/19 16 44 40
2017/18 17 43 40
2016/17 17 45 38
2015/16 18 39 43
Naklen Yayın Gelirleri son üç sezondur gelir kalemleri içinde ilk sırada yer
almaktaydı. Ancak 2019/20 sezonunda Ticari Gelirler neredeyse toplam gelirlerin yarısına (%46) yaklaşarak ön plana çıktı. Ayrıca
pandemiden de etkilenen Maç Günü Gelirlerinin toplam içerisindeki payı istikrarlı düşüşünü sürdürdü ve 2021 Futbol Para Ligi’nde
%15’e kadar geriledi.
Bu seneki ilk 20 Para Ligi kulübü, toplam 8,2 milyar Euro bir gelir yarattılar. Ancak bu rakam 2018/19 sezonuna kıyasla (9,3 milyar Euro), %12’lik bir düşüşe denk geliyor. 1,1 milyar Euro’luk bu düşüşü şu nedenlere bağlayabiliriz:
• Özellikle yayıncı kuruluşlarla olan gelir indirimleri ve ertelemeler, naklen yayın gelirlerinde 937 milyon Euro’luk (%23) bir düşüş yarattı;
• Maç günü gelirlerinde seyircisiz oynanmış ve iptal edilmiş müsabakaların etkisiyle 257 milyon Euro’luk (%17) bir azalma yaşandı ve
• Ticari gelirlerdeki 105 milyon Euro’luk (%3) artış toplam düşüşü bir nebze olsun azalttı
Deloitte Futbol Para Ligi – Gelirlerde Yaşanan Bazı Önemli Gelişmeler
13
• 2019/20 sezonunda ilk 20’deki kulüplerin ortalama gelirleri 409 milyon Euro olarak gerçekleşti. (Bir önceki sezon 464 milyon Euro). Bu ortalama gelir, 2017/18 sezonundaki seviyeye yakın bir rakam.
• “Beş Büyük Lig”in (İngiltere, İspanya, Almanya, İtalya, Fransa) naklen yayın hakları ve UEFA naklen yayın haklarında yapılan indirimler neredeyse 1.2 milyar Euro seviyesinde ve bunun çok büyük kısmı Para Ligi kulüplerinin kaybı olarak gerçekleşti.
• Gelirlerdeki azalmayı ötelemelerden kaynaklı ve tamamen kaybolan gelirlerden kaynaklı (bilhassa maç günü gelirleri ve ayrıca naklen yayıncılara verilen indirimler) olarak iki temel faktörle açıklıyabiliriz. Söz konusu ötelemelerin etkisini ele alırsak, birçok kulübün 2020’de sona eren mali yıla ait gelirlerinin aşağı yukarı dörtte birlik kısmının 2021’de sona eren mali yıla kaydığını; dolayısıyla 2021’in bir çeyreklik ekstra geliri kapsadığını görüyoruz.
• Naklen yayın kuruluşları ile 2019/20 sezonuna ilişkin müzakereler ve pazarlıklar halen devam ediyor. Şu an itibariyle Avrupa’nın bazı önde gelen liglerindeki toplam indirim 600 milyon Euro’yu buluyor:Premier League (376 milyon €), La Liga (yaklaşık 100 milyon €) ve Ligue 1 (yaklaşık 123 milyon €). Ayrıca UEFA naklen yayınları için de 575 milyon € indirim söz konusu. Serie A’nın 2019/20 sezonu ile ilgili 130 milyon Euro tutarındaki son Sky İtalia taksidinin akıbeti ise mahkeme kararını bekliyor.
• Ülkemizde Süper Lig içinde zorlu bir süreç söz konusu. Özellikle 2020 yılının son çeyreğinde TFF, Yayıncı Kuruluş ve Kulüpler Birliği’nin parçası olduğu detaylı müzakereler;
futbol endüstrisinin tüm aktörlerinin bir takım fedakarlıklar yapacağı yeni bir dönemin ülkemizde de başladığına dair belirgin bir işaret.
