Başlık: ŞüKRİ-BİTLİSİ VE SELİM-NAMESİYazar(lar):UĞUR, AhmetCilt: 25 Sayı: 1 DOI: 10.1501/Ilhfak_0000000669 Yayın Tarihi: 1982 PDF

,

ŞüKRİ.t BİTLİsİ VE SELİM.NAMES!

Doç. Dr. Ahmet UtUR

Şükrl, oricinal Selim-namelerden birinin yazandır. Kendisi Arapça, Farsça, Türkçe, Kürtçe, Ermenice ve Hindçe gibi altı lisanda şiir yazacak kadar bilgisi olduğunu söyler. O herkesle dosttur, bir şürinde,

"Türk ile Türki Kürd ile kürdem Evde koyuni yal>andakurdam", der

Eseri olan SELIM-NAME nin bir adı da

FVTVHATV'S-SELIMIY-YE dir. Çok uzun bir şekilde mesnevi terzinde Azeri lehçesiyle yazılmış-tır. Şehsüvar.oğlu Ali Bey'in isteği üzerine Ahmedi'nin ıskender-name si şeklinde yazılmıştır. Fakat daha sonra'HaliI-oğlu Koçi Bey, eserde birçok yalnışlar olduğunu söylemişve bunun üzerine yazar, eseri tekrar, Koçi Bey'in verdiği bilgiler üzerine, yazmıştır. Eser bir geniş girişten sonra, Selim'in Trabzon da valiliği ile başlar ve KanUni'nin tahta çık-ması ile son bulur.

Şükrl'nin eseri, daha öneeki Selim-namelerde eksik olan detaylara sa1ıiptir. Seferde konulan yerler ve şahıslar hakkında, eşsiz bir kaynak-tır. Doğulu olması nedeniyle, Yavuz'un İran seferinde sanki bir atlaskaynak-tır. En küçük yerleri ve detayları vermektedir. Hemşehrisi İdriste bu yoktur. Hoca Efendi, İshak Çelebi'nin bittiği yerden Şükri'yi almış ve bol bol kullanmıştır. Hele bazı şürler, tamamen buradandır. Daha sonraki yazarlarımızdan Ali de Şükri'yi kaynak olarak kullanmıştır.

Şükri'nin nazm halinde olan bu eserini, çerkeZıer katibi Yusuf, Kahire'de nesre çevirmiş ve sonuna 1041/1671 tarihine kadar Mısır'da bulunan Osmanlı valilerinin listesini eklemiştir. Cevri isimli bir şair ise, bu eseri tekrar nazma çevirmiştir.i

196 varaklık, tam bir S,elim-nameolan bu eserin milli kültürümüz yönünden değeri çok büyüktür ve bu günkü nesle sunulmasında çok

1 Burada kullamIan eser, The British Museum, Or. 1039, Yusuf'un eseriiBc. John

326 AHMET UGUR

büyük yara vardır. Ben, sayın hocaın Mr.Jr. Walsh'm yardımıyla yap. dığım transkripsiyonun bil' kısmını, bir örnek olsun diye, aşağıya veri. yorum.ı '" '" '" '" '" '" '" 2. 3. 4. 5. 6.

7.

8. 9. 10.

lL.

12. 13. 14. 15.

Başlayalum sözi bi-smi 'Iliih ile Kim şeref tapar söz ismü 'Ilah ile Hiili~-ı kevneyn ü Diira-yı ~adiın Şani'-i eşyii-yı 'alliim-u-'aliın Biihir-i cftd u Hüdiivend-i vücftd Mübdi'-i feyz ü Mu'in-i ehl-i cud Ziitı şirket töhmetinden bi-niyaz Vaşf u yaşınetden inüberrii Kiirsiiz Kii'iniitı yog iken var eyleyen Künbedi eflak.i devviir eyleyen 'Elemi mevcud iden Perverdigiir Yasayan şun'ı-yle çarg.-ı zer-nigiir Kil'im anuiila 'adem hirle vücud Biihir-i 'a~l oldur u FeyyiiZ-ı cud Cevher anun evvel-i bünyiidıdur ol ki 'A~-i evvel anun adıdur Şiini'-i rUI).-ıizafi oldurur Keyfiyet yo~ anda kiifı oldurnr Cism ü cevher ona gösterdi niyaz Ondan erviiJ:ı-ıUlu 'l-'azm oldı saz RuJ:ı-ı J:ıayviinivü cism-i ma'deni Bu ~amu muJ:ıtac ona oldur gani Ger tabii'i' dörd eger rul).-ı nebat Ver meviilid-i ııelaııer ümmehat Cümle Şani' şan'atidür la-maJ.ıiil Fehm ~iişır bunda 'acizdür oayal 'A1im-i gayb-ü-şühud oldur yalfin HaIi~-ı kevneyn ü Rabbü 'l-'alemin Kendüden gayri daoi me,:"cftdyolf Andan özge malHad u ma~şftd yo~.

i

ŞOKRİ-İ BİTLİSİ VE SELİM-NAMESİ 327

16. Yerde gökde yo~dur andan gayri zat Olsa olurdı fesad u müşkilat

17. Hergiz olmaz ol fena da'imdürür Cümle mahiyet ona ~a'imdürür

•

18. Ni 'adem taridül' ona nİ zaman

Ni mal}.all ~iibİtdür ona ni mekan

•

19. Ziitına 'a~ irmemişdür fi 'l-meııel Onda fikr itmek sana virür lIalel

•

20 . Pes gel iilii-vu-şıfiitın ~ıl beyan Kim ne resm ile düzilmişdür cihan 21. Kandan olmışdur felek tas-ı nigun

Nice seyr ider bu çarlJ.-ınil-gun 22. Bu mu'alla~ tas u bu çarll-ı kebud

Kendü zatından mı bulmışdıır vücud 23. Kandan almışdur bu sür'ati felek

Ya hilal-i çarb kim düzdi kecek 24. Şafl,la-ınilide ger itseil. bayal

Ra-yı ral}.metdür ki yazılmış hiliil

•

25. Bu kevakiblcr müzeyyindür sema Kendü kendüden mi düşmiş ca-be-ca 26. Huşe-i Pervini cev cev kim hilür

Ya Benatu 'n-na'şı dagug kim ~lur 27. Sabit-ü-seyyara kimdendür bu nev'

Ya fülk-i devviira kimdendür bu nev' 28. Sekizinci gökde n' eyler bu büruc

Bu büruca böyle kim virdi 'uruc

•

29. Ay u gün tal}.vilinün aşh nedür -Bunlarun geh vaşli gch faşlı nedür 30. Biri bu süfli fclekde !.ıuşe-cin

Ol biri 'İsa ilendür hemonişin 31. Gice gündüz söylenen ağ u ~ara

Neredendür bunlarun aşlın ara

•

32. Bu bisiit-ı bake kim virdi niziim Göl' bu merkez birle perkarı müdiim

328 33. 34.

•

35. 36. 37.

•

3B.

•

39. 40.

•

41.

•

42.

•

43.

•

44;

•

45.

•

46 . 47. 4B. 49. AHMET UÖUR

Bir temaşa

lt

bu ruşen mazhara Ba~r-ü-berdür buşk-ü-terdür yeksere Bu zemInün bag-u-riğın gör 'iyan Hem çemen hem sebze hem iib-ı revan İşbu şan'atlerde şiini' kimdürür Şani'e şan'atde miini' kimdürür Bir te'emmül it ki ifandandur bu kevn Yobsa kimdendür bu kevne bunca levn Müstedill ol iy ~'akim-i kardan

Söyle kim şeksüz zemin-ü-asümiin Kendü ltiitından degül ~ii'im bu nev' Mümkin olmaz kendüden dii'im bu nev' Böyle fi'lün fii'ili dii'im gerek

, Kendü liatı-yle hemiin ~ii'im gerek OL biiifi olamaya ona zeval

Muttaşıf ola beifiilan la-mal,ıiil Pes buna bu mUQtera' vardur yaifin Yoif şeriki kendü fa'ildür hemIn Emr anuiidur I.ıükm anundur cud anun Kendü ferd-ü-ciimle bu mevcud anun Lu ıf ile iıhar-ı her bud eylemiş 'Alem ü iidemn~ mevcud eylemiş

EdemI nev'ini eşyadan tamam '\ :Şaş idüb mmiş ona teşrif-i 'am Feyzi Adem nev'ine 'ii'iddürür Üşte kerrem-na ona şiihiddiirür Ademidür her müşerrefden şerlf Ademidür her le!ii'ifden la!if LIk iidem barça bir meşreb degül Cümle feyze ~iibil-ü-enseb degül MUQtelifbolmış !abii'i' bellü bil Oş refa' -na ba'zahum ona delil İns-ü-cinn ü mür-u-miihI b.iili~ İşbu eşyiinun temamet riizı~1

ŞOKRı.! BtTLıSı VE SELİM.NAMESt 329

•

50. Şamilün

ii

halkıhi ihsanuhü

Rabbuna ve Hakk ta' ala şanuhü Münacat

54. 53. 52.

55.

İy Hüdavend-i kerim-ü-kiirsaz Şani' -i 'alem k,adim-i hi-niyaz Emr-i kün hirle yeratdun 'alemi RaJ.ımete itdün sezaviir ademi

Ral;ımetüiiden çün ki yok, hir na-ümid Men niçün nevmid olan manend-i hid Gerçi men böd hir menahi-pişe-em Sehv-ü-gaflet içre bi-endişe-em Sen kerem göster ki lu~fuii pişdür Merhem it kim sine gamdan rişdür 56. İ'tiriifum var ki cürmüm çok,durur

Lık senden gayri kimsem yok,durur 57. Gark,-ı derya-yı günaham iy Kerim Nice derya-yı güneh kim mevci him

SI.

•

•

•

•

•

58. Al elüm lu~fuiila iy Perverdigar OL temevvücden ma na göster kenar 59. Lu~funı sedd it güniihum seyline

Bak,magıl emmare nefsün meyline

60.

•

çün ki 'işyan içre-em tevfik, vir Koyma hu tak,lid ile tal;ık,ik,vir 61. Lu~fun ile yaşfdan pak it meni

Çün kim aşlum lıiikdür bak it meni

•

•

62 . 63. 64. 65 .

Mal;ıv k,I1menden heves alayişin Def' it dilden hava arayişin Ma'-ı menlikden meni itgil l}aliiş

,Amiler silkinde k,oyma eyle l}aş Gıll-u-gışdan şiif k,I1 terkihümi Mal;ıv k,ıl ya'nl menüm terUhümi Vir hidayet cehlden dm it meni Ma'rifet nün-yle ma'mm it meni

330 '" '" '"

•

'" '" 66. 67. 6S. 69. 70 . 71. 72.

73.

AHMET UÖUR

Rı1Q.uIDınefs iifetinden Jı.ıl ırağ Koyma bırmiin ateşi-yle ciina dağ Şiif-u-biiliş Jı.ılküduretden meni Fiiriğ it ya'ni bu şuretden meni Ciina bir gam vir ki fikrün şiid ide Kalbümi ~alb it ki ~ikrüii yad ide NuıJı.umuİi kesrine zamm it fetl.ıiini Tii feşiil:ıat hirle idem medl~üfii Zikr-i giitun-çün dilümi Jı.ıl reviin Val:ıdetüiiden ~oyma göiilümde güman Yii Rab ol dem kim ecel mihmiin olur Ma l:ıazar evvel nefesde ciin olur Dilüme telJı.in-i iman it naşib

Rahmetünden itme nevmid iy Mücib Dide ter leb I;ı.uşkolgeç iy Gani . Ab-ı rahmet hirle sirah it meni

'" 75.