1 (1) FC Barcelona 715,1 (840,8) 2 (2) Real Madrid 714,9 (757,3) 3 (4) Bayern Munich 634,1 (660,1)
4 (3) M. United 580,4 (711,5)
5 (7) Liverpool 558,6 (604,7)
6 (6) M. City 549,2 (610,6)
7 (5) PSG 540,6 (635,9)
8 (9) Chelsea 469,7 (513,1)
9 (8) Tottenham H. 445,7 (521,1)
10 (10) Juventus 397,9 (459,7)
11 (11) Arsenal 388 (445,2)
12 (12) B. Dortmund 365,7 (371,7) 13 (13) Atletico Madrid 331,8 (367,6) 14 (14) Internazionale 291,5 (364,6) 15 (28) FC Zenit St.Pet. 236,5 (180,4) 16 (15) Schalke 04 222,8 (324,8)
17 (19) Everton 212 (210,5)
18 (17) O. Lyonnais 180,7 (220,9)
19 (20) Napoli 176,3 (207,4)
20 (27) E. Frankfurt 174 (182,2) Sıra (Geçen
Seneki Sıra)
2019/20 Gelirleri (Milyon €) (2018/19 Gelirleri) Kulüp
Deloitte Futbol Para Ligi – Kulüpler Bazında Gelirlerin Dağılımı
• Futbol Para Ligi’nde ilk 10 kulübün 9’unda en büyük gelir kalemi Ticari Gelirler. Burada tek istisna Chelsea. Az farkla da olsa
kulübün Naklen Yayın Gelirleri ilk sırayı alıyor.
• Takip eden 20 kulübün 17’sinde ise başlıca gelir kaynağı Naklen Yayın Gelirleri. Bu kulüpler arasında Ticari Gelirleri ilk sırada olan üç istisna kulüp var. Aralarında beş büyük ligden olan tek takım Arsenal. Diğer ikisi Rus temsilcisi Zenit St. Petersburg ile Hollanda temsilcisi Ajax.
• Ülkeler bazında bir değerlendirme yapmak gerekirse, bu iki ana gelir kaleminden birinin diğerine göre ağır basmadığını görmekteyiz.
• 30 kulübün tümünün tek ortak noktası, Maç Günü Gelirlerinin en son sırada yer alması. İlk 10 içerisinde Maç Günü Gelirlerinin toplamdaki payı en yüksek kulüp Tottenham Hotspur.
Sıra Kulüp Ülke Maç
Günü
Naklen
Yayın Ticari Toplam Maç Günü
Naklen
Yayın Ticari
1 FC Barcelona İSPANYA 17.7% 34.8% 47.6% 100.0% 3 2 1
2 Real Madrid İSPANYA 15.1% 31.3% 53.5% 100.0% 3 2 1
3 Bayern Munich ALMANYA 11.1% 32.1% 56.9% 100.0% 3 2 1
4 Manchester United İNGİLTERE 17.0% 27.5% 55.4% 100.0% 3 2 1
5 Liverpool İNGİLTERE 14.8% 41.6% 43.6% 100.0% 3 2 1
6 Manchester City İNGİLTERE 8.7% 39.5% 51.8% 100.0% 3 2 1
7 Paris Saint-Germain FRANSA 17.1% 27.7% 55.2% 100.0% 3 2 1
8 Chelsea İNGİLTERE 13.2% 44.3% 42.5% 100.0% 3 1 2
9 Tottenham Hotspur İNGİLTERE 24.2% 34.8% 41.1% 100.0% 3 2 1
10 Juventus İTALYA 10.6% 41.9% 47.5% 100.0% 3 2 1
11 Arsenal İNGİLTERE 23.1% 35.1% 41.8% 100.0% 3 2 1
12 Borussia Dortmund ALMANYA 12.7% 46.4% 40.9% 100.0% 3 1 2
13 Atlético de Madrid İSPANYA 15.2% 59.8% 25.0% 100.0% 3 1 2
14 Internazionale İTALYA 19.5% 46.7% 33.8% 100.0% 3 1 2
15 FC Zenit Saint Petersburg RUSYA 6.3% 19.7% 74.0% 100.0% 3 2 1