74. Dalıl ider ol dem de 'Şeniin-ı la'in Şa~la imanum baleIden ya Mu'in Tirilikden Jı.abri melıtiib it maiia Fazlunı ~abr içre hem-bviib it mana 76. Çün seni menden şora Münker Nekir

Yine tel~in ile sen ol destgir '" 77, Çün ola mal.ışer gele va~t-i nüşur

Ya'ni ol gün çala İsriifiJ ŞU!' '" 7S. Ademi de va nefsi diyüb feryiid ide

Her kişi kendü günehni yiid ide '" 79. Tartıla vezn ilc a'miil-i beşer

Nef'-ü-zardan her ne ~arsa bayr-u-şer 80. Anda a'miilüm terazftsına ha~

tIayrum içün meyl-i hazıısına ba~ SI.' Biir-ı sengin diine-i tesbi!}. ~ıl

Keffc-i bayratumı terctl:ı Jı.ıl 82. ol şıriiıun kim Jı.ılıçdan tizdür

ŞÜKRİ-i BİTLİst VE SELtM-NAMESt 331

• 83.

84.

85.

86.

Scn hidiiyet vir geçtiorandan meni Çün bu menzilde seni bildüm sen! Ya Rab ol gün kim olur mal).şergüni

Ziihir olur lıal~a lJayr-u-şer güni MUHafa olur şefi'ü 'l-mü~nibin Nef' virmez onda ni dünya ne din Muş~afa ol gün ma na olsun şefi' Pest iken ~adrüm refi' olsun refı'

Der Na't-i Resul

87. İy dür-i derya-yı ral).met Muş~afa Gülbün-i büstan-ı val).det MUHafii 88. İy resUl-i pak-din ü pak-rev

Enbiya İıatmi sipch-saliir-ı nev 89. Asitanun mehbit-i Rul.uı 'I-emin

Zat-ı pakün rahmeten li-' l-'alemin

90. İy nübüvvet bagınun gül-destesi Ravza-ı ~udsün gül-i nev-restesi

94.

97. 93.

96.

ol Al).adkim şaııi'-i 'iilemdürür Ma~har-ı a~her ona ademdürür İstedi lu!f ilc i~;}ıaride cud Virdi Al).medrulp.na evvel vü.cud Gizlü gencin aşikar it di Celil

Küntü kenzendür buna ruşen delil ol feşa!).at birle ta~rir eyledi Evvelü 'l-ma\).lu~ rul.ıı söyledi Menşe' oldı rul~ erva!).-ı tamam Mebde' oldı gayre erva\:ı-ı 'aviim Anun içün yaradıldı işbu kevn Anun içün virdiler bu gune levıı İşbuna lev lak şahiddür 'iyan Mu'terif bal.\ı:a zemim~ü-asüman 98. Çün Mul.ıammedden ma' ani oldı faş

Buldı i'yan şuret ü şuret ma'iiş 95. 92. 91. '" '" '" '" '"

'" 101. '" 100. '" 99.

AHMET UÖUR

Seyyid-i kevneyn ü şah-ı enbiya Pişva-yı aşfiya vu evliya

Söyledi küntü nebiden Jı.er rümuz . Ya'ni Adem yog idi ol gün henuz Min ledün remzin .nilüb buldı şeref Ona ma'lfım oldı sırr-ı men 'are! '" 102. '" 103. 104. 105. '" 106. '" 107. '" 108. '" 109. '" llO. '"lll. '" 112. .•.ll3. .•. 114. '" 115.

-Rahmeten li- 'l-'alemin oldur yalFin Oiia tekrimiit-ı kerrem-na Jı;arln Lem yezel 'ilminün oldur 'iirifi Hem ebed remzinüii oldur viilı:ıfı Serv-i aziidı risalet biiğınun Kebg-i ra'niisı nübüvvet riigınun Hak-i payı kü!:ıl-i erbab-ı şafii Asitiinı maJı;şad-ı ehl-i vefii Şa!.ıib-j mi'riie u sUl1iin-ı melek Kjm kemine. piiyesidür' nüh felek Sırr-ı esradan ke-ma-hi behre-ver Efitab-ı hure-ı ma zaga 'I-başar Bir nefesde nüh {elek seyriin iden Cümle kerrubileri !:ıayran iden Cebra'ili perr-ü-bali-yle yoran Esümiin allpm bi-minnet gören 'Arş-ü-ferş iden mübarek maJı;demi Kabe kevseynün !:ıarimi mal,ıremi İsteyen HaJı;dan günehkiir ümmetin Gör ne 'iilidür Resulün himmetin Ümmetin teşrif-i raJ.ımetlen tamam OL müşerref itdi anda ve-' s-seliim Bin dürud olsun anun aşl,ıiibına Hem-demine yanna al,ıbiibına ij:iişa ol Bu Bekr-i ŞıddiJı;e be-niim Kim virübdür ehl-i İslama ni~iim Hem 'Ömer Farı1lı:a bolsun çolı: dürud Kim irişmiş andan ehl-i dine sud

ŞOKRİ.İ BİTLİsİ VE SELİM.NAMESİ

• 116: Şonra 'O!:lmaııa taJ:ıiyetle selam Cami' -i Kur'an u z;ü 'u-uırreyu nam • 117. Şonradan Şir-i I:IÜdaya k' ol veli

Evliyauun şahıdu;" ya'ni 'Ali

.•. ll8. Hem I:Iasan birle Hüseyne bi.'t-tamam I:Iamze vü 'Abbas] na sümme 'l-kelam

Der Medlı-i Padişah-ı A'zam

.•. 119. İy birader çün ki ı.u dürr-ü-le'al Böyle na~m old] bı.-fazı-ı Zü 'I-celal .•. 120. Lazim oldı ta bula zinet kitab

Zikr olınma~ bund a ol m.alik-nJı:ab .•. 121. Kim mai'ia devrind~ ma'na oldı ram

Ruzgarıııda kitab !Jldı tamam 122. Hadi-yi devriin u sultiin-ı cihan

I:Iayder-i !:lani Süle~-man-I zaman

.•. 123. Padişalı-ı kişver üOara-yl din Tae-balış ü lJusrev. i rııy-ı zemin 124. Din 'adusın Jı:ahr iden I:Iayder-şıfiit

I:Iami-yi İslam ümic-i ka'inat

*

125. Şah-ı 'adil-dil şehinş ih-ı kerim Mef!;ıar-ı devran Sül ~yman-ı Selim 126. Din havadan şeh-i Düldül-süvar

Tig-ü-eiir'etle ferid-i cuzgar .•. 127 Şah-ı gazi kim zaman ile zemin

Olısar tig.i emanında emin .•. 128. Tutısardur maşrı\ı: il, magribi

Nice kim dutdı Süle) man- nebi .•. 129. ol Süleyman ger nül üvvet şiihıdur

Bu Süleyman eve-i r ıl.ımet malııdur *130. ol Süleyman tekye iı li !;ıateme

Bu Süleyman J.ıakim .Jldı 'aleme 131. OL Süleymanun bir id Aşafı

Bu Süleyman gösterii: Aşaf şafı

334 AHMET UGUR

132.

ol

Süleymanun niginin medl.ı idün Bu Süleymanun da dinin medJ:ı idüil. '133. OL Süleyman virdi mahiden .baber

Bu virÜl sırr-ı ilahiden ijaber 134.

ol

Süleymanun niginin aldı div

Bu Süleyman şaldı div içre gıriv 135. OLSüleyman yile virdi taIJtını

Bu Süleyman, böyle gördi balıtını

•

136.

ol

Süleyman bada olurdı süvar Bunda vardur bad-pa çendin hezar

/

• 137.

ol

Süleyman mühr ile buldı şeref Bu Süleyman bildi sırr-ı men 'aref • 138. Ger Sikender 'dutdı yekser 'alemi Bunda daiji var Süleyman batemi

139. Gerçi Zal.ıJ:ıiikidi bir mar ile zar

..

Oldı tiginden bunun ejder heziir

140. Ger Feridıin gav ile buldı şükllh Var şükuhından bunun lerzende kuh

•

141. Cem cihanda ciim ile meşhurdur İşbunun bezmi seraser nurdur

•

142. Şah-ı Çin Hii~anı ger dirler kebir

Var bunun yanında bir kemter vezir 143. Zör ile meşhur ise Behram-ı gör

Gels,ün ögrensün bu erden dest-i zör

•

144. Rüstemi dirler eger şiil.ıib-kemend Bu kemendi-yle ider Rüstemni bend

•

145. ' Kim Anişirvanı 'adil söyledi

İşbunun 'adli-yle bii1ıl söyledi • 146. Gerçi l;Iatim söylenür şiil;ıib-' a~ii

Bum andan kemleyen söyler lJa~ii 147. Gördi cudın bal,ır urdı kef kefe

l;Iazretinde söyler Aşaf Aşafa

•

148. Devletinden lJalJı;-ı'iilem behremend

ŞOKRİ-İ BİTLİSİ VE SELİM-NAMESİ

'" 149. Mihri anun üns-i can-ı ins-ü-can Cümle 'alem ~alih ü };ıükmi reviin 150. Hatırını l:Ia~ idübdür nur-paş

Tanlıgı razı dün itmiş onda fa¥ 151. \ Tab'-ı pakin gördi ab efsürdedür

Zihn-i tizİn gördi ateş dftdedür '" 152. Ta cihan vardur cihanda var ola

'Ömri devlet birle ber-bördar ola . 153. Balıt-u-devlet Şaha ram olsun müdam

çarl/. seyr itdükçe ~ursun ber-devam 154. Şaha bolsun reh-nümftn i~bal-ü-habt

Şah ile payende J.<alsun tac-u-ta-bt '" 155. çin-ü-Maçin ehli virsün Şiiha hac

Şaha gelsün kiifiristiindan -barac '" 156. D~şmeninden J.<almasun nam-u-nişan

Müstedam olsun ı]'üdavend-i cihan • 157. Bu du'a icabına şıdJ.<anyaJ.<in

Çarbdan Rul;ıu 'I-emin itsün amin

Kaside-i Sultan Süleyman - tavvele 'llahu 'önırehü

158. Sel;ıer kim mürg-i zerrin-per hava'i oldı iy hem-dem NiJ.<ab-1~ulmetün ref'oldı aldı hur~u'ın 'alem 159. Götürdi I].usrev-i baver livii-yı 'alem-ariisın

Kevakib mevkibi şındı münevver oldı nüh tarem 160. Zamanun i'tida!inden zemIn firftze-reng oldı

Kadel;ı şun devI' ile sa~i kim olmaz böyle dem her dem 161. UYUl'dı nergisün gözi bi-'aynih yar çeşmi tek

Gelürdi goncadan h~r dem dem-i 'İsa ebn-i Meryem 162. Çınar U serv şimşaduii J.<ıyam-ıi'tidiilince

Benefş ü susen ü sünbül güzeller zülfi tek der-hem 163. Bu faşl içre.çemen seYl'in iderken gUşuma na-geh

Bir av az-ı I;ıazin geldi geM zir ol şada geh bem 164. O~urmış lpşşa-:\}van efsanesini Rüstem-i Zaıiiii Reviinı agzına çaldum didüm iy 'yiive-gft epsem

.336 AHMET UGUR

165. l:Ia~il~at Şah bin Şiihun kemiil-ü-l}aşmetin vaşf it Ki dergiihına zii'irdür heziiriin Behmen-ü-Rüstem