16 Schalke 04 ALMANYA 16.0% 42.6% 41.4% 100.0% 3 1 2
17 Everton İNGİLTERE 6.4% 52.7% 40.9% 100.0% 3 1 2
18 Olympique Lyonnais FRANSA 18.3% 57.1% 24.6% 100.0% 3 1 2
19 Napoli İTALYA 7.5% 72.3% 20.2% 100.0% 3 1 2
20 Eintracht Frankfurt ALMANYA 22.2% 52.3% 25.5% 100.0% 3 1 2
21 Valencia İSPANYA 10.3% 75.1% 14.6% 100.0% 3 1 2
22 Leicester City İNGİLTERE 8.7% 71.8% 19.5% 100.0% 3 1 2
23 Benfica PORTEKİZ 23.1% 51.3% 25.6% 100.0% 3 1 2
24 Borussia VfL Mönchengladbach ALMANYA 11.1% 51.6% 37.2% 100.0% 3 1 2
25 Crystal Palace İNGİLTERE 8.4% 75.3% 16.3% 100.0% 3 1 2
26 West Ham United İNGİLTERE 16.1% 59.6% 24.3% 100.0% 3 1 2
27 Ajax HOLLANDA 27.1% 35.8% 37.1% 100.0% 3 2 1
28 Sheffield United İNGİLTERE 5.5% 83.2% 11.3% 100.0% 3 1 2
29 Wolves İNGİLTERE 12.4% 72.2% 15.3% 100.0% 3 1 2
30 AC Milan İTALYA 15.8% 42.7% 41.5% 100.0% 3 1 2
3
1 1 1
2 2
2 1
2
İNGİLTERE
ALMANYA
FRANSA
İTALYA İSPANYA
Münih
Barselona Paris
Londra Liverpool
Manchester
Madrid
Milano Torino
«Ruhr»
İlk 20’deki 11 takım 5 şehirden!
Londra, Manchester, Liverpool, Madrid ve Ruhr bölgesinden 11 takım ilk 20’de.
Avrupa’nın «5 büyük» ülkesinin iki tanesinin başkentlerinden hiçbir temsilci Futbol Para Ligi’nde yer almıyor.
1 1 1
Lyon
Napoli 1
Frankfurt
St.Petersburg RUSYA 1
Deloitte Futbol Para Ligi raporuna erişmek için: www.deloitte.co.uk/dfml
15
İtalya – İngitere: Değişen Roller
İlk 10’daki Kulüp
Sayısı
İngiliz kulüplerin her zaman Futbol Para Ligi’nde dikkat çeken bir ağırlıkları oldu. Öte yandan belirli dönemlerde çok daha farklı tablolarla da karşılaşmadık değil… Örneğin İtalyan takımlarının Avrupa Kupalarında fırtına gibi estikleri dönemde olduğu gibi. 2002 yılı sıralamamızda, Milano ve başkent Roma’dan ikişer kulüp ve Torino temsilcisi Juventus ile birlikte tam 5 İtalyan kulübü ilk 10’da yer almaktaydı. O dönem ilk 10’daki İngiliz kulübü sayısı ise 3 idi. Bugün ilk 10’da yer alan tek İtalyan kulübü son 9 sezondur Serie A’da şampiyon olan Juventus. Siyah beyazlılar, son 6 sezonda 2 kez Şampiyonlar Ligi’nde final oynamış olmalarına rağmen son yıllarda en zengin kulüpler arasında ancak 10. sırada kendilerine yer bulabiliyorlar. Şüphesiz 2006’da patlak veren Calciopoli şike skandalı İtalyan kulüplerini derinden etkiledi. 2019 yılındaki sıralamada ilk 10’da hiçbir İtalyan kulübü yer alamamıştı. (Deloitte Futbol Para Ligi tarihinde daha önce hiç gerçekleşmemiş bir durum) Son 10 sezondur hiçbir İtalyan kulübü, Avrupa’da kupa kaldırma başarısını yaşayamadı.