166. Neseb leh na.şır-ı şer' ü ~aseb leh I;ı.ami:'yisünnet 'Adlde eşk-i Nuşirvan sal}ada gayret-i l:Iatim

167. Uüdivend-i zemin Suhan Süleyman ol ebü 'I-gazi Kim a'da kesridin her dem ona bin fet~ old ı zam

16S. Razi-ilham u ŞadıJı:-dil TaJı:i-a~ar u Mehdi-fer l:Iasan-1}ulJı:u' Ali- 'azm ü Mu}.ıammed-re'y ü 'İsa-dem

169. Cihan evşaf-ı med~ünde dil-ü-can birle dil çekdi Ciham cümle dil gördüm uzatdum dilümi men hem 170. Sen ol 'ali şehinşehsİn ki nüh eflak girdinde

Rikabun sana egildüb öperler anuii-çün 1}am dururlar bam

171. İderdün pür si~alin kase kelb-i asitanun-çüu Eger olsaydı eyyamunda yüz zinetle cam-ı Cem

172. Mu'ı~lla l.J.aş-ıdergahud ki Kaf-ı Jı:adr-ü-himmetdür Ona adem Jı:adem başmaz meger simürg ola ma~rem

173. Şeri'at muJı:tazasınea yürir al,ı.kam ile dadun

Tapundur K:i'be-i !;ıiieet Jı:apundur şemme-i Zemzem

174. Kılıeun lf.abZasmdandur kefünde abile bilmen Veya gÜLbergine düşmiş hava eltafulan şebnem

175. Diı:efş-i nuşret"ii~arun 'adu çeşminde ejdeJ"diir Sinan-ı reng-amizün da bi bir ef'i-yi erJı:am

176. Siyaset bezmide iy Şah-ı 'alem rezm-giihunda Çeker g~h nize geh l}aneer Öİıünde neyyir-i a'~am

177. Cihan meydanına sen tek mübariz gelmedi gelmez Sözün ta~Jı:iJı:ibudur kim zemane Zal ü sen Rüstem

17S. İşüii büt yaJı;.ma~ u büt-l}ane yı~ma~dur sen ol ersin Ki küffiirun kilisesinde bu~beıı zikr olur her dem

179. Bilagrad ile Rodosdan ~ya8 it eür'etin Şahuıı Kim ol fet!;ı-ü-gaza olı:ı nişan virmez Beni Adem ISO. Sikender 'alemi fet!;ı itdi vü virdi revae emmil'

Süleymam Sikenderden ~a~i~at söylemezler kem ISI. Çılf. iy İslam QUrşidi eiham ~oyma ~ulmetde

şÜKRİ.t BİTLİst VE SELİM-NA.MESİ 337 182. 183. 184. . 185. 186. 187. 188. 189. 190. 191. 192. 193.

Cihad-ı a'~am istersen Kızılbaş üzre 'az m it

Kim ol ubaş ~ulminden 'Acem lJışmında vardur ğam Cigerlerde ceral.ıat var cefa-vu-cevr tiğinden

Süvar ol kim senüii semm-i semendün gerdidür merhem Bisat-ı lJaki I.ıamra tacdın bir lile-zar it kim

Senün rengin baharuiila gide nal).zUngönülde ğam Senüii meydan-ı medl].ünde tefekkür a'cem-i a'rec Kalem talf..rir-ivaşfunda zebansuz Hindu-yı ebkem IJavatllr butıir iden hevesden cümle vaJpfsın Heman ilham-i rabba:nue olmış ~a1bünüz mülhem Senüii idrik-i pakün kim ke-ma-hi bilmiş eşyayı Da~a'i~ ı]'allider l).aletde 'a~l-i küll ~alur mülzem Tenümde her ser-i mu fi 'l-me~el ger bir zebiin olsa Senüii vaşfun beyanında mu~rrdurlar ki ma na'km Taşavvur I.ıadd-i zatunda bacildür liil irür mantı~ Bu bir bal).~-imutavveldür du'iila mulJtaşar itsem tlahi her mataHb kim anı ma~şud ide göiilün Çalap virsün sana iy Padişa~-ı kişver-i 'ilem Cihan bağında ber-Jıördar.ı 'ömr ol iy gül-i ra'nii Hava asibiden: servün ne za.r görsün ne sen gör gam Felek döndükçe iy Uusrev cihanda 'ömr.ü-devlet sür Kim eyyamuiida 'alem emn ü riil.ıatdür Beni Xdem Kaşidem damenin dirdüm ne resme tarz idem ya Rab Maiia oldı teleffu~la bu bir ziba gazel mülhem

Gaze' Guyed

194. Göiiül mürgini bend idüii sen iy ca'd-i lJam ender bam Kaşuii gözün bela vu ol bela üzre bela perçem 195. Melalet kuyıda yo~dur menüm tek ğamlu ferhadi

MelaJ:ıatmülkide yo~dur senün tek busrev.i burrem 196. Kemal-ü-J:ıüsn i~iminde sensin şah-ı ferrub-rub

Bela-vu derd kuyında men.em bi-çare YÜ mülzem 197. Lebüii gu.ya MesiJ:ıi'caz birle rul).-ba1Jşirdi

338 AHMET UÖUR

198. Na~irüii görmedi iy bi-bedel ma'na vu şılretde Taşavvurla teniiişa gerçi çok itdi delü didem 199. CemiiHiiidenkiniiyetdür rümılz.ı semme vechü 'Ilah

Anuma sen müşerrefsin çükerrenı-na ile Adem 200. Şikeste Şükrinüii na~mı senün evşiif u med~ünde

Bi-'aynih dürr-i meknılndur nite kim himmetündur yem 201. Sa'idetmendlik üstinde Şiihii müstediim ol kim

Senünle şiidlı~ geldi gününde alJir oldı gam

Sebeb-i Te'lif-i Kitab

• 202. Çün ki tev~id ile na't oldı tamiim Muş~afii aş~abına .irdi selam • 203. Pidişiihuü dabi medl.ıin söyledüm

Biiide bir i~biil ü fet};ıinsöyledüm • 204. Vicib oldı pes maiia ifşii-yı };ıiii

Kim nihiini fikre irmez her lJayiil 205. İy ki te'lifüm-çün isterseü sebep

Men sana ta~ir idem sen dime hep • 206. Bir zamiini kim şabii 'gül-riz idi

Gül havisı müşk-ü-ıanber-biz idi 207. . ÇarlJ şiifi-~alb idi vii böş-mizic

Hem havii virmişdi eşyiiya reviic • 208. Ademi emn üzemin ma'mılr idi

Dehr ~ab'ından küdılret dılr idi 209. 'Adl ile bulmışdı liilem iltidiil

Yog idi ~a!lii gönüllerde meliil • 210. •.Alem olmışdı seriiser liile-ziir

Yir yüzini cennet itmiş di bahar • 211. Berr-ü-bal;ırün pidişiihı Uin SelIm

I:Iiikimü 'I-eşyii idi bi-lJavf-ü-bim • 212. Geh çemende 'ayşa Iİıeşgıllidi Şiih

Giih şayd isterdi ol 'iilem-peniih 213. ' Ayş-li-nuş ile mü.diimol seroferiiz

Niis-perverdi vü lJal~ ehl-i niyiiz

ŞOKRİ-İ BİTLİst VE SELtM-NA-MESİ ı 339

214. Şehsüyiir-oglı meger bir gün seJ:ı,er Virdi ol şiihun lJişiilinden baber 215. Şem' tek bir cem' içinde çekdi dil

Şiihı yaşf itdi YÜ cem' oldı bacil

,

216. Bendesinden iltimiis itdi 'Ali K' iy feşiil.ıat gülşeninün bülbüli 217. Gel cihiinı gamdan iiziid eylegil

Bir Selimi-niime bünyad eylegil • 218. Ni Sikenderden Selimi kemlerem

Al.ımedini ni sana a'lemlerem • 219. OL Sikender-name ~oydı yiidigiir

Sen Selimi-niime düzgiı aşikiir • 220. Ne~r it ismini anun ebyiit ile

Resmini şiid it bu tevcmiit ile • 221. Sen ki, Şükrisin şikayet eyleme

Söz budur ayru~ l)ikayet eyleme • 222. Tıfliyet 'ahdinden anun J:ı,ii.lini

,

_{Cümle ta~rir eyleyem al;ı.yiilini}

• 223. :Mensana ta~rir idem ondan hüner Sen anı na~m eyle manend.i geyher • 224. Çün bu ta~ririn anun guş eyledüm

Gayri gmtann feriimuş eyledüm • 225. Susen-i iiziide tek çekdüm zebiin

Ne!2rin anun na~ma döndürdüm reviin '226. Bir ~aç eczii oldı el.l.ıaşıl sözüm

Ana ruşen oldı göiilümlen gözüm • 227. Çün tamiim itdüm Selimi-niimeyi

Farıg oldum ~oydum elden bimeyi 228. ol 'arusı perde içre besledüm

Beslegil didiler anı esledüm • 229. Tapmadm ibviin öiiinde iştihir

Bulmadm a'yin içinde i'tibiir 230. Görmemişken kimse ol mabdftreyi

340 *231. * 232. * 233.

*

234.

*

235.

*

236. 237.

*

238. 239.

*

240. • 241. 242. 243. 244. 245. 246. 247. AHMET UÖUR

çün tAli bin Şehsüvar oldi l.tatil

Yurdına naşb oldı Koçı bin lJalil Aldum ol eezayı vardum yanına Ta l.tarin olam meger i9.sanına Aştım ol mesture yüzinden niJ.tab Ta vire lJl1rşid-i'alem-taba tab I:Iazretinden ol.tudum bir l.taç sözin Cilve eyleb göstere ya'ni özin Çün lJalil-oglı ki Koçıdur be-nam Dinledi in'am ile bundan kelam Didi hey hey Şükri sehvün çoJ.tdurur Bunda Şahun çoJ.tmaJ.tali yoJ.tdurur İşbu nUsban kim Selimi med9. ider Bendeye enva'-I ma'na fet9. ider

OL hünerverden baber virmez tamam Gayr-i val.ti' nal.tl ider işbu kelam Gerçi ravidür 'Ali bin Şehsüviir Lik bunda çoJ.tbata vu sehvi var Taşradan dillierdi Şahun 9.alin ol Bilmez idi Tacdar al).valin ol Bendeden geı: diiiler olsan l.tışşayı Şah tavrından alursan l.ıişşeyi Söyledi men derdmende ereUmend K' iy selatin meclisinden behremend Şah-ı şir-efken Selim-i namdar Hem zemane şahıdı hem şehriyar Çarb böyle merd-i meydan görmedi Ademi çoJ.tböyle insan görmedi Rumı ram itdi vü şarl.tı ser-nigun Tae ile ruy-ı zemini lale-gün Şah anı kim bu serheng eyledi Ni Sikender ni Timur-Leng eyledi Hem kerem var idi onda hem kemal Hem mürü.vvet hem fütüvvet hem celal

ŞOKRİ-İ BiTLİS! VE SELİM-NA-MESİ

248. Hem sipeh-saliir idi hem gene-i eıld Hem-şıfatda gayre virmezdi vüciid 249. Söyledi Şahun kemal ü l:ıaşmetin

Şavlet ii zop u şükiih u şevketin 250. Didi benden dinle a':ıvalin anUn

, Men bilii,rmen ser-be-ser ':ıalin anun • 251. Yıldırımdan ta bu dem biz bende-üz