İngiliz kulüplerinin ilk 10’daki temsili ise, Arsenal’in iki sezondur ilk 10 dışı kalması ile 6’dan 5’e indi.
Ülke 2002 2010 2019 2021
İngiliz 3 4 6 5
İspanyol 1 2 2 2
İtalyan 5 3 --- 1
Alman 1 1 1 1
Fransız --- --- 1 1
2021 Futbol Para Ligi Kulüplerinin 2020/21 Sezonu Performansı (24.01.2021 İtibariyle)
17
Sıra 2020/21 Sezonu Ligde
Oynanan Maç
Oynadığı
Maç Lig Sırası Avrupa Kupaları 1 FC Barcelona 18-19-20 19 3 ŞL Son 16 2 Real Madrid 18-19-20 19 2 ŞL Son 16 3 Bayern Munich 18 18 1 ŞL Son 16 4 M. United 17-18-19 19 1 UAL Son 32 5 Liverpool 17-18-19 19 4 ŞL Son 16 6 M. City 17-18-19 18 2 ŞL Son 16 7 PSG 19-20-21 21 1 ŞL Son 16 8 Chelsea 17-18-19 19 9 ŞL Son 16 9 Tottenham H. 17-18-19 18 5 UAL Son 32 10 Juventus 18-19 18 4 ŞL Son 16 11 Arsenal 17-18-19 19 11 UAL Son 32 12 B. Dortmund 18 18 7 ŞL Son 16 13 Atletico Madrid 18-19-20 18 1 ŞL Son 16
14 Internazionale 18-19 19 2 ---
15 FC Zenit St.Pet. 19 19 1 ---
16 Schalke 04 18 18 18 ---
17 Everton 17-18-19 17 6 ---
18 O. Lyonnais 19-20-21 21 3 ---
19 Napoli 18-19 18 6 UAL Son 32 20 E. Frankfurt 18 18 6 ---
21 Valencia 18-19-20 20 14 ---
22 Leicester City 17-18-19 19 3 UAL Son 32 23 Benfica 13-14-15 14 3 UAL Son 32 24 B. M.gladbach 18 18 5 ŞL Son 16 25 Crystal Palace 17-18-19 19 13 ---
26 West Ham U. 17-18-19 19 7 ---
27 Ajax 18 18 1 UAL Son 32 28 Sheffield United 17-18-19 19 20 ---
29 Wolves 17-18-19 19 14 --- 30 AC Milan 18-19 19 1 UAL Son 32
• Şampiyonlar Ligi’nde Son 16’ya kalan kulüplerden 11 tanesi Futbol Para Ligi Kulübü
• 8 Futbol Para Ligi Kulübü UEFA Avrupa Ligi’nde yoluna devam ediyor (Son 32).
• Futbol Para Ligi’nde yer alan 8 ligden 7 tanesinin mevcut liderleri 2021 Futbol Para Ligi Kulüpleri. (Tek istisna Portekiz Ligi)
• Futbol Para Ligi’nde ilk 13’de yer alan kulüplerin hepsi yollarına Avrupa’da devam ediyorlar.
• 2021 Futbol Para Ligi’nde 16. sırada yer alan Schalke 04 Bundesliga’da sonuncu sırada.
• 2021 Futbol Para Ligi’nde 30. (son) sırada yer alan AC Milan, Serie A’da lider durumda.
• Geçen sezon Bundesliga ve Şampiyonlar Ligi şampiyonu olan Bayern Münich, kendi liginde lider; Şampiyonlar Ligi’nde ise grup lideri olarak son 16’ya kaldı.
• Manchester United, Tottenham, Inter, Milan, Arsenal, Olympique Lyon ve Napoli Şampiyonlar Ligi’nde yoklar.