Onlarun il.ısanı birle zinde-ii,z • 252. Yıldırım ogh ki Sultan ij:an idi

Yıldırımdan şonra ol sultan idi • 253. Oglı anun pak-din Sultan Murad

Hem veli idi vü peygamber-nihad • 254. İşbu üç şaha menii,m eeddüm IJasan

Bende-i ferman olubdur dinle sen • 255. Eyledi Yeniçeri agahgın

İşbu üç şa~un gii,nindeol emin

*

256. Hem anun ogh ij:ızır Aga be-nam Kim anı riişen bilür ~aş ile 'iim

• 251. ol daği Sultiin Mu':ıammed ij:ana hin Eyledi Yeniçeri agalıgın

258. Ta vefat itdi cihandan ol şehid Ya'ni cennet ehli Sultan BayezId

*

259. Bende ağa nam ider iyehl-i hiiş Şahun al.ıvalini benden eyle giiş • 260. ij:iişa ğöd Sultan Selimün men geda

ij:ilimetinde n' idügü.m biliir ij:üda • 261. Dergehinde bende-i ferman idüm

Giih eyvan iltre gelı derban idüm • 262. Bir ta~arrüb virdi ol Iıusrev bana

Kim mela'ik cem'i ~aldılar ta na • 263. Valpfam Şahun besi al.ıvaline

Aşikara o nihanI !:ıaline

• 264. Gel didi bu .ne~r benden na~m ~ıl Men ne dirsem onda kesroj 'a~m ~ıl

342 '" 265. '" 266. '" 267. 268. .•. 269. 270. 271. • 272. .•. 273. .•. 274. .•. 275. .•. 276. .•. 277. .•. 278. 279. •••280. AHMET UGUR

Ta beyan-ı va-~ı' ola her sözün Viil.u'ii ruşen ola gönlün gözün Kala senden şonra nüsban yadigar Hem bula a'yan içinde i'tibar Çün bu söz sem'ine irdi bendenün Zihni ruşen oldı hen efkendenün Söylerem gerçek rivayet bundadur Şamuma şem'-i hidiiyet bundadur Bozdum ebtcr itdüm ol na:ı;mıtamiim Aldı ol demde ma' ani mana ram Söyledüm iy lIali~-ı din-aferin Bunda tevfi~ isterem senden hemin Fazlunı yar it bana bu ~ışşada Koymağıl fikrümni derd-ü-guşşada Nüs!Jamı sen şa~la uaşv-ü-' aybdan Zihne ma'na viI' iliihi gaybdan Aldum ol dem ilgüme men biimeyi

İbtida idem Selimi-nameyi ol mana ne~rini ta~rir eyledi lIamem ol ta~riri tal.ırir eyledi Tıfliyet 'ahdinden ol busrev-nijiid Her ne itmişdiyse idem bunda yad Gürciye Şehzadenüİl. 'azmin idem Ol gaziida Gurcilc rezmin idem Rum u şarl,t.u Şam ile ceng itdügin Düşmcne yir yüzini teng itdügin Cür'et ile tig ü tedbirin heman . Cümlesİn na~m itdüm u I,t.ıldumbeyiin

Agaz-ı Dasitan-ı Sultan Selim Mürg-i dil gel bir terennüm l.ul yine

Çün ki ~u~isin tekeUüm ~ıl yine Bir I.ıikiiyei başla kim şirin ola Dil-güşii ve tiize vü rengin ola

ŞOKRİ-İ BİTLİsİ VE SELİM-NAMESt 343

• 281. Şah-ı Rumun dasitanm yad ~ıI Dasitan u ~ışşalar bünyad IpI .•. 282. _{Başla iy can bülbüli bir' dasitan}

Söylc kim balvct ~alubdur bustan 283. Bag içinde şimdi sensin 'andelib

Kışşası Şahun sana boldı naşib 284. Kışşa el-J;ı.aşılbudur kim ruzgar

Tutalı kendü va~annca ~arar 285. Bunca kim şah u selatin besledi

Her birin l).ükmini biş gün esledi 286. Düzmedi Sultan Selime bir na?:ir

Gerçi geldi gitdi çolf.şah u emir 287. Ni anun tek şali düzdi ruzgar

Ni zaman gördi anun gibi süvar • 288. Bizge ravi böyle ta~rir eyledi

,OL rivayetni bu nev' e söyledi .•.289. _{Kim şeh-i merl}.um Sultan Bayezid}

Şah-ı gazi kendü 'ahdinde ferid • 290. Ruzgiirmda ki fetl). oldı diyar

ltdi her şehre bir oglın şehriyar • 291. Darbuzum tran Selime verdi Şah

Onda naşb itdi am 'iilem-penah • 292. OL vilayet anun oldı ser-be-ser

Ana mensub oldı ya'ni tıayr-ü-şer • 293. oıdı her l).alinden ol mülkün babir

Gerçi kim tlfl idi ol ma'nada pir .•. 294. _{Eşikar anda nişan-ı serveri}

Tıfliyet 'ahdinde !:ıikmeı ma?:harı 295. Ziver-i ta':ı;im ilc ariiste

,E~ıl-u-' adil şeh-i nev-baste • 296. Cevherinde zibe ferr-i busrevi

Çehresin,de nur-ı devlet pertevi .•.297. _{Niz ilen beslendi Şah-ı nazenin}

344 .•. 298. .•. 299. .•.300. .•.301. 303. 303. 304. 305. AHMET UGUR

Geh siliiı~-ıceng ile ceııg eyledi Geh süvara şayda aheng eyledi Tig-ü-tir ile erişdi bir zaman

Geh keman aldı ele gahi sinan Ma'rifet ~ısmııı ke-ma-hi aiiladı

Nicedür etvar-ı şahi anladı ,Ayş.ü.-nuş itdi zamanı Şehriyar Üş bu üslııb ile bir ~aç rıızgar IJusrev-i bidar-dil oldı cüvan Keııdüsin gördi deminde pehlivan Rehber olmış her tarafdan ba\).t ana Munta~ır her gün serir-ü-ta\).t ana Gördi k' olmış batıt-u-devlet ~iia ram Zör-u-cür' et l}.add-i 2latıııda tamam Kcndüsin görgeç ~amu fende ferid Artıasında başa Sultan Bayezid

Su'al Kerden-i Sultan Selim Ahval-i Gurcistan

.•.306, Gezdi bir ~aç gün bu devr-i asüman 'Ayş-ü-'işret itdi Şah-ı nev-cüvan .•.307. Şir-beççc abirü 'l-emr oldı _şir

Şayda ragbet itdi ol şin-dilir .•.308. Tiz-çengiil oldı ol cengi peleng

İtdi yöre kine-cıı aheng-i ceng .•.309. Söyledi bir gün gazablan Şehriyar

Kim bize küffardan kimdüz: civar 310. çevremüzde din 'adıısı kimdürür Püte kim tapar Mecıısi kimdürür .•.311. Din-i İslam ile kimdür kine-bvalı

Kimdür illa size mu'in la ilah

.•. 312. Didiler kim iy Şeh-i rııy-ı zemin Kurbümüzde Gürci var a'da-yı din .•.313. Leşkeri bi-l].add ü mülki bi-şümar

ŞÜKRJ-I BİTLlsl VE SELİM-NAMESİ

.•. 314. Bişe vü deryayı itmişler Hbiis Bendeden bi-bak ü J:la~dan bi-hiras

.•. 315. Ço~durur anlarda esbab-ı sipah Söyledük çün şordı Gftrcistam Şiih .•. 316. Didi kim vardı gaza iç ün ana

Terk-i can itdi ij:üda içün ana .•. 317. Didiler iy nev-eüvan-ı tig-zen

Şar~dan vardı ana Sul~an ijasan .•. 318. Aşıllan banidür (Bayındur) ol şir-i jiyiin

Kendü devrinde hünerver pehliviin .•. 319. Geldi Güreistana bir giz ol ferid

Hem gaza aldı vu hem virdi şehid .•. 320. Ogul andan şonra ol Ya'.\ı;.ftb-ean

Hem cihan şahı ve hem de pehlivan .•. 321. Geldi ol da1)i buna bir kerre tünd

Lik şimşir-ü-sinanın gördi künd .•. 322. Diiile geç bu .\ı;.ışşayıSultan Selim

Ka~dı \copdı yerinden ijan Selim .•. 323. Kim J:lasan Ya'\cftb dirsiz bi-direng

Kandan aldılar bular ilat-ı eeng

>lo 324. YoJı;dur anlarda sipah u mal u gene

Bizdedür gene ü sipah-ı zör-senc .•. 325. Al-i 'Oıımanun şükfthı kfthdur

Bizde gene ilen sipah enbfthdur .•. 326. Kafii'e \cad-ü-gaza bizden olur

Ol maraz çün her devii tizden olur .•. 327. Kiifiristiin bizden oldı .\ı;.anagarJı;

Bizden ögrendi gaziiyı şiih-ı şarJı; .•. 328. Yirmiş i'caz-ı Resftlü 'Ilah dest

Kafire ecdiidıımıızdandur ş!kest .•. 329. Şah-ı gazi şimdi Suhiin Bayezid

Kafiri ~urbinden itmiş na-bedid .•. 330. IJaşyet ondan kafirün canındadur

Cahidu 'I-kü!!iir anun şanmdadur

/

346

*

331.

*

332.

*

333. ••.334. .•. 335. .•. 336. •.. 337. i •.. 338. .•. 339. 340. •.. 341.

*

342. •.. 343. 344. •.. 345. .•. 346. oto 347. AHMET UdUR

oıdı te'yid-i ilahi reh-ııümfın Üngürüz tek düşmedi itdi zebfın Gfırci kimdür kim civar olur maiia

Ya müdara birle yar olur mana Men dabi itdüm tevekkül Şani'e İltifiit itmen bu yolda ~ani'e MUHafanun mu'cizin itdüm deliı Gfırciye düzdüm gaza içün ra~iı Ger hana tevfi~-i Biiri 'olsa yar Koymayam Gurcide dcyyiir u diyiir Eyledi ferman u cem' oldı sipah Göçdi Yii 'az m itdi Gfırcistana Şah Tutdı bir menzilde bir sa'at Jı:arar

ijibret ehliıı cem' ~ıldı Şehriyar oı diyarun şordı l~alin mu-he-mu Bildi Gfırcistauı gii'ib ~u-he-kfı Deştin ü derbendin ü deryasını Bişe yü kfıh u ber ü şa~rasını Anladı tal~Jı:iJı:ile ol mülki Şah Tab'ına ta~sinler itdi mihr-ü-miih Didiler iy Şehriyar-ı nev-biram 'Ömr-ü-babtuii üstüvar olsun müdam Çün tıaber şordun Im vadiden bize Söyleyelüm olça vii~ı'dur size Bu seferde bal.ır-ü-berr gezmek gerek Ehl.i sevda buşk-ü-ter gezmek gerek Bunda yol geh bal.ır giihi berrdedür Aramuzda ba~r ilen berr perdedür Ço~ gemi girmek gerek deryasına Bir te'emmiil Ipi bunun sevdasına Tuşe vü alat-ı ~arb ilen tamam OL gemiler yükleniir iy nik-niim Bişesinde yerleşürsin sen peleng Tfışe deryadan alursın iy neheng

.•. 348.

.•. 349.

ŞÜKRİ.! BİTLİSİ VE SELİM.NAMESt

Şah giihi bişe geh berrden yürür ol gemüer muttaşıl terden yürür Belki bir dem vii~ı' ola bi-Ieciie Göstere bu leşker ana Ü].tiyüc

Reften-i Sultan Selim be-Gurcistan