Türk Kulüpleri: Bu Sene de Para Ligi’nde Yokuz…
İkinci sene üst üste, hiçbir Türk kulübü Deloitte Futbol Para Ligi’nde yer alamadı. Listede en kendine yer bulan Türk kulübü, 2019 yılında 26. sırada yer alan Beşiktaş olmuştu. Son 10 sezonda İstanbul’un üç büyükleri, sekiz kez Para Ligi’nde ilk 30 kulüp içerisinde yer alarak ülkemizi temsil ettiler:
• Galatasaray beş,
• Fenerbahçe iki ve
• Beşiktaş bir kez
Gelir yaratma konusunda Türk kulüplerinin Avrupa’lı rakipleri ile mücadelede ellerini zayıflatan bazı kalıtsal faktörler ve yeni gelişmeler söz konusu.
Türkiye’deki Süper Lig naklen yayın ihalesinin bedeli, özellikle Avrupa’nın beş büyük ligindeki emsalleri ile kıyaslandığında çok daha mütevazi kalıyor. Dünya ve Avrupa futbolundaki ulusal ve uluslararası naklen yayın pastasından kulüplerimizin aldığı pay bu ülkelere göre oldukça düşük.
Avrupa Kupaları’nda özellikle son iki sezondur alınan başarısız sonuçlar gelir performansızı olumsuz yönde etkiliyor.
UEFA Kulüpler Sıralamasında ülke olarak ilk 10 dışında kalan Türkiye’nin 2022/23 sezonunu şampiyon tamamlayacak kulübü, Şampiyonlar Ligi’ne gruplar aşamasında doğrudan katılım hakkını kaybettiğimiz için, iki ön eleme turu oynamak zorunda kalacak ve bu durum Türk kulüpleri için Avrupa’nın özellikle büyük kulüpleri ile rekabette yeni bir zorluk olarak karşımıza çıkacak.
Ticari gelirler açısından ekonominin ve sektörlerin genel seyri belirleyici olacak. Pandeminin en az hasarla atlatılması yeni sponsorluk ve ticari anlaşmalar ile kulüplerimize kaynak aktarımın devamlılığı açısından önemli.
Kulüplerimizi geçmiş yıllarda rekabette zayıflatan Türk Lirası’ndaki değer kayıpları ve seyirci ortalamalarımızın beş büyük lige göre geride kalması ise halen geçerliliğini koruyan risklerden.
Türk Oyuncular: Hangileri İlk 30 Kulüpte Top Koşturuyor?
19
Futbol Para Ligi’nde yer alan 30 kulüpte 7 Türk futbolcu görev yapıyor. Bunların hepsi aynı zamanda A ve Genç Milli Takımlarda forma giyiyor. Sadece Avrupa’nın değil, dünyanın bu en prestijli takımlarında daha fazla Türk futbolcunun yer alması ve bu futbolcuların maçlarda düzenli olarak süre alması, ülkemizin futbolunun gelişimi, futbolcularımızın marka değeri, Türkiye’nin tanıtımı, transfer gelirlerimizin artması, Milli Takımınızın başarısı gibi birçok açıdan büyük önem taşıyor.
1 FC Barcelona --- 16 Schalke 04 Ozan Kabak
2 Real Madrid --- 17 Everton Cenk Tosun
3 Bayern Munich --- 18 O. Lyonnais ---
4 M. United --- 19 Napoli ---
5 Liverpool --- 20 E. Frankfurt ---
6 M. City --- 21 Valencia ---
7 PSG --- 22 Leicester City Çağlar Söyüncü, Cengiz Ünder
8 Chelsea --- 23 Benfica ---
9 Tottenham H. --- 24 B. M.gladbach Kaan Kurt
10 Juventus Melih Demiral 25 Crystal Palace ---
11 Arsenal --- 26 West Ham U.
12 B. Dortmund --- 27 Ajax ---
13 Atletico Madrid --- 28 Sheffield United ---
14 Internazionale --- 29 Wolves ---
15 FC Zenit St.Pet. --- 30 AC Milan Hakan Çalhanoğlu
Türk Oyuncu
Kulüp Türk Oyuncu
DFPL Sırası
DFPL
Sırası Kulüp